IV U 171/21

Sygnatura akt IV U 171/21 WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ dnia 8 grudnia 2025 r. Sąd Rejonowy w Świdnicy , IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w osobie SSR Magdaleny Piątkowskiej po rozpoznaniu w dniu 8 grudnia 2025 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy z odwołania U. U. od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w I. z dnia 1 kwietnia 2021 r., znak: (...) o jednorazowe odszkodowanie z tytułu choroby zawodowej po zmarłym zmienia zaskarżoną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Oddziału w I. i przyznaje powódce U. U. prawo do jednorazowego odszkodowania z tytułu choroby zawodowej po zmarłym mężu w kwocie 147.271 zł. ( sto czterdzieści siedem tysięcy dwieście siedemdziesiąt jeden złotych ) UZASADNIENIE Decyzją z dnia 1 kwietnia 2021r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w I. odmówił powódce U. U. prawa do jednorazowego odszkodowania z tytułu zgonu jej męża I. U. wobec ustalenia braku związku choroby zawodowej ze zgonem. Powódka U. U. wniosła odwołanie od tej decyzji. W uzasadnieniu wskazała, iż jej mąż prawie 20 lat pracował w narażeniu na radon i krzemionkę krystaliczną -frakcję respirabilną, czyli czynnik rakotwórczy. Podniosła, iż pośmiertnie rozpoznano u jej męża chorobę zawodową raka płuca lewego. W protokole sekcji zwłok z dnia (...) jako przyczynę zgonu wskazano raka nie drobnokomórkowego płuca lewego. Dodatkowo powódka opisała przebieg zatrudnienia I. U. , stan jego zdrowia i wnioski prowadzonej diagnostyki. W odpowiedzi organ rentowy wniósł o oddalenie odwołania i zasądzenie kosztów procesu według norm przepisanych. W uzasadnieniu powołano podstawy materialne decyzji wskazując, iż komisja lekarska ZUS nie ustaliła związku pomiędzy chorobą zawodową I. U. a jego zgonem albowiem przyczyną zgonu była niewydolność krążeniowo- oddechowa w przebiegu rozległego zawału mięśnia sercowego. Sąd ustalił następujący stan faktyczny: I. U. pracował przez 23 lata jako górnik dołowy. W pracy narażony był na działanie pyłów zwłókniających. Pozostawał pod kontrolą poradni przeciwpyliczej, a następnie Poradni (...) Pracy. W 1993r. rozpoznano u niego pylicę płuc drobnoguzkową 2q i przedłużające się zapalenie oskrzeli. Decyzją Powiatowego Inspektora Sanitarnego z dnia 3.11.1993r. stwierdzono u wnioskodawcy chorobę zawodową – pylicę płuc, następnie przyznano III grupę renty i ustalono 60% uszczerbku na zdrowiu. W przeszłości I. U. leczony był z powodu zmian miażdżycowych naczyń, po plastyce tętnicy udowej w 1989r. W 2017r. diagnozowany był w oddziale pulmonologii w związku z gorszą tolerancją wysiłkową. Rozpoznano wówczas pylicę płuc, przewlekłe zapalenie oskrzeli, okresowo występującą hipoksemię. W radiogramie klatki piersiowej z 2017r. opisano zmiany drobnoguzkowe w płatach górnych i środkowych płuc. We wrześniu 2019r. diagnozowany był w oddziale chorób wewnętrznych w związku z silnymi bólami w klatce piersiowej. Przy przyjęciu wydolny był krążeniowo i oddechowo, bez zmian osłuchowych nad płucami. W badaniu tomografii komputerowej klatki piersiowej stwierdzono guz segmentu języczka płuca lewego naciekający opłucną śródpiersia, ze skupiskiem płynu na granicy worka osierdziowego, z retrakcją lewej połowy klatki piersiowej. Konsultowany pulmonologicznie. W bronchoskopii stwierdzono obturację i nacieczenie oskrzela, oskrzele główne lewe usztywnione. Badanie histopatologiczne wykazało obecność komórek raka nie drobnokomórkowego ze wskazaniem na gruczołowy. U. 3 listopada 2019r. I. U. został przyjęty do oddziału internistyczno-infekcyjnego z powodu uogólnionych dolegliwości bólowych, pogorszenia stanu ogólnego, odmawiania przyjmowania płynów i pokarmów. Przy przyjęciu był w stanie średniociężkim, wyniszczony, leżący w nielogicznym kontakcie. Stwierdzono podwyższone wskaźniki stanu zapalnego, wydolności nerek, niedokrwistość. W dniu (...) stan chorego pogorszył się wystąpiły objawy niewydolności krążeniowo- oddechowej i zaburzenia świadomości. W dniu (...) Pośmiertnie decyzją Powiatowego Inspektora Sanitarnego w I. (...) I. U. kolejną chorobę zawodową- rak płuca lewego. Choroba zawodowa pylica płuc nie była przyczyną zgonu I. U. , podczas gdy choroba zawodowa- rak płuca lewego pozostawała w związku przyczynowym ze zgonem męża powódki. DOWÓD: - akta ZUS Oddziału w I. (w załączeniu) - uzasadnienie i prawomocny wyrok Sądu Okręgowego (...) Przy tak ustalonym stanie faktycznym Sąd zważył : Odwołanie zasługiwało na uwzględnienie. Ustalając stan faktyczny w sprawie Sąd oparł się na dowodach z dokumentów, w tym z akt organu rentowego, dokumentacji medycznej powoda, a w szczególności na ustaleniach i rozstrzygnięciu prawomocnym wyrokiem Sądu Okręgowego (...) Zgodnie z art. 13 ust.1 ustawy z dnia 30.10.2002r. o ubezpieczeniu społecznym z tytułu wypadków przy pracy i chorób zawodowych członkom rodziny ubezpieczonego, który zmarł wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej, przysługuje jednorazowe odszkodowanie. Odszkodowanie to przysługuje również w razie śmierci wskutek wypadku przy pracy lub choroby zawodowej rencisty, który był uprawniony do renty z ubezpieczenia wypadkowego. Członkami rodziny uprawnionymi do odszkodowania są: małżonek ( ust2 .1) Ł. do jednorazowego odszkodowania uprawniony jest tylko jeden członek rodziny zmarłego ubezpieczonego lub rencisty, przysługuje ono w wysokości: 18-krotnego przeciętnego wynagrodzenia 8 , gdy uprawnionymi są małżonek lub dziecko (art.14.1.1) Skarżąca wywodzi swoje roszczenie o jednorazowe odszkodowanie z powołanego wyżej art. 13 ust. 1 ustawy wypadkowej. Jedną z przesłanek tego odszkodowania jest przyczyna śmierci członka rodziny określona w tym przepisie, jako "wskutek choroby zawodowej". W orzecznictwie Sądu Najwyższego przyjmuje się, że przepisy prawa ubezpieczeń społecznych regulują samodzielnie zasady odpowiedzialności z tytułu zaistnienia ryzyka ubezpieczeniowego, a teoria adekwatnego związku przyczynowego nie ma zastosowania. Wobec tego uzasadnione jest ujmowanie związku przyczynowego jako relacji, w której przyczyną jest ogół równorzędnych wobec siebie zdarzeń, bez spełnienia których skutek nie mógłby nastąpić, a zatem przyjęcie teorii równowartości warunków, zwanej też teorią warunku koniecznego sine qua non. Teoria ta przyjmuje, że szkoda jest następstwem splotu przyczyn równoważnych, obejmujących wszystkie zdarzenia pozostające w relacji przyczyna-skutek tak długo, aż hipotetyczne wyeliminowanie jednej z przyczyn doprowadzi do wniosku o niemożliwości nastąpienia danego skutku. Gdy istnieje wielość przyczyn wywołujących szkodę należy - według tej teorii - wyróżnić przypadek, gdy każda z nich mogła szkodę wywołać, albo będąc ogniwem łańcucha przyczyn, albo gdy zadziałały one równocześnie. W takim przypadku, gdy dochodzi do zbiegu przyczyn, odpowiedzialność za skutek zachodzi w takim zakresie, w jakim szkoda jest niepodzielnym następstwem ich wszystkich, choć stopień efektywności działania konkretnej przyczyny był mniej lub bardziej znaczący. Takie przyczyny określa się jako przyczyny istotne. Określenie zawarte w ustawie wypadkowej odnoszące się do związku przyczynowego, a ujęte w wyrażeniu "wskutek", należy rozumieć jako obiektywnie istniejące następstwo faktów i zależność tego rodzaju, że jeden poprzedza drugi i zdolny jest go wywołać (por. wyrok z dnia 17 maja 2016 r., I UK 209/15, LEX nr (...) i powołane w nim orzeczenia). Nie jest zatem konieczne, aby choroba zawodowa była wyłączną przyczyną zgonu, wystarczy, że jest przyczyną istotną, co oznacza, że bez wywołanych nią powikłań zgon nie nastąpiłby, ponieważ pozostałe schorzenia nie wystarczyłyby do jego zaistnienia. W takim wypadku stopień, w jakim choroba zawodowa przyczyniła się do śmierci nie ma znaczenia, ważne jest natomiast to, że przesądziła ona o śmierci, stanowiąc jej istotną przyczynę. Ustalenie, że istniał wyżej rozumiany związek pomiędzy chorobą zawodową a zgonem wywiedziono z uzasadnienia powołanego wyżej wyroku Sądu Okręgowego w Świdnicy, którym tutejszy Sąd, na mocy art. 365 kpc , jest związany. Jak trafnie ujęto to w wyroku Sądu Apelacyjnego w Białymstoku wydanym dnia 8.08.2019r. w sprawie I (...) , związanie wyrokiem w myśl powołanego przepisu oznacza dla sądu „brak możliwości zignorowania zarówno ustaleń faktycznych stanowiących bezpośrednio podstawę rozstrzygnięcia, jak i podstawy prawnej. Nie jest dopuszczalne odmienne ustalenie zaistnienia, przebiegu i oceny istotnych dla danego stosunku prawnego zdarzeń faktycznych w kolejnych procesach sądowych, chociażby przedmiot tych spraw się różnił. Mocą wiążącą objęte jest to, co w związku z podstawą sporu stanowiło przedmiot rozstrzygnięcia. Moc wiążącą uzyskuje bowiem rozstrzygnięcie o żądaniu w powiązaniu z jego podstawą faktyczną i w kolejnym postępowaniu sąd ma obowiązek przyjąć, że istotna z punktu widzenia zasadności żądania kwestia kształtowała się tak, jak to zostało ustalone w prawomocnym wyroku. Związanie stron (oraz wyjątkowo innych osób), o którym mowa w art. 365 k.p.c. oznacza, że inne sądy są związane prejudycjalnie, czyli nie mogą dokonać odmiennej oceny prawnej roszczenia, niż zawarta w prejudykacie, ale także nie mogą dokonać odmiennych ustaleń faktycznych. Jest to tzw. pozytywny aspekt prawomocności materialnej. W rezultacie uprawomocnienia się takiego orzeczenia nikt nie może kwestionować nie tylko faktu jego istnienia, lecz także jego treści i to nawet bez względu na to, czy był, czy też nie był stroną postępowania zakończonego tym orzeczeniem” W oparciu zatem o powyższe i na podstawie powołanych przepisów oraz art. 477 14 § 2 k.p.c. orzeczono jak w sentencji wyroku. Wysokość odszkodowania ustalono na podstawie obwieszczenia Ministra Rodziny i Polityki Społecznej z dnia 28 lutego 2025 r. w sprawie wysokości kwot jednorazowych odszkodowań z tytułu wypadku przy pracy lub choroby zawodowej (M.P. 2025 poz. 222) . Orzekanie według daty wydania decyzji ( 2021r.) byłoby dla powódki krzywdzące z uwagi na spadek siły nabywczej pieniądza i czas oczekiwania na ich otrzymanie oraz stałoby w sprzeczności z generalną dla odszkodowań zasadą orzekania według stanu z daty orzekania.