IV SAB/WR 818/25

IV SAB/Wr 818/25 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-11-13
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-07-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Andrzej Nikiforów /przewodniczący sprawozdawca/
Aneta Brzezińska
Marta Pająkiewicz-Kremis
Symbol z opisem
6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
658
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Cudzoziemcy
Skarżony organ
Komendant Straży Granicznej
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 3 par. 2 pkt 8
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Dz.U. 2025 poz 1079
art. 348 ust. 1, art. 356 ust. 1-2
Ustawa z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Andrzej Nikiforów (sprawozdawca), Sędziowie Asesor WSA Aneta Brzezińska, Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 listopada 2025 r. sprawy ze skargi P. S. na bezczynność Komendanta Placówki Straży Granicznej w Zgorzelcu w przedmiocie udzielenia zgody na pobyt humanitarny oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
P. S. (dalej: skarżący, strona) - pismem z 1 lipca 2025 r. (data wpływu do organu 4 lipca 2025 r.) – wniósł skargę na bezczynność Komendanta Placówki Straży Granicznej w Zgorzelcu (dalej: Komendant, organ) w przedmiocie udzielenia zgody na pobyt humanitarny.
Motywując swoje stanowisko wskazał m.in., że podaniem z 24 kwietnia 2025 r. zwrócił się o wszczęcie przez Komendanta z urzędu postępowania w sprawie udzielenia zgody na pobyt humanitarny w oparciu o art. 356 ust. 2 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2025 r. poz. 1079; dalej: u.o.c.). Wyjaśnił przy tym, że w ww. wniosku wykazał, że zaistniały nowe okoliczności oraz przesłanki przemawiające za udzieleniem mu zgody na pobyt humanitarny a przesłanki te wyszły na jaw już po wydaniu przez Komendanta ostatecznej decyzji z 21 lutego 2022 r. o zobowiązaniu do powrotu. W ocenie skarżącego powołany art. 356 ust. 2 u.o.c. powinien być wykładany w taki sposób, że właściwy organ ma obowiązek wszcząć postępowanie o udzielenie zgody na pobyt także wówczas, gdy cudzoziemiec wystąpi z żądaniem jego wszczęcia i powoła się na nowe okoliczności, o których mowa w tym przepisie. Tymczasem w odpowiedzi na jego wniosek organ w piśmie z 14 maja 2025 r. poinformował skarżącego, że nie znalazł podstaw do wszczęcia przedmiotowego postępowania. Skarżący zarzucił, że pismo organu nie spełnia wymogów rozstrzygnięcia administracyjnego oraz w żaden sposób nie wyjaśnia motywów oraz przesłanek, na podstawie których organ odstąpił od wymaganych przepisami prawa czynności. Skarżący podsumowując swoje stanowisko wskazał, że organ zobowiązany był do wszczęcia przedmiotowego postępowania z urzędu lub wydania, zgodnie z art. 61a k.p.a., stosownego postanowienia. Wyjaśnił także, że w związku z zaistniałą sytuacją w dniu 28 maja 2025 r. wniósł ponaglenie wobec bezczynności w sprawie jego wniosku z 24 kwietnia 2025 r.
Odpowiadając na skargę, Komendant wniósł o jej oddalenie.
Organ wskazał m.in., że w chwili obecnej nie jest prowadzone żadne postępowanie administracyjne wobec skarżącego. Ponadto, po przeprowadzeniu czynności wyjaśniających na skutek wniosku z 24 kwietnia 2025 r., nie stwierdzono podstaw do wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych na terytorium RP. Tym samym brak jest podstaw do zarzucenia, że okoliczności wskazane w skardze wyczerpują znamiona bezczynności.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej p.p.s.a.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany wskazanymi przez stronę skarżącą zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Bezczynność organu administracji publicznej definiowana jest w treści art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. - jako niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a.
Tymczasem nie budzi wątpliwości Sądu, że w przedmiotowej sprawie nie doszło do bezczynności organu.
W kontekście niniejszej sprawy wypada zauważyć, że zgodnie z art. 356 ust. 1 u.o.c., zgody na pobyt cudzoziemca ze względów humanitarnych udziela się – przede wszystkim - w decyzji odmawiającej zobowiązania do powrotu.
Pozytywne przesłanki takiego rozstrzygnięcia wymienia art. 348 ust. 1 u.o.c., stanowiąc, że cudzoziemcowi udziela się zgody na pobyt ze względów humanitarnych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, jeżeli zobowiązanie go do powrotu:
1) może nastąpić jedynie do państwa, w którym, w rozumieniu Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r.:
a) zagrożone byłoby jego prawo do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego lub
b) mógłby on zostać poddany torturom albo nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu, lub
c) mógłby być zmuszony do pracy, lub
d) mógłby być pozbawiony prawa do rzetelnego procesu sądowego albo być ukarany bez podstawy prawnej, lub
2) naruszałoby jego prawo do życia rodzinnego lub prywatnego, w rozumieniu przepisów Konwencji o ochronie praw człowieka i podstawowych wolności, sporządzonej w Rzymie dnia 4 listopada 1950 r., lub
3) naruszałoby prawa dziecka, określone w Konwencji o prawach dziecka, przyjętej przez Zgromadzenie Ogólne Narodów Zjednoczonych dnia 20 listopada 1989 r., w stopniu istotnie zagrażającym jego rozwojowi psychofizycznemu.
Przy tym zaakcentować należy, że jak wynika z przekazanych akt sprawy Komendant w dniu 21 lutego 2022 r. wydał decyzję, którą zobowiązał skarżącego do powrotu. Jednocześnie w uzasadnieniu tego rozstrzygnięcia organ ocenił sytuację panującą w jego kraju pochodzenia, nawiązując do możliwości udzielenia mu zgody na pobyt ze względów humanitarnych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Komendant wyjaśnił, że skorzystał z opracowania systemu "Światowid" - Wydziału Informacji o Krajach Pochodzenia Urzędu do Spraw Cudzoziemców nr DPU-WIKP-424/281/2021 z dnia 7 lipca 2021 r. o aktualnej sytuacji w B. Stwierdził, że "cudzoziemiec nie wykazał zasadności swojej obawy przed prześladowaniem w kraju pochodzenia ze względu na religię, że mógłby zostać poddany torturom albo nieludzkiemu lub poniżającemu traktowaniu albo karaniu, mógłby zostać zmuszany do pracy, bądź zagrożone byłoby jego prawo do życia, wolności i bezpieczeństwa osobistego co jest niezbędną przesłanką by uznać zgodę na pobyt humanitarny lub zgodę na pobyt tolerowany". Ponadto wskazał, że w przypadku skarżącego "nie występuje ryzyko doznania prześladowań w przypadku powrotu do kraju pochodzenia". Dalej w tym kontekście argumentował, że "formalnie prawo zapewnia swobodę przemieszczania się, podróży zagranicznych, emigracji i jest ona z reguły respektowana w praktyce. Ludność B. migruje z terenów wiejskich na tereny miejskie, z czego najwięcej osób osiedla się w stolicy kraju – D. Nie ma żadnych ograniczeń formalnych dot. osiedlania się w mieście i B. migrują tam na dużą skalę. Na terytorium B. nie są obecne obce wojska, brak jest doniesień o jakichkolwiek walkach o charakterze konfliktu zbrojnego. Jednakże, w kraju działają nielegalne organizacje zbrojne, zarówno skrajnie lewicowe, jak i skrajnie islamskie. Popełniają one niekiedy akty przemocy, ale ich skala nie jest zbyt duża." Podsumowując swoje stanowisko w tym kontekście stwierdził, że "od wyjazdu cudzoziemca z kraju pochodzenia nie pojawiły się nowe okoliczności, które świadczyłyby o konieczności udzielenia stronie zgody na pobyt ze względów humanitarnych lub pobyt tolerowany" (por. str. 4/6 decyzji). Przy tym decyzja stała się ostateczna, albowiem odwołanie skarżącego od decyzji Komendanta z 21 lutego 2022 r. zostało pozostawione bez rozpoznania (pismo Urzędu do Spraw Cudzoziemców z 16 lutego 2024 r.).
W tym kontekście należy więc wskazać, że kwestia zgody na pobyt skarżącego ze względów humanitarnych została ostatecznie negatywnie rozstrzygnięta wspomnianą decyzją Komendanta z 21 lutego 2022 r.
Zgodnie z treścią przywołanego w skardze art. 356 ust. 2 u.o.c., jeżeli okoliczność warunkująca udzielenie cudzoziemcowi zgody na pobyt humanitarny wyszła na jaw po wydaniu ostatecznej decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu albo w związku z koniecznością wykonania decyzji o zobowiązaniu cudzoziemca do powrotu wydanej przez organ innego państwa członkowskiego stosującego dyrektywę Rady nr 2001/40/WE z dnia 28 maja 2001 r. w sprawie wzajemnego uznawania decyzji o wydalaniu obywateli państw trzecich (Dz. Urz. WE L 149 z 02.06.2001, str. 34; Dz. Urz. UE Polskie wydanie specjalne, rozdz. 19, t. 4, str. 107) - z urzędu wszczyna się odrębne postępowanie.
Powołana regulacja prawna ma zatem charakter wyjątkowy oraz – co w niniejszej sprawie ma kluczowe znaczenie - w takim przypadku odrębne postępowanie w sprawie udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych co do zasady nie jest postępowaniem wnioskowym, gdyż wolą prawodawcy jest ono wszczynane z urzędu.
Z powyższych przepisów wynika więc, że proceduralny model zgody na pobyt humanitarny zintegrowany został – co do zasady - ze zobowiązaniem do powrotu. Organ prowadzący postępowanie w sprawie o zobowiązanie cudzoziemca do powrotu ma obowiązek zbadać przesłanki udzielenia zgody na pobyt humanitarny, co wynika z art. 356 ust. 1 u.o.c. (por. wyrok NSA z 25 lutego 2025 r., II OSK 1985/24).
Jak wynika z treści uzasadnienia decyzji Komendanta z 21 lutego 2022 r. taka analiza niewątpliwie została przeprowadzona.
W tym kontekście należy podkreślić, że ustawodawca jedynie jako wyjątek przewidział możliwość odrębnego zbadania przesłanek udzielenia zgody na pobyt humanitarny gdy ujawnią się one już po ostatecznym rozstrzygnięciu sprawy zobowiązania do powrotu. Jak wskazuje się w piśmiennictwie okolicznością, która wychodzi na jaw może być np. gwałtowne pogorszenie się sytuacji w kraju pochodzenia cudzoziemca spowodowane wybuchem wojny, gwałtowne pogorszenie się stanu zdrowia cudzoziemca, który może wiązać się z niedopuszczalnością powrotu, zawarciem przez cudzoziemca małżeństwa, istotnego z punktu widzenia prawa do poszanowania życia rodzinnego, czy narodziny jego dziecka. W tym przypadku organ korzysta z pewnego marginesu swobody ocennej, co do tego jakie okoliczności są w tym kontekście istotne na tyle, że powodują konieczność wszczęcia odrębnego postępowania (J. Chlebny (red.), Prawo o cudzoziemcach. Komentarz, Warszawa 2020, str. 728).
Innymi słowy, w sytuacji, gdy oczywistym jest, że nie ujawniono nowych okoliczności, które stanowią pozytywne przesłanki zezwolenia na pobyt humanitarny, organ nie będzie wydawał postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania, o którym mowa w art. 61a § 1 zdanie pierwsze k.p.a., a jego aktywność ograniczyć się powinna do podjęcia czynności materialno-technicznej. Organ powinien pisemnie zawiadomić składającego żądanie, że postępowanie nie zostanie wszczęte z urzędu. W zawiadomieniu tym organ powinien wyjaśnić, że wobec braku ujawnienia nowych, nieznanych organowi w dniu wydania ostatecznej decyzji o zobowiązaniu do powrotu okoliczności, o których mowa w art. 348 ust. 1 u.o.c., bądź braku wykazania choćby prawdopodobieństwa ich wystąpienia, brak jest podstaw do wszczęcia postępowania z urzędu.
Sytuacja taka zaistniała w niniejszej sprawie. Komendant mając na uwadze argumentację zawartą we wniosku cudzoziemca o udzielenie zezwolenia na pobyt humanitarny, pismem z 14 maja 2025 r. poinformował skarżącego o braku podstaw do wszczęcia postępowania z urzędu. W piśmie tym organ wskazał, że po analizie okoliczności wskazanych w przesłanym piśmie nie znalazł podstawy do wszczęcia z urzędu przedmiotowego postępowania.
Przy tym zasadność takiego stwierdzenia znajduje potwierdzenie w aktach administracyjnych, albowiem skarżący formułując wniosek z 24 kwietnia 2025 r. oparł go na argumentacji dotyczącej sytuacji wewnętrznej w kraju pochodzenia – B. w szczególności w kontekście antagonizmów religijnych. Tymczasem sytuacja ta była przedmiotem oceny organu w decyzji z 21 lutego 2022 r. o zobowiązaniu do powrotu. Przy tym podane we wniosku fakty w żaden sposób nie pozwalają uznać, że omawiana sytuacja uległa istotnemu pogorszeniu na przestrzeni ostatnich lat w stopniu uzasadniającym potencjalną aktualizację art. 356 ust. 2 u.o.c.
Poza tym argumentacja dotycząca przeciwskazań zdrowotnych do powrotu nie została poparta żadnymi istotnymi dowodami wskazującymi na konieczność leczenia w Polsce, którego nie mógłby realizować w kraju pochodzenia. Dokumenty dotyczące hospitalizacji pochodzą ze stycznia 2024 r.
Mając powyższe na uwadze organ słusznie stwierdził, że nie zaistniały nowe istotne okoliczności uzasadniające na podstawie art. 356 ust. 2 pkt 1 u.o.c. wszczęcie z urzędu odrębnego postępowania w przedmiocie udzielenia cudzoziemcowi zgody na pobyt ze względów humanitarnych. W tej sytuacji wystarczające więc było jedynie pisemne powiadomienie osoby żądającej wszczęcia postępowania z urzędu o tym, że brak jest podstaw do wszczęcia postępowania w powyższym zakresie. A tym samym nie można zarzucić Komendantowi bezczynności w rozpoznaniu wniosku skarżącego.
Sąd oczywiście nie wyklucza, że pomimo tego, iż ustawodawca ukształtował postępowanie z art. 356 ust. 2 u.o.c. jako "wszczynane z urzędu", to cudzoziemiec może skutecznie domagać się wszczęcia postępowania w tym trybie, ale tylko wtedy gdy po wydaniu ostatecznej decyzji o zobowiązaniu do powrotu wyjdą na jaw okoliczności, o których mowa m.in. w art. 348 ust. 1 u.o.c. Z aktualnego i jednolitego orzecznictwa Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczącego art. 356 ust. 2 pkt 1 u.o.c. wynika bowiem, że skoro organ administracji publicznej ma obowiązek wszczęcia z urzędu postępowania w sprawie udzielenia zgody na pobyt ze względów humanitarnych, gdy po wydaniu ostatecznej decyzji o zobowiązaniu do powrotu wyjdą na jaw okoliczności, o których mowa w art. 348 ust. 1 u.o.c., to tym bardziej właściwy organ ma obowiązek wszcząć takie postępowanie, gdy zażąda tego cudzoziemiec, twierdząc, że takie okoliczności zachodzą (por. wyrok NSA z 25 lutego 2025 r., II OSK 1985/24 oraz powołane w nim orzecznictwo).
Jednak jak wykazano powyżej w rozpoznawanej sprawie skarżący żadnych takich nowych okoliczności nie podał.
Mając powyższe na uwadze Sąd uznał, że skarga na bezczynność organu nie zasługuje na uwzględnienie, co uzasadnia jej oddalenie na podstawie art. 151 p.p.s.a.
Rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym nastąpiło zgodnie z art. 119 pkt 4 i art. 120 p.p.s.a.