IV SAB/Wr 658/24

IV SAB/Wr 658/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-03-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-07-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Andrzej Nikiforów
Ewa Kamieniecka /przewodniczący sprawozdawca/
Marta Pająkiewicz-Kremis
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
658
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
*Stwierdzono, że bezczynność nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 12 par. 1 i 2, art. 35 par. 1-3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 167
art. 2 ust. 1, art. 3 ust. 3, art. 26 ust. 1 pkt 2
Ustawa z 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojny na terytorium tego państwa
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Andrzej Nikiforów, Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 marca 2025 r. sprawy ze skargi I. K. na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpatrzenia odwołania I. stwierdza bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w załatwieniu odwołania skarżącej z dnia 27 marca 2024 r., a bezczynność ta nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; II. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do załatwienia odwołania skarżącej z dnia 27 marca 2024 r.
Uzasadnienie
W dniu 20 listopada 2023 r. I. K. zwróciła się do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin z wnioskiem o świadczenie wychowawcze na dzieci: Z. K., D. K. i V. K. na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r.
Decyzją z dnia 27 marca 2024 r. nr 010070/680/9677440/2023 ZUS Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin odmówił przyznania prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko: V. K., ponieważ na podstawie rejestru Straży Granicznej ustalono, że dziecko utraciło legalny pobyt w Polsce w związku z wyjazdem na U. w dniu 3 lutego 2023 r.
W odwołaniu z dnia 27 marca 2024 r. wnioskodawczyni wyjaśniła, że zgłosiła się do odpowiedniej Placówki Straży Granicznej z wnioskiem o zaktualizowanie danych zawartych w rejestrze Straży Granicznej i odnotowanie wjazdu dziecka na teren Polski w dniu 11 lutego 2023 r. w załączeniu strona przedłożyła pismo Placówki Straży Granicznej w K. z dnia 12 marca 2024 r.
W dniu 24 kwietnia 2024 r. wnioskodawczyni zwróciła się o przyznanie świadczenia wychowawczego na dziecko, ponieważ niezgodności w rejestrze Straży Granicznej zostały usunięte.
W dniu 29 maja 2024 r. strona złożyła ponaglenie w związku ze złożonym odwołaniem oraz wniosła o wydanie decyzji ostatecznej i przyznanie świadczenia wychowawczego.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 14 czerwca 2024 r. skarżąca wniosła o wyjaśnienie przyczyn zwłoki w załatwieniu sprawy; skierowanie pytania do Komendanta Głównego Straży Granicznej, czy strona podjęła wszystkie czynności konieczne do usunięcia niezgodności danych w rejestrze oraz wypłatę zaległego świadczenia wychowawczego od dnia 20 listopada 2023 r. Skarżąca w dniu 24 kwietnia 2024 r. wysłała ponownie do organu wszystkie potrzebne dokumenty, a w dniu 29 maja 2024 r. złożyła ponaglenie. Jednakże nie było żadnej reakcji organu w sprawie skarżącej. Organ zignorował wniesione odwołanie od decyzji odmownej i nie powiadomił o przyczynach zwłoki. Według stanu na dzień 14 czerwca 2024 r. ZUS nie dokonał siedmiu wypłat świadczenia wychowawczego.
W dniu 25 czerwca 2024 r. ZUS wezwał stronę do wyjaśnienia rozbieżności wniosku z danymi zawartymi w rejestrze Straży Granicznej. Z rejestru wynika, że dziecko utraciło legalny pobyt w Polsce w związku z wyjazdem z terytorium Polski w dniu 3 lutego 2024 r. Przyjazd dziecka do Polski w dniu 11 lutego 2024 r. nie został odnotowany jako przyjazd obywatela U. w związku z działaniami wojennymi.
W odpowiedzi na wezwanie w dniu 15 lipca 2024 r. strona poinformowała, że ponownie zwróciła się do Placówki Straży Granicznej z wnioskiem o usunięcie niezgodności w tym rejestrze.
Po rozpatrzeniu odwołania decyzją z dnia 23 lipca 2024 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych uchylił decyzję organu pierwszej instancji i przyznał wnioskodawczyni świadczenie wychowawcze na dziecko na okres od 1 listopada 2023 r. do 31 grudnia 2023 r. w kwocie 500 zł miesięcznie i na okres od 1 stycznia 2024 r. do 31 maja 2024 r. w kwocie 800 zł miesięcznie. Organ drugiej instancji wyjaśnił, że zgodnie ze zaktualizowanym w dniu 17 lipca 2022 r. rejestrem Komendanta Głównego Straży Granicznej pobyt wnioskodawczyni na terytorium Polski po ostatniej modyfikacji jest uznawany za legalny w okresach od 3 września 2022 r. do 3 lutego 2023 r., od 30 września 2023 r. do 15 czerwca 2024 r. i od 16 lipca 2024 r. do 30 września 2025 r. w związku z działaniami wojennymi na terenie Ukrainy. Również w rejestrze SPEC-PESEL wnioskodawczyni figuruje z nadanym statusem U. od dnia 3 września 2022 r. Ponadto zgodnie ze zaktualizowanym w dniu 20 lipca 2022 r. rejestrem Komendanta Głównego Straży Granicznej pobyt dziecka na terytorium Polski po ostatniej modyfikacji jest uznawany za legalny w okresie od 3 września 2022 r. do 30 września 2025 r. w związku z działaniami wojennymi na terenie Ukrainy. Skoro wniosek o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy 2023/2024 został złożony w dniu 20 listopada 2023 r. to prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje od 1 listopada 2023 r.
W odpowiedzi na skargę z dnia 23 lipca 2024 r. organ wniósł o odrzucenie skargi i stwierdzenie, że organ nie dopuścił się bezczynności i przewlekłego prowadzenia postępowania, ewentualnie o stwierdzenie, że bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania nie nastąpiło z rażącym naruszeniem prawa. Organ wyjaśnił, że na dzień złożenia skargi nie została jeszcze wydana decyzja organu drugiej instancji, która mogłaby być zaskarżona do sądu administracyjnego. Natomiast organ nie pozostawał bezczynny. Działania strony dysponującej dokumentami, które może przedstawiać w placówkach Straży Granicznej, a co za tym idzie wpływać na treść zapisów w rejestrze, nie odniosły oczekiwanego rezultatu. Z pewnością czynności wyjaśniających status pobytu strony i jej dzieci w Polsce nie może za stronę wykonać organ bądź sąd, jak oczekuje tego strona. Zważywszy jednak na podejmowane przez organ działania, nie można zarzucić organowi bezczynności, bądź zwłoki i braku działania w celu rozpoznania wniosku strony, a następnie wniesionego odwołania.
W piśmie z dnia 24 lipca 2024 r. organ wniósł o umorzenie postępowania w sprawie z uwagi na wydanie w dniu 23 lipca 2024 r. decyzji przez organ drugiej instancji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.), dalej p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a.
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi nie definiuje pojęcia "bezczynność". Jednakże, zarówno doktryna, jak i orzecznictwo sądów administracyjnych są zgodne, że z bezczynnością organu mamy do czynienia wówczas, gdy - w ustalonym przepisami terminie - organ nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub innego aktu, albo nie podjął stosownej czynności materialnej. Dla oceny zasadności skargi na bezczynność nie ma przy tym znaczenia okoliczność, z jakich powodów określony akt nie został podjęty lub czynność dokonana, a w szczególności, czy bezczynność została spowodowana zawinionym albo też niezawinionym opóźnieniem organu, czy też wiąże się z jego przeświadczeniem, że stosowny akt lub czynność w ogóle nie powinny zostać wydane/dokonane.
Nie można zapominać, że jedną z naczelnych zasad postępowania administracyjnego, wyrażoną w art. 12 § 1 i 2 k.p.a., jest zasada jego szybkości. Istota tej zasady sprowadza się do konstatacji, że organy administracji publicznej powinny działać w sprawie nie tylko wnikliwie, ale i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Zwłaszcza sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji czy wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie. Wskazać należy, że art. 35 § 1-3 k.p.a. stanowi rozwinięcie w/w zasady, zobowiązując organy administracji publicznej do załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki. Wymaga podkreślenia, że - zgodnie z powołanym przepisem - niezwłocznie winny być załatwione sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Natomiast załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego winno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym – w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Ponadto, zgodnie z art. 35 § 5 k.p.a. do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu.
Zwrócić należy uwagę, że organy administracji publicznej zgodnie z art. 12 § 1 k.p.a. mają wprawdzie obowiązek działać wnikliwie i szybko, ale są również zobowiązane do podejmowania wszelkich kroków niezbędnych do wyjaśnienia sprawy stosownie do art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a. Do stwierdzenia bezczynności nie jest więc wystarczające samo tylko przekroczenie przez organ terminów załatwienia sprawy.
W ocenie Sądu - w realiach rozpoznawanej sprawy - mamy do czynienia z tak rozumianą bezczynnością organu. Odwołanie zostało przez stronę wniesione w dniu 27 marca 2024 r., tak więc zgodnie z art. 35 § 3 k.p.a. odwołanie winno zostać rozpoznane przez organ do dnia 27 kwietnia 2024 r.
Z materiału dowodowego sprawy wynika, że w ustawowym terminie do rozpoznania odwołania organ nie podjął żadnych czynności. Dopiero po złożeniu przez stronę skargi do WSA w dniu 14 czerwca 2024 r., organ w dniu 25 czerwca 2024 r. wezwał stronę do wyjaśnienia rozbieżności wniosku z danymi zawartymi w rejestrze Straży Granicznej. Po sprawdzeniu danych w rejestrze w dniach 17 i 19 lipca 2024 r. organ w dniu 23 lipca 2024 r. wydał decyzję. Tak więc w okresie od 27 kwietnia 2024 r. do 25 czerwca 2024 r. organ pozostawał bezczynny.
Organ zareagował więc w sposób właściwy dopiero po otrzymaniu skargi do WSA wniesionej przez stronę. Skoro odwołanie wpłynęło do organu w dniu 27 marca 2023 r., to strona oczekiwała na rozpatrzenie odwołania 4 miesiące zamiast ustawowego 1 miesiąca.
W tym miejscu należy nadmienić, że wbrew poglądowi organu wyrażonemu w odpowiedzi na skargę, organ zobowiązany jest do prowadzenia aktywnego postępowania wyjaśniającego, a nie jedynie oczekiwać skutecznego sprostowania przez wnioskodawcę rejestrów Straży Granicznej. Weryfikując zasadność wniosku o przyznanie świadczenia wychowawczego przez obywatela U., o którym mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. z 2024 r. poz. 167 ze z.) oraz kontrolując dalsze pobieranie świadczenia, organ jest uprawniony do korzystania z rejestru prowadzonego przez Komendanta Głównego Straży Granicznej (zawierającego m.in. informacje o dacie wjazdu i wyjazdu z terytorium RP) oraz rejestru SPEC PESEL (zawierającego informację o statusie cudzoziemca - UKR). Nie oznacza to jednak ograniczenia postępowania dowodowego organu wyłącznie do sprawdzenia danych w tych rejestrach. W systemie teleinformatycznym mogą bowiem wystąpić błędy. Obowiązujące przepisy u.p.o.u. uzależniają przyznanie świadczenia od spełnienia przesłanek podmiotowych i przedmiotowych "legalności pobytu", a nie od dokonania odpowiedniej adnotacji w rejestrze. Niewątpliwie przedmiotowe rejestry stanowią dowód legalnego pobytu w Polsce, jednakże nie może to prowadzić do uznania, że jest to wyłączny dopuszczalny dowód w tym zakresie, jak zdaje się uważać organ.
W przekonaniu Sądu, nie można zaakceptować sytuacji, w której organ administracji po rozpatrzeniu odwołania wydaje decyzję po upływie 4 miesięcy od wpływu odwołania do organu. Decyzja została wydana dopiero po interwencji strony i złożeniu skargi do WSA.
Powyższe dowodzi, że skarga na bezczynność organu w sprawie rozpoznania odwołania okazała się uzasadniona. Zdaniem Sądu - opisany w skardze i wynikający z akt administracyjnych sprawy - sposób postępowania organu w sprawie rozpoznania odwołania skarżącej jest nie do zaakceptowania. Niedopuszczalna jest bowiem sytuacja, w której organ administracji wydaje decyzję po upływie 4 miesięcy, po złożeniu przez stronę skargi do WSA. Należy też zauważyć, że organ nie powiadomił skarżącej o przyczynach nie załatwienia odwołania w terminie i nie wskazał nowego terminu załatwienia odwołania stosownie do art. 36 § 1 k.p.a.
Powyższe stanowi, że wystąpiła oczywista bezczynność organu, stanowiąca naruszenie zasad i terminów określonych w art. 8, art. 12, art. 35 i art. 36 k.p.a.
W świetle zaistniałych w sprawie okoliczności, Sąd stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności w załatwieniu odwołania (art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.), co orzeczono w pkt I sentencji wyroku.
Biorąc zaś pod uwagę czas trwania postępowania i stosunek organu do strony Sąd uznał (pkt I sentencji wyroku), że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, przez które należy rozumieć oczywiste naruszenie obowiązku wynikającego z przepisów prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.).
W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, że rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia, jako rażące, musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Podkreśla się także, że dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Ponadto, rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach musi być w oczywisty sposób pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia.
Natomiast w rozpatrywanej sprawie, organ oczekiwał na sprostowanie danych przez stronę w rejestrze Straży Granicznej, zgodnie z przyjętą interpretacją przepisów prawa.
Z uwagi na fakt, że organ wydał w sprawie w dniu 27 lipca 2024 r. decyzję, Sąd nie zobowiązywał organu do załatwienia sprawy z odwołania skarżącej i umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do załatwienia odwołania strony (pkt II sentencji wyroku).
Z przedstawionych wyżej względów, Sąd - na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3 oraz § 1a p.p.s.a. - orzekł jak w pkt I - II sentencji wyroku.