IV SAB/Po 196/25
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWSA w Poznaniu stwierdził bezczynność ZUS w sprawie świadczenia wychowawczego i uznał ją za rażące naruszenie prawa, umarzając jednocześnie postępowanie w zakresie zobowiązania do rozpatrzenia wniosku po jego faktycznym załatwieniu.
Skarga N. N. dotyczyła bezczynności Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego. Mimo złożenia wniosku o wznowienie postępowania, organ przez ponad 10 miesięcy nie podjął żadnych działań, co skutkowało zawieszeniem wypłaty świadczenia. WSA w Poznaniu stwierdził bezczynność organu i uznał ją za rażące naruszenie prawa, jednocześnie umarzając postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania do rozpatrzenia wniosku, ponieważ sprawa została ostatecznie załatwiona przez ZUS po wniesieniu skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu rozpoznał skargę N. N. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie wznowienia postępowania dotyczącego świadczenia wychowawczego. Skarżąca podniosła, że mimo wielokrotnych wizyt i ponagleń, nie otrzymała odpowiedzi na temat przyczyn zawieszenia wypłaty świadczenia oraz terminu jego przyznania. ZUS początkowo przyznał świadczenie, następnie wstrzymał wypłatę i uchylił prawo do niego z powodu rzekomego wyjazdu skarżącej z Polski na okres dłuższy niż 30 dni, co skarżąca kwestionowała. Po złożeniu wniosku o wznowienie postępowania, ZUS pozostawał bezczynny przez ponad 10 miesięcy, ignorując kolejne pisma i ponaglenia. Dopiero po wniesieniu skargi do WSA, ZUS wznowił postępowanie i wydał decyzję przyznającą świadczenie. Sąd uznał, że ZUS dopuścił się bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, ze względu na brak jakichkolwiek działań organu przez długi okres i brak poinformowania strony o przyczynach zwłoki. Sąd umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania do rozpatrzenia wniosku, ponieważ sprawa została już załatwiona przez organ, ale jednocześnie stwierdził bezczynność i rażące naruszenie prawa.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, organ dopuścił się bezczynności.
Uzasadnienie
Organ nie podjął żadnych działań przez ponad 10 miesięcy od złożenia wniosku o wznowienie postępowania, nie informując strony o przyczynach zwłoki ani o nowym terminie załatwienia sprawy, co narusza przepisy k.p.a. i p.p.s.a.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
umorzono
Przepisy (12)
Główne
p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 8
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 149 § § 1 pkt 3
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności.
p.p.s.a. art. 149 § § 1a
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Sąd stwierdza, czy bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Pomocnicze
P.u.s.a. art. 1
Prawo o ustroju sądów administracyjnych
p.p.s.a. art. 119 § pkt 4
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Skarga na bezczynność może być rozpoznana w trybie uproszczonym.
p.p.s.a. art. 120
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 53 § § 2b
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Formalny wymóg wniesienia ponaglenia przed skargą na bezczynność; skargę można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia.
p.p.s.a. art. 161 § § 1 pkt 3
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Umorzenie postępowania, gdy sprawa została załatwiona przez organ po wniesieniu skargi.
k.p.a. art. 12 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek działania przez organy w sposób wnikliwy i szybki.
k.p.a. art. 35 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek załatwiania spraw bez zbędnej zwłoki.
k.p.a. art. 35 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
Terminy załatwiania spraw (miesiąc, dwa miesiące).
k.p.a. art. 36 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
Obowiązek zawiadomienia strony o zwłoce i wyznaczenia nowego terminu.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Organ dopuścił się bezczynności w rozpatrzeniu wniosku o wznowienie postępowania. Bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Odrzucone argumenty
Argumentacja organu, że nie doszło do bezczynności, ponieważ sprawa została ostatecznie załatwiona po wniesieniu skargi.
Godne uwagi sformułowania
Pozostawienie wniosku skarżącej bez rozpoznania przez ponad 10 miesięcy nie ma uzasadnienia i wskazuje na lekceważenie przepisów prawa przez organ. Rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym - bez żadnej wątpliwości i wahań - można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne.
Skład orzekający
Józef Maleszewski
sprawozdawca
Maciej Busz
przewodniczący
Tomasz Grossmann
członek
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja pojęć bezczynności i rażącego naruszenia prawa w kontekście świadczeń socjalnych oraz obowiązków organów administracji w zakresie terminowości postępowania."
Ograniczenia: Dotyczy specyfiki postępowania w sprawach świadczeń wychowawczych i bezczynności ZUS, ale ogólne zasady dotyczące bezczynności i rażącego naruszenia prawa mają szersze zastosowanie.
Wartość merytoryczna
Ocena: 7/10
Sprawa pokazuje frustrację obywatela w kontakcie z urzędem i podkreśla znaczenie terminowości działań administracji publicznej, co jest problemem powszechnym.
“ZUS zwlekał ponad 10 miesięcy z decyzją ws. świadczenia wychowawczego. Sąd: rażące naruszenie prawa!”
Sektor
ubezpieczenia społeczne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIV SAB/Po 196/25 - Wyrok WSA w Poznaniu Data orzeczenia 2025-12-18 orzeczenie nieprawomocne Data wpływu 2025-10-20 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu Sędziowie Józef Maleszewski /sprawozdawca/ Maciej Busz /przewodniczący/ Tomasz Grossmann Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 658 Skarżony organ Inne~Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS Treść wyniku Stwierdzono, że organ dopuścił się bezczynności Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Maciej Busz Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędzia WSA Józef Maleszewski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi N. N. na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie wznowienia postępowania w sprawie przyznania świadczenia wychowawczego 1. umarza postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do rozpatrzenia wniosku z dnia 22 listopada 2024 r. o wznowienie postępowania, znak sprawy [...], postępowanie [...]; 2. stwierdza, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych dopuścił się bezczynności w sprawie opisanej w punkcie 1; 3. stwierdza, że bezczynność w sprawie opisanej w punkcie 1 miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Uzasadnienie Pismem z dnia 28 sierpnia 2025 r. (wpływ do organu – 22.09.2025 r.) N. N. wniosła skargę na bezczynność Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z uwagi zawieszenia wypłaty świadczenia wychowawczego na syna S. Z. oraz wniosła o zobligowanie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do wydania w tym przedmiocie decyzji w możliwie jak najszybszym terminie. W uzasadnieniu skarżąca podniosła, że na jej utrzymaniu pozostaje małoletni syn, a ona sama znajduje się w trudnej sytuacji ze względu na zły stan zdrowia i niemożność podjęcia stałej pracy. Mimo wielokrotnych wizyt w ZUS i złożonego ponaglenia nie otrzymała odpowiedzi kiedy otrzyma należne świadczenie. Nie jest też dla niej jasne dlaczego pozbawiono ją świadczenia, skoro opuściła Polskę tylko na 5 dni. W odpowiedzi na skargę działający w imieniu Zakładu Ubezpieczeń Społecznych fachowy pełnomocnik wniósł o umorzenie postępowania, bądź oddalenie skargi. W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 15.04.2024 r. N. N. złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze na syna, na okres świadczeniowy trwający od 1.06.2024 r. do 31.05.2025 r. Do wniosku dołączyła zaświadczenie z rejestru PESEL z 10.03.2022 r. dla siebie i dziecka oraz skan paszportu dziecka. W dniu 20.05.2024 r., w wyniku automatycznego rozpatrzenia wniosku przez system informatyczny ZUS klientka została poinformowana o przyznaniu jej prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko, na cały okres świadczeniowy, w pełnej wysokości. Następnie w dniu 11.06.2024 r., również w postępowaniu automatycznym system wydał decyzję o wstrzymaniu wypłaty świadczenia. W uzasadnieniu wskazano, że zgodnie z zapisami w rejestrze Straży Granicznej klientka wyjechała z Polski w dniu 5.06.2024 r. Skarżąca otrzymała wypłatę świadczenia za czerwiec 2024 r. w wysokości [...] zł w dniu 20.06.2024 r. Natomiast od lipca 2024 r. wypłaty nie były już realizowane. W dniu 1.07.2024 r. system automatycznie wydał decyzję o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego od 1.07.2024 r. W dniach 6.07.2024 r. i 8.07.2024 r. klientka złożyła odwołania od ww. decyzji, w których wskazała, że nie opuszczała Polski na okres dłuższy niż 30 dni. CSR wznowiło postępowanie wyjaśniające w tej sprawie. W dniu 16.07.2024 r. do klientki zostało skierowane wezwanie, z prośbą o skontaktowanie się z Komendantem Przejścia Granicznego, gdzie miało miejsce przekroczenie granicy i zaktualizowanie rejestru prowadzonego przez Straż Graniczną. Z rejestru wynika, że w dniu 5.06.2024 r. skarżąca wyjechała z Polski i jej ponowny przyjazd do Polski nie został odnotowany jako przyjazd uchodźcy. Klientka została również poproszona o skontaktowanie się z urzędem miasta/gminy w celu aktualizacji statusu [...]. W odpowiedzi na wezwanie skarżąca nadesłała w dniu 22.07.2024 r. zaświadczenia z rejestru PESEL z 4.07.2024 r., z których wynika, że ona i dziecko posiadają statusy [...]. Jednocześnie wskazała, że ww. zaświadczenia dołączyła już do swojego odwołania z dnia 8.07.2024 r. Skarżąca nie odniosła się w żaden sposób do skierowanego do niej w wezwaniu i skontaktowania się z przedstawicielem Straży Granicznej w celu aktualizacji rejestru. W dniu 5.08.2024 r. CSR wydało decyzję o uchyleniu prawa do świadczenia wychowawczego od 1.07.2024 r. do 31.05.2025 r. i tym samym powieliło decyzję z dnia 1.07.2024 r. wydaną w postępowaniu automatycznym. Skarżąca nie złożyła odwołania od powyższej decyzji, natomiast w dniu 22.11.2024 r. złożyła wniosek o wznowienie postępowania w sprawie wniosku o świadczenie wychowawcze na okres [...]. Wniosek ten został błędnie zarejestrowany jako odwołanie. Klientka składała kolejne ponaglenia i skargi w dniu 20.12.2024 r., 28.08.2025 r. i 2.09.2025 r. W dniu 30.09.2025 r. CSR wznowiło postępowanie w sprawie i wydano decyzję o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego na dziecko S. Z. na okres 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. W ocenie organu w przedmiotowej sprawie nie doszło do bezczynności pomimo niezałatwienia sprawy w terminie. Podnieść w tym miejscu należy, iż organ administracji pozostaje w bezczynności, jeśli w terminie wynikającym z przepisów obowiązującego prawa nie podejmuje żadnych czynności, do podjęcia których jest zobowiązany albo, że jakkolwiek czynności te podjął i prowadził postępowanie, to jednak nie były to czynności celowe służące załatwieniu sprawy co do jej istoty, albo - mimo istnienia obowiązku wynikającego z przepisów prawa. W rozpoznawanej sprawie taka sytuacja nie zaistniała. W wyroku z dnia z dnia 19 stycznia 2023 r., sygn. akt II SAB/Ol 233/22 Sąd WSA wskazał: "W sytuacji ustania bezczynności sąd orzeka biorąc za podstawę stan faktyczny sprawy w czasie wydania orzeczenia sądowego. Jeżeli wtoku postępowania sądowoadministracyjnego, przed dniem orzekania w sprawie ze skargi na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, organ administracji publicznej wydał akt lub dokonał czynności, chociażby z przekroczeniem ustawowych terminów, to oznacza to, że organ nie pozostaje w zwłoce w zakresie udzielonej odpowiedzi i sąd nie może uwzględnić skargi na tzw. milczenie władzy. Nie może bowiem zobowiązać organu do określonego działania, które przed dniem orzekania zostało już podjęte. W takich przypadkach, zgodnie z art. 161 § 1 pkt 3 Prawa o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, sąd wydaje postanowienie o umorzeniu postępowania, które z innych przyczyn stało się bezprzedmiotowe". Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje: Skarga okazała się zasadna. Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm, dalej zwanej p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 tego przepisu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a ww. przepisu. Dalsze przypadki zaskarżalnej bezczynności oraz przewlekłego prowadzenia postępowania zostały unormowane w art. 3 § 2 pkt 9 p.p.s.a. Stosownie do art. 119 pkt 4 p.p.s.a. skarga na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania może być rozpoznana przez sąd administracyjny w trybie uproszczonym. Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a. przez trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.). Na wstępie rozważenia wymaga kwestia dopuszczalności rozpoznawanej skargi. Wskazać należy, że w dniu wniesienia skargi na bezczynność organ nie wydał jeszcze decyzji kończącej postępowanie. Zgodnie z art. 53 § 2b p.p.s.a. formalnym wymogiem dla skutecznego wniesienia omawianej skargi jest to, aby została ona poprzedzona ponagleniem skierowanym do właściwego organu. Przy tym, jak podkreśla się w orzecznictwie, dla swej skuteczności musi ono zostać wniesione w toku postępowania, którego dotyczy zarzucana organowi opieszałość (por. postanowienie NSA(7) z 2.09.2020 r., II OSK 3732/18; CBOSA). Natomiast to, czy w ogóle, a jeśli tak, to w jaki sposób ponaglenie zostało rozpatrzone przez właściwy organ, nie ma znaczenia dla dopuszczalności skargi, ani dla jej skuteczności (por. wyroki NSA: z 25.09.2018 r., II OSK 1659/18; z 30.01.2020 r., II OSK 3092/19; z 13.10.2020 r., II OSK 71/20; dostępne w CBOSA), o ile tylko ponaglenie nie zostało wniesione przedwcześnie. Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżąca spełniła powyższy wymóg formalny. W dniu 2.09.2025 r. wywiodła do organu ponaglenie. Wcześniej także kierowała do organu korespondencję 22.11.2024 r. i 20.12.2024 r. Dostrzeżenia ponadto wymaga, że do skarg na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania nie mają zastosowania terminy do wniesienia skargi ustalone w przepisach art. 53 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z art. 53 § 2b p.p.s.a. skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. W niniejszej sprawie skarga została wniesiona w toku postępowania administracyjnego i po wniesieniu ponaglenia, a zatem w świetle p.p.s.a. jest dopuszczalna. Stosownie do art. 149 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a. albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a p.p.s.a.: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Zgodnie z art. 149 § 1a p.p.s.a. jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Sąd, w przypadku, o którym mowa w art. 149 § 1 p.p.s.a., może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. (art. 149 § 2 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę - zgodnie z art. 151 p.p.s.a. Podkreślenia wymaga, że organy administracji publicznej zobowiązane są do przestrzegania zasad ogólnych postępowania administracyjnego, a w szczególności, stosownie do art. 12 § 1 k.p.a., powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Realizacji tej zasady służy m.in. przepis art. 35 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej zobowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. W myśl art. 35 § 3 k.p.a. załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Do terminów powyższych nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów doręczania z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej, okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu (art. 35 § 5 k.p.a.). O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie, określonym w art. 35 k.p.a., organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Dotyczy to również przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 k.p.a.). Sąd administracyjny rozpoznając skargę na przewlekłość lub bezczynność postępowania, zobowiązany jest ustalić rzeczywistą postać zwłoki organu administracji, bez względu na to, jak została sformułowana skarga dotycząca niezałatwienia sprawy przez organ administracji. Wynika to z tego, że bezczynność i przewlekłość są pojęciami rozłącznymi, że niezależnie od tego czy zostanie stwierdzona bezczynność, czy przewlekłość prawne konsekwencje są takie same oraz z tego, że w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., co do zasady, wojewódzki sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. (por. wyroki NSA z 7 września 2022 r., sygn. akt II OSK 871/22; z 17 marca 2020 r., sygn. akt II OSK 3990/19 oraz postanowienie NSA z 4 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 2317/19, CBOSA). Wyjaśnić zatem należy, że bezczynność jest stanem obiektywnie sprawdzalnym, związanym tylko z upływem terminu określonego w ustawie albo terminu wyznaczonego przez organ na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. Przewlekłość postępowania natomiast to stan, w którym postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a.). Przewlekłość występuje w postępowaniu prowadzonym w sposób, który przez czas dłuższy niż wymagany do jego zakończenia i bez uzasadnionej i ważnej przyczyny nie zmierza do bezpośredniego załatwienia sprawy (art. 12 k.p.a.). Bezczynność jest związana z naruszeniem terminów załatwienia sprawy, zarówno terminów określonych w ustawach, jak i wskazanych przez organ administracji na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. - zachodzi wówczas, gdy terminy ustawowe oraz wskazane przez organ administracji na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. upłynęły, a sprawa nie została załatwiona, zaś przewlekłość występuje wtedy, gdy terminy ustawowe oraz wskazane na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. jeszcze nie upłynęły, a sprawa nie została załatwiona, mimo że z uwagi na swój charakter mogła być już załatwiona. Przewlekłość obejmuje zatem przypadki, w których formalnie nie dochodzi do przekroczenia terminu załatwienia sprawy (np. w związku z zastosowaniem art. 36 § 1 k.p.a.), ale organ załatwia sprawę dłużej niż powinien w świetle zasady szybkości postępowania - Druk sejmowy nr 1183 Sejmu VIII kadencji (wyrok WSA w Gdańsku z 13.11.2024 r., II SAB/Gd 35/24, LEX nr 3784165.). Za takim rozumieniem bezczynności i przewlekłości opowiedział się też Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 22 czerwca 2020 r., sygn. akt II OPS 5/19, stwierdzając w jej uzasadnieniu, że: "(z) treści przywołanych definicji normatywnych należy wywieść, iż organ jest bezczynny, jeśli nie zakończy postępowania w przewidziany prawem sposób w ustawowym terminie lub w terminie przez siebie zmienionym na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. Natomiast postępowanie jest przewlekle prowadzone, jeśli w granicach czasowych przeznaczonych na załatwienie sprawy, organ działa opieszale, nieefektywnie i nie rozstrzyga sprawy, mimo że brak jest do tego przeszkód". Nadto, w powołanej uchwale stwierdzono, że ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw pojęcia bezczynności i przewlekłości uzyskały "odmienny znaczeniowo sens". Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, że z art. 37 § 1 k.p.a. wynika, że bezczynność i przewlekłość są pojęciami rozłącznymi, co oznacza, że w tej samej sprawie nie może występować zarówno bezczynność, jak i przewlekłość (zob. wyrok NSA z 7 września 2022 r., sygn. akt II OSK 871/22). W konsekwencji stwierdzić należy, że o przewlekłym prowadzeniu postępowania w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. można mówić tylko wówczas, gdy jeszcze nie upłynął termin do wydania decyzji określony według przepisów wskazanych w art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., a organ przy dołożeniu należytej staranności mógłby sprawę załatwić przed upływem tych terminów. Po ich upływie ocenie może podlegać jedynie stan bezczynności organu (zob. powołane postanowienie NSA z 4 grudnia 2019 r., sygn. II OSK 2317/19). Z taką właśnie sytuacją, tj. upływem terminu załatwienia sprawy skutkującym bezczynnością organu, mamy do czynienia w niniejszej sprawie. Ze znajdujących się w aktach dokumentów wynika, że decyzją z dnia 5.08.2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych uchylił skarżącej prawo do świadczenia wychowawczego na syna. W dniu 22 listopada 2024 r. skarżąca złożyła wniosek o wznowienie postępowania wraz z dodatkowymi dokumentami. Wniosek ten – jak wynika z treści odpowiedzi na skargę – został błędnie zakwalifikowany jako odwołanie, jednak z dokumentów zawartych w aktach administracyjnych nie wynika, by zainicjowane zostało postępowanie odwoławcze. Organ pozostawał bezczynności aż do 30.09.2025 r., kiedy to – po wznowieniu postępowania – uchylono decyzję z dnia 5.08.2025 r. i przyznano sporne świadczenie wychowawcze. Z akt sprawy nie wynika, by od momentu złożenia wniosku o wznowienie postępowania do czasu wniesienia skargi na bezczynność organ podejmował jakiekolwiek czynności. W toku postępowania organ nie podejmował żadnych innych działań, ani też nie poinformował skarżącej o niezałatwieniu sprawy w terminie, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin jej załatwienia oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia, czym naruszył dyspozycję art. 36 § 1 k.p.a. Okoliczność ta nabiera szczególnego znaczenia, bowiem wobec braku zawiadomienia, o którym mowa w art. 36 § 1 k.p.a., termin na rozpoznanie odwołania nie został przedłużony, a w konsekwencji załatwienie sprawy winno nastąpić w terminie wynikającym z 35 § 3 k.p.a. - tj. w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. W tym terminie organ nie wydał rozstrzygnięcia w sprawie. Decyzję kończącą postępowanie organ wydał dopiero w reakcji na złożoną przez skarżącą skargę na bezczynność. W okolicznościach niniejszej sprawy należało więc stwierdzić, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych dopuścił się bezczynności w rozpatrzeniu odwołania, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (pkt 2 sentencji wyroku). W takiej sytuacji Sąd obowiązany był ocenić - stosownie do art. 149 § 1a p.p.s.a. - czy bezczynność ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W ocenie Sądu bezczynność, jakiej dopuścił się organ miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, że rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym - bez żadnej wątpliwości i wahań - można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia, jako rażące, musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Podkreśla się także, że dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Ponadto, rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach musi być w oczywisty sposób pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. Ustawodawca nie zdefiniował kryteriów stanu rażącego naruszenia prawa, pozostawiając dokonanie kwalifikacji w tym zakresie uznaniu sądu orzekającego, opierającemu się na analizie całokształtu okoliczności sprawy. Pozostawienie wniosku skarżącej bez rozpoznania przez ponad 10 miesięcy nie ma uzasadnienia i wskazuje na lekceważenie przepisów prawa przez organ. Podkreślić przy tym należy, że w odpowiedzi na skargę nie naprowadzono żadnych argumentów usprawiedliwiających tak długie i pozbawione wszelkiej aktywności organu rozpatrywanie sprawy. W szczególności organ zignorował obowiązek wynikający z art. 36 k.p.a., zaś rozpatrzenie wniosku nastąpiło dopiero na skutek złożenia skargi na bezczynność. Podkreślenia też wymaga, że organ w żaden sposób nie odpowiadał na pisma i osobiste stawiennictwa skarżącej (w jej piśmie z dnia 28.08.2025 r. – wpływ do organu: 4.09.2025 r. wspomniano 6 wizyt w celu przyspieszenia sprawy), nie poinformowano jej nawet czy jej wniosek o wznowienie postępowania w ogóle zostanie rozpatrzony. W odniesieniu do takiego stanu rzeczy w niniejszej sprawie - w ocenie Sądu - zasadne jest stwierdzenie naruszenia prawa o takim stopniu intensywności, że zakwalifikowane winno ono zostać jako rażące. W takich warunkach Sąd stwierdził na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a., że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt 3 sentencji wyroku). Skarga nie zawiera żądania wymierzania organowi grzywny, a Sąd nie znalazł podstaw do wymierzenia jej z urzędu na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. Z uwagi na załatwienie sprawy poprzez wydanie decyzji, ale już po wniesieniu rozpoznawanej skargi, Sąd na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a umorzył postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do rozpatrzenia wniosku z dnia 22.11.2024 r. o wznowienie postępowania, znak sprawy [...], postępowanie nr: [...], o czym orzekł w punkcie 1 wyroku.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI