IV SAB/Wr 159/22

IV SAB/Wr 159/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2022-12-06
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-02-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Bogumiła Kalinowska /sprawozdawca/
Ireneusz Dukiel /przewodniczący/
Tomasz Judecki
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
658
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Sygn. powiązane
III OSK 332/23 - Wyrok NSA z 2024-03-01
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
*Stwierdzono bezczynność organu i przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 149 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ireneusz Dukiel, Sędziowie: Sędzia WSA del. Tomasz Judecki, Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 6 grudnia 2022 r. sprawy ze skargi G. M. na bezczynność Rektora Politechniki W. w przedmiocie wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy skreślenia z listy studentów I. stwierdza, że Rektor Politechniki W. dopuścił się bezczynności i przewlekłości w przedmiocie rozpoznania wniosku skarżącego z dnia 30 grudnia 2020 r. (data wpływu do organu – 4 stycznia 2021 r.); II. stwierdza, że przewlekłość oraz bezczynność opisane w pkt I nie miały miejsca z rażącym naruszeniem prawa; III. zobowiązuje Rektora Politechniki W. do załatwienia wniosku, o którym mowa w pkt I, w terminie 14 dni od daty otrzymania prawomocnego odpisu wyroku wraz z aktami sprawy; IV. oddala dalej idącą skargę; V. zasądza od Rektora Politechniki W. na rzecz skarżącego kwotę 100 (słownie: sto) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Skarżący G. M. wywiódł skargę (zmodyfikowaną następnie pismem procesowym) na bezczynność Rektora Politechniki W. (dalej jako "organ") oraz przewlekłe prowadzenie sprawy, zarzucając naruszenie art. 8, art.12, art. 35 § 1 i art. 36 § 1 ustawy z dnia 16 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. Nr 98, poz. 1071 ze zm.), przez rażące przekroczenie terminów do załatwienia sprawy w postępowaniu i wniósł o:
1) zobowiązanie organu do wydania odpowiedniego aktu administracyjnego w terminie czternastu dni od daty doręczenia akt organowi;
2) dokonanie kontroli przewlekłości postępowania administracyjnego, którego dotyczy skarga;
3) zobowiązanie organu do ukarania dyscyplinarnego pracownika winnego niezałatwienia sprawy w terminie;
4) na podstawie art. 6 ustawy o odpowiedzialności funkcjonariuszy publicznych za rażące naruszenie prawa (Dz. U z 2011r. Nr 34, poz. 173) w związku z art 149 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz. U. z 2002 r. Nr 153, poz. 1270 ze zm.) o orzeczenie, czy bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa, mimo że będą podstawy do umorzenia postępowania sądowego w zakresie dotyczącym zobowiązania organu do wydania aktu, jeśli taki zostanie wydany przez organ po wniesieniu skargi do sądu;
5) wymierzenie organowi grzywny w wysokości 4500 zł oraz przyznania rekompensaty finansowej dla skarżącego w wysokości 1500 zł;
6) zasądzenie kosztów postępowania.
Na poparcie żądań skargi podniósł, że w toku postępowania administracyjnego, w dniu 30 grudnia 2020 r., złożył podanie zawierające wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy w sprawie skreślenia z listy studentów, lecz mimo złożonego ponaglenia organ dotychczas nie wydał stosownego aktu administracyjnego, co oznacza, że sprawa nie została rozpoznana i zakończona. Ostatni dowód do toczącego się postępowania został złożony 5 listopada 2021. Jest mocno dyskusyjne, zdaniem skarżącego, czy złożenie jednego dowodu (zaświadczenie lekarskie) uprawnia organ do przedłużenia postępowania o kolejny miesiąc, ale ten termin został i tak zdecydowanie przekroczony. Wcześniej organ prowadzący podejmował aktywność w toczącym się postępowaniu, ale były to działania o charakterze pozornym. Między innymi organ kierował wezwania do złożenia wniosku o przywrócenie terminu, wyznaczając termin na 30 dni, czego nie przewiduje ustawa. Te wnioski również nie zostały rozpatrzone. Zawieszenie w prawach studenta, do którego doszło na czas prowadzonego postępowania, jest dotkliwe dla skarżącego, gdyż nie mógł przystąpić do egzaminu inżynierskiego i nie może się zapisać do urzędu pracy.
Skarżący na poparcie zarzutów i twierdzeń skargi przytoczył tezy z wyroków sądów administracyjnych obu instancji.
Organ w odpowiedzi wniósł o oddalenie skargi, a w przypadku stwierdzenia, że dopuścił się bezczynności, stwierdzenia, że nie miała ona miejsca z rażącym naruszeniem prawa.
Organ przedstawił stan faktyczny podając, że:
Decyzją nr [...]z dnia [...]r. skarżący został skreślony z listy studentów Wydziału[...] . Powodem skreślenia było dwukrotne niezłożenie egzaminu dyplomowego poprzez nieusprawiedliwone nie stawienie się na ów egzamin przez skarżącego. Zgodnie zaś z § 19 ust.1 pkt.4 regulaminu studiów w Politechnice W. Rektor lub osoba przez niego upoważnienia skreśla studenta z listy studentów w przypadku "niezłożenia w terminie egzaminu dyplomowego, w trybie opisanym w § 25 ust.8." Decyzja dostał doręczona skarżącemu w dniu 16 grudnia 2020 r.
Pismem z dnia 30 grudnia 2015 (błędne oznaczenie roku, powinno być 2020) doręczonym w dniu 4 stycznia 2021 r., skarżący złożył do organu wniosek o unieważnienie wymienionej wyżej decyzji o skreśleniu go z listy studentów. Wniosek ów nie został jednak przez skarżącego podpisany. Wobec nie podpisania wniosku organ pismem z dnia 05.01.2021 r. (bez numeru) wezwał skarżącego do uzupełnienia braków formalnych wniosku poprzez złożenie podpisu na dokumencie wniosku lub wniesienie podpisanego wniosku w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Skarżący tych braków formalnych nie uzupełnił, natomiast pismem z dnia 04.01.2021 r. wniósł o ponowne rozpatrzenie sprawy w zakresie skreślenia z listy studentów objętego decyzją z dnia 01.12.2020 r., przy czym i to pismo nie zostało przez skarżącego podpisane.
W tym zakresie organ pismem z dnia 12.07.2021 r. wezwał skarżącego do usunięcia braków formalnych wniosku z dnia 04.01.2021 r. poprzez złożenie podpisu na dokumencie wniesionego wniosku lub wniesienie podpisanego wniosku w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania.
Uprzednio skarżący pismem z dnia 3 lutego 2021 r. wniósł o unieważnienie lub uchylenie w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzji z dnia 01.12.2020 r. w przedmiocie skreślenia z listy studentów. Wniosek ów nie został jednak ponownie przez skarżącego podpisany. Wobec nie podpisania ww. wniosku organ pismem z dnia 23.02.2021 r. wezwał skarżącego do uzupełnienia braków formalnych wniosku poprzez złożenie podpisu na dokumencie wniesionego wniosku lub wniesienie podpisanego wniosku w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpoznania. Skarżący ww. braków formalnych nie uzupełnił.
Następnie organ pismem z dnia 01.07.2021 r. zawiadomił skarżącego o uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o unieważnienie decyzji z dnia 01.12.2020 r. o skreśleniu z listy studentów i wyznaczył termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu. Organ poinformował skarżącego, że zgodnie z art. 58 § 1 k.p.a. zainteresowany przywróceniem terminu powinien uprawdopodobnić, że uchybienie terminu nastąpiło bez jego winy, natomiast zgodnie z § 2 jednocześnie z wniesieniem wniosku o przywrócenie terminu należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Pismo to doręczono skarżącemu w dniu 06.07.2021 r. Skarżący dopiero w dniu 24.08.2021 r. a więc ze znacznym uchybieniem wyznaczonego powyżej przez organ terminu, który upływał w dniu 05.08.2021r., wniósł datowany na dzień 05.08.2021 r. wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych odwołania/wniosku z dnia 30.12.2020 r. o unieważnienie decyzji z dnia 01.12.2020 r. o skreśleniu z listy studentów, który ponownie nie został przez skarżącego podpisany. Do wniosku skarżący dołączył kopie dotyczącej jego osoby dokumentacji medycznej Dodatkowo skarżący w dniu 24.08.2021 r. wniósł datowany również na 05.08.2021 r. wniosek o unieważnienie lub uchylenie w wyniku ponownego rozpatrzenia sprawy, decyzji z dnia 01.12.2020 r. o skreśleniu z listy studentów.
Wobec wskazanego wyżej uchybienia polegającego na braku podpisu skarżącego pod wnioskiem o przywrócenie terminu, organ pismem z dnia 30.08.2021 r. wezwał skarżącego, na podstawie art. 64 § 2 w związku z art.63 § 3 k.p.a., do usunięcia braków formalnych wniosku poprzez złożenie podpisu na wniosku lub wniesienie podpisanego wniosku w terminie 7 dni od doręczenia wezwania pod rygorem pozostawienia wniosku z dnia 30.12.2020 r. o unieważnienie decyzji z dnia 01.12.2020 r. o skreśleniu z listy studentów bez rozpoznania. Jednocześnie skarżący został wezwany do wskazania, czy wniosek o przywrócenie terminu z dnia 05.08.2021 r. dotyczy wniosku o unieważnienie decyzji z dnia 01.12.2020 r. datowanego na dzień 30.12.2015 r. (do organu wpłynął w dniu 04.01.2021 r. wniosek o unieważnienie decyzji oznaczony tą datą), czy też wniosku o unieważnienie wskazanej decyzji z dnia 03.02.2021 r. (data wpływu do organu 03.02.2021 r.). Do organu bowiem wpłynęły wnioski skarżącego oznaczone wskazanymi datami, natomiast brak jest wniosku datowanego na dzień 30.12.2020 r., na który wskazuje skarżący we wniosku o przywrócenie terminu.
Pismo organu z dnia 30.08.2021 r. zostało, jak wynika ze stempla pocztowego na zwrotnym potwierdzeniu odbioru oraz danych w systemie Poczty Polskiej, doręczone skarżącemu w dniu 02.09.2021 r. Siedmiodniowy termin do wniesienia podpisanego wniosku o przywrócenie terminu lub do podpisanie wniesionego już wniosku upływał w dniu 09.09.2021 r.
Następnie skarżący poprzez skrzynkę podawczą przy dziekanacie Wydziału Inżynierii Środowiska wniósł w dniu 25.09.2021 r. datowane na 24.09.2021 r. dwa wnioski, a mianowicie wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych odwołania/wniosku z dnia 30.12.2020 r. o unieważnienie decyzji organu z dnia 01.12.2020 r. o skreśleniu skarżącego z listy studentów, a ponadto wniosek o uzupełnienie braków formalnych wniosku z dnia 5.08.2021 r. o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych odwołania/wniosku z dnia 30.12.2020 r. o unieważnieniu decyzji organu z dnia 01.12.2020 r. o skreśleniu skarżącego z listy studentów.
W dniu 04.11.2021 r. skarżący doręczył organowi wniosek z dnia 2.11.2021 r. o dołączenie jako dowodu w sprawie zaświadczenia lekarskiego z dnia 25.10.2021 r.
Organ wskazał dalej, iż termin do wniesienia wymienionych wniosków upływał w dniu 09.09.2021 r. natomiast faktyczne doręczenie wniosków do organu miało miejsce dopiero w dniu 25.09.2021 r. Z treści wniosków wynika, że termin do ich wniesienia nie został zachowany przez skarżącego z jego winy. Wskazuje na powyższe data sporządzenia wniosków tj. 24.09.2021 r., wobec czego przyjąć należy, iż niemożliwym było doręczenie wniosków do organu w terminie 09.09.2021 r. bowiem w tej dacie wnioski w istocie nie istniały, gdyż nie były przez skarżącego sporządzone. Skarżący posiadał wiedzę o zakreśleniu ustawowego siedmiodniowego terminu do wniesienia wniosków pod rygorem, w przypadku uchybienia terminowi, pozostawienia ich bez rozpoznania o czym został przez organ poinformowany. Skarżący wnioski sporządził dopiero po ponad trzech tygodniach (22 dni) od dnia doręczenia wezwania organu z dnia 30.08.2021 r. i ponad dwóch tygodniach (15 dni) od upływu terminu do ich wniesienia.
Pismem z dnia 19.12.2021 r. (poprawionym odręcznie przez skarżącego na 28.12.2021 r.), a doręczonym organowi w dniu 29.12.2021 r. zwrócił się on do organu z ponagleniem w sprawie podjęcia czynności celem usunięcia stanu przewlekłości w sprawie. Natomiast w dniu 10.01.2022 r. doręczono Politechnice Wrocławskiej datowaną na dzień 5.01.2022 r. skargę na bezczynność oraz przewlekłe prowadzenie sprawy.
W ocenie organu treść skargi w istocie nie wskazuje niewydania jakiego aktu administracyjnego skarga dotyczy. Skarżący formułuje wiele żądań czy oczekiwań w stosunku do postępowania organu, zarzucając mu rzekomą bezczynność, natomiast w istocie nie precyzuje w jakim to zakresie i poprzez niewydanie jakiego aktu administracyjnego owa bezczynność miałaby się wyrażać. Zgodnie z poglądem wyrażonym w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 lipca 2020 r. (II SAB/Po 38/20): "Dla dokonania oceny, czy w sprawie bezczynność miała charakter rażący należy uwzględnić stopień przekroczenia ustawowych terminów załatwienia sprawy, okoliczności stanowiące przyczynę zwłoki organu oraz
ewentualne czynności podejmowane przez organ. Rażące naruszenie prawa prowadzące do bezczynności organu musi mieć charakter oczywisty oraz wynikać z lekceważącego traktowania skarżącego i obowiązków organu wynikających z ustawy."
W przeświadczeniu organu działanie strony w zakresie skargi i ponaglenia można oceniać przez pryzmat pewnej pozorności realnej potrzeby uzyskania efektu w postaci wydania przedmiotowego aktu administracyjnego. Skarga bowiem została doręczona w dniu 10.01.2022 r., niedługo od dnia wniesienia ponaglenia, co miało miejsce w dniu 29.12.2022 r. Przekazanie tychże dokumentów do organu w krótkim odstępie czasu, w okresie urlopowym świąteczno-noworocznym, przy panujących ograniczeniach w pracy stacjonarnej jednostek organizacyjnych organu z uwagi na epidemię COVID-19, niwelowało w istocie możliwość po stronie organu ewentualnego odniesienia się do ponaglenia, w sytuacji gdy już wpłynęła skarga skarżącego. Ponadto w ocenie organu żądania skarżącego wymienione w pkt. 1-5 skargi należy uznać za ze wszech miar niezasadne zważywszy na okoliczności przedmiotowej sprawy. W ocenie organu przedstawiony we wstępnej części niniejszej odpowiedzi na skargę przebieg wymiany korespondencji pomiędzy skarżącym, a organem pokazuje, że skarżący notorycznie uchybiał warunkom jakie zgodnie z § 63 ust.3 k.p.a. winno spełniać podanie kierowane od strony do organu w zakresie wielokrotnego braku podpisu skarżącego pod wnoszonym podaniem. Wskutek tego skarżący był wielokrotnie wzywany do usunięcia braków formalnych wnoszących pism poprzez wniesienie pisma opatrzonego podpisem lub podpisanie pisma już wniesionego w siedzibie organu. Na wezwania organu w powyższym zakresie zwykle nie reagował. Albo reagował, lecz ponownie wnosząc pisma nie opatrzone podpisem.
Innym istotnym uchybieniem skarżącego było nie stosowanie się do wyznaczonych przez organ w kierowanych do niego pismach terminów usunięcia uchybień formalnych , które zawierały pisma, polegających na braku opatrzenia pism własnoręcznym podpisem skarżącego. Pomimo wskazywania przez organ rygoru ustawowego polegającego na skutku w postaci pozostawienia pisma bez rozpoznania. I tak w aktualnej sytuacji skarżący w końcu wniósł własnoręcznie podpisane dwa wnioski z dnia 24.09.2021 r., jeden o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych odwołania/wniosku z dnia 30.12.2020 r. o unieważnienie decyzji organu z dnia 01.12.2020 r. o skreśleniu skarżącego z listy studentów. A ponadto wniosek o uzupełnienie braków formalnych wniosku z dnia 5.08.2021 r. o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych odwołania/wniosku z dnia 30.12.2020 r. o unieważnienie z dnia 01.12.2020 r. o skreśleniu skarżącego z listy studentów. Przy czym wniesienie ww. wniosków nastąpiło z istotnym naruszeniem przez skarżącego wyznaczonego siedmiodniowego terminu do wniesienia wniosków. A należy podkreślić niezwykle istotną okoliczność wpływającą negatywnie na dalszy przebieg postępowania. Mowa mianowicie o rygorze pozostawienia wniosku wniesionego z uchybieniem wyznaczonego terminu bez dalszego biegu. W przedmiotowej sprawie skarżący był każdorazowo informowany przez organ w kierowanych do niego pismach, w tym piśmie z dnia 30.08.2021 r., że niedochowanie wyznaczonego siedmiodniowego terminu skutkować będzie pozostawieniem pisma bez rozpoznania. Również w piśmie z dnia 30.08.2021 r. organ poinformował skarżącego w powyższym. Skarżący jednak znacznie, co wcześniej w niniejszej odpowiedzi na skargę wykazano, uchybił terminowi. Tym samym organ znalazł się w sytuacji wyznaczonej przepisami k.p.a., uprawniającej go do pozostawienia wniosków skarżącego bez rozpoznania.
W świetle powyższego, zdaniem organu, zarzuty podnoszone skardze przez są niezasadne. Nie są okolicznościami leżącymi po stronie organu uchybienia formalne skarżącego w formułowaniu wniosków, w szczególności notorycznie występująca wada polegająca na nie opatrywaniu pism własnoręcznym podpisem. Takie uchybienie zmuszało bowiem organ do kierowania do strony wezwań do usunięcia braków formalnych pisma celem jego rozpatrzenia. Podaniu strony nie zawierającego jej podpisu organ zgodnie z k.p.a. nie może nadać biegu w celu jego rozpatrzenia merytorycznego. Z kolei wyznaczenie stronie 30-dniowego terminu na złożenie wniosku o przywrócenie terminu miało swe umocowanie ustawowe. Organ w trybie przepisu art. 15zzzzzn2 ust. 1 ustawy z dnia 2 marca 2020 r. o szczególnych rozwiązaniach związanych z zapobieganiem, przeciwdziałaniem i zwalczaniem COYID-19, innych chorób zakaźnych oraz wywołanych nimi sytuacji kryzysowych (t.j. Dz.U. z 2020, poz. 1842 z późn. zm.) zawiadomił skarżącego o uchybieniu terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku o unieważnienie decyzji z dnia 01.12.2020 r. o skreśleniu skarżącego z listy studentów. Organ jednocześnie na mocy ust. 2 ww. przepisu ustawy covidowej, zgodnie z którym: "W zawiadomieniu, o którym mowa w ust. 1, organ administracji publicznej wyznacza stronie termin 30 dni na złożenie wniosku o przywrócenie terminu" wyznaczył skarżącemu 30-dniowy termin. Zatem zarzut skarżącego w tym zakresie jest niezasadny.
Wreszcie zarzuty dotyczące niemożności przystąpienia przez skarżącego do egzaminu inżynierskiego wskutek rzekomej przewlekłości postępowania są o tyle niezasadne, o ile skarżący miał dwukrotną możliwość przystąpienia do egzaminu jesienią roku 2020, z której z własnej winy nie skorzystał. W braku zdawania przez skarżącego egzaminu dyplomowego bądź nie zarejestrowaniu się skarżącego w urzędzie pracy, nie można się doszukiwać żadnej przyczyny leżącej po stronie organu. To działania czy zaniechania skarżącego stanowią w istocie powód, dla którego znajduje się on w aktualnej sytuacji.
Nieprawdą jest też jakoby skarżący był zawieszony w prawach studenta. Regulamin studiów nie przewiduje takiej instytucji. Brak możliwości zarejestrowania się w urzędzie pracy wynika z nieuostatecznienia się decyzji o skreśleniu z listy studentów, na skutek wadliwego ze strony skarżącego wnoszenia wniosków (brak podpisania) o jej unieważnienie / uchylenie na skutek ponownego rozpatrzenia sprawy przez organ lub uchybienia wyznaczonym terminom do usunięcia braków formalnych, przez co skarżący nadal jest wykazywany w systemach jako student.
Niezasadny jest wreszcie zarzut rzekomego wywierania na skarżącego niedopuszczalnej presji na wycofanie wniosku. W istocie sam skarżący utrudnia swą sytuację, nie stosując się do pism i wezwań organu.
Dodatkowo organ podniósł, zważywszy na przedkładaną przez skarżącego dokumentację medyczną i opisy stanu zdrowia, że nie jest kompetentny do ich oceny z punktu widzenia wpływu na toczące się postępowanie w przedmiotowej sprawie. Organ widzi natomiast aktywność skarżącego poprzez przekazywane do organu pisma, które wskazują, że skarżący nie wydaje się być osobą niezaradną życiowo, która w sposób należyty nie mogłaby zadbać o swe interesy poprzez prawidłowe konstruowanie pism kierowanych do organu, w sensie chociażby opatrywania ich podpisami lub wnoszenia ich w wyznaczonym terminie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r. poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem. Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi – j. t. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 ze zm., zwanej poniżej "p.p.s.a.").
W myśl art. 119 pkt 4 p.p.s.a. sprawa może być rozpoznana w trybie uproszczonym, jeżeli przedmiotem skargi jest bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów. Na podstawie tego przepisu Sąd rozpoznał sprawę bez wyznaczania rozprawy.
Według art. 149 § 1 p.p.s.a., sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a:
1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;
2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;
3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.
§ 1a. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
§ 1b. Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1 pkt 1 i 2, może ponadto orzec o istnieniu lub nieistnieniu uprawnienia lub obowiązku, jeżeli pozwala na to charakter sprawy oraz niebudzące uzasadnionych wątpliwości okoliczności jej stanu faktycznego i prawnego.
§ 2. Sąd, w przypadku, o którym mowa w § 1, może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6.
Pojęcie bezczynności zawarte jest w art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. normującym instytucję ponaglenia. Zgodnie z tym przepisem stronie służy prawo wniesienia ponaglenia, jeżeli nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a.
Stosownie do przepisu art. 35 § 1-3 k.p.a., stanowiącym rozwinięcie zasady ekonomiki postępowania wyrażonej w art. 12 § 1 i 2 k.p.a., zobowiązując organy do załatwienia sprawy bez zbędnej zwłoki - niezwłocznie winny być załatwione sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ. Natomiast załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego winno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania. O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie, określonym w art. 35 k.p.a. lub w przepisach szczególnych, organ administracji publicznej jest obowiązany zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki i wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia (art. 36 § 1 k.p.a.). Ten sam obowiązek ciąży na organie administracji publicznej również w przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 § 2 k.p.a.).
Stan bezczynności występuje wówczas, gdy w prawnie ustalonym terminie organ (podmiot obowiązany) nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie, ale - mimo istnienia ustawowego obowiązku - nie zakończył go wydaniem w terminie decyzji, postanowienia lub też innego aktu lub nie podjął stosownej czynności określonej w art. 3 § 2 pkt 1-4a p.p.s.a. (T. Woś (w:) T. Woś, H. Knysiak-Molczyk, M. Romańska, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011, s. 109).
Z kolei pojęcie przewlekłości postępowania zostało zdefiniowane w art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. poprzez sformułowanie: "postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy". W orzecznictwie przyjmuje się, że przewlekłość postępowania należy traktować jako stan sprawy, którego zaistnienie sąd ocenia bez względu na to, czy organ wydał finalną decyzję. Stąd z przewlekłością postępowania mamy do czynienia, gdy organ nie załatwiając sprawy w terminie nie podejmuje działań charakteryzujących się koncentracją, względnie mają one charakter czynności pozornych, nieistotnych dla merytorycznego załatwienia sprawy. O przewlekłym prowadzeniu postępowania można mówić wówczas, gdy organowi będzie można skutecznie przedstawić zarzut niedochowania należytej staranności w takim zorganizowaniu postępowania administracyjnego, aby zakończyło się ono w rozsądnym terminie, względnie postawić zarzut przeprowadzania czynności pozbawionych dla sprawy jakiegokolwiek znaczenia. Przewlekłość postępowania zachodzi zatem, gdy jest ono długotrwałe, prowadzone rozwlekle i trwa ponad konieczność wyjaśnienia okoliczności faktycznych i prawnych niezbędnych do końcowego załatwienia sprawy.
W rozpatrywanym przypadku, dotyczącym sprawy związanej ze skreśleniem skarżącego z listy studentów mocą decyzji podjętej w tej materii w dniu 1 grudnia 2020 r. (...), co do której to kategorii spraw zastosowanie mają przepisy kodeksu postępowania administracyjnego z racji rozwiązania przyjętego w art. 108 ust. 1 pkt 3 i ust. 3 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz. U. 2020, poz. 85 ze zm.) przez co przyjąć należy, że także zastosowanie znajdą tryby nadzwyczajne weryfikacji decyzji ostatecznej jak np. stwierdzenie nieważności decyzji (art. 156 i n. k.p.a.) – skarżący złożył ponaglenie, przeto skarga na bezczynność i przewlekłość mogła zostać rozpatrzona merytorycznie. Trzeba jednakże podkreślić, że Sąd w kontekście treści skargi przyjął, iż skarga dotyczy jedynie bezczynności i przewlekłości związanej ze złożeniem przez skarżącego wniosku z dnia 30 grudnia 2020 r. (w którym skarżący podał omyłkowo rok 2015) "o unieważnienie" wymienionej wyżej decyzji, które wpłynęło do organu w dniu 4 stycznia 2021 r., a nie szeregu innych wniosków składanych przez skarżącego, opisanych szczegółowo przez organ w odpowiedzi na skargę.
Generalnie ujmując wypada zaznaczyć, że zasadniczo każdy wniosek strony oznacza otwarcie nowego postępowania. Postępowanie może się zakończyć wydaniem orzeczenia, aktu lub czynności merytorycznie rozstrzygających sprawę, czyli co do jej istoty, albo aktem lub czynnością o charakterze wyłącznie procesowym, kończącym postępowanie w sposób formalnoprawny, gdy zachodzą przeszkody do merytorycznego rozpoznania sprawy. Nie oznacza to jednak bynajmniej aby w tej samej sprawie dotyczącej tych samych stron (tożsamość podmiotowa) i przy tej samej przedmiotowości postępowania (tożsamość przedmiotowa oznacza ten sam stan faktyczny i prawny) strona mogła takie (kolejne) postępowania inicjować skutecznie. Nie może bowiem dochodzić do sytuacji podwójnego bądź wielokrotnego procedowania w tej samej sprawie. Wtedy należy zastosować instytucję procesową z art. 61a § 1 k.p.a., według którego to przepisu organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania w sytuacji, gdy żądanie wszczęcia postępowania pochodzi od osoby niebędącej stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte. Cytowany przepis określa dwie samodzielne i niezależne przesłanki wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania. Celem wprowadzenia tego przepisu do k.p.a. było odróżnienie postępowania wstępnego polegającego na wszczęciu lub odmowie wszczęcia postępowania administracyjnego od postępowania właściwego, które kończy się rozstrzygnięciem sprawy co do istoty przez wydanie decyzji administracyjnej. W intencji ustawodawcy rozwiązanie takie w sposób bardziej zrozumiały dla wnioskodawców odróżnia etap wstępny dotyczący wszczęcia lub odmowy wszczęcia postępowania od etapu merytorycznego rozstrzygnięcia wniosku. W orzecznictwie i piśmiennictwie podkreśla się, że uregulowanie art. 61a § 1 k.p.a. dotyczące odmowy wszczęcia postępowania "z innych uzasadnionych przyczyn" stosuje się do sytuacji, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania, a zatem przykładowo kiedy wniesienie żądania nastąpiło przez osobę niemającą zdolności do czynności prawnych, gdy wniesiono żądanie w sprawie, która nie podlega załatwieniu w formie decyzji administracyjnej, jeśli żądanie dotyczy sprawy już rozstrzygniętej, gdy żądanie wniesiono w sprawie, w której toczy się już postępowanie przed właściwym organem administracji, w sytuacji gdy wniesienie żądania nastąpiło po upływie terminu określonego w ustawie dla dochodzenia określonych praw, czyli gdy zachodzi przypadek tzw. przedawnienia materialnoprawnego (vide Z.R. Kmiecik, "Wszczęcie ogólnego postępowania administracyjnego", Warszawa 2014, s. 211–212).
To oznacza, że jeżeli już toczy się postępowanie w danej sprawie to ponowienie przez stronę przed tym samym organem tego samego żądania w innej dacie, przy niezmienionym stanie faktycznym i prawnym, powinno skutkować wydaniem przez organ postanowienia na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. o odmowie wszczęcia postępowania z (kolejnego) wniosku strony. Nie jest nową sprawa, w której jest niezmieniony stan faktyczny i prawny i występuje ta sam strona i ten sam organ.
Z akt wynika, ze skarżący ponawiał kolejne wnioski, wszakże w skardze wskazał ewidentnie tylko na wniosek z 30 grudnia 2020 r., dlatego kontrola Sądu została ograniczona do tego wniosku.
Organ w odpowiedzi na skargę szczegółowo opisał aktywność procesową skarżącego oraz przedstawił swoje własne czynności, co odzwierciedlają nadesłane Sądowi akta sprawy. W tej mierze aprobując prawidłowość czynności organu poprzez wystosowanie wezwania do skarżącego w celu usunięcia braków formalnych pisma (wniosku) poprzez złożenie podpisu w zakreślonym terminie 7 dni pod rygorem pozostawienia tegoż podania bez rozpoznania (w trybie art. 64 k.p.a. w związku z art. 63 § 3 k.p.a.), trzeba jednak zaznaczyć, że czynność pozostawienia podania bez rozpoznania nie dokonuje się poprzez milczenie organu.
W myśl art. 63 § 3 k.p.a. podanie wniesione pisemnie do organu administracji winno być podpisane przez wnoszącego. W przypadku braku podpisu osoby wnoszącej podanie, organ obowiązany jest do wykorzystania instrumentów przewidzianych treścią art. 64 § 2 k.p.a., tj. wezwać stronę do uzupełnienia dostrzeżonego braku formalnego, a następnie po jego uzupełnieniu przejść do dalszych czynności procesowych. Jednakże nieuzupełnienie braku formalnego przez stronę w wyznaczonym terminie winno skutkować zawiadomieniem strony o pozostawieniu wniosku bez rozpatrzenia i ta czynność organu powinna zostać odzwierciedlona w aktach.
Analizując tymczasem załączone do przesłanej przez organ skargi akta administracyjne sprawy oraz treść wypowiedzi stron Sąd nie stwierdził by organ postępowanie w sprawie formalnie zakończył. Wezwanie do usunięcia braków formalnych wniosku z 30 grudnia 2020 r. organ sporządził dnia 5 stycznia 2021 r., lecz nie dołączono do akt nadesłanych Sądowi dowodu odbioru przez skarżącego przesyłki z tym wezwaniem. W odpowiedzi na skargę organ stwierdził, że skarżący nie uzupełnił tego braku formalnego w terminie, zatem można założyć, że organ przyjął skuteczność doręczenia wezwania, choć nie podał w jakiej dacie mijał czas na dokonanie tej czynności przez skarżącego. Tymczasem rzeczą organu było sprawdzenie, czy wezwanie zostało prawidłowo doręczone stronie i do kiedy upływał termin dla strony na usunięcie braku formalnego. Pozostawienie podania bez rozpoznania w trybie art. 64 § 2 k.p.a. następuje w drodze czynności materialno-technicznej, o podjęciu której należy powiadomić wnoszącego podanie na piśmie z podaniem przyczyn pozostawienia podania bez rozpoznania. Tak się aktualnie przyjmuje w orzecznictwie i literaturze (por. uchwała składu siedmiu sędziów NSA z 3 września 2013 r., I OPS 2/13, B. Adamiak [w:] B. Adamiak, J. Borkowski, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2012, s. 311; W. Chróścielewski, J. P. Tarno, Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2011, s. 120; G. Łaszczyca [w:] G. Łaszczyca, Cz. Martysz, A. Matan, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, t. I, Warszawa 2013, s. 625; R. Stankiewicz [w:] M. Wierzbowski, A. Wiktorowska, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2013, s. 386).
Jak uprzednio Sąd zaznaczył – brak w aktach wzmianki o pozostawieniu wniosku skarżącego bez rozpatrzenia oraz pisma dokumentującego zawiadomienie o tej czynności skarżącego. Dopiero powiadomienie skarżącego o zastosowaniu skutku prawnego przewidzianego w Kodeksie postępowania administracyjnego w sytuacji nieuzupełnienia braku formalnego podania (w postaci podpisu, tak jak organ pouczył skarżącego) oznaczać mogło formalne zakończenie postępowania. Milczenie organu w tej materii nie jest właściwą formą przewidzianą w Kodeksie postępowania administracyjnego.
Termin wyznaczony w art. 64 § 2 k.p.a. jest terminem ustawowym. Terminy ustawowe wyznaczone dla stron nie mogą być przez organ prowadzący postępowanie ani skracane ani przedłużane. Zachowanie ustawowego terminu jest warunkiem skuteczności czynności procesowej dokonanej przez stronę. Uchybienie ustawowego terminu powoduje zatem bezskuteczność czynności procesowej dokonanej przez stronę. Od negatywnych skutków uchybienia terminu ustawowego strona może bronić się składając prośbę o przywrócenie terminu i w orzecznictwie dopuszcza się możliwość przywrócenia terminu dla czynności uzupełnienia braków formalnych podania (vide np. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 30 maja 2018 r. IV SAB/Wa 381/17, wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z 6 września 2022 r., sygn. akt II OSK 57/22).
Skarżący w piśmie z dnia 5 sierpnia 2021 r. (data wpływu do organu – 24 sierpnia 2021 r.) złożył wniosek o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku z dnia 30 grudnia 2020 r. – niepodpisany. Organ wezwał skarżącego pismem z 30 sierpnia 2021 r. na podstawie art. 64 § 2 i art. 63 § 3 k.p.a. do usunięcia braków formalnych tego wniosku poprzez złożenie podpisu na dokumencie wniosku lub wniesienie podpisanego wniosku, w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania, pod rygorem pozostawienia wniosku bez rozpatrzenia. Skarżący odebrał osobiście to wezwanie w dniu 31 sierpnia 2021 r., jak wynika z dowodu doręczenia przesyłki. Termin na dokonanie tej czynności przez skarżącego upływał zatem w dniu 7 września 2021 r. - jako ostatni dzień na uzupełnienie omawianego braku formalnego. Z akt wynika, że skarżący nie usunął tego braku formalnego, lecz akta nie dokumentują także żadnej reakcji organu na bezskuteczny upływ tego terminu poprzez niezwłoczne powiadomienie skarżącego o pozostawieniu tej prośby o przywrócenie terminu bez rozpoznania (na podstawie art. 64 § 2 k.p.a.).
Zgodnie z art. 58 § 1 k.p.a. w razie uchybienia terminu należy przywrócić termin na prośbę zainteresowanego, jeżeli uprawdopodobni, że uchybienie nastąpiło bez jego winy. Choć analizowany przepis 58 § 1 k.p.a. mówi ogólnie o terminach, to niewątpliwie chodzi o przywrócenie terminu procesowego, tj. dotyczącego czynności procesowej podejmowanej przez podmiot postępowania administracyjnego w celu wywołania określonych skutków dla tego postępowania. Przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego wprost nie wyłączają możliwości przywrócenia terminu do uzupełnienia braków formalnych podania, inaczej niż np. w odniesieniu do terminu do złożenia prośby o przywrócenie terminu (art. 58 § 3). W świetle bowiem art. 58 § 3 k.p.a. przywrócenie terminu do złożenia prośby przewidzianej w § 2 jest niedopuszczalne. Przepis § 2 art. 58 k.p.a. zaś stanowi, że prośbę o przywrócenie terminu należy wnieść w ciągu siedmiu dni od dnia ustania przyczyny uchybienia terminu. Jednocześnie z wniesieniem prośby należy dopełnić czynności, dla której określony był termin. Po myśli art. 59 § 1 k.p.a. o przywróceniu terminu postanawia właściwy w sprawie organ administracji publicznej. Od postanowienia o odmowie przywrócenia terminu służy zażalenie.
W tej sytuacji zatem, jeżeli w dniu 24 września 2021 r. skarżący złożył – opatrzoną tym razem podpisem - kolejną prośbę o przywrócenie terminu do uzupełnienia braków formalnych wniosku z dnia 30 grudnia 2020 r. o unieważnienie decyzji, rzeczą organu było wydanie postanowienia (na mocy art. 59 § 1 k.p.a.) o przywróceniu terminu jeśli zdaniem organu zaistniały przesłanki z art. 58 § 1 i § 2 k.p.a. albo – w razie uznania, że nie została spełniona chociażby jedna z przesłanek wymienionych w art. 58 § 1 i § 2 k.p.a. – postanowienia o odmowie przywrócenia terminu.
Sąd jednak stwierdza, że organ mimo wysyłanych prawidłowych wezwań do skarżącego sam nie wywiódł żadnych następstw procesowych wskutek upływu terminu na dokonanie żądanych od strony czynności procesowych, których strona nie podjęła lub spóźniła się z ich podjęciem, i nie działał w przepisanej prawem formie, prowadząc postępowanie przewlekle i w rezultacie pozostając bezczynny w końcowym załatwieniu sprawy zainicjowanej wnioskiem skarżącego z dnia 30 grudnia 2020 r., który wpłynął do organu 4 stycznia 2021 r. – o czym orzeczono w pkt I sentencji wyroku.
Sąd nie dopatrzył się znamion rażącego naruszenia prawa przez organ (pkt II sentencji), albowiem wpływ decydujący na zwłokę organu w procedowaniu miało niewątpliwie nieodpowiadanie skarżącego w terminie na wezwania organu, redagowanie licznych pism przez skarżącego o zbieżnej lub wręcz powielanej treści, w różnych datach i częstokroć bez składania na nich podpisu, zatem obarczonych brakiem formalnym uniemożliwiającym nadanie im biegu w celu niezwłocznego ich rozpatrzenia. Ponadto organ działał w utrudnionych warunkach związanych z pandemią COVID-19.
Sąd oddalił dalej idącą skargę (pkt IV sentencji) w przedmiocie żądań skargi przyznania skarżącemu sumy pieniężnej oraz nałożenia na organ grzywny - ze względu na to, że przewlekłość i bezczynność nie miały charakteru rażącego naruszenia prawa, a także co do żądania ukarania dyscyplinarnego pracownika winnego niezałatwienia sprawy w terminie, gdyż takiej formuły orzeczenia sądowego nie przewiduje cytowane wyżej brzmienie art. 149 § 1 p.p.s.a.
Prowadząc ponownie postępowanie, do czego Sąd zobowiązał organ w pkt III sentencji, organ będzie związany prezentowaną wyżej oceną prawną i zależnie od aktualnie występujących okoliczności faktycznych, które mogły ulec zmianie, dostosuje się do wymogów Kodeksu postępowania administracyjnego w zakresie załatwiania spraw w przepisanych prawem formach działania czyli załatwi wniosek przez wydanie stosownego aktu (np. zawiadomienia o pozostawieniu podania bez rozpatrzenia, postanowienia w jednym z trybów wyżej wskazanych etc.).
O kosztach postępowania (pkt V) orzeczono na mocy art. 200 p.p.s.a. w związku z art. 205 § 1 p.p.s.a.