IV SAB/Wr 622/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny we WrocławiuWrocław2022-10-18
NSAAdministracyjneWysokawsa
dostęp do informacji publicznejbezczynność organuustawa o dostępie do informacji publicznejopłata za udostępnienie informacjispółka komunalnaprawo administracyjnepostępowanie sądowoadministracyjne

Podsumowanie

WSA we Wrocławiu stwierdził bezczynność spółki w udostępnieniu informacji publicznej, uznając, że nie można uzależniać jej udzielenia od wcześniejszej opłaty.

Skarżący złożył wniosek o udostępnienie informacji publicznej do spółki, która zarządza mieniem komunalnym. Spółka uzależniła udzielenie informacji od uiszczenia opłaty za przygotowanie dokumentów, co nie jest zgodne z prawem. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu stwierdził bezczynność spółki, zobowiązał ją do rozpoznania wniosku w terminie 14 dni i zasądził koszty postępowania.

Skarżący M. M. złożył wniosek o udostępnienie informacji publicznej do spółki [...] Sp. z o.o. z siedzibą w T., domagając się przesłania kopii dokumentów (faktur, umów, polis) oraz odpowiedzi na pytanie dotyczące ubezpieczenia hali widowiskowo-sportowej. Spółka, powołując się na art. 15 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej, poinformowała o dodatkowym koszcie przygotowania skanów w wysokości 116,36 zł i wezwała do jego uiszczenia pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia. Skarżący nie zgodził się na zmianę formy udostępnienia informacji ani na uiszczenie opłaty. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, rozpoznając skargę na bezczynność, stwierdził, że spółka jest podmiotem zobowiązanym do udostępniania informacji publicznej, a żądane informacje mają taki charakter. Sąd uznał, że spółka nie mogła uzależnić udostępnienia informacji od uprzedniego uiszczenia opłaty, gdyż zasada dostępu do informacji publicznej jest bezpłatna, a możliwość pobrania opłaty stanowi wyjątek i nie może warunkować wszczęcia postępowania. Sąd stwierdził bezczynność spółki, zobowiązał ją do rozpoznania wniosku w terminie 14 dni, ale uznał, że bezczynność nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa. Zasądzono również koszty postępowania.

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Nie, podmiot zobowiązany nie może uzależniać udostępnienia informacji publicznej od uprzedniego uiszczenia opłaty. Powiadomienie o wysokości opłaty jest jedynie wstępnym etapem, a brak wpłaty nie może skutkować pozostawieniem wniosku bez rozpatrzenia ani odmową udzielenia informacji.

Uzasadnienie

Ustawa o dostępie do informacji publicznej przewiduje bezpłatny dostęp jako zasadę. Opłata jest wyjątkiem i nie może warunkować wszczęcia postępowania. Brak wpłaty nie jest podstawą do odmowy udzielenia informacji ani umorzenia postępowania.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_bezczynność

Przepisy (19)

Główne

u.d.i.p. art. 1 § 1

Ustawa o dostępie do informacji publicznej

u.d.i.p. art. 4 § 1

Ustawa o dostępie do informacji publicznej

u.d.i.p. art. 4 § 1

Ustawa o dostępie do informacji publicznej

Podmioty wykonujące zadania publiczne lub dysponujące majątkiem publicznym, w tym osoby prawne z dominującą pozycją samorządu.

u.d.i.p. art. 6 § 1

Ustawa o dostępie do informacji publicznej

Informacja o majątku podmiotów, dochodach i stratach spółek handlowych z dominującą pozycją samorządu.

u.d.i.p. art. 13 § 1

Ustawa o dostępie do informacji publicznej

Obowiązek udostępnienia informacji publicznej w formie czynności materialno-technicznej w terminie 14 dni.

u.d.i.p. art. 15 § 2

Ustawa o dostępie do informacji publicznej

Powiadomienie o wysokości opłaty i możliwości zmiany wniosku lub jego wycofania w terminie 14 dni; brak wpływu opłaty na wszczęcie postępowania.

p.p.s.a. art. 3 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 3 § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Kontrola działalności administracji publicznej, w tym orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organu.

p.p.s.a. art. 149 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Obowiązki sądu uwzględniającego skargę na bezczynność: zobowiązanie do wydania aktu/dokonania czynności, stwierdzenie bezczynności.

p.p.s.a. art. 149 § 1a

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Obowiązek sądu stwierdzenia, czy bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

Pomocnicze

u.d.i.p. art. 13 § 2

Ustawa o dostępie do informacji publicznej

Możliwość wyznaczenia nowego terminu rozpatrzenia wniosku, nie dłuższego niż 2 miesiące.

u.d.i.p. art. 14 § 2

Ustawa o dostępie do informacji publicznej

Powiadomienie o przeszkodach technicznych w udzieleniu informacji w żądanej formie.

u.d.i.p. art. 15 § 1

Ustawa o dostępie do informacji publicznej

Możliwość pobrania opłaty za udostępnienie informacji publicznej.

u.d.i.p. art. 16 § 1

Ustawa o dostępie do informacji publicznej

Wydanie decyzji o odmowie udostępnienia informacji publicznej.

p.p.s.a. art. 149 § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Możliwość wymierzenia grzywny lub przyznania sumy pieniężnej na rzecz skarżącego.

p.p.s.a. art. 153

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Obowiązek ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ z uwzględnieniem oceny prawnej i wskazań sądu.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Orzekanie o kosztach postępowania.

p.p.s.a. art. 119

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Możliwość rozpoznania sprawy w trybie uproszczonym.

o.k.k. art. 4

Ustawa o ochronie konkurencji i konsumentów

Definicja pozycji dominującej przedsiębiorcy.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Spółka nie mogła uzależnić udostępnienia informacji publicznej od uprzedniego uiszczenia opłaty. Odpowiedź na pytanie z pkt 7 wniosku nie generowała kosztów. Spółka jest podmiotem zobowiązanym do udostępniania informacji publicznej.

Odrzucone argumenty

Argumentacja spółki, że udostępnienie informacji jest możliwe dopiero po uiszczeniu opłaty.

Godne uwagi sformułowania

bezczynność podmiotu zobowiązanego do udostępnienia informacji publicznej w zakresie dostępu do informacji publicznej jest wówczas, gdy podmiot zobowiązany nie podejmuje żadnych działań wobec wniosku o udzielenie takiej informacji lub odmawia udzielenia informacji w nieprzewidzianej dla tej czynności formie prawnej, względnie nie podejmuje innej czynności uzasadnionej przepisami powołanej ustawy. Zasada, która wynika z u.d.i.p., jest bezpłatny dostęp do informacji publicznej. Na zasadzie wyjątku ustawodawca wprowadził możliwość pobrania od wnioskodawcy opłaty zgodnie z treścią art. 15 u.d.i.p. Z art. 15 ust. 2 u.d.i.p. wyraźnie wynika, że nie istnieje możliwość uzależnienia wszczęcia postępowania w sprawie udostępnienia informacji publicznej od uprzedniego wniesienia opłaty.

Skład orzekający

Ireneusz Dukiel

przewodniczący

Mirosława Rozbicka-Ostrowska

członek

Tomasz Judecki

sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących opłat za udostępnianie informacji publicznej oraz statusu spółek komunalnych jako podmiotów zobowiązanych do udzielania informacji publicznej."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji spółki z dominującą pozycją gminy, ale zasady dotyczące opłat są uniwersalne.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy powszechnego problemu dostępu do informacji publicznej i błędnego stosowania przepisów dotyczących opłat przez podmioty zobowiązane, co ma znaczenie praktyczne dla wielu wnioskodawców.

Czy spółka musi udostępnić Ci informacje za darmo? Sąd wyjaśnia, kiedy opłata jest legalna.

Lexedit Research — analiza prawna z AI

Zadaj pytanie prawne i otrzymaj dogłębną analizę opartą o orzecznictwo, przepisy i doktrynę. Agent AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne przepisy.

Analiza orzecznictwa

Wyszukiwanie i analiza orzeczeń sądów powszechnych, SN i NSA

Aktualne przepisy

Treść ustaw i kodeksów w brzmieniu na dowolną datę z ISAP

Komentarze doktrynalne

Dostęp do komentarzy do kluczowych przepisów prawa

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

IV SAB/Wr 622/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2022-10-18
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-06-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Ireneusz Dukiel /przewodniczący/
Mirosława Rozbicka-Ostrowska
Tomasz Judecki /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6480
658
Hasła tematyczne
Dostęp do informacji publicznej
Sygn. powiązane
III OSK 77/23 - Wyrok NSA z 2024-02-09
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
*Stwierdzono bezczynność organu
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 2176
art. 1 ust. 1, art. 4 ust. 1 pkt 5, art. 6 ust. 1 pkt 5 lit.d) i e), art. 13, art. 16 ust. 1
Ustawa z dnia  6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ireneusz Dukiel, Sędziowie: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Sędzia WSA (del.) Tomasz Judecki (sprawozdawca), po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 18 października 2022 r. sprawy ze skargi M. M. na bezczynność [...] Sp. z o.o. z/s w T. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej na wniosek z dnia 3 listopada 2021 r. I. stwierdza bezczynność [...] Sp. z o.o. z/s w T. w rozpoznaniu wniosku skarżącego z dnia 3 listopada 2021 r. w zakresie punktów 1, 4, 6, 7 i 8; II. stwierdza, że bezczynność, o której mowa w pkt I wyroku, nie ma miejsca z rażącym naruszeniem prawa; III. zobowiązuje [...] Sp. z o.o. z/s w T. do rozpoznania wniosku skarżącego, o którym mowa w pkt I wyroku, w terminie 14 dni od daty otrzymania prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy; IV. zasądza od [...] Sp. z o.o. z/s w T. na rzecz skarżącego kwotę 100 zł (sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
M. M. (dalej jako: "skarżący") zaskarżył do Sądu bezczynność [...] Sp. z o. o. z siedzibą w T. (dalej jako: "Spółka") w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej.
Na poparcie skargi podał, że złożył do Spółki, wniosek o udzielenie informacji publicznej w którym w pkt. 1, 4, 6, 7 i 8 wystąpił o przesłania kopii opisanych we wniosku dokumentów: faktur, umów, porozumień i polis ubezpieczenia oraz udzielenia informacji czy i kiedy została ubezpieczona hala widowiskowo – sportowa.
Z przedłożonych przez Spółkę akt administracyjnych wynika, że skarżący, wnioskiem z dnia 3 listopada 2021 r. (data wpływu: 3 listopada 2021 r.), podtrzymanym pismem z dnia 26 listopada 2021 r., w pkt. 1, 4, 6, i 8 zwrócił się do Spółki z prośbą m. in. o udostępnienie informacji publicznej obejmującej przesłanie kopii wymienionych w nim dokumentów, tj.: 1) faktur wystawionych przez Spółkę na Szkołę Podstawową nr [...] w T. od dnia 1 czerwca 2021 r.; 2) umów, porozumień oraz faktur wystawionych przez Spółkę na podmioty, które wynajmowały/dzierżawiły komercyjnie halę widowiskowo-sportową od dnia 1 września 2021 r.; 3) wystawionych na Spółkę faktur związanych z opłatami eksploatacyjnymi w związku z korzystaniem z hali widowiskowo-sportowej; 4) polisy ubezpieczenia hali widowiskowo-sportowej, o którym mowa w par. 4 Umowy Dzierżawy z dnia 30 sierpnia 2021 r. W pkt. 7 wniosku zwrócił się do Spółki z prośbą o udostępnienie informacji publicznej obejmującej udzielenie odpowiedzi na pytanie: czy i kiedy Spółka ubezpieczyła obiekt hali widowiskowo-sportowej. Jako sposób i formę udostępnienia wnioskowanych informacji wskazał on przesłanie kopii tych dokumentów i odpowiedzi na pytanie na wskazany adres email.
W odpowiedzi Spółka, powołując się na art. 15 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej, powiadomiła skarżącego emailem z dnia 17 listopada 2021 r., że udostępnienie żądanej informacji publicznej wiąże się z dodatkowym kosztem przygotowania skanów dokumentów przez pracownika w wysokości 116,36 zł. Zapytała się, czy zgadza się on na pokrycie tych kosztów, ewentualnie czy dokona zmiany formy udostępnienia informacji publicznej. Poinfomowała skarżącego, że jeżeli w terminie 14 dni od dnia otrzymania powiadomienia nie wpłynie do Spółki odpowiedź, sprawa zostanie pozostawiona bez rozpatrzenia, bez dodatkowego informowania. Jednocześnie Spółka, stosownie do art. 13 ust. 2 ustawy o dostępie do informacji publicznej, wyznaczyła nowy termin rozpatrzenia wniosku do dnia 30 grudnia 2021 r.
Skarżący pismem z dnia 26 listopada 2021 r. poinformował Spółkę, że nie zmienia sposobu i formy udostępnienia wnioskowanej informacji publicznej.
Spółką emailem z dnia 30 listopada 2021 r. wezwała skarżącego do uiszczenia kwoty kosztów dodatkowych na jej konto po rygorem skutków określonych w powiadomieniu o wysokości opłaty (czyli pozostawienia bez rozpatrzenia), a w emailu z dnia 30 grudnia 2021 r. poinformowała, że brak uiszczenia opłaty wiąże się z niemożnością udzielenia informacji publicznej.
Skarżący w skardze do Sądu zarzucił Spółce, że nie udzieliła ona żądanej informacji publicznej. Wskazał, że Spółka nie mogła uzależnić udostępnienia informacji publicznej od uprzedniego uiszczenia przez niego opłaty o której został powiadomiony. Z kolei odpowiedź na pytanie z pkt 7 wniosku, sprowadzające się do odpowiedzi tak lub nie, nie mogła w jego ocenie wygenerować jakichkolwiek kosztów. Wobec powyższego wniósł o: zobowiązanie Spółki do załatwienia wniosku w pkt.1, 4, 6, 7 i 8; wymierzenie Spółce kary grzywny, stwierdzenie, że bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa i zasądzenie kosztów postepowania według norm przepisanych.
W odpowiedzi Spółka wniosła o oddalenie skargi i skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym. Opisała czynności i korespondencję prowadzoną ze skarżącym. Wskazała, że dopiero po uiszczeniu opłaty dodatkowej przez skarżącego może udzielić informacji publicznej, bo nie miałaby możliwości faktycznego jej dochodzenia przy braku jej uiszczenia.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Stosownie do treści art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022 r. poz. 329 - dalej jako: "p.p.s.a.") sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organu w przypadkach określonych w pkt 1-4a (art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a.). Uwzględniając skargę na bezczynność, sąd – stosownie do art. 149 § 1 p.p.s.a. – zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności (pkt 1); zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (pkt 2); stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (pkt 3). Jednocześnie, co wynika z art. 149 § 1a p.p.s.a., sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Przedmiotem skargi w kontrolowanej sprawie jest bezczynność w sprawie udzielenia informacji publicznej udzielanej na zasadach i w trybie ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2020 r. poz. 2176 z późn. zm. – dalej jako: "u.d.i.p.). Powyższa ustawa reguluje procedurę dostępu do informacji publicznej. Ustawa o dostępie do informacji publicznej przewiduje różne sposoby udostępniania. Nie zawiera jednak przepisów, które dotyczyłyby bezczynności organu.
Przyjmuje się, że w sprawach ze skargi na bezczynność w zakresie udostępnienia informacji publicznej, sąd w pierwszej kolejności ocenia czy określony podmiot jest zobowiązany do udostępniania informacji publicznej i czy żądana informacja stanowi informację publiczną w rozumieniu ustawy o dostępie do informacji publicznej. Przesądzenie powyższego, a tym samym że skarga jest dopuszczalna, pozwala bowiem dopiero na przejście do drugiego etapu kontroli – to jest do rozstrzygnięcia, czy w sprawie występuje bezczynność (por. postanowienia NSA w sprawach o sygn. akt: I OSK 1475/12, I OSK 392/12, I OSK 1377/12, I OSK 1445/12, publ. CBOSA).
W rozpatrywanej sprawie skarżący, wnioskiem z dnia 3 listopada 2021 r. zwrócił się do Spółki o udostępnienie informacji publicznej w zakresie wskazanym w jego pkt. 1, 4, 6, 7 i 8, o przesłania wskazanych kopii dokumentów: faktur, umów, porozumień i polis ubezpieczenia oraz udzielenia informacji, czy i kiedy została ubezpieczona hala widowiskowo – sportowa.
Ponieważ Spółka uzależniła udzielenie żądanej informacji publicznej od uprzedniego wpłacenia na jej konto kwoty opłaty za przygotowanie skanów dokumentów przez jej pracownika w wysokości 116,36 zł pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia, o czym emailami z dnia 17 i 30 listopada 2021 r. oraz z dnia 30 grudnia 2021 r. poinformowała skarżącego, a następnie z powodu braku jej wpłaty żądanej informacji publicznej nie udzieliła, skarżący złożył skargę do Sądu na stan bezczynności organu.
W analizowanej sprawie adresat wniosku, czyli Spółka należy do kręgu podmiotów zobowiązanych do udzielania informacji publicznych, o których mowa w art. 4 ust.1 pkt 5 u.d.i.p.
Zgodnie z tym przepisem obowiązane do udostępniania informacji publicznej są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, w szczególności: podmioty reprezentujące inne osoby lub jednostki organizacyjne, które wykonują zadania publiczne lub dysponują majątkiem publicznym, oraz osoby prawne, w których Skarb Państwa, jednostki samorządu terytorialnego lub samorządu gospodarczego albo zawodowego mają pozycję dominującą w rozumieniu przepisów o ochronie konkurencji i konsumentów. O pozycji dominującej, zgodnie z odesłaniem zawartym w art. 4 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p., stanowi art. 4 pkt 10 ustawy z dnia 16 lutego 2007 r. o ochronie konkurencji i konsumentów (Dz. U. z 2021 r. poz. 275 - dalej jako "o.k.k."), z którego wynika, że ilekroć w ustawie tej jest mowa o pozycji dominującej rozumie się przez to pozycję przedsiębiorcy, która umożliwia mu zapobieganie skutecznej konkurencji na rynku właściwym przez stworzenie mu możliwości działania w znacznym zakresie niezależnie od konkurentów, kontrahentów oraz konsumentów; domniemywa się, że przedsiębiorca ma pozycję dominującą, jeżeli jego udział w rynku właściwym przekracza 40%.
Spółka spełnia ten warunek. Jest osobą prawną, w której jedynym wspólnikiem jest gmina T. (według danych z wydruku KRS). Gmina ma pozycję dominującą w Spółce w rozumieniu przepisów o.k.k. Spółka jest więc podmiotem zobowiązanych do udzielania informacji publicznych, a tym samym jest obowiązana do udostępniania informacji publicznych będących w jego posiadaniu.
Informacja dotycząca wskazanych przez skarżącego dokumentów niewątpliwie ma też walor informacji publicznej. Mieści się w ustawowym pojęciu informacji publicznej, ustalonym w art. 1 ust. 1 u.d.i.p. i podlega udostępnieniu na zasadach określonych we wskazanej ustawie. Zauważyć wszak trzeba, że z uwagi na charakter działalności Spółki dysponującej mieniem publicznym, wskazane we wniosku skarżącego dokumenty i informacje są z nim związane oraz odnoszą się do dysponowania majątkiem publicznym. W sprawie mamy bowiem do czynienia ze spółką prawa handlowego gospodarująca mieniem publicznym ze względu na strukturę własnościową gdzie pozycję dominującą ma gmina T.F jako jedyny jej udziałowiec. Dlatego jej majątek powinien podlegać w zakresie informacji publicznej zasadom transparentności.
Taki sposób rozumowania potwierdza treść art. 6 ust. 1 pkt 5 lit. d i e) u.d.i.p., który stanowi, że informacją publiczną jest informacja o majątku podmiotów, o których mowa w art. 4 ust. 1 pkt 5, pochodzącym z zadysponowania majątkiem, o którym mowa w lit. a-c, oraz pożytkach z tego majątku i jego obciążeniach, dochodach i stratach spółek handlowych, w których podmioty, o których mowa w lit. a-c, mają pozycję dominującą w rozumieniu przepisów Kodeksu spółek handlowych, oraz dysponowaniu tymi dochodami i sposobie pokrywania strat.
Informacją publiczną jest więc każda wiadomość wytworzona lub odnoszona do gospodarowania mieniem publicznym. Informację publiczną stanowią w szczególności materiały dokumentujące fakt lub sposób dysponowania majątkiem publicznym i wydatkowania funduszy publicznych, w tym treść i postać dokumentów dotyczących tego majątku: decyzji administracyjnych, umów cywilnoprawnych, faktur, rachunków, polis, potwierdzeń zapłaty i raportów. Zawierają one zapisy tego w jaki sposób podmiot dysponował publicznymi pieniędzmi, jak je wydatkował, z jakimi podmiotami zawierał umowy oraz z jakich usług korzystał. Trafnie przy tym podnosi się w orzecznictwie, że informacją publiczną są nie tylko dokumenty zredagowane i wytworzone przez organy administracji publicznej, ale także te dokumenty, których organ używa do realizowania powierzonych mu zadań publicznych (wyrok NSA z dnia 2 czerwca 2011 r., I OSK 281/11, publik. CBOSA).
Powyższe prowadzi to konstatacji, że wniosek skarżącego w zakresie pkt 1, 4, 6, 7 i 8 odnosił się do informacji publicznej i skierowany był do Spółki jako podmiotu zobowiązanego do jej udostępnienia, zatem winien być procedowany w trybie określonym w u.d.i.p.
Przechodząc kolejno do zbadania zasadności wywiedzionej skargi w kontrolowanej sprawie o bezczynność stwierdzić należy, że ocena działań Spółki podjętych w celu załatwienia wniosku skarżącego o udostępnienie informacji publicznej uzasadnia zarzut jej bezczynności.
Podkreślić w tym miejscu należy, że bezczynność podmiotu zobowiązanego do udostępnienia informacji publicznej w zakresie dostępu do informacji publicznej jest wówczas, gdy podmiot zobowiązany nie podejmuje żadnych działań wobec wniosku o udzielenie takiej informacji lub odmawia udzielenia informacji w nieprzewidzianej dla tej czynności formie prawnej, względnie nie podejmuje innej czynności uzasadnionej przepisami powołanej ustawy. Publiczny charakter żądanych przez skarżącego informacji oraz fakt, iż jego wniosek został skierowany do podmiotu zobowiązanego do udostępnienia informacji publicznej (do organu władzy publicznej), determinowały konieczność załatwienia żądania w trybie przewidzianym przepisami ustawy o dostępie do informacji publicznej. Obowiązkiem organu było zatem, w ustawowym 14. dniowym terminie, udostępnienie informacji publicznej będącej w jego posiadaniu w formie czynności materialno-technicznej (art. 13 ust. 1 u.d.i.p.), ewentualnie wydanie decyzji o odmowie jej udostępnienia (art. 16 ust. 1 u.d.i.p.), bądź powiadomienie wnioskodawcy o niemożności udzielenia informacji publicznej w wyznaczonym terminie i o przyczynach opóźnienia i nowym terminie wydania informacji, nie dłuższym niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku w tej sprawie (art. 13 ust. 2 u.d.i.p.), ewentualnie poinformowanie o przeszkodach technicznych w udzieleniu informacji w żądanej formie (art. 14 ust. 2 u.d.i.p.), ewentualnie poinformowanie wnioskodawcy, że danej informacji nie posiada, bądź że istnieje odrębny tryb dostępu do tej informacji (art. 1 ust. 2 u.d.i.p.). Naruszenie tych obowiązków prowadzi do stanu bezczynności (por. NSA w wyroku z dnia 7 kwietnia 2022 r., sygn. akt III OSK 4455/21, publ. CBOSA). Niepodjęcie przez podmiot zobowiązany do udzielenia informacji publicznej stosownych czynności, tj. nieudostępnienie informacji, ani niewydanie decyzji o odmowie jej udzielenia w terminie wskazanym w art. 13 u.d.i.p. oznacza, że pozostaje on w bezczynności (por. wyrok NSA z dnia 27 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 2512/15, LEX nr 2348923).
Osią sporu jest kwestia dopuszczalności uzależnienia udostępnienia żądanej informacji publicznej od uprzedniego uiszczenia przez Skarżącego opłaty związanej z udostępnieniem żądanej informacji, o której został powiadomiony. Według Spółki realizacja wniosku skarżącego może nastąpić dopiero po wpłaceniu opłaty związanej z udostępnieniem żądanej informacji o której wysokości został powiadomiony.
W ocenie Sądu stanowisko Spółki narusza prawo, a w konsekwencji doprowadziło do jej bezczynności.
Zasadą, która wynika z u.d.i.p., jest bezpłatny dostęp do informacji publicznej, o czym stanowi art. 7 ust. 2 u.d.i.p. Na zasadzie wyjątku ustawodawca wprowadził możliwość pobrania od wnioskodawcy opłaty zgodnie z treścią art. 15 u.d.i.p. Zdaniem Sądu z art. 15 ust. 2 u.d.i.p. wyraźnie wynika, że nie istnieje możliwość uzależnienia wszczęcia postępowania w sprawie udostępnienia informacji publicznej od uprzedniego wniesienia opłaty, o której mowa w art. 15 ust. 1 u.d.i.p., zaś powiadomienie o wysokości opłaty jest jedynie obligatoryjnym i wstępnym etapem postępowania w sprawie udostępnienia informacji publicznej, poprzedzającym samą czynność materialno-techniczną udostępnienia informacji, lecz jednocześnie jej niewarunkującym. Zgodnie z art. 15 ust. 2 u.d.i.p. podmiot zobowiązany do udostępnienia informacji publicznej ma obowiązek poinformowania wnioskodawcy o wysokości opłaty oraz o możliwości dokonania w tym terminie zmiany wniosku w zakresie sposobu lub formy udostępnienia informacji albo wycofania wniosku. Ustawodawca pozostawił wnioskodawcy kolejne 14 dni (licząc od dnia doręczenia wspomnianego powiadomienia) na dokonanie zmiany wniosku w zakresie sposobu lub formy udostępnienia informacji lub też na wycofanie wniosku. Jednak milczenie, a tym bardziej podtrzymanie żądania, w tym okresie, będzie prowadzić do udostępnienia informacji w sposób i w formie wskazanej pierwotnie we wniosku.
W okolicznościach niniejszej sprawy dostrzec trzeba, że w zawiadomieniu o wysokości opłaty przesłanym emailem w dniu 17 listopada 2021 r. Spółka, zakreślając skarżącemu termin 14 dni na zajęcie stanowiska, wadliwie pouczyła skarżącego, że jego milczenie (brak odpowiedzi) po upływie wyznaczonego terminu spowoduje pozostawienie sprawy bez rozpatrzenia. W kolejnym emailu z dnia 30 listopada 2021 r. Spółka, zakreślając z kolei termin na dokonanie wpłaty opłaty do dnia 1 grudnia 2021 r., wadliwie pouczyła skarżącego, że brak wpłaty po upływie wyznaczonego terminu spowoduje skutki jak określone w emailu z dnia 17 listopada 2021 r. (czyli pozostawienie sprawy bez rozpatrzenia). W kolejnym emailu z dnia 30 grudnia 2021 r. Spółka wadliwie poinformowała skarżącego, że skoro nie uiścił opłaty wiąże się to z niemożnością udzielenie żądanej informacji publicznej.
Tymczasem treść analizowanych przepisów u.d.i.p. jednoznacznie nie uzależnia realizacji obowiązku udostępnienia informacji publicznej od uprzedniej wpłaty opłaty o której wnioskodawca został poinformowany w trybie art. 15 ust. 2 u.d.i.p. W takiej sytuacji jak w kontrolowanej sprawie, w której skarżący wprost podtrzymał swój wniosek, Spółka nie może z powodu braku wpłaty opłaty, ani odmówić udostępnienia informacji publicznej (wydać decyzji o odmowie udostępnienia informacji), ani też umorzyć postępowania (por. art. 14 u.d.i.p.), czy - jak wskazano ww. zawiadomieniach – pozostawić wniosek bez rozpatrzenia. Argumentacja przytoczona w odpowiedzi na skargę nie ma żadnego wpływu na ocenę legalności kontrolowanej bezczynności. Spółka nie może uzależnić udzielenia informacji publicznej od uprzedniego zapłacenia opłaty wynikającej z powiadomienia, choć po udzieleniu informacji publicznej opłata ta może być przedmiotem roszczenia (żądania wykonania obowiązku pieniężnego) wobec skarżącego ze strony Spółki.
Z tych względów należy stwierdzić, że Spółka jako podmiot zobowiązany pozostaje w bezczynności w rozpoznaniu wniosku skarżącego, bowiem do dnia orzekania w niniejszej sprawie nie zadziałała we właściwej prawnej formie, tj. formie przewidzianej w u.d.i.p., a mianowicie: nie udzieliła żądanych informacji (czynność materialno-techniczna) bądź uznając, że informacja – z uwagi na ograniczenia prawa dostępu do informacji publicznej nie może być udzielona - nie wydała decyzji o odmowie jej udostępnienia. W tym stanie rzeczy, na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., orzeczono jak w pkt I sentencji wyroku.
Na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., w pkt III wyroku Sąd zobowiązał Spółkę do załatwienia przedmiotowego wniosku skarżącego w terminie 14 dni od dnia zwrotu akt organowi.
Jednocześnie - w ocenie Sądu - stwierdzony stan bezczynności w załatwieniu wniosku skarżącego nie miał charakteru rażącego naruszenia prawa. Zachowanie podmiotu zobowiązanego w kontrolowanej sprawie świadczyło o błędnym interpretowaniu prawa i nie miało cech lekceważącego traktowania obowiązków nakładanych na niego mocą u.d.i.p. Natomiast rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego lekceważenia wnioskodawcy i jawnego natężenia braku woli do załatwienia sprawy, jak i w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa. Istota rażącego naruszenia prawa jest bowiem pozbawiona jakichkolwiek wątpliwości oczywistość stwierdzonego naruszenia. Taka sytuacja szczególna w badanej sprawie nie zaistniała. Z tych też względów Sąd, na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a., orzekł jak w pkt II sentencji wyroku.
Z tych samych powodów jak wyżej wymienione Sąd nie uwzględnił wniosku skargi o wymierzenie Spółce grzywny. Jak wynika z art. 149 § 2, w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a., w przypadku uwzględnienia skargi na bezczynność lub przewlekłość sąd może z urzędu lub na wniosek strony wymierzyć organowi grzywnę do wysokości dziesięciokrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzednim lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości pięciokrotnego przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia w gospodarce narodowej w roku poprzednim. W orzecznictwie wyraża się przy tym słuszny pogląd, że tego rodzaju orzeczenie ma charakter represyjny (grzywna) i powinno być zastosowane w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy (tak NSA w wyroku z 18 października 2017 r., sygn. akt II OSK 1769/17, publ. CBOSA). W kontrolowanej sprawie taka sytuacja nie miała miejsca.
O należnych stronie skarżącej kosztach postępowania orzeczono na podstawie art. 200 p.p.s.a. (pkt IV sentencji wyroku).
Konsekwencją niniejszego rozstrzygnięcia Sądu jest konieczność ponownego rozpatrzenia przez organ wniosku o udostępnienie informacji publicznej w zakresie wskazanym wyżej, z uwzględnieniem oceny prawnej i wskazań zawartych w uzasadnieniu wyroku, stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. W szczególności uznając, że informacje, o które zwrócił się skarżący, mają walor informacji publicznych i podlegają udostępnieniu w trybie u.d.i.p. należy udzielić ich, bądź odmówić ich udzielenia w stosownej formie.
W myśl art. 119 pkt 4 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Na podstawie tego przepisu Sąd rozpoznał sprawę bez wyznaczania rozprawy.