IV SAB/Wr 161/23

IV SAB/Wr 161/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2023-08-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-04-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Ireneusz Dukiel /przewodniczący sprawozdawca/
Katarzyna Radom
Marta Pająkiewicz-Kremis
Symbol z opisem
6272 Wizy, zezwolenie na zamieszkanie na czas oznaczony, na osiedlenie się, wydalenie z terytorium Rzeczypospolitej Polskiej
658
Hasła tematyczne
Cudzoziemcy
Inne
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
*Umorzono postępowanie w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 149 par. 1, par. 1a i par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ireneusz Dukiel (sprawozdawca), Sędziowie: Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, Sędzia WSA Katarzyna Radom, , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 sierpnia 2023 r. sprawy ze skargi: T. Z. - małoletni reprezentowany przez przedstawiciela ustawowego R. Z. na bezczynność Wojewody Dolnośląskiego w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt stały I. umarza postępowanie w przedmiocie zobowiązania Wojewody Dolnośląskiego do wydania zezwolenia na pobyt stały; II. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności w sprawie, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; III. przyznaje od Wojewody Dolnośląskiego na rzecz skarżącego sumę pieniężną w kwocie 500 (słownie: pięćset) złotych; IV. oddala dalej idącą skargę; V. zasądza od Wojewody Dolnośląskiego na rzecz skarżącego kwotę 437 (słownie: czterysta trzydzieści siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
T.Z., małoletni obywatel Republiki B., reprezentowany przez przedstawiciela ustawowego R. Z. (dalej zwany małoletnim, stroną lub skarżącym) w skardze do tut. Sądu zarzucił Wojewodzie Dolnośląskiemu (dalej zwany Wojewodą lub organem) bezczynność w sprawie z wniosku o udzielenie cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt stały domagając się zobowiązania organu do załatwienia sprawy w terminie 14 dni od daty otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami sprawy, stwierdzenia bezczynności, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, przyznania sumy pieniężnej w kwocie 1.000 zł, skierowania sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym oraz zasądzenia kosztów postępowania wywołanych wniesieniem skargi, w tym uiszczonego wpisu od skargi, kosztów zastępstwa według norm przepisanych, a także kwotę 17 zł tytułem opłaty skarbowej od pełnomocnictwa.
Jak wynika z uzasadnienia skargi oraz akt administracyjnych sprawy w dniu 14 stycznia 2022r. przedstawiciele ustawowi małoletniego złożyli w delegaturze organu wniosek o udzielenie cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt stały, który w tym samym dniu został zarejestrowany w systemie wraz z udzieleniem informacji o przewidywanym na dzień 14 października 2022r. terminie zakończenia postępowania.
Pismem z dnia 26 sierpnia 2022r. pełnomocnik strony został poinformowany,
że na podstawie art. 210 ustawy z dnia 12 grudnia 2013r. o cudzoziemcach (t. jedn. Dz. U. z 2021r. poz. 2354 ze zm., dalej jako ustawa o cudzoziemcach lub w skrócie u.oc.) postępowanie administracyjne w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt stały zostanie zakończone w terminie 6 miesięcy, który biegnie od ostatniego z następujących zdarzeń:
- osobiste złożenie wniosku o udzielenie zezwolenia lub osobiste stawiennictwo w urzędzie wojewódzkim po złożeniu tego wniosku, chyba że wobec cudzoziemca nie stosuje się wymogu osobistego stawiennictwa, lub
- złożenie wniosku o udzielenie zezwolenia, który nie zawiera braków formalnych lub zostały one uzupełnione, lub
- przedłożenie dokumentów niezbędnych do potwierdzenia danych zawartych we wniosku i okoliczności uzasadniających ubieganie się o udzielenie zezwolenia, lub wyznaczony przez wojewodę terminu, na ich dostarczenie upłynął bezskutecznie.
W piśmie tym wskazano również, iż na podstawie art. 100c ustawy z dnia 12 marca 2022r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz. U. 2022r., poz. 583 ze zm., dalej jako ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy lub w skrócie u.p.o.U.) w okresie do dnia 31 grudnia 2022r. bieg terminu na załatwienie sprawy nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu na ten okres.
Jednocześnie organ wezwał w tym piśmie do dostarczenia w terminie 30 dni od dnia doręczenia tego pisma dokumentów na potwierdzenie danych zawartych we wniosku i okoliczności uzasadniających ubieganie się o udzielenie zezwolenia:
1) oryginału dokumentu/oryginałów dokumentów, z których wynika, iż co najmniej jedno z Pana/Pani rodziców, dziadków lub dwoje pradziadków było narodowości polskiej, w szczególności: polskie dokumenty tożsamości, akty stanu cywilnego lub ich odpisy albo metryki chrztu posiadające związek z polskością, dokumenty potwierdzające odbycie służby wojskowej w Wojsku Polskim, zawierające wpis informujący o narodowości polskiej, dokumenty potwierdzające fakt deportacji lub uwięzienia, zawierające wpis informacyjny o narodowości polskiej, dokumenty tożsamości lub inne dokumenty urzędowe zawierające wpis informujący o narodowości polskiej,
2) oryginału dokumentu/ oryginałów dokumentów potwierdzających Pana/Pani pokrewieństwo z członkiem/członkami rodziny posiadającymi w dokumentach informację o polskiej narodowości np. akt małżeństwa, decyzja o zmianie nazwiska, imienia, wyciąg z aktów stanu cywilnego, inne dokumenty z urzędu stanu cywilnego, wyrok sądowy itp.,
3) dokumentów potwierdzających Pana/ Pani związki z polskością (udział w kursach języka polskiego, nauce języka polskiego, w szkołach polskich, w stowarzyszeniach polskich, konkursach, festiwalach związanych z Polską, polską kulturą i sztuką, przynależności do kościoła (chrzest, ślub, komunia święta, inne sakramenty), fotografie rodzinne obrazujące uroczystości rodzinne związane z polskością oraz wszelkie inne dokumenty poświadczające związki z polskością),
4) tłumaczenia na język polski wskazanych w punkcie 1-3 dokumentów wykonanego przez tłumacza przysięgłego wpisanego na listę tłumaczy przysięgłych polskiego Ministerstwa Sprawiedliwości,
5) uzupełnionej listy wszystkich załączonych w oryginale dokumentów wraz ze sporządzonym dokładnym opisem dokumentów,
6) sporządzonego drzewa genealogicznego rodziny w oparciu o złożone dokumenty.
Pismem z dnia 22 września 2022r. pełnomocnik strony uzupełnił braki wniosku, zaś pismem z dnia 1 marca 2023r., które wpłynęło do organu w dniu 7 marca 2023r., wniósł ponaglenie na niezałatwienie sprawy w terminie.
Skarga na bezczynność organu, datowana na dzień 13 marca 2023r., do Wojewody wpłynęła w dniu 15 marca 2023r.
Organ decyzją z dnia 30 marca 2023r. udzielił małoletniemu zezwolenia na pobyt stały, zaś pismem z tej samej daty zawiadomił o pozostawieniu bez rozpoznania ponaglenia z dnia 7 marca 2023r.
Przedmiotowa skarga wpłynęła do Sądu w dniu 12 kwietnia 2023r. wraz z odpowiedzią organu, w której pełnomocnik Wojewody wnosił o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Skarga na bezczynność organu jest uzasadniona.
Podstawą prawną skargi jest art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz.U. z 2022r., poz. 329 ze zm., dalej jako u.p.p.s.a.), z którego wynika, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania kończącego się wydaniem decyzji administracyjnej.
Sąd rozpoznał sprawę na posiedzeniu niejawnym, w postępowaniu uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 4 u.p.p.s.a.
Na wstępie szczególnego podkreślenia wymaga, iż rozstrzygając sprawę Sąd miał na uwadze fakt wejścia w życie w dniu 15 kwietnia 2022r. ustawy z dnia
8 kwietnia 2022r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku
z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2022r., poz. 830), w tym dodany wskazaną ustawą art. 100c ust. 1-4, dotyczący prowadzonych przez wojewodę postępowań w zakresie udzielenia cudzoziemcom zezwoleń na pobyt czasowy, pobyt stały, pobyt rezydenta długoterminowego Unii Europejskiego oraz zmian i cofnięcia tych zezwoleń. Oceniając wprowadzone regulacje Sąd uznał, że wobec ściśle określonego w art. 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy zakresu podmiotowego i przedmiotowego tej ustawy, jak i braku w tym zakresie zmian w ustawie o cudzoziemcach oraz u.p.p.s.a., przepisy te nie mają zastosowania w postępowaniu toczącym się przed Wojewodą Dolnośląskim w tej sprawie z wniosku małoletniego obywatela Republiki B., a w konsekwencji w kontroli legalności tego postępowania dokonywanej przez sąd administracyjny.
Pojęcie "bezczynności organu" zdefiniowane zostało w art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a., w którym wskazano, że "bezczynność" wystąpi wówczas, gdy "nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1".
Zgodnie z art. 35 § 2 i § 3 k.p.a., niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania.
Stosownie zaś do art. 36 § 1 k.p.a., o każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia.
Jak wynika z treści art. 149 § 1 u.p.p.s.a., sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania:
1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;
2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;
3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.
W niniejszej sprawie nie ulega wątpliwości, że bezprzedmiotowym stało się zobowiązywanie organu do wydania w określonym terminie decyzji (art. 149 § 1 pkt 1 u.p.p.s.a.), skoro decyzja została wydana już po wniesieniu skargi. Zobowiązywanie organu w takich warunkach do wydania decyzji byłoby więc niecelowe i niewykonalne. Tym samym postępowanie, na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 u.p.p.s.a., należało umorzyć w części dotyczącej zobowiązania organu do wydania zezwolenia na pobyt stały (pkt I sentencji wyroku).
Zakończenie postępowania, przed rozpatrzeniem skargi na bezczynność lub przewlekłość nie dezaktualizuje kompetencji sądu z art. 149 § 1 pkt 3 u.p.p.s.a., a więc stwierdzenia, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego postępowania. Kompetencja ta pozwala na przesądzenie o istnieniu bezczynności lub przewlekłości, nawet wówczas, gdy stan bezczynności lub przewlekłości już ustał z uwagi na wydanie żądanego aktu, interpretacji albo dokonania czynności. Pomimo niemożności w tym zakresie uwzględnienia skargi poprzez zobowiązanie do wydania decyzji i konieczności umorzenia postępowania nic nie stoi na przeszkodzie w zakresie procedowania co do stwierdzenia bezczynności lub przewlekłości, w warunkach wniesienia skargi przed doręczeniem skarżącemu zaskarżonej decyzji. W takich sytuacjach skarga powinna zostać merytorycznie rozpoznana, a uwzględnienie skargi polega na wydaniu wyroku opartego na art. 149 § 1 pkt 3 u.p.p.s.a. (zob. zwłaszcza wyrok NSA z dnia 18 stycznia 2019r., sygn. akt II OSK 2401/18).
W okolicznościach sprawy jest rzeczą oczywistą, że wystąpiła bezczynność w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. Jak wynika bowiem z akt administracyjnych do pierwszej czynności organu z jego inicjatywy, poza czynnościami o charakterze rejestracyjnym i informacyjnym, doszło dopiero po upływie przeszło 7 miesięcy od daty wpłynięcia wniosku, kiedy to organ wezwał pełnomocnika strony do uzupełnienia dokumentów sprawie. Pomimo nadesłania uzupełniających dokumentów przy piśmie z dnia 22 września 2022 r. organ potrzebował kolejnych 6 miesięcy do wydania pozytywnej decyzji, przy czym nastąpiło to już przeszło 3 tygodnie od wpłynięcia ponaglenia i ponad 2 tygodnie od wniesienia skargi.
W tej sytuacji wnioskować należy, iż organ przez znaczącą część trwania tego postępowania był bezczynny, przekraczając przy tym znacznie terminy załatwienia sprawy wyznaczone w art. 35 § 3 k.p.a., nawet dla spraw szczególnie skomplikowanych. Jednocześnie akta sprawy dają podstawę do stwierdzenia, że do tak znaczącej zwłoki nie przyczyniła się wyłącznie strona, gdyż to w istocie jej aktywność (ponaglenie i skarga do sądu) "uruchomiła" działalność organu.
"Rażące" naruszenie prawa jest kwalifikowaną postacią naruszenia prawa. Orzeczenie o kwalifikowanej formie bezczynności lub przewlekłości winno być zarezerwowane dla sytuacji szczególnych, oczywistych i niedających się w żaden sposób usprawiedliwić. Jednakże w celu ustalenia, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, lecz także wziąć pod uwagę skalę czynności materialnoprawnych, jakie powinien podjąć organ, dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. Samo przekroczenie przez podmiot zobowiązany ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy, musi być szczególnie znaczące i niezaprzeczalne, a rażące opóźnienie w podejmowanych czynnościach musi być pozbawione racjonalnego uzasadnienia (zob. wyrok NSA z dnia 17 maja 2019r., sygn. akt I OSK 2171/17). Braki kadrowe oraz duży wpływ spraw do organu wymagających ich załatwienia w drodze decyzji administracyjnej nie stanowią usprawiedliwionego uzasadnienia zwłoki w rozpoznaniu sprawy administracyjnej. Okoliczności te wiążą się z niedochowaniem przez organ należytej staranności w zabezpieczeniu dostatecznej obsady kadrowej zapewniającej terminowe załatwianie spraw administracyjnych i odpowiedniego zorganizowania postępowania administracyjnego, obejmującego również egzekwowanie od pracowników obowiązków w takim okresie, aby wydanie decyzji kończącej postępowanie prowadzone przez organ nastąpiło w rozsądnym terminie (podobnie wyrok NSA z dnia 25 lipca 2019 r., sygn. akt II OSK 1233/19).
Znane Sądowi z urzędu obiektywne trudności związane ze znacznym zwiększeniem ilości wniosków cudzoziemców o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy i prace nie są okolicznościami nowymi, które mogłyby organ zaskoczyć i paraliżować jego pracę, gdyż te tendencje występują od ponad czterech lat i był to wystarczający czas, by stworzyć organizacyjne warunki niezbędne do rozpatrywania wniosków w rozsądnym terminie. Dlatego też obecnie nie może ono stanowić usprawiedliwienia dla sytuacji znacznych opóźnień w rozpatrywaniu wniosków. Wielomiesięcznego opóźnienia w rozpoznaniu sprawy nie usprawiedliwia również trwający w toku tego postępowania stan zagrożenia epidemią wywołaną wirusem COVID-19 czy też skutki prowadzonych działań wojennych bezpośrednio za granicami naszego kraju.
W świetle zaistniałych w sprawie okoliczności Sąd stwierdził, iż organ dopuścił się bezczynności w sprawie, która miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1 pkt 3 u.p.p.s.a.), co orzeczono w pkt II sentencji wyroku.
Zdaniem Sądu grzywna, o jakiej mowa w art. 149 § 2 u.p.p.s.a., ma charakter przede wszystkim prewencyjny. Z kolei, suma pieniężna przyznawana na rzecz skarżącego - charakter kompensacyjny. Sąd stwierdził, że ustawodawca władzy sądowniczej pozostawił ocenę, czy okoliczności sprawy wskazują na potrzebę zdyscyplinowania organu, który dopuszcza się bezczynności lub przewlekłości postępowania, a także czy uzasadniają konieczność zrekompensowania tego faktu skarżącemu.
Na wniosek pełnomocnika strony, zgodnie z przyznaną prawem kompetencją (art. 149 § 2 u.p.p.s.a.) i nie będąc związany wnioskami skargi (art. 134 § 1 u.p.p.s.a.), Sąd przyznał małoletniemu skarżącemu sumę pieniężną w kwocie 500 zł. W ocenie Sąd kwota ta będzie adekwatna w kontekście zaistniałych w sprawie okoliczności (opisanej wcześniej postawy organu wobec strony postępowania administracyjnego), jak i trudności, z jakimi skarżący, jako osoba małoletnia pod opieką swoich cudzoziemskich rodziców, musi zmagać się nie posiadając stosownego zezwolenia na pobyt stały na terytorium RP.
Z przedstawionych wyżej względów, Sąd - zgodnie z art. 149 § 2 u.p.p.s.a. - orzekł jak w pkt III sentencji wyroku, oddalając dalej idące żądanie przyznania sumy pieniężnej (pkt IV sentencji wyroku).
O kosztach orzeczono w pkt V sentencji wyroku na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 i art. 206 u.p.p.s.a. uwzględniając poniesione przez skarżącego celowe koszty w łącznej kwocie 437 zł, na które składają się: wpis od skargi (100 zł), 2/3 wynagrodzenia należnego profesjonalnemu pełnomocnikowi (320 zł) oraz opłata skarbowa od udzielonego pełnomocnictwa (17 zł). Sąd miarkował w ramach zwrotu kosztów wynagrodzenie adwokat mając na uwadze jej zmniejszony jednostkowy nakład pracy w tej sprawie związany z wniesieniem w tym samym czasie dwóch kolejnych, o podobnym stanie faktycznym i prawnym, skarg małoletniego rodzeństwa strony.