IV SAB/WR 1216/24

IV SAB/Wr 1216/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-07-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Aneta Brzezińska
Katarzyna Radom /przewodniczący/
Marta Pająkiewicz-Kremis /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
658
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
*Stwierdzono bezczynność organu
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 572
art. 6, art. 12 par. 1, art. 35 par. 3 i art. 36 par. 1 i 2
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 1576
art. 28 ust. 1
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Radom Sędziowie Asesor WSA Aneta Brzezińska Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca) po rozpoznaniu w dniu 10 lipca 2025 r. w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi P. K. na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpatrzenia odwołania od decyzji w sprawie odmowy przyznania świadczenia wychowawczego na dziecko P. K. za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 października 2023 r. I. stwierdza, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dopuścił się bezczynności w rozpoznaniu odwołania Patrycji Kobusińskiej od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 29 lutego 2024 r.; II. stwierdza, że bezczynność, o której mowa w punkcie I wyroku, miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; III. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do załatwienia sprawy; IV. przyznaje od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz strony skarżącej sumę pieniężną w kwocie 1.200 zł (słownie: tysiąc dwieście złotych); V. oddala dalej idącą skargę; VI. zasądza od Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych na rzecz skarżącej P. K. kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 13 listopada 2023 r. P. K. wystąpiła o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2023/2024 (tj. na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r.) na córkę – P1. K.
W sprawie wszczętej tym wnioskiem została wydana zarówno informacja o przyznaniu świadczenia, jak i decyzja.
Informacją z dnia 29 listopada 2023 r. strona została poinformowana o przyznaniu prawa do świadczenia wychowawczego na okres od 1 listopada 2023 r. ( tj. od miesiąca złożenia wniosku) do 31 maja 2024 r. w kwocie 500 zł. (Informacją z dnia 9 stycznia 2024 r. strona została poinformowana o obowiązującej od 1 stycznia 2024 r. kwocie tego świadczenia w wysokości 800 zł).
Natomiast decyzją z dnia 29 lutego 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych (dalej: ZUS) odmówił stronie prawa do świadczenia wychowawczego na P1. K. za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 października 2023 r. W podstawie prawnej tej decyzji organ powołał się na art. 18 ust. 2 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2023 r. poz. 810)
W dniu 13 marca 2024 r. strona wniosła odwołanie od tej decyzji.
W dniu 5 lipca 2024 wystąpiła z ponagleniem.
Decyzją z dnia 25 listopada 2024 r. (wydaną po wniesieniu przez stronę do Sądu) Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej: organ, Prezes ZUS) utrzymał w mocy decyzję z dnia 29 lutego 2024 r.
W skardze z dnia 4 listopada 2024 r. (data nadania) strona zarzuciła Prezesowi ZUS bezczynność w rozpoznaniu odwołania jakie wniosła od decyzji z dnia 29 lutego 2024 r. odmawiającej jej prawa do świadczenia wychowawczego na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 października 2023 r.
Formułując zarzut naruszenia:
- art. 8 § 1, art. 12 § 1, art. 35 § 1 i 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572; dalej: k.p.a.) w zw. z art. 28 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz. U. z 2024 r. poz. 1576) poprzez niezałatwienie sprawy w ustawo przewidzianym terminie;
- art. 36 § 1 k.p.a. w zw. z art. 28 ust. 1 ustaw z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 1576) poprzez nie zawiadomienie skarżącej o przyczynach zwłoki oraz nie wskazując nowego terminu załatwienia sprawy
3. art. 37 § 4 i 5 k.p.a. w zw. z art. 28 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowaniu dzieci poprzez nie rozpatrzenie złożonego przez skarżącą ponaglenia w sprawie.
Wskazując na te zarzuty strona wniosła o:
- zobowiązanie organu do wydania - w terminie 14 dni - decyzji w przedmiocie przyznania świadczenia wychowawczego za okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 października 2023 r.;
- stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności w sprawie;
- stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa;
- przyznanie od organu na rzecz skarżącej sumy pieniężnej w wysokości 1 500 zł;
- zasądzenie od organu na rzecz skarżącej kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie. W ramach przedstawionej w tym piśmie argumentacji zwrócił m.in. uwagę, na to, ze decyzja z dnia 25 listopada 2024 r. organ ten utrzymał w mocy decyzję z dnia 29 lutego 2024 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 1) i pkt 8) ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.), kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg m.in. na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach decyzji administracyjnych. Nie ulega wątpliwości, że rozpoznanie skargi w sprawie mieści się we wskazanych wyżej granicach. Warto w tym miejscu również wspomnieć o tym, że przed wniesieniem skargi na bezczynność strona wniosła ponaglenie na niezałatwienie sprawy w terminie, a zatem, w sprawie został wyczerpany tryb warunkujący dopuszczalność skargi.
Przedmiotem skargi jest zarzucana Prezesowi ZUS bezczynność w rozpoznaniu odwołania jakie strona wniosła do tego organu, zaskarżając decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych o odmowie przyznania jej świadczenia wychowawczego na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 października 2023 r.
Porządkująco należy wskazać, że wspominaną decyzję o odmowie przyznania świadczenia wychowawczego na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 października 2023 r. ZUS wydał w dniu 29 lutego 2024 r. W dniu 13 marca 2024 r. strona wniosła od tej decyzji odwołanie do Prezesa ZUS. Co w sprawie istotne, na skutek odwołania strony Prezes ZUS zobowiązany był rozpoznać to odwołanie (oraz sprawę w jej całokształcie) w terminach wynikających z ustawy kodeks postępowania administracyjnego, tj. zgodnie z regulacją z art. 35 k.p.a. (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Olsztynie z dnia 28 stycznia 2025 r., sygn. akt II SA/Ol 874/24). Zgodnie bowiem z art. 28 ust. 1 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, w sprawach nieuregulowanych w niniejszej ustawie stosuje się przepisy ustawy kodeks postępowania administracyjnego.
Odwołując się do treści art. 35 § 1 -3 i § 5 k.p.a. należy przypomnieć, że organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki (§ 1). Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§ 2).
Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (§ 3).
Do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów doręczania z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej, o której mowa w art. 2 pkt 7 ustawy z dnia 18 listopada 2020 r. o doręczeniach elektronicznych (Dz. U. z 2023 r. poz. 285, 1860 i 2699), okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu (§ 5).
Uwzględniając brzmienie art. 35 k.p.a. oraz mając na uwadze to, że kontrolowana sprawa nie należy do szczególnie skomplikowanych, Prezes ZUS zobligowany był rozpoznać tę sprawę oraz podniesione przez stronę w odwołaniu zarzuty wobec decyzji z dnia 29 lutego 2024 r. nie później niż w ciągu miesiąca od otrzymania odwołania (art. 35 § 5).
Jak wynika z akt sprawy, strona, zgodnie z pouczeniem zawartym w decyzji z dnia 29 lutego 2024 r., odwołanie od tej decyzji wniosła w systemie teleinformatycznym PUE/ZUS w dniu 13 marca 2024 r.
Prezes ZUS nie wydał decyzji w sprawie w terminie miesięcznym, o jakim mowa w art. 35 § 3 k.p.a., ani nie wydal postanowienia o przedłużeniu terminu do rozpoznania sprawy. Jednocześnie, w odpowiedzi na skargę organ ten nie formułuje wobec strony żadnych zarzutów, które mogłyby zostać ocenione przez pryzmat ewentualnego przyczynienia się strony do niezałatwienia sprawy przez ten organ w terminie ustawowym.
Jak wynika z akt sprawy, dopiero w dniu 25 listopada 2024 r. Prezes ZUS, po rozpatrzeniu odwołania strony, wydał decyzję, mocą której utrzymał w obrocie prawnym decyzję z dnia 29 lutego 2024 r. Niewątpliwie, Prezes ZUS rozpoznał sprawę zainicjowaną przed tym organem na skutek wniesionego przez stronę odwołania od decyzji z dnia 29 lutego 2024 r. z przekroczeniem terminu wskazanego w art. 35 § 3 k.p.a.
Dodatkowo wymaga zauważenia, że wydanie decyzji przez Prezesa ZUS nastąpiło dopiero po wniesieniu przez stronę skargi do sądu administracyjnego na bezczynność tego organu w sprawie.
Kierując się przedstawioną argumentacją Sąd stwierdził, że w okolicznościach faktycznych kontrolowanej sprawy ziściły się przesłanki pozwalające stwierdzić bezczynność Prezesa ZUS w rozpoznaniu sprawy z odwołania, jakie strona wniosła od decyzji z dnia 29 lutego 2024 r., o czym na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Sąd orzekł jak w punkcie I wyroku.
Z uwagi na fakt, że organ przed wydaniem wyroku zakończył postępowanie odwoławcze wydając w dniu 25 listopada 2024 r. decyzję, Sąd w punkcie III wyroku na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. w zw. z art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. umorzył postępowanie w zakresie zobowiązania organu do załatwienia sprawy.
Mając na uwadze treść art. 149 § 1a p.p.s.a. Sąd zobowiązany był również w sprawie orzec o charakterze stwierdzonej bezczynności. Analiza akt sprawy dawała – w ocenie Sądu – podstawy do przyjęcia, że bezczynność organu w sprawie nosi cechy kwalifikowanego naruszenia prawa, stąd na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a., Sąd orzekł, że bezczynność organu w sprawie miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (punkt II wyroku). Wyjaśniając przyjętą kwalifikację naruszenia prawa należy zwrócić uwagę, że pomiędzy wniesieniem przez stronę odwołania a wydaniem decyzji przez Prezesa ZUS minęło ponad 6 miesięcy. Jakkolwiek w orzecznictwie sądowym zwraca się uwagę, że samo przekroczenie przez organ terminów załatwienia sprawy nie zawsze jest wystarczające do orzekania o kwalifikowanym charakterze bezczynności, to, w ocenie Sądu, w danym stanie faktycznym, ponad półroczne opóźnienie w rozpoznaniu sprawy przez organ uzasadniało przyjęcie takiej właśnie kwalifikacji albowiem stwierdzona bezczynność organu pozbawiona jest jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. Z akt sprawy nie wynika, aby strona przyczyniła się do opóźnienia w terminowym załatwieniu sprawy przez organ. Co więcej, z akt sprawy nie wynika aby organ w związku z wniesionym przez skarżącą odwołaniem musiał podejmować jakiekolwiek dodatkowe czynności. O czym nie można nie wspomnieć, organ nie zastosował narzędzi procesowych związanych z możliwością przedłużenia terminu załatwienia sprawy. W sprawie doszło zatem do rżącego naruszenia art. 6 k.p.a., art. 12 § 1 k.p.a., art. 35 § 3 k.p.a. i art. 36 § 1 i 2 k.p.a.
Działając na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. Sąd w punkcie IV wyroku przyznał od Prezesa ZUS na rzecz strony skarżącej sumę pieniężną w wysokości 1.200 zł. W nawiązaniu do powyższego wymaga podkreślenia, że przyznanie sumy pieniężnej stanowi kwestię uznaniową, o czym świadczy posłużenie się w treści art. 149 § 2 p.p.s.a. słowem "może". Co ważne, ustawodawca jednocześnie nie wskazał żadnych przesłanek, jakimi powinien kierować się Sąd przyznając określoną sumę pieniężną. Zdaniem składu orzekającego, realia kontrolowanej sprawy uzasadniały przyznanie stronie sumy pieniężnej jako środek o charakterze dyscyplinująco-represyjnym, który powinien być stosowany w przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy w warunkach braku obiektywnie weryfikowalnych okoliczności, które ten stan rzeczy mogłyby tłumaczyć. W ocenie Sądu, wysokość przyznanej sumy pieniężnej jest adekwatna do czasu przez jaki strona oczekiwała na wydanie decyzji w sprawie oraz uwzględnia fakt, że ostatecznie, po wniesieniu skargi, Prezes ZUS wydał w sprawie decyzję na skutek rozpoznania odwołania strony od decyzji z dnia 29 lutego 2024 r.
Zawarte w punkcie V wyroku orzeczenie Sądu o oddaleniu dalej idącej skargi znajduje swoją podstawę prawną w treści art. 151 p.p.s.a. i odnosi się do kwoty sumy pieniężnej, jakiej strona domagała się w skardze. Sąd działając w ramach uznania uznał, że przyznana stronie w punkcie IV wyroku suma pieniężna w sposób dostateczny realizować będzie swoje cele dyscyplinująco-represyjne.
Na marginesie należy wskazać, że w sprawie, z uwagi na przedmiot zaskarżenia jakim był stan bezczynności organu, poza granicami kontroli Sądu pozostaje kwestia zgodności z prawem decyzji Prezesa ZUS z dnia 25 listopada 2024 r.
O kosztach postępowania (punkt VI wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Na zasądzoną od organu na rzecz strony skarżącej kwotę kosztów składa się wynagrodzenie należne jej pełnomocnikowi w wysokości ustalonej zgodnie z § 14 ust. 1 pkt 1 lit c) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z
z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie (t. j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1964).