IV SAB/PO 65/23

Wojewódzki Sąd Administracyjny w PoznaniuPoznań2023-06-15
NSAAdministracyjneWysokawsa
dostęp do informacji publicznejbezczynność organutajemnica przedsiębiorstwaśrodki publiczneumowyfakturyPrezydent MiastaWSA Poznań

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zobowiązał Prezydenta Miasta do udostępnienia informacji publicznej dotyczącej umów z kancelariami prawnymi i faktur, stwierdzając bezczynność organu z rażącym naruszeniem prawa.

Skarżący wniósł skargę na bezczynność Prezydenta Miasta w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej dotyczącej umów z kancelariami prawnymi i wystawionych faktur. Organ zanonimizował części umów, powołując się na tajemnicę przedsiębiorstwa. Sąd uznał skargę za zasadną, stwierdzając bezczynność organu z rażącym naruszeniem prawa, zobowiązał do udostępnienia informacji i nałożył grzywnę.

Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu rozpoznał skargę B. P. na bezczynność Prezydenta Miasta w zakresie udostępnienia informacji publicznej dotyczącej umów z kancelariami prawnymi oraz wystawionych faktur. Skarżący zarzucił organowi naruszenie przepisów ustawy o dostępie do informacji publicznej poprzez niezastosowanie się do wniosków i nieudostępnienie pełnej informacji. Prezydent Miasta zanonimizował części umów, twierdząc, że stanowią one tajemnicę przedsiębiorstwa. Sąd uznał skargę za zasadną, stwierdzając, że Prezydent Miasta dopuścił się bezczynności z rażącym naruszeniem prawa. Zobowiązał organ do załatwienia sprawy w terminie 14 dni, stwierdził bezczynność i rażące naruszenie prawa, a także nałożył grzywnę w wysokości 500 zł oraz zasądził zwrot kosztów postępowania. Sąd podkreślił, że umowy i faktury dotyczące wydatkowania środków publicznych co do zasady stanowią informację publiczną i nie mogą być automatycznie objęte tajemnicą przedsiębiorstwa bez wykazania konkretnych przesłanek.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, anonimizacja taka nie jest zgodna z prawem, jeśli organ nie wykaże konkretnych przesłanek tajemnicy przedsiębiorstwa i nie wyda decyzji odmownej. Informacje o wydatkowaniu środków publicznych co do zasady podlegają udostępnieniu.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że umowy i faktury dotyczące wydatkowania środków publicznych stanowią informację publiczną. Organ nie wykazał, że zanonimizowane dane stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa zgodnie z przepisami prawa i dyrektywą UE. Odmowa udostępnienia informacji wymaga formy decyzji administracyjnej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

zobowiązano_do_podjęcia_czynności

Przepisy (18)

Główne

u.d.i.p. art. 1 § 1

Ustawa o dostępie do informacji publicznej

Definicja informacji publicznej jako każdej informacji o sprawach publicznych.

u.d.i.p. art. 4 § 1

Ustawa o dostępie do informacji publicznej

Organy władzy publicznej są zobowiązane do udostępniania informacji publicznej.

u.d.i.p. art. 4 § 3

Ustawa o dostępie do informacji publicznej

Obowiązek udostępniania informacji publicznej przez organy władzy publicznej, które znajdują się w ich posiadaniu.

u.d.i.p. art. 6 § 1

Ustawa o dostępie do informacji publicznej

Przykładowe wyliczenie rodzajów informacji publicznej, w tym informacje o majątku publicznym i wydatkach.

u.d.i.p. art. 13 § 1

Ustawa o dostępie do informacji publicznej

Termin 14 dni na udostępnienie informacji publicznej.

u.d.i.p. art. 16 § 1

Ustawa o dostępie do informacji publicznej

Odmowa udostępnienia informacji publicznej następuje w drodze decyzji administracyjnej.

p.p.s.a. art. 3 § 2

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zakres kontroli działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne, w tym skargi na bezczynność.

p.p.s.a. art. 149 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd uwzględniając skargę na bezczynność, zobowiązuje organ do wydania aktu lub dokonania czynności, stwierdza bezczynność.

p.p.s.a. art. 149 § 1a

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Sąd stwierdza, czy bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.

u.f.p. art. 33

Ustawa o finansach publicznych

Zasada jawności gospodarowania środkami publicznymi.

u.f.p. art. 34

Ustawa o finansach publicznych

Zasada jawności gospodarowania środkami publicznymi.

u.f.p. art. 35

Ustawa o finansach publicznych

Klauzule umowne dotyczące wyłączenia jawności ze względu na tajemnicę przedsiębiorstwa w umowach zawieranych przez jednostki sektora finansów publicznych.

Konstytucja RP art. 61 § 1

Konstytucja Rzeczypospolitej Polskiej

Prawo obywatela do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej.

Pomocnicze

u.d.i.p. art. 5 § 1

Ustawa o dostępie do informacji publicznej

Reguluje przypadki odmowy udostępnienia informacji publicznej ze względu na tajemnicę przedsiębiorstwa.

u.d.i.p. art. 5 § 2

Ustawa o dostępie do informacji publicznej

Reguluje przypadki odmowy udostępnienia informacji publicznej ze względu na tajemnicę przedsiębiorstwa.

p.p.s.a. art. 200

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Rozstrzygnięcie o kosztach postępowania.

p.p.s.a. art. 205 § 1

Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Zasądzenie zwrotu kosztów postępowania.

u.z.n.k. art. 11 § 2

Ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji

Definicja tajemnicy przedsiębiorstwa.

Argumenty

Skuteczne argumenty

Informacje o umowach z kancelariami prawnymi i wystawionych fakturach stanowią informację publiczną. Odmowa udostępnienia informacji publicznej wymaga formy decyzji administracyjnej. Organ nie wykazał, że zanonimizowane dane stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa zgodnie z prawem. Jawność gospodarowania środkami publicznymi jest zasadą, która ma pierwszeństwo przed tajemnicą przedsiębiorstwa w tym kontekście.

Odrzucone argumenty

Argumentacja Prezydenta Miasta o tajemnicy przedsiębiorstwa jako podstawie do anonimizacji umów i faktur.

Godne uwagi sformułowania

anonimizacja ww. informacji jest bezpodstawna, gdyż tego typu informacje, a szczególnie wynagrodzenia kancelarii prawnych zwiększające pasywa jednostek samorządu terytorialnego, nie podlegają ograniczeniu prawa do informacji publicznej nie powinno w niniejszej sprawie budzić wątpliwości, że tego rodzaju dokumenty, jak te żądane przez Skarżącego - zarówno umowy, jak i faktury - jako nośnik informacji o wydatkowaniu środków publicznych podlegają udostępnieniu nie ulega wątpliwości, że celem regulacji dotyczących możliwości kwalifikowania określonych danych jako tajemnicy przedsiębiorcy jest niewątpliwie ochrona informacji, które mają wartość gospodarczą Organ nie przedstawił żadnej konkretnej i racjonalnej argumentacji, z której był wynikało, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z tajemnicą przedsiębiorcy jawność gospodarki środkami publicznymi jest zasadą, która musi być przestrzegana przez każdą jednostkę dysponującą publicznymi środkami finansowymi w przypadku kolizji prawa do tajemnicy przedsiębiorcy z prawem do informacji publicznej nie można a limine przyjąć, że prawo przedsiębiorcy do zachowania tajemnicy ma zawsze pierwszeństwo przed prawem do informacji publicznej

Skład orzekający

Tomasz Grossmann

przewodniczący sprawozdawca

Józef Maleszewski

sędzia

Sebastian Michalski

asesor sądowy

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie odmowy udostępnienia informacji publicznej powołując się na tajemnicę przedsiębiorstwa, obowiązek udostępniania umów i faktur dotyczących wydatkowania środków publicznych, charakter bezczynności organu jako rażącego naruszenia prawa."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji bezczynności organu w zakresie dostępu do informacji publicznej. Interpretacja tajemnicy przedsiębiorstwa może być różna w zależności od konkretnych okoliczności faktycznych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu transparentności działania samorządów i prawa obywateli do informacji o wydatkowaniu środków publicznych, co jest tematem budzącym zainteresowanie społeczne i prawnicze.

Czy Prezydent Miasta może ukrywać informacje o umowach z prawnikami? Sąd Administracyjny odpowiada!

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
IV SAB/Po 65/23 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2023-06-15
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-05-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Józef Maleszewski
Sebastian Michalski
Tomasz Grossmann /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6480
658
Hasła tematyczne
Dostęp do informacji publicznej
Sygn. powiązane
III OSK 2274/23 - Postanowienie NSA z 2024-11-13
Skarżony organ
Prezydent Miasta
Treść wyniku
Zobowiązano do podjęcia czynności
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 902
art. 4 ust. 1 pkt 1 i ust. 3, art. 5 ust. 2, art. 6 ust. 1 pkt 2 lit. f i pkt 5, art. 13 ust. 1
Ustawa z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej - t.j.
Dz.U. 2022 poz 1634
art. 33, art. 34, art. 35
Ustawa z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych - t.j.
Dz.U. 2023 poz 259
art. 3 § 2 pkt 8, art. 149 § 1, 1a, 2, art. 200, art. 205 § 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann (spr.) Sędzia WSA Józef Maleszewski Asesor sądowy WSA Sebastian Michalski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 15 czerwca 2023 r. sprawy ze skargi B. P. na bezczynność Prezydenta Miasta w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej 1. zobowiązuje Prezydenta Miasta do załatwienia sprawy z wniosków B. P. z 15 i 16 stycznia 2023 r. oraz 05 marca 2023 r. o udostępnienie informacji publicznej, w terminie 14 dni od dnia otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi sprawy; 2. stwierdza, że Prezydent Miasta dopuścił się bezczynności w sprawie, o której mowa w punkcie pierwszym wyroku; 3. stwierdza, że bezczynność ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 4. wymierza Prezydentowi Miasta grzywnę w wysokości 500 zł (słownie: pięćset złotych); 5. zasądza od M. L. na rzecz skarżącego B. P. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Pismem z 14 kwietnia 2023 r. B. P. (dalej jako "Wnioskodawca" lub "Skarżący") wniósł do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność Prezydenta Miasta (zwanego dalej "Prezydentem Miasta" lub "Organem") "w przedmiocie niepełnej realizacji wniosków" z 15 i 16 stycznia 2023 r. oraz 05 marca 2023 r. o udostępnienie informacji publicznej w postaci wyszczególnionych umów związanych z obsługą prawną Organu oraz wystawionych na ich podstawie faktur. Zarzuciwszy naruszenie art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (dalej w skrócie "u.d.i.p.") przez jego niezastosowanie i nieudostępnienie w terminie określonym w tym przepisie wnioskowanej przez Skarżącego pełnej informacji publicznej, autor skargi wniósł o:
- zobowiązanie Organu do udostępnienia Skarżącemu bez zbędnej zwłoki, jednak nie później niż w terminie 14 dni od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku, wnioskowanych informacji publicznych, zgodnie z ww. wnioskami Skarżącego;
- stwierdzenie, że Organ dopuścił się bezczynności w udostępnieniu pełnej, kompletnej informacji publicznej;
- stwierdzenie, że bezczynność Organu, o której mowa powyżej, miała miejsce z rażącym naruszeniem przepisów prawa;
- zasądzenie zwrotu kosztów postępowania sądowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi jej autor podał, że w dniach 15 i 16 stycznia oraz 5 marca 2023 r. wysłał Prezydentowi Miasta, e-mail’em, wnioski o udostępnienie informacji publicznej dotyczące umów podpisanych z zewnętrznymi kancelariami prawnymi, a w piśmie z 17 stycznia 2023 r. poinformował Organ, że ten wcześniej wbrew prawu zanonimizował kwoty wynagrodzeń, dlatego wniósł o uzupełnienie treści umów przez podanie kwoty wynagrodzeń. Organ pismami z 30 stycznia oraz 20 marca 2023 r. zawiadomił Skarżącego, że przekazuje wnioskowane umowy, ale niekompletne, zakrywając w nich elementy stanowiące tajemnicę przedsiębiorstwa, stosownie do art. 5 ust. 1 i 2 u.d.i.p. w zw. z art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji (dalej w skrócie "u.z.n.k.") - tj. "zakrywając" zakres świadczonej pomocy prawnej oraz wysokość wynagrodzenia z tego tytułu.
W ocenie Skarżącego anonimizacja ww. informacji jest bezpodstawna, gdyż tego typu informacje, a szczególnie wynagrodzenia kancelarii prawnych zwiększające pasywa jednostek samorządu terytorialnego (dalej w skrócie "j.s.t."), nie podlegają ograniczeniu prawa do informacji publicznej - co oznacza, że Organ nadal pozostaje w bezczynności. Skarżący podkreślił, że celem złożenia przezeń ww. wniosków było sprawowanie społecznej kontroli w związku z działalnością Organu, a przede wszystkim wydawaniem środków publicznych w wyniku zleceń obsługi prawnej podmiotom zewnętrznym, mimo posiadania własnego biura prawnego i zatrudniania 5 prawników.
Uzasadniając z kolei swój wniosek o stwierdzenie, że bezczynność Organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, autor skargi podkreślił, że nie zachodzą żadne przyczyny usprawiedliwiające bezczynność Organu, gdyż ten przed każdym udostępnieniem informacji publicznej musi dokonać analizy dokumentów objętych wnioskiem i ma na tę czynność do 14 dni. Skarżący we wnioskach wnosił wyłącznie o udostępnienie oczywiście kompletnych co do treści umów z zewnętrznymi kancelariami prawnymi.
W odpowiedzi na skargę Prezydent Miasta wniósł o jej oddalenie, stając na stanowisku, że z uwagi na zapisy umów, poszczególne ich elementy są objęte tajemnicą przedsiębiorstwa, a jej ujawnienie może mieć wpływ (również negatywny) na sytuację ekonomiczną lub gospodarczą przedsiębiorcy. W związku z zapisami umownymi Organ - jak stwierdził - dokonał indywidualnej oceny wnioskowanej informacji pod kątem zakwalifikowania jej jako tajemnicy przedsiębiorstwa i doszedł do przekonania, że w niniejszej sprawie spełnione zostały ustawowe przesłanki dla odmowy udostępnienia informacji publicznej z uwagi na ww. tajemnicę. W konkluzji stwierdził, że "brak udostępnienia przez przedsiębiorcę żądanych danych (umów) jako publicznych, podjęcie działań ograniczających dostęp do tych informacji dla osób trzecich i wyrażenie woli utajnienia określonych informacji przez strony tych umów, a także charakter wnioskowanych danych gospodarczych, organizacyjnych i finansowych, posiadających dla przedsiębiorcy wartość gospodarczą, których ujawnienie mogłoby mieć negatywny wpływ na jego sytuację ekonomiczną lub gospodarczą oraz ewentualne konsekwencje dla organu za naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa powodują, że Organ nie ma możliwości udostępnienia żądanych informacji, w związku z czym zanonimizowanie umów było prawidłowe".
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga na bezczynność okazała się zasadna.
Na wstępie należy zaznaczyć, że niniejsza sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 259, z późn. zm.; w skrócie "p.p.s.a.").
Przystępując do rozpoznania sprawy w tym trybie, Sąd miał na uwadze, że zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2021 r. poz. 137, z późn. zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem (legalności), jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W świetle art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje w szczególności orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4, tj. mających za przedmiot m.in. decyzje administracyjne (pkt 1) oraz inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa (pkt 4), w tym przybierające postać tzw. czynności materialno-technicznych.
W myśl art. 21 in principio ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej (Dz. U. z 2022 r. poz. 902; w skrócie "u.d.i.p.") do skarg rozpatrywanych w postępowaniach o udostępnienie informacji publicznej stosuje się przepisy ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Jednakże zgodnie z utrwaloną linią orzeczniczą sądów administracyjnych, dla dopuszczalności skargi na bezczynność organu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej nie jest wymagane poprzedzenie jej jakimkolwiek środkiem zaskarżenia na drodze administracyjnej, czyli nie jest wymagane "wyczerpanie środków zaskarżenia" w rozumieniu art. 52 § 1 i 2 p.p.s.a. (por. wyrok NSA z 24.05.2006 r., I OSK 601/05, dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych ze strony internetowej http://orzeczenia.nsa.gov.pl; w skrócie "CBOSA"). Zasady tej nie zmieniło wprowadzenie do art. 37 k.p.a. – a w ślad za tym także do art. 52 § 2 p.p.s.a. – z dniem 1 czerwca 2017 r., mocą ustawy z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 935), nowego środka zaskarżenia bezczynności lub przewlekłości postępowania organu administracji, w postaci ponaglenia (w miejsce dotychczas stosowanych w takich przypadkach: zażalenia albo wezwania do usunięcia naruszenia prawa). W konsekwencji w odniesieniu do skarg na bezczynność organu w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej nie znajduje zastosowania wymóg z art. 53 § 2b in fine p.p.s.a., w postaci uprzedniego wniesienia ponaglenia do właściwego organu (por. wyrok NSA z 28.01.2020 r., I OSK 2433/18, CBOSA).
Ponadto do skarg na bezczynność nie mają zastosowania terminy do wniesienia skargi ustalone w przepisach art. 53 p.p.s.a. (zob. postanowienia NSA: z 11.05.2011 r., I OSK 716/11; z 26.05.2011 r., I OSK 857/11; dostępne w CBOSA). Oznacza to, że skarga na bezczynność może być skutecznie wniesiona aż do chwili ustania stanu bezczynności, tj. do chwili załatwienia sprawy przez organ administracji publicznej poprzez wydanie decyzji, postanowienia albo innego aktu lub podjęcie czynności (por. wyrok NSA z 29.04.2011 r., I FSK 249/10, CBOSA; por. też wyrok WSA z 27.10.2011 r., II SAB/Po 60/11, CBOSA). Trafność takiej wykładni potwierdza obecnie – dodany z dniem 1 czerwca 2017 r. – przepis art. 53 § 2b p.p.s.a., zgodnie z którym skargę na bezczynność można wnieść "w każdym czasie", które to określenie musi być postrzegane w aspekcie trwającego w dacie składania skargi i naruszającego czas załatwienia sprawy stanu postępowania administracyjnego (por. wyrok NSA z 17.11.2020 r., II OSK 973/19, CBOSA). W konsekwencji w orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego został wyrażony pogląd, zgodnie z którym na gruncie ustawy o dostępie do informacji publicznej nie można mówić o bezczynności organu, gdy organ ten przed wniesieniem skargi na bezczynność udostępni informację publiczną w formie czynności materialno-technicznej. Sytuacja taka stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu skargi jako niedopuszczalnej w rozumieniu art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. (zob. wyrok NSA z 13.10.2021 r., III OSK 3789/21, ONSAiWSA 2022, nr 2, poz. 30).
Przenosząc powyższe uwagi na grunt niniejszej sprawy, należy stwierdzić, że analiza akt sprawy i stanowisk procesowych stron pokazuje, że bezspornie do dnia wniesienia skargi – a nawet później, bo do dnia wyrokowania – wnioskowane informacje z umów, które Organ poddał anonimizacji, oraz żądane faktury nie zostały Skarżącemu udostępnione; nie została także wydana decyzja o odmowie ich udostępnienia.
Mając wszystko to na uwadze, Sąd uznał skargę na bezczynność wniesioną w niniejszej sprawie przez B. P. za dopuszczalną i przystąpił do jej merytorycznego rozpoznania.
Przedmiotem ww. skargi uczyniono bezczynność Prezydenta Miasta w załatwieniu powiązanych ze sobą wniosków Skarżącego z 15 i 16 stycznia oraz 05 marca 2023 r. o udostępnienie informacji publicznej w następującym zakresie:
- wniosek z 15 stycznia 2023 r. – "1. umowy z dnia [...]. znak [...] z radcą prawnym prof. W. M., 1a. faktur dot. realizacji ww. umowy; 2. umowy z dnia [...] r. znak: [...] z kancelarią radcy prawnego dr J. T. wraz z aneksem nr [...] z dnia [...]., 2a. faktur dot. realizacji ww. umowy";
- wniosek z 16 stycznia 2023 r. – "1. umowy z dnia [...] r. znak [...] z kancelarią adwokacką P. P., 1a. faktur dotyczących realizacji ww. umowy, 2. umów z dnia [...] znak [...] i znak [...] z M. P. & M. C.; 2a. faktur dotyczących realizacji ww. umów";
- wniosek z 05 marca 2023 r. – "1. umowy z dnia [...]. znak [...] z Kancelarią Adwokacką Adwokata P. P.; 2. umowy z dnia [...] r. znak [...] M. P., M. C., P. P. i M. K. K. ".
Jest poza sporem, że Organ udostępnił Wnioskodawcy kopie żądanych umów, z tym że w wersji zanonimizowanej, którą to anonimizacją zostały objęte - jak wynika z treści skargi - dane o zakresie świadczonej pomocy prawnej oraz o wysokości wynagrodzenia za tę pomoc.
Dla prawidłowego rozstrzygnięcia niniejszej sprawy niezbędne było więc rozważenie następujących kwestii:
(i) czy Prezydent Miasta jest podmiotem zobowiązanym do udostępniania informacji publicznej;
(ii) czy informacje żądane przez Skarżącego stanowią informację publiczną, podlegającą udostępnieniu na zasadach określonych w u.d.i.p;
(iii) czy Prezydent Miasta prawidłowo załatwił sprawę ww. wniosków.
Ad (i) Jest poza sporem, że w świetle ustawy o dostępie do informacji publicznej adresatami obowiązku udostępnienia takiej informacji są władze publiczne oraz inne podmioty wykonujące zadania publiczne, wymienione w art. 4 tej ustawy. W szczególności są nimi "organy władzy publicznej" (art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p.), do których niewątpliwie zaliczają się także organy j.s.t., w tym ich organy wykonawcze, jakimi w szczególności są: wójtowe / burmistrzowie / prezydenci miast (por. wyroki WSA: z 15.01.2013 r., II SAB/Ol 165/12; z 02.06.2015 r., IV SAB/Po 47/15; z 14.06.2016 r., IV SAB/Wr 75/16; z 27.07.2016 r., II SAB/Gd 91/16; z 21.07.2017 r., II SAB/Bd 65/17; z 31.07.2017 r., II SA/Kr 672/17; z 27.04.2018 r., II SAB/Wa 665/17; z 28.12.2018 r., II SAB/Po 108/18; z 21.11.2019 r., IV SAB/Wr 99/19; z 25.09.2020 r., IV SAB/Po 90/20; II SAB/Sz 92/20; z 03.03.2021 r., II SAB/Gd 117/20; z 13.04.2022 r., II SAB/Wa 849/21; dostępne w CBOSA).
A zatem Prezydent Miasta jest niewątpliwie podmiotem zobowiązanym do udostępniania informacji publicznej, która znajduje się w jego posiadaniu (por. art. 4 ust. 3 in fine u.d.i.p.).
Ad (ii) Przechodząc do analizy przedmiotowego aspektu sprawy – tj. oceny, czy żądane przez Skarżącego informacje mają charakter informacji publicznej – należy wyjść od bezspornej konstatacji, że przedmiotem jego wniosków były w istocie dwie kategorie informacji: (1) umowy w przedmiocie świadczenia usług prawnych oraz (2) faktury wystawione w związku z realizacją tych umów.
W swych pismach z 30 stycznia 2023 r. (znak: [...] i znak: [...]) oraz z 20 marca 2023 r. (znak: [...]) - stanowiących odpowiedzi na wnioski, odpowiednio, z 15 i 16 stycznia oraz 05 marca 2023 r. - Prezydent Miasta stwierdził:
- w odniesieniu do kategorii informacji z pkt (1) powyżej, tj. do umów - że przekazuje w załączeniu wnioskowane dokumenty, z tym że "określone postanowienia umowne, zawierające elementy stanowiące tajemnicę przedsiębiorstwa zostały zakryte stosownie do art. 5 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 6 września 2001 r. o dostępie do informacji publicznej [w] zw. z art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji";
- w odniesieniu do kategorii informacji z pkt (2) powyżej, tj. faktur - że "podtrzymuje stanowisko wyrażone w skierowanym do Pana piśmie z dnia 22 grudnia 2022r. [...]). Kwestia ta jest obecnie przedmiotem postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Poznaniu na skutek wniesionej przez Pana skargi, niemniej jednak nie zapadło jeszcze rozstrzygnięcie w tej sprawie".
Sądowi w niniejszym składzie wiadomym jest z urzędu, że chodzi o sprawę o sygn. akt IV SAB/Po 12/23, w której w dniu 06 kwietnia 2023 roku zapadł wyrok, mocą którego tut. Sąd: 1. zobowiązał Prezydenta Miasta do załatwienia sprawy z wniosków B. P. z 22 i 23 października 2022 r. o udostępnienie informacji publicznej, w terminie 14 dni od dnia otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi sprawy; 2. stwierdził, że Prezydent Miasta dopuścił się bezczynności w sprawie, o której mowa w punkcie pierwszym wyroku; 3. stwierdził, że bezczynność ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 4. zasądził od M. L. na rzecz skarżącego B. P. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania. Wyrok ten jeszcze się nie uprawomocnił, gdyż Prezydent Miasta wywiódł od niego skargę kasacyjną - w części dot. pkt 3. wyroku.
Przystępując do oceny charakteru żądnych informacji, wypada wyjść od stwierdzenia, że prawo dostępu do informacji publicznej wynika wprost z Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej, która w art. 61 ust. 1 stanowi, iż obywatel ma prawo do uzyskiwania informacji o działalności organów władzy publicznej oraz osób pełniących funkcje publiczne, w tym informacji o działalności samorządu gospodarczego i zawodowego, a także innych osób oraz jednostek organizacyjnych w zakresie, w jakim wykonują one zadania władzy publicznej i gospodarują mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa. Prawo do uzyskiwania informacji obejmuje dostęp do dokumentów oraz wstęp na posiedzenia kolegialnych organów władzy publicznej pochodzących z powszechnych wyborów, z możliwością rejestracji dźwięku lub obrazu (art. 61 ust. 2 Konstytucji RP). Tryb udzielania informacji, o jakich mowa w art. 61 ust. 1 i 2 Konstytucji RP, określają ustawy (zob. art. 61 ust. 4 ab initio Konstytucji RP).
Rudymentarnym aktem prawnym regulującym tę problematykę jest ustawa o dostępie do informacji publicznej, która normuje podstawowe zasady oraz tryby udostępniania tego rodzaju informacji. Jednocześnie ustawa ta wprowadziła swoistą (acz wysoce niedoskonałą) definicję legalną "informacji publicznej", przez którą – zgodnie z art. 1 ust. 1 u.d.i.p. – należy rozumieć "każdą informację o sprawach publicznych". W doktrynie zasadnie wskazuje się, że informacją publiczną jest każda wiadomość wytworzona lub odnoszona do władz publicznych, a także wytworzona lub odnoszona do innych podmiotów wykonujących funkcje publiczne w zakresie wykonywania przez nie zadań władzy publicznej i gospodarowania mieniem komunalnym lub majątkiem Skarbu Państwa (zob. M. Jaśkowska, Dostęp do informacji publicznych w świetle orzecznictwa NSA, Toruń 2002, s. 28–29).
Przykładowe (nieenumeratywne) wyliczenie rodzajów informacji publicznej zawiera przepis art. 6 ust. 1 u.d.i.p., w którym znalazły się m.in.: informacje o podmiotach, o których mowa w art. 4 ust. 1 u.d.i.p., w tym o majątku, którym dysponują (art. 6 ust. 1 pkt 2 lit. f), a także informacje o majątku publicznym, w tym o majątku jednostek samorządu terytorialnego oraz długu publicznym i ciężarach publicznych (art. 6 ust. 1 pkt 5 lit. c. lit. f i lit. h).
Już w świetle wyliczenia zawartego w art. 6 ust. 1 pkt 5 u.d.i.p. jakiekolwiek zadysponowanie majątkiem publicznym będzie stanowiło informację publiczną, niezależnie nawet od przeznaczenia wydatkowanych środków publicznych i celu, jaki mają one zaspokoić. To nie przeznaczenie środków publicznych decyduje bowiem o tym, czy konkretna informacja ma walor informacji publicznej. Już bowiem sam fakt ich wydatkowania sprawia, że informacje na ten temat mają publiczny charakter i winny podlegać ujawnieniu w trybie i na zasadach określonych ustawą o dostępie do informacji publicznej (por. wyrok WSA z 05.10.2022 r., IV SAB/Wr 669/22, CBOSA).
W orzecznictwie wskazuje się przy tym wprost, że informacje dotyczące obsługi prawnej gminy oraz wydatków gminy z tym związanych, są informacjami publicznymi w rozumieniu art. 1 ust. 1 i art. 6 ust. 1 u.d.i.p. Są one w sposób bezpośredni związane z zadaniami wykonywanymi przez organ w sferze publicznej i finansowanymi ze środków publicznych. Wójt gminy - czy jak w niniejszej sprawie, odpowiednio: prezydent miasta - jako organ władzy samorządowej obowiązany jest do udzielenia wskazanych informacji (por. wyrok WSA z 16.06.2021 r., II SAB/Go 75/21, CBOSA). W konsekwencji także faktury i rachunki, które nie zostały wytworzone przez organ zobowiązany do udostępnienia informacji publicznej, ale się do niego bezpośrednio odnoszą, stanowiąc podstawę do zmniejszania jego aktywów, podlegają udostępnieniu w trybie art. 6 ust. 1 pkt 2 lit. f w zw. z art. 4 ust. 1 pkt 1 u.d.i.p. (por. wyroki NSA: z 03.01.2012 r., I OSK 2157/11; z 28.09.2022 r., III OSK 1853/21; dostępne w CBOSA).
W konsekwencji nie powinno w niniejszej sprawie budzić wątpliwości, że tego rodzaju dokumenty, jak te żądane przez Skarżącego - zarówno umowy, jak i faktury - jako nośnik informacji o wydatkowaniu środków publicznych podlegają udostępnieniu w trybie i na zasadach (a więc i z ewentualnymi ograniczeniami) określonymi w u.d.i.p.
Dodatkowo w odniesieniu do kwestii obowiązku udostępniania przez organ j.s.t. faktur za świadczone na rzecz tej jednostki usługi prawnicze (pomoc prawną), Sąd w niniejszym składzie w pełni podtrzymuje stanowisko wyrażone w wyroku z 06 kwietnia 2023 r. o sygn. akt IV SAB/Po 12/23. Jako że ów wyrok zapadł pomiędzy tymi samymi stronami, co wyrok niniejszy, powtarzanie wyrażonych w nim ocen prawnych oraz argumentów na ich poparcie nie wydaje się celowe ani potrzebne. W konsekwencji można poprzestać na odesłaniu do uzasadnienia tamtego wyroku.
W nawiązaniu zaś do twierdzenia organu, że niektóre elementy żądanych umów (tudzież faktur – vide: ww. wyrok o sygn. akt IV SAB/Po 12/23) stanowią, z uwagi na postanowienia umowne, tajemnicę przedsiębiorstwa i jako takie "winny zostać zakryte stosownie do art. 5 ust. 1 i 2" u.d.i.p., Sąd wskazuje, że - po pierwsze - przywołane przepisy regulują przypadki odmowy udostępnienia informacji publicznej, dla których to przypadków w art. 16 ust. 1 u.d.i.p. przewidziano formę decyzji administracyjnej (cyt.: "Odmowa udostępnienia informacji publicznej oraz umorzenie postępowania o udostępnienie informacji w przypadku określonym w art. 14 ust. 2 przez organ władzy publicznej następują w drodze decyzji"). Jest zaś poza sporem, że w kontrolowanej sprawie Organ decyzji nie wydał.
Należy zaznaczyć, że ograniczenie się przez adresata wniosku wyłącznie do udostępnienia dokumentu ze zanonimizowanymi danymi, które zdaniem tego adresata stanowią tajemnicę przedsiębiorcy, nie może zostać uznane za prawidłowe załatwienie sprawy w sytuacji, gdy - tak jak w sprawie niniejszej - wnioskodawca, otrzymawszy dokument zanonimizowany, nadal wyraźnie domaga się także udostępnienia danych objętych anonimizacją (vide: pisma Skarżącego do Organu z 17 stycznia 2023 r. i 21 marca 2023 r. oraz wniosek Skarżącego z 05 marca 2023 r.). W takim przypadku załatwienie wniosku (odmownie), wymaga wydania decyzji, o której mowa w art. 16 ust. 1 u.d.i.p.
Po drugie, przepisy art. 33 i nast. ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz. U. z 2022 r. poz. 1634, z późn. zm.; w skrócie "u.f.p.") statuują zasadę jawności gospodarowania środkami publicznymi ("nazwaną" w ten sposób expressis verbis w art. 34 u.f.p.). Zwraca przy tym uwagę, że jawność gospodarowania środkami publicznymi – a nawet szerzej: jawność i przejrzystość finansów publicznych – jest kolejną, obok prawa do informacji publicznej, wartością prawnie cenioną i chronioną, którą należy brać pod uwagę, ważąc zasadność ewentualnej odmowy udostępnienia wnioskowanych informacji z uwagi na – spoczywającą na drugiej szali – ochronę tajemnicy przedsiębiorcy lub inną tajemnicę prawnie chronioną. Na konieczność ważenia ww. dóbr wskazuje także art. 35 u.f.p., w myśl którego: "Klauzule umowne dotyczące wyłączenia jawności ze względu na tajemnicę przedsiębiorstwa w umowach zawieranych przez jednostki sektora finansów publicznych lub inne podmioty, o ile wynikające z umowy zobowiązanie jest realizowane lub przeznaczone do realizacji ze środków publicznych, uważa się za niezastrzeżone, z wyłączeniem informacji technicznych, technologicznych, organizacyjnych przedsiębiorstwa lub innych posiadających wartość gospodarczą, w rozumieniu przepisów o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, co do których przedsiębiorca podjął niezbędne działania w celu zachowania ich w tajemnicy, lub w przypadku gdy jednostka sektora finansów publicznych wykaże, że informacja stanowi tajemnicę przedsiębiorstwa z uwagi na to, że wymaga tego istotny interes publiczny lub ważny interes państwa".
Zatem nie ulega wątpliwości, że celem regulacji dotyczących możliwości kwalifikowania określonych danych jako tajemnicy przedsiębiorcy jest niewątpliwie ochrona informacji, które mają wartość gospodarczą - są istotne z punktu widzenia funkcjonowania na wolnym rynku w kontekście konkurencyjności względem innych podmiotów prowadzących działalność w tym samym czy podobnym zakresie lub segmencie rynku, bądź - z innego powodu - zainteresowanych uzyskaniem określonych danych w celu ich wykorzystania w opozycji do interesu danego podmiotu gospodarczego w ramach działalności rynkowej. Ochrona poufności danych ma więc na celu zapewnienie uczciwej konkurencji na rynku, w kontekście realiów swobody działalności gospodarczej (zob. wyrok WSA z 27.09.2022 r., II SA/Po 488/22, CBOSA).
W tym kontekście, zdaniem Sądu, Organ nie przedstawił żadnej konkretnej i racjonalnej argumentacji, z której był wynikało, że w niniejszej sprawie mamy do czynienia z tajemnicą przedsiębiorcy. Tymczasem w sprawie tej należało oczekiwać szczególnie wnikliwego uzasadnienia, jako że prima facie wydaje się mało prawdopodobne, aby zanonimizowane ("zakryte") przez Organ informacje, z uwagi na ich przedmiot - obejmujący, jak wskazano w skardze, zakres świadczonej (umówionej) pomocy prawnej (szerzej: usług prawniczych) oraz wysokość wynagrodzenia z tego tytułu - mogły rzeczywiście stanowić substrat tajemnicy przedsiębiorcy.
Jak to już wyżej wskazano, jawność gospodarki środkami publicznymi jest zasadą, która musi być przestrzegana przez każdą jednostkę dysponującą publicznymi środkami finansowymi. Wydatkujący środki publiczne podlegają kontroli odpowiednich urzędów, kontroli politycznej oraz kontroli ze strony samych obywateli. Według ugruntowanej linii orzeczniczej sądów administracyjnych, również ochrona danych o kontrahentach organów władzy publicznej, takich jak ich nazwy (firmy) albo imiona i nazwiska, ma ograniczony zakres, co oznacza, że zasadniczo dane takie podlegają udostępnieniu w trybie informacji publicznej, a nie podlegają wyłączeniu z uwagi na prywatność tych osób wskazaną art. 5 ust. 2 u.d.i.p. (por. wyrok SN z 08.11.2012 r., I CSK 190/12, OSNC 2013, Nr 5, poz. 67; a także wyroki NSA: z 11.12.2014 r., I OSK 213/14; z 04.02.2015 r., I OSK 531/14; dostępne w CBOSA). Przemawia za tym funkcja kontroli społecznej, pozwalająca lokalnej społeczności weryfikować wykonanie umów zawartych przez j.s.t., w tym racjonalne i gospodarne wydawanie środków publicznych, a także sprawdzać, czy zawierane umowy nie stanowią swoistego przejawu nepotyzmu lub korupcji politycznej, które w oczywisty sposób podkopują zasady funkcjonowania społeczności lokalnej. Przeciwdziałanie owym zjawiskom dostatecznie usprawiedliwia transparentne funkcjonowanie samorządu terytorialnego (por. wyrok NSA z 31.01.2020 r., I OSK 2335/18, CBOSA). W praktyce orzeczniczej sądów jawność danych osobowych podmiotów będących stronami umów zawieranych z podmiotami publicznymi, korzystających z majątku publicznego, nie jest, co do zasady, kwestionowana (por. wyroki NSA: z 19.12.2016 r., I OSK 2060/16; z 22.03.2016 r., I OSK 2317/14; z 13.04.2016 r., I OSK 2563/14; z 15.06.2016 r., I OSK 3217/14; z 25.11.2016 r., I OSK 2153/14; z 04.02.2015 r., I OSK 531/14; z 09.10.2014 r., I OSK 267/14 i I OSK 546/14; dostępne w CBOSA). Formułuje się bowiem słuszną tezę, że przy kolizji prawa do informacji z prawem do ochrony danych osobowych, należy przyznać priorytet prawu do informacji publicznej, zważywszy że w ramach gospodarki rynkowej nie istnieje przymus zawierania umów z podmiotami publicznymi. Z tego względu podmiot (w tym osoba fizyczna) zawierając umowę cywilnoprawną z podmiotem publicznym, z którą wiąże się wydatkowanie środków publicznych, nie może oczekiwać, że w zakresie takich danych, jak imię i nazwisko lub firma, przedmiot umowy, wysokość wynagrodzenia, zachowa prawo do prywatności (por. m.in. wyrok SN z 08.11.2012 r., I CSK 190/12, OSNC 2013, nr 5, poz. 67; a także wyroki NSA: z 11.12.2014 r., I OSK 213/14; z 04.02.2015 r., I OSK 531/14; oraz wyroki WSA: z 10.10.2019 r., IV SA/Wr 343/19, z 19.05.2016 r., II SAB/Go 33/16, z 06.04.2017 r., IV SA/Po 47/17; dostępne w CBOSA). Należy uznać, że przez sam fakt zawarcia takiej umowy z podmiotem publicznym, osoba fizyczna pozbawia się częściowo prawa do prywatności. Jeśli zatem umowa cywilnoprawna dotyczy wydatkowania publicznych środków, to osoba zawierająca taką umowę powinna mieć świadomość, że w takiej sytuacji jej imię i nazwisko mogą zostać ujawnione (por. wyrok WSA z 04.09.2013 r., II SA/Gd 447/13, CBOSA). Bez tych danych treść umowy, a nawet informacja o wynagrodzeniu, są niedostateczne (i na odwrót). Jest to bowiem niezbędne, aby w pełni ocenić celowość wydatkowanych środków. Dane osobowe osób, z którymi zawarto umowy cywilnoprawne, umożliwiają ocenę, czy realizację umowy powierzono osobom posiadającym odpowiednią wiedzę i umiejętności pozwalające na jej wykonanie, oraz czy sama umowa nie była w istocie zakamuflowanym sposobem nieuprawnionego przepływu środków publicznych do osób prywatnych (por. P. Szustakiewicz, Glosa do wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 25 kwietnia 2014 r. o sygn. akt I OSK 2499/13, "Zeszyty Naukowe Sądownictwa Administracyjnego" 2015, nr 5, s. 180).
Zdaniem Sądu powyższa ocena, dotycząca wprost umów, znajduje analogiczne zastosowanie także w odniesieniu do faktur wystawianych w wyniku realizacji umów.
Zarazem Sąd rozpoznający niniejszą sprawę podziela pogląd, zgodnie z którym "przesłanki przemawiające za nieudzieleniem informacji publicznej ze względu na tajemnicę przedsiębiorcy muszą być wyjaśnione oraz omówione wyczerpująco i precyzyjnie. Nie wystarczy ogólnikowe wskazanie w decyzji odmawiającej udostępnienia wnioskowanej informacji, że żądane informacje objęte są tajemnicą przedsiębiorstwa; konieczne jest wykazanie, że w istocie tę tajemnicę zawierają. Nie jest tu decydująca wyłącznie wola przedsiębiorcy, nadającego klauzulę poufności całemu pakietowi informacji. Istnienie tajemnicy przedsiębiorcy musi być rzeczywiste i niewątpliwe. Ta przesłanka ograniczająca zasadę jawności informacji publicznej musi być oceniana obiektywnie, niezależnie od woli danego przedsiębiorcy. Nie wystarczy, by żądana informacja odnosiła się do prowadzonej przez przedsiębiorcę działalności gospodarczej i by była wolą przedsiębiorcy objęta tajemnicą. W takich przypadkach organ musi szczegółowo określić, z czego wywodzi daną przesłankę odmowy i w czym znajduje ona uzasadnienie. Zatem w sytuacji odmowy udostępnienia informacji w tym zakresie, istotną rolę spełnia uzasadnienie decyzji wydanej z powodu ograniczeń wynikających z art. 5 ust. 2 u.d.i.p." (zob. wyrok NSA z 07.12.2021 r., III OSK 455/21, CBOSA).
Poza tym należy mieć na względzie, że "w przypadku kolizji prawa do tajemnicy przedsiębiorcy z prawem do informacji publicznej nie można a limine przyjąć, że prawo przedsiębiorcy do zachowania tajemnicy ma zawsze pierwszeństwo przed prawem do informacji publicznej. Tajemnica przedsiębiorcy z uwagi na ochronę innych zasad i wartości konstytucyjnych może być przedmiotem ingerencji. W doktrynie wskazuje się, że wkraczanie w tę sferę musi być dokonywane w sposób ostrożny i wyważony, z należytą oceną racji, które przemawiają za taką ingerencją [...]. Uzasadnienie odmowy winno umożliwiać sądowi weryfikację stanowiska, że ten określony interes gospodarczy może uzyskać pierwszeństwo przed prawem do informacji oraz winno wykazywać, że zachowanie tajemnicy przedsiębiorcy w korelacji do konstytucyjnej zasady jawności informacji publicznej ma większą doniosłość niż racje przemawiające za udostępnieniem informacji" (zob. wyrok NSA z 23.03.2021 r., III OSK 232/21, CBOSA).
W ocenie Sądu argumentacja Organu mająca uzasadniać odmowę udostępnienia informacji przez Skarżącego żądanych, a przez Organ zanonimizowanych, wskazanych wymogów nie spełnia. W szczególności powoływanie się przez Organ, w kontekście "zakrywanych" danych (przypomnijmy: o zakresie umówionych usług prawniczych oraz o wysokości wynagrodzenia z tego tytułu), na ich "gospodarczy, organizacyjny i finansowy charakter", "wartość gospodarczą", możliwy "negatywny wpływ" ich ujawnienia na "sytuację ekonomiczną lub gospodarczą" kontrahenta j.s.t., a także "ewentualne konsekwencje dla organu za naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa" - razi nie tylko nadmierną ogólnikowością, ale także nieadekwatnością.
Należy przy tym pamiętać, że definicję legalną "tajemnicy przedsiębiorstwa" zawiera również art. 2 pkt 1 lit. b Dyrektywy Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/943 z dnia 8 czerwca 2016 r. w sprawie ochrony niejawnego know-how i niejawnych informacji handlowych (tajemnic przedsiębiorstwa) przed ich bezprawnym pozyskiwaniem, wykorzystywaniem i ujawnianiem (Dz. Urz. UE L 2016, Nr 157, str. 1), który to przepis stanowi, że: "«tajemnica przedsiębiorstwa» oznacza informacje, które spełniają wszystkie następujące wymogi:
a) są poufne w tym sensie, że jako całość lub w szczególnym zestawie i zbiorze ich elementów nie są ogólnie znane lub łatwo dostępne dla osób z kręgów, które zwykle zajmują się tym rodzajem informacji;
b) mają wartość handlową dlatego, że są objęte tajemnicą;
c) poddane zostały przez osobę, która zgodnie z prawem sprawuje nad nimi kontrolę, rozsądnym, w danych okolicznościach, działaniom dla utrzymania ich w tajemnicy".
W świetle cytowanej definicji informacje składające się na "tajemnicę przedsiębiorstwa" mają wartość handlową dlatego, że są objęte tajemnicą (odmiennie zatem od krajowej regulacji, zgodnie z którą dobrem chronionym są określone rodzaje informacji posiadających wartość gospodarczą, co do których przedsiębiorca podjął działania w celu utrzymania ich w poufności).
Mając na względzie prounijną wykładnię przepisów prawa, Organ winien zatem wykazać, w uzasadnieniu wydanej ewentualnie decyzji odmawiającej udostępnienia określonych informacji, w czym konkretnie przejawia się wartość handlowa poszczególnych zażądanych przez Skarżącego informacji - czego dotychczas nie uczynił.
Ad (iii) Przechodząc do końcowej oceny, czy w kontrolowanej sprawie Organ, jako podmiot obowiązany do udostępniania posiadanych informacji publicznych, dopuścił się zarzucanej bezczynności – rozumianej ogólnie jako niezałatwienie sprawy w terminie ustawowym lub terminie przedłużonym przez organ (por. odpowiednio art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a.) – należy wskazać, że szczególne terminy załatwienia sprawy w przedmiocie informacji publicznej zostały określone w art. 13 u.d.i.p., który stanowi, że:
"1. Udostępnienie informacji publicznej na wniosek następuje bez zbędnej zwłoki, nie później jednak niż w terminie 14 dni od dnia złożenia wniosku, z zastrzeżeniem ust. 2 i art. 15 ust. 2.
2. Jeżeli informacja publiczna nie może być udostępniona w terminie określonym w ust. 1, podmiot obowiązany do jej udostępnienia powiadamia w tym terminie o powodach opóźnienia oraz o terminie, w jakim udostępni informację, nie dłuższym jednak niż 2 miesiące od dnia złożenia wniosku."
Wypada w tym miejscu nadmienić, że na gruncie u.d.i.p. przyjmuje się, iż stan bezczynności może mieć miejsce w przypadku podmiotu, który będąc właściwym w sprawie i zobowiązanym do zareagowania na wniosek o udostępnienie informacji publicznej w odpowiedni sposób i formie, wbrew przepisom prawa, w okolicznościach w nich przewidzianych ani nie udostępnia w nakazanym terminie żądanej informacji (w drodze tzw. czynności materialno-technicznej), ani też nie podejmuje innego działania mającego na celu załatwienie wniosku. W szczególności nie wydaje decyzji administracyjnej o odmowie udostępnienia informacji publicznej (z uwagi na ograniczenia wynikające z art. 5 u.d.i.p. lub – w przypadku informacji przetworzonej – ze względu na brak szczególnie istotnego interesu publicznego) albo o umorzeniu postępowania (w przypadku określonym w art. 14 u.d.i.p.), względnie nie informuje pisemnie wnioskodawcy, że żądana informacja znajduje się w Biuletynie Informacji Publicznej, albo że informacji tej nie posiada, bądź że żądana informacja nie stanowi informacji publicznej. W każdym z tych przypadków zakreślony w cytowanym przepisie art. 13 ust. 1 u.d.i.p. czternastodniowy termin wyznacza podstawowe czasowe ramy, w których organ powinien przeprowadzić działania związane z oceną wniosku o udostępnienie informacji publicznej i jego załatwieniem.
Jest poza sporem, że Organ w terminie zakreślonym przez ustawę (art. 13 ust. 1 u.d.i.p.) ani nie udostępnił Skarżącemu żądanych informacji (dokumentów faktur oraz kompletnych treściowo umów) - które, jak to już wyżej zostało stwierdzone, mają charakter informacji publicznych, podlegających udostępnieniu w trybie i na zasadach określonych w u.d.i.p. - ani nie wydał co do nich decyzji odmownej.
W rezultacie zarówno według stanu na dzień wniesienia skargi, jak i na dzień wyrokowania przez Sąd, Prezydent Miasta pozostawał w zarzucanej bezczynności w całościowym załatwieniu przedmiotowych wniosków Skarżącego.
Zgodnie z art. 149 § 1 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: (1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; (2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; (3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.).
Mając wszystko to na uwadze Sąd, na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a., zobowiązał Prezydent Miasta do załatwienia sprawy z wniosków Skarżącego o udostępnienie informacji publicznej z 15 i 16 stycznia oraz 05 marca 2023 r., w terminie 14 dni od dnia otrzymania odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi sprawy (pkt 1 sentencji wyroku).
Jednocześnie Sąd, stosownie do art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a., stwierdził, że Organ dopuścił się zarzucanej mu bezczynności (pkt 2 sentencji wyroku).
Z kolei oceniając charakter zaistniałej bezczynności – jak tego wymaga art. 149 § 1a p.p.s.a. – Sąd, po analizie całokształtu okoliczności faktycznych sprawy, uznał, że bezczynność ta miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa (pkt 3 sentencji wyroku).
W tym przypadku Sąd wziął bowiem pod uwagę, że "rażącym naruszeniem prawa" w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a. pozostaje stan, w którym bez żadnej wątpliwości i wahań można powiedzieć, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, że naruszono prawo w sposób oczywisty. (zob. wyrok NSA z 21.06.2012 r., I OSK 675/12, CBOSA). Oceniając, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia (względnie braku zakończenia), lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ, dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. W tradycyjnym ujęciu rażącym naruszeniem prawa jest naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niezasługujące na akceptację w demokratycznym państwie prawnym i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne. Z konieczności logicznej, kwalifikacja naruszenia jako "rażącego" musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu, który można by określić jako naruszenie "zwykłe" ("nierażące"). Dla uznania naruszenia prawa za rażące nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów załatwienia sprawy. To przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach ma być w sposób oczywisty pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (por. postanowienie NSA z 27.03.2013 r., II OSK 468/13; a także wyroki WSA: z 10.04.2014 r., II SAB/Wr 14/14; z 11.10.2013 r., II SAB/Po 69/13; z 11.03.2015 r., IV SAB/Po 19/15; dostępne w CBOSA).
W ocenie Sądu w niniejszej sprawie taka sytuacja miała miejsce.
Po pierwsze, pomimo upływu ustawowego terminu na udostępnienie informacji publicznej oraz pomimo wniesienia skargi przez Skarżącego, Organ do dnia wyrokowania przez Sąd nie udostępnił całej żądanej informacji publicznej, ani we właściwej formie (decyzją) nie odmówił jej udostępnienia. Po drugie, wbrew odmiennemu stanowisku Organu, w dominującym orzecznictwie sądowym zgodnie przyjmuje się, że - jak to już wyżej wskazano - zarówno umowy, jak i faktury wystawiane przez wykonawców w wyniku realizacji umów finansowanych ze środków publicznych stanowią, co do zasady, informację publiczną podlegającą udostępnieniu w trybie u.d.i.p. Organ może się z takim stanowiskiem judykatury nie zgadzać, ale wówczas czyni to na własne ryzyko, także w zakresie oceny charakteru stwierdzonej bezczynności. Po trzecie, Sądowi wiadomym jest z urzędu – jako że wynika to z akt sprawy o sygn. IV SAB/Po 12/23 - że w wyniku rozpatrzenia jednego z wcześniejszych wniosków, Prezydent Miasta udostępnił Skarżącemu, w trybie dostępu do informacji publicznej, przy piśmie z 03 listopada 2022 r. znak: [...]), m.in. skan faktury wystawionej przez określoną kancelarię prawną za przygotowanie na rzecz M. L. dwóch opinii prawnych. Oznacza, to że późniejsze postępowanie Organu, przynajmniej w zakresie odmowy udostępnienia wnioskowanych faktur, jest w istocie nacechowane złą wolą oraz narusza ogólną zasadę respektowania przez organ administracji tzw. usprawiedliwionych oczekiwań strony (por. odpowiednio art. 8 § 2 k.p.a.). Po czwarte, Prezydent Miasta nie skorygował swego negatywnego stanowiska, wyrażonego w odpowiedzi na skargę (sporządzonej 02 maja 2023 r.), pomimo uprzedniego (w dniu 24 kwietnia 2023 r.) doręczenia mu wyroku w sprawie o sygn. akt IV SAB/Po 12/23 (wraz z uzasadnieniem), a także w sytuacji jego niezaskarżenia przez Organ co do części przesądzającej o publicznym charakterze żądanych informacji (faktur) oraz o wystąpieniu bezczynności Organu w udostępnieniu tych informacji.
Z tych samych względów Sąd uznał za zasadne nałożenie z urzędu na Prezydenta Miasta grzywny, na podstawie art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a. (pkt 4 sentencji wyroku), przy czym jej orzeczona wysokość (500 zł) stanowi raczej symboliczny wyraz dezaprobaty dla działań (zaniechań) Organu w kontrolowanej sprawie, a przede wszystkim ma w zamierzeniu Sądu osiągnąć na przyszłość skutek prewencyjny.
O kosztach postępowania (pkt 5 sentencji wyroku) Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., uwzględniając poniesiony przez Skarżącego koszt wpisu od skargi, w wysokości 100 zł.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI