IV SAB/Wr 229/22

IV SAB/Wr 229/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2022-08-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-02-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Ewa Kamieniecka
Marta Pająkiewicz-Kremis /sprawozdawca/
Mirosława Rozbicka-Ostrowska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
658
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
*Umorzono postępowanie w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 35§ 3 i art. 12
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca), po rozpoznaniu w dniu 30 sierpnia 2022 r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w Wydziale IV sprawy ze skargi E. I. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Wojewodę D. w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego I. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Wojewody D. do załatwienia sprawy; II. stwierdza, że Wojewoda D. dopuścił się bezczynności oraz przewlekłości w postępowaniu z wniosku strony skarżącej; III. stwierdza, że orzeczona w punkcie II wyroku bezczynność i przewlekłość Wojewody D. nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa; IV. oddala dalej idącą skargę.
Uzasadnienie
Pismem z dnia 18 stycznia 2022 r. skarżąca E. I.wniosła skargę na bezczynność i przewlekłość Wojewody D. w przedmiocie ustalenia prawa do świadczenia wychowawczego. W treści skargi podniosła, że wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego złożyła na dwoje dzieci – M. F. i Z. F. Podniosła, że pomimo upływu terminów z kodeksu postępowania administracyjnego nie otrzymała w sprawie żadnych decyzji. Wskazała, że bezskutecznie upłynął także termin, jaki strona wyznaczyła organowi w ponagleniu (do 31 grudnia 2021 r.). Zdaniem strony, sposób prowadzenia postępowania w sprawie narusza art. 7 w zw. z art. 77 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735; dalej: k.p.a.), art. 8 k.p.a, art. 9 k.p.a., art. 11 k.p.a., art. 12 k.p.a., art. 35 k.p.a., art. 36 k.p.a. oraz art. 104 k.p.a.
Z tych powodów skarżąca wniosła o:
1) stwierdzenie, że Wojewoda D. (dalej: Wojewoda) dopuścił się bezczynności oraz przewlekłości w prowadzonym postępowaniu, o charakterze rażącego naruszenia prawa;
2) zobowiązanie organu do wydania decyzji w terminie miesiąca od dnia wydania wyroku;
3) przyznanie od organu na rzecz skarżącej sumy pieniężnej w wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329, dalej: p.p.s.a.);
4) zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm prawem przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie. Wskazał, ze strona w dniu 22 kwietnia 2021 r. złożyła w Miejsko-Gminnym Ośrodku Pomocy Społecznej w L. wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dzieci – Z. F. i M. F. na okres zasiłkowy 2021/2022. W związku z tym, że małżonek wnioskodawczyni jest zatrudniony na terenie Republiki Czeskiej, w dniu 13 maja 2021 r. wniosek ten, na podstawie art. 16 ust. 1 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2019 r., poz. 2407; dalej: u.p.p.w.d.) został przekazany Wojewodzie celem ustalenia, czy w sprawie maja zastosowanie przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego. Jak dalej podniesiono w odpowiedzi na skargę, w dniu 25 stycznia 2022 r. organ wydał informację rozstrzygającą o uprawnieniu wnioskodawczyni do świadczenia wychowawczego w formie dodatku dyferencyjnego na wskazane we wniosku dzieci na okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r., tj. na okres zasiłkowy 2021/2022.
Na uzasadnienie wniosku o oddalenie skargi w sprawie Wojewoda przyznał, że sprawa skarżącej została załatwiona później niż to wynika z przepisów prawa, niemniej jednak jednocześnie zwrócił uwagę, że opóźnienie w załatwieniu wniosku nie wynikało z lekceważenia strony, czy braku woli załatwienia sprawy, lecz z obiektywnych przyczyn związanych z ilością spraw załatwianych przez Wojewodę oraz obniżonej absencji pracowników z powodu apogeum pandemii Covid-19. Wojewoda powołał się także na ogólne trudności kadrowe organu, która w jego ocenie powinna wpływać na to, czy w sprawie doszło do kwalifikowanego naruszenia prawa.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a. Uwzględniając skargę na bezczynność, sąd – stosownie do art. 149 § 1 p.p.s.a. – zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności (pkt 1); zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa (pkt 2); stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (pkt 3). Jednocześnie, co wynika z art. 149 § 1a p.p.s.a., sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Istotne z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy są również przepisy art. 119 pkt 4 oraz art. 120 p.p.s.a., stanowiące, że jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania, sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym. Na tej podstawie sprawa została rozpoznana w składzie trzyosobowym w trybie uroszczonym.
Spór w sprawie sprowadza się do oceny, czy Wojewodzie można przypisać bezczynność oraz przewlekłość w sprawie z wniosku strony o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2021/2022, na wskazane w tym wniosku (dwoje) dzieci.
Stosownie do art. 149 § 1 i § 1a p.p.s.a., w spawach ze skarg na bezczynność oraz na przewlekłość postępowania administracyjnego Sąd obligowany jest do oceny, czy w danych okolicznościach faktycznych doszło do bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. W razie ustalenia, że takie fakty nastąpiły Sąd, najogólniej rzecz biorąc, jest uprawniony do zobowiązania organu do podjęcia ustawowo wskazanych zadań (§ 1 pkt 1 i 2), a także stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania (pkt 3). W dalszej jednostce redakcyjnej (§ 1a) wskazano, że jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Pojęcie bezczynności definiuje art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. stanowiąc, że jest to sytuacja, w której nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. Ten ostatni zapis stanowi, że o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Przy czym stosownie do § 2 ww. przepisu obowiązek ten ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu.
Z kolei stan przewlekłości postępowania definiuje art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. stanowiąc że przewlekłość w postępowaniu administracyjnym występuje wówczas, gdy postępowanie to jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy.
W art. 35 k.p.a. ustawodawca wskazał terminy rozpoznania spraw, stanowiąc m.in., że sprawy winny być załatwiane bez zbędnej zwłoki, nie później niż w ciągu miesiąca od wszczęcia postępowania, a sprawy szczególnie skomplikowane - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy. Z tego okresu ustawodawca wyłączył terminy przewidziane w przepisach dla dokonania określonych czynności, okresy zawieszenia postępowania, trwania mediacji, opóźnień leżący po stronie wnioskodawcy lub niezależne od organu administracji (art. 35 § 5 k.p.a.).
Istotny jest również zapis art. 12 § 1 k.p.a. statuujący zasadę szybkości postępowania organów administracji, mają one działać wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami do jej załatwienia.
Powołane przepisy jednoznacznie wskazują zasady prawne, ramy czasowe i procedurę rozpoznawania wniosku strony. Nie ma tu miejsca na jakiekolwiek uznanie, a ocena dochowania terminu jest uwarunkowana okolicznościami podanymi w powołanych przepisach, z uwzględnieniem art. 35 § 5 k.p.a.
W ocenie Sądu, w realiach rozpoznawanej sprawy wystąpiła tak rozumiana bezczynność oraz przewlekłość Wojewody w rozpoznaniu wniosku strony. Jak wynika z akt administracyjnych sprawy oraz stanowiska organu zawartego w odpowiedzi na skargę, wniosek strony o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na dwoje dzieci wpłynął do D. Urzędu Wojewódzkiego we W. w dniu 13 maja 2021 r. Przekazanie tego wniosku Wojewodzie przez Miejsko-Gminny Ośrodek Pomocy Społecznej w L. nastąpiło na podstawie art. 16 ust. 1 u.p.p.w.d. W dniu 25 stycznia 2022 r., tj. już po wniesieniu skargi, Wojewoda, działając m.in. na podstawie art. 13a ust. 2 u.p.p.w.d., sporządził informację o przyznaniu stronie wnioskowanego przez nią świadczenia wychowawczego w formie dodatku dyferencyjnego na dwoje wskazane we wniosku dzieci.
Przedstawione dotąd okoliczności uprawniają Sąd do stwierdzenia, że organ przekroczył wynikający z art. 35 § 3 ustawowy termin załatwienia sprawy, o czym dodatkowo nie zawiadomił strony, jak też nie wskazał nowego terminu załatwienia sprawy. W sprawie niewątpliwie zatem doszło do naruszenia art. 35 § 3 k.p.a., art. 36 k.p.a., a także, do naruszenia zasad z art. 8 § 1 k.p.a. i art. 12 § 1 k.p.a.
W świetle zaistniałych okoliczności Sąd w punkcie II wyroku stwierdził więc, że organ dopuścił się bezczynności oraz przewlekłości (art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a.) w rozpoznaniu wniosku strony skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres zasiłkowy 2021/2022, na wcześniej wymienione dzieci.
Jednocześnie, mając na uwadze treść art. 149 § 1 pkt 1a p.p.s.a. Sąd zobowiązany jest ocenić, czy stwierdzona bezczynność oraz przewlekłość ma charakter rażącego naruszenia prawa. W ocenie Sądu stwierdzona bezczynność oraz przewlekłość organu nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa, o czym Sąd orzekł jak w punkcie III wyroku. O rażącym naruszeniu prawa można bowiem mówić, gdy zwłoka w załatwieniu sprawy jest znaczna i jest efektem działań bądź zaniechań organów. Przykładem mogłoby być unikanie podejmowania rozstrzygnięcia lub lekceważenie praw stron domagających się czynności organu, które to czynności organ prowadzi w sposób nieefektywny, poprzez wykonywanie czynności pozornych, powodujących, że formalnie organ nie jest bezczynny. W orzecznictwie podkreśla się, że bezczynność organu będzie miała charakter rażący, gdy odpowiednio brak działania lub poważne opóźnienia w podejmowanych przez organ czynnościach oczywiście pozbawione są jakiegokolwiek racjonalnego usprawiedliwienia (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 16 września 2015 r., I OSK 722/15). Przede wszystkim wskazać więc należy, że stan bezczynności oraz przewlekłości nie trwał szczególnie długo, nadto, w jego przyczynach nie sposób dopatrywać się znamion złej woli po stronie organu. W sprawie uwzględnić należało również specyfikę okoliczności sprawy, które wymagały ustalenia, czy w sprawie występuje koordynacja systemów zabezpieczenia społecznego. Sąd wziął również pod uwagę znany Sądowi z urzędu oraz akcentowany również w odpowiedzi na skargę fakt znacznego obciążenie tego organu sprawami z zakresu koordynacji świadczeń.
W punkcie I wyroku Sąd umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do załatwienia sprawy, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. albowiem w dniu 25 stycznia 2022 r. organ wydał informację rozstrzygającą o uprawnieniu wnioskodawczyni do świadczenia wychowawczego w formie dodatku dyferencyjnego na wskazane we wniosku dzieci na okres od 1 czerwca 2021 r. do 31 maja 2022 r., tj. na okres zasiłkowy 2021/2022.
Zawarte w punkcie IV wyroku orzeczenie Sądu o oddaleniu dalej idącej skargi zostało wydane na podstawie art. 151 p.p.s.a. i odnosi się ono do żądania skargi dotyczącego przyznania stronie sumy pieniężnej, a także, żądania zasądzenia od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania.
Co się tyczy żądania zasądzenia sumy pieniężnej to trzeba w pierwszej kolejności zwrócić uwagę, że możliwość tak przyznania sumy pieniężnej jest uprawnieniem dyskrecjonalnym sądu z art. 149 § 2 p.p.s.a. ("sąd może"), co oznacza, że jest to możliwość z której jedynie można skorzystać. Należy również podnieść, że przyznanie sumy pieniężnej nie jest bezpośrednią konsekwencją stwierdzenia bezczynności, tudzież przewlekłości, co oznacza, że w każdym przypadku należy rozważyć zasadność żądania w kontekście działań organu (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 5 marca 2020 r., sygn. akt II SAB/Go 6/20, CBOSA) i potrzeby zdyscyplinowania organu do załatwienia sprawy (por. wyrok NSA z dnia 11 kwietnia 2017 r., sygn. akt I OSK 1506/16, CBOSA). W ocenie Sądu, okoliczności faktyczne sprawy nie przemawiały za zastosowaniem tego rodzaju środków. Sąd miał tu na uwadze, że stwierdzona bezczynność oraz przewlekłość nie miała charakteru rażącego naruszenia prawa, a nadto, uwzględnił również fakt wydania przez organ informacji, o których mowa w art. 13a ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
Żądanie zwrotu kosztów postępowania Sąd ocenił jako nieuzasadnione, albowiem z uwagi na przedmiot sprawy, strona jest ustawowo zwolniona od obowiązku ponoszenia kosztów sądowych. Tymczasem z treści 200 p.p.s.a. oraz art. 205 § 1 p.p.s.a. wynika, że w razie uwzględnienia skargi przez sąd pierwszej instancji przysługuje skarżącemu od organu, który wydał zaskarżony akt lub podjął zaskarżoną czynność albo dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania, zwrot kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw. Do niezbędnych kosztów postępowania prowadzonego przez stronę osobiście lub przez pełnomocnika, który nie jest adwokatem lub radcą prawnym, zalicza się poniesione przez stronę koszty sądowe, koszty przejazdów do sądu strony lub pełnomocnika oraz równowartość zarobku lub dochodu utraconego wskutek stawiennictwa w sądzie.
Wobec tego, że strona nie była zobowiązana w sprawie do ponoszenia jakichkolwiek kosztów sądowych, zawarte w skardze żądania odnośnie do zwrotu poniesionych kosztów ocenić należało za pozbawione podstawy prawnej.