IV U 106/25

Sygn. akt IV U 106/25 upr WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ Dnia 14 października 2025 r. Sąd Rejonowy w Łomży IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w składzie: Przewodnicząca: SSR Marta Małgorzata Sulkowska Protokolant: st. sekr. sąd. Małgorzata Biedrzycka po rozpoznaniu w dniu 14 października 2025 r. w Łomży na rozprawie sprawy z odwołania A. G. przeciwko Zakładowi Ubezpieczeń Społecznych Oddziałowi w B. o zwrot nienależnie pobranego zasiłku chorobowego na skutek odwołania od decyzji z dnia 30 kwietnia 2025 r., znak (...) - (...) zmienia zaskarżoną decyzję w ten sposób, że przyznaje odwołującej się A. G. prawo do zasiłku chorobowego za okres od 24.01.2025 do 24.02.2025 r. i stwierdza brak podstaw do żądania od niej zwrotu zasiłku chorobowego za ten okres. Sygn. akt IV U 106/25 upr UZASADNIENIE Decyzją z dnia 30 kwietnia 2025 r., znak: (...) Zakład Ubezpieczeń Społecznych Odział w B. na podstawie art. 17 oraz art. 68 i art. 66 ustawy z dnia 25.06.1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa Dz.U. z 2025 r. poz. 501) oraz art. 84 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 350) odmówił A. G. prawa do zasiłku chorobowego za okres od 21 stycznia do 24 lutego 2025 r. oraz zobowiązał ją do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego w kwocie 3.508,65 zł, w tym 3.435,84 zł kwoty głównej z funduszu wypadkowego oraz 72,81 zł tytułem odsetek. W uzasadnieniu powyższej decyzji ZUS wskazał, że odwołująca się wykorzystała zwolnienie lekarskie w sposób niezgodny z jego celem (całość argumentacji w decyzji). A. G. zaskarżyła powyższą decyzję w całości i wniosła o jej zmianę poprzez przywrócenie jej prawa do zasiłku chorobowego za sporny okres. Wskazała, że udanie się do adwokata w celu złożenia podpisu stanowiło zwykłą czynność życia codziennego, dopuszczalną w okresie zwolnienia lekarskiego. Podała, że podjęta czynność nie mogła wpłynąć negatywnie na jej stan zdrowia ani świadczyć o wykorzystaniu zwolnienia niezgodnie z jego celem (odwołanie – k. 2). W odpowiedzi na odwołanie Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. wniósł o jego oddalenie w całości. Wskazał, iż w dniu 10 lutego 2025 r., podczas przeprowadzonej kontroli prawidłowości wykorzystywania zwolnienia lekarskiego, odwołującej się nie zastano w miejscu zamieszkania wskazanym na zaświadczeniu lekarskim, jak również pod adresem wskazanym przez domownika jako właściwym, ponieważ – jak sama przyznała – udała się na wizytę do adwokata. W ocenie organu rentowego takie zachowanie stanowiło korzystanie ze zwolnienia lekarskiego w sposób niezgodny z jego celem. Organ powołał się również na pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 13 stycznia 2021 r., sygn. III OSK 2617/21, zgodnie z którym ubezpieczony, który w okresie niezdolności do pracy podejmuje czynności mogące przedłużyć proces leczenia, w tym pracę zarobkową lub inne zajęcia utrudniające rekonwalescencję, wykorzystuje zwolnienie lekarskie w sposób niezgodny z jego celem i traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia (k. 4–5). Sąd ustalił, co następuje: Odwołująca się A. G. (43 lata) od dnia 28 lutego 2025 r. była zatrudniona w Domu Pomocy Społecznej w K. . W okresie od dnia 24 stycznia 2025 r. do dnia 24 lutego 2025 r. przebywała na zwolnieniu lekarskim – (...) seria (...) , wystawionym z powodu złamania podudzia łącznie ze stawem skokowym (jednostka chorobowa S82), którego doznała we wrześniu 2024 r. W następstwie urazu, w październiku 2024 r., odwołująca przeszła zabieg operacyjny. W dniu 10 lutego 2025 r. o godz. 8:55 ZUS przeprowadzili kontrolę prawidłowości wykorzystywania przez A. G. zwolnienia lekarskiego pod adresem wskazanym na zaświadczeniu lekarskim tj. (...) , (...)-(...) K. , a nastepnie na ul. (...) , (...)-(...) C. . W trakcie kontroli odwołującej się nie zastano w miejscu zamieszkania (akta ZUS – k. 1). W związku z powyższym, pismem z dnia 17 lutego 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych wezwał odwołującą się do złożenia wyjaśnień w terminie do dnia 4 marca 2025 r., z podaniem przyczyny nieobecności w miejscu zamieszkania podczas przeprowadzonej kontroli (akta ZUS – k. 6). A. G. pismem z dnia 3 marca 2025 r. złożyła wyjaśnienia, w których wskazała, iż jej aktualny adres zamieszkania to ul. (...) , (...)-(...) C. . Podała, że jej nieobecność w miejscu zamieszkania w trakcie kontroli wynikała z konieczności osobistego spotkania z adwokatem w związku z toczącym się postępowaniem o podział majątku z byłym mężem. Podała, że z uwagi na brak możliwości konsultacji telefonicznej, zmuszona była udać się na spotkanie osobiście (k. 20). Po analizie wyjaśnień odwołującej się, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział w B. decyzją z dnia 30 kwietnia 2025 r., wydaną na podstawie art. 17 oraz art. 68 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa (Dz.U. z 2025 r. poz. 501), odmówił odwołującej się prawa do zasiłku chorobowego za okres od 24 stycznia 2025 r. do 24 lutego 2025 r. uznając, iż wykorzystywała zwolnienie niezgodnie z jego celem. Ponadto organ rentowy na podstawie art. 66 ustawy zasiłkowej oraz art. 84 ustawy z dnia 13.10.1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz. U. z 2015 r., poz. 350) zobowiązał odwołującą się do zwrotu nienależnie pobranego zasiłku chorobowego wraz z odsetkami w łącznej kwocie 3.508,65 zł. Od powyższej decyzji A. G. wniosła odwołanie, podnosząc, iż wyjście z domu w celu złożenia podpisu u adwokata stanowiło zwykłą czynność życia codziennego, mieszczącą się w granicach dozwolonego zachowania w okresie zwolnienia lekarskiego. Wskazała, że wykonanie tej czynności nie miało wpływu na przebieg leczenia ani nie mogło być uznane za wykorzystywanie zwolnienia niezgodnie z jego celem (k. 2). W odpowiedzi na odwołanie organ rentowy wniósł o jego oddalenie, podtrzymując stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Sąd Rejonowy w Łomży, IV Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych pismem z dnia 17 czerwca 2025 r. zobowiązał organ rentowy do złożenia w terminie 30 dni wszelkich wniosków dowodowych celem wykazania prawidłowości wydanej decyzji, wskazując, iż w aktach sprawy brak jest dokumentacji medycznej i dowodów pozwalających na ocenę zasadności zastosowania art. 17 ustawy zasiłkowej (k. 12-12v.). W odpowiedzi na zobowiązanie, pismem z dnia 14 lipca 2025 r. (data wpływu: 15.07.2025 r.), organ rentowy podtrzymał dotychczasowe stanowisko, wskazując, iż w jego ocenie odwołująca wykorzystywała zwolnienie lekarskie w sposób niezgodny z jego celem. W piśmie podniesiono, że chociaż w opinii lekarza orzecznika ZUS z dnia 30 czerwca 2025 r. stwierdzono, iż wizyta u adwokata nie miała negatywnego wpływu na stan zdrowia ubezpieczonej, to jednak zasadniczym celem zwolnienia lekarskiego jest odzyskanie przez ubezpieczonego pełnej zdolności do pracy poprzez odpoczynek i rehabilitację. Organ wskazał, że podejmowanie czynności niezwiązanych z procesem leczenia, a niezaleconych przez lekarza, stanowi nadużycie prawa do świadczenia, gdyż zwolnienie lekarskie nie może być wykorzystywane do realizacji innych celów niż leczenie i rekonwalescencja (k. 18-19). Sąd zważył, co następuje: Odwołanie jest oczywiście uzasadnione, albowiem zaskarżona decyzja została wydana z rażącym naruszeniem prawa. Istotą sprawy było rozstrzygnięcie, czy odwołująca się A. G. opuszczając miejsce zamieszkania w dniu 10 lutego 2025 r. w celu osobistego spotkania z adwokatem, wykorzystywała zwolnienie lekarskie w sposób niezgodny z jego celem w rozumieniu art. 17 i art. 68 ustawy z dnia 25.06.1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa . „Niezdolność do pracy wskutek choroby" jest pojęciem złożonym z elementu biologicznego (choroby) i ekonomicznego (określonego wpływu stanu zdrowia na zdolność do pracy, wywołującego skutek ekonomiczny w postaci utraty zarobku). O niezdolności do pracy decydują m.in. określony stan chorobowy, stopień jego nasilenia oraz charakter wykonywanej pracy (wyrok SA w Poznaniu z dnia 24 kwietnia 1996 r., III AUr 42/96, Pr. Pracy 1997, nr 8, s. 43). Jak wynika z art. 6 ust. 1 ustawy z dnia 25.06.1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa zasiłek chorobowy przysługuje ubezpieczonemu, który stał się niezdolny do pracy z powodu choroby w czasie trwania ubezpieczenia chorobowego. Zasiłek chorobowy jest zatem świadczeniem z ubezpieczenia społecznego, zastępującym pracownikowi wynagrodzenie, które utracił wskutek czasowej, spowodowanej chorobą, niezdolności do świadczenia pracy umówionej. Sytuacją chronioną zasiłkiem jest więc czasowa (przejściowa) niemożność świadczenia pracy będąca skutkiem choroby (lub innego zdarzenia z chorobą zrównanego), a nie sama choroba. Celem zasiłku nie jest więc uzyskanie dodatkowej korzyści obok wynagrodzenia, ale rekompensata utraconego przez ubezpieczonego dochodu wskutek wystąpienia u niego przejściowej niezdolności do pracy. Zasiłek chorobowy zatem przysługuje tylko, gdy choroba uniemożliwia uzyskiwanie dochodu z pracy, bowiem zasadą jest, że wynagrodzenie przysługuje za pracę wykonaną ( art. 80 kp ). Stosownie do art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25.06.1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa , ubezpieczony wykonujący w okresie orzeczonej niezdolności do pracy pracę zarobkową lub wykorzystujący zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z celem tego zwolnienia traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres tego zwolnienia. Z przepisu tego wynikają dwie niezależne przesłanki utraty prawa do zasiłku: 1) wykonywanie pracy zarobkowej w okresie niezdolności do pracy; 2) wykorzystanie zwolnienia w sposób niezgodny z jego celem. Zdaniem Sądu niewątpliwie na podzielenie zasługuje pogląd wyrażony w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 20.01.2005r. I UK 154/04, zgodnie z którym ubezpieczony traci prawo do zasiłku chorobowego w przypadku wystąpienia jednej z dwóch niezależnych przesłanek określonych w powołanym powyżej przepisie. Niniejsza sprawa dotyczy drugiej sytuacji opisanej w powyższym przepisie. W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie Zakład Ubezpieczeń Społecznych nie wykazał, aby odwołująca się A. G. wykorzystywała zwolnienie lekarskie w sposób niezgodny z jego przeznaczeniem. Organ rentowy ograniczył się do stwierdzenia, iż w dniu kontroli – tj. 10 lutego 2025 r. – odwołującej nie zastano w miejscu zamieszkania, a złożone przez nią wyjaśnienie, iż udała się na spotkanie z adwokatem w związku z toczącym się postępowaniem o podział majątku, uznał za wystarczającą podstawę do odmowy prawa do świadczenia. Takie stanowisko nie znajduje uzasadnienia ani w przepisach prawa, ani w zasadach doświadczenia życiowego, a także elementarnej logiki. Zgodnie z utrwalonym orzecznictwem sądowym, wykonywanie przez ubezpieczonego zwykłych czynności życia codziennego w okresie niezdolności do pracy nie stanowi naruszenia celu zwolnienia lekarskiego, o ile czynności te nie wpływają negatywnie na proces leczenia i rekonwalescencji. Odwołująca wskazała, że jej wizyta u adwokata miała charakter jednorazowy i ograniczony do złożenia podpisu pod dokumentami dotyczącymi spraw rodzinnych, których nie mogła załatwić zdalnie. Podkreśliła, że podróż odbyła się przy pomocy osoby trzeciej, która dowiozła ją bezpośrednio pod kancelarię, a sama czynność nie wymagała wysiłku fizycznego. Odwołująca zeznała również, że w dalszym ciągu odczuwa skutki złamania, a lekarz zalecał jej unikanie nadmiernego chodzenia z uwagi na możliwość obrzęku nogi, przy czym wykonywała jedynie podstawowe czynności życia codziennego. Okoliczności te znajdują potwierdzenie w opinii lekarza orzecznika ZUS z dnia 30 czerwca 2025 r., który wskazał, iż wizyta u adwokata nie miała negatywnego wpływu na jej stan zdrowia. W świetle powyższego nie sposób przyjąć, że zachowanie odwołującej stanowiło wykorzystywanie zwolnienia lekarskiego niezgodnie z jego celem. Celem tym jest zapewnienie ubezpieczonemu możliwości regeneracji i powrotu do zdrowia, a nie całkowita izolacja od życia codziennego czy obowiązków osobistych. Jednorazowe opuszczenie miejsca zamieszkania w celu załatwienia spraw formalnych, które nie wymagało wzmożonego wysiłku fizycznego, nie może być utożsamiane z nadużyciem prawa do świadczenia. Kwestię zwrotu nienależnie pobranych świadczeń regulują m.in. art. 66 ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa i art. 84 ustawy o systemie ubezpieczeń społecznych . Obydwie te normy prawne wskazują, że organ rentowy może domagać się zwrotu nienależnie pobranego świadczenia tylko wówczas, gdy ubezpieczonemu można przypisać złą wolę. Obowiązek zwrotu obciąża tylko tego, kto przyjął świadczenie w złej wierze, wiedząc, że mu się nie należy, co dotyczy zarówno osoby, która została pouczona o okolicznościach, w jakich nie powinna pobierać świadczeń, jak też tej osoby, która uzyskała świadczenia na podstawie nieprawdziwych zeznań lub dokumentów, albo w innych przypadkach świadomego wprowadzenia w błąd instytucji ubezpieczeniowej. W prawie ubezpieczeń społecznych "świadczenie nienależnie pobrane", to nie tylko "świadczenie nienależne" (obiektywnie, np. wypłacane bez podstawy prawnej), ale także "nienależnie pobrane", a więc pobrane przez osobę, której można przypisać określone cechy dotyczące stanu świadomości (woli) lub określone działania (zaniechania). Podkreślić trzeba, iż celem ustawy nie jest bezrefleksyjne ściganie ubezpieczonych za najmniejszy przejaw jakiejkolwiek życiowej aktywności, który nie ma żadnego wpływu na cel i przebieg udzielonego zwolnienia lekarskiego. Od starożytności wskazywano na zasadę S. ius, summa iniuria (Zbyt ściśle, formalnie wymierzona sprawiedliwość staje się krańcową niesprawiedliwością, krzywdą"). Pozbawienie ubezpieczonej zasiłku chorobowego za jednorazowe opuszczenie miejsca zamieszkania w celu wizyty u adwokata niewątpliwie podważa zaufanie jednostki do państwa, czyni iluzoryczną zasadę zabezpieczenia społecznego określoną w Konstytucji i jest w sposób oczywisty niesprawiedliwe. Państwo nie może działać przeciwko swoim obywatelom. Jak słusznie wskazał Sąd Apelacyjny w Szczecinie III Wydział Pracy i Ubezpieczeń Społecznych w wyroku z dnia 2.04.2020 r., sygn. akt III AUa 59/20 Zakład Ubezpieczeń Społecznych, jakkolwiek posiada osobowość prawną nie jest samodzielnym podmiotem obrotu gospodarczego, kierującym się prawami rynku, lecz w powierzonym ustawowo zakresie, stanowi swoistą emanację władzy państwowej. Zakład realizuje wyłącznie politykę społeczną organów władzy państwowej oraz strategię lokacji środków państwowych w system zabezpieczenia społecznego, i w tym względzie nie ma żadnej samodzielności decyzyjnej. Decyzja w przedmiotowej sprawie jest sprzeczna z celem ustanowienia art. 17 ustawy zasiłkowej i sprzeczna z celami polityki społecznej Państwa Polskiego. Warto w tym miejscu podkreślić, że zgodnie z art. 67 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji , obywatel ma prawo do zabezpieczenia społecznego w razie niezdolności do pracy ze względu na chorobę lub inwalidztwo oraz po osiągnięciu wieku emerytalnego. Zakres i formy tego zabezpieczenia - w myśl zdania drugiego tego przepisu - określić ma ustawa. Źródłem konstytucyjnych gwarancji prawa do zabezpieczenia społecznego jest również art. 67 ust. 2 Konstytucji . Zgodnie z tym przepisem obywatel pozostający bez pracy nie z własnej woli i niemający innych środków utrzymania ma prawo do zabezpieczenia społecznego, którego zakres i formy określa ustawa. Ustawodawca nie może w taki sposób kształtować systemu zabezpieczenia społecznego, w którym osoby wskazane w art. 67 ust. 1 i 2 Konstytucji zostaną całkowicie pozbawione wsparcia finansowego ze strony państwa (tak: wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 25 lutego 2014 r., sygn. akt SK 18/13). Organ rentowy, wydając decyzję odmawiającą prawa do świadczenia, powołał się na przepisy ustawy zasiłkowej, jednak zignorował zasady postępowania dowodowego i podstawowe obowiązki organu administracji publicznej. Zakład Ubezpieczeń Społecznych jako organ państwowy, działa na podstawie i w granicach prawa ( art. 7 Konstytucji RP ). Zasada ta znajduje swój wyraz również w przepisach art. 6 kc i art. 232 kpc , które nakładają na stronę wywodzącą skutki prawne z określonego faktu obowiązek jego udowodnienia. Skoro więc to organ rentowy pozbawił ubezpieczoną prawa do świadczenia, winien był wykazać w sposób niebudzący wątpliwości, że jej zachowanie było sprzeczne z celem zwolnienia. Tymczasem organ nie tylko nie wykazał, że czynność podjęta przez odwołującą miała negatywny wpływ na proces leczenia, ale wręcz z opinii lekarza orzecznika ZUS z dnia 30 czerwca 2025 r. jednoznacznie wynika, iż wizyta u adwokata nie miała negatywnego wpływu na stan zdrowia odwołującej . Mimo to Zakład Ubezpieczeń Społecznych podtrzymał stanowisko o rzekomym nadużyciu zwolnienia, całkowicie abstrahując od ustaleń wynikających z opinii własnego lekarza orzecznika. Takie działanie stoi w sprzeczności z zasadami logiki i rzetelnej oceny materiału dowodowego. Organ rentowy nie wskazał, w jaki sposób jednorazowe, krótkotrwałe opuszczenie miejsca zamieszkania – odbycie wizyty w kancelarii adwokackiej w celu podpisania dokumentów – mogło zakłócić proces rekonwalescencji po przebytym złamaniu. Nie ustalono również, by lekarz prowadzący zakazał odwołującej wykonywania jakichkolwiek podstawowych czynności życia codziennego. Zignorowano przy tym fakt, że odwołująca została dowieziona pod sam budynek kancelarii i nie była narażona na wysiłek fizyczny mogący pogorszyć jej stan zdrowia. Uznanie, iż jednorazowe opuszczenie miejsca zamieszkania w celu załatwienia niezbędnej czynności prawnej świadczy o nadużyciu zwolnienia, jest przejawem arbitralności, nie zaś oceny dowodów w granicach logiki i doświadczenia życiowego. Reasumując Sąd uznał, że w przedmiotowej sprawie brak było jakichkolwiek podstaw do zastosowania art. 17 ustawy zasiłkowej wobec A. G. . Organ rentowy nie wykazał, by jej zachowanie pozostawało w sprzeczności z celem zwolnienia lekarskiego, a tym bardziej, by mogło ono w jakikolwiek sposób utrudniać proces leczenia. Odbyta przez nią wizyta u adwokata miała charakter incydentalny, nie wymagała wysiłku fizycznego i – jak wynika z opinii lekarza orzecznika ZUS – nie miała negatywnego wpływu na stan zdrowia. Mając na uwadze powyższe, Sąd, na podstawie art. 477 14 § 2 kpc , zmienił zaskarżoną decyzję i przyznał ubezpieczonej prawo do zasiłku chorobowego za okres od dnia 24 stycznia 2025 r. do dnia 24 lutego 2025 r.