IV SAB/PO 5/06

IV SAB/Po 5/06 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2006-04-26
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2006-01-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Danuta Rzyminiak-Owczarczak /przewodniczący sprawozdawca/
Ewa Kręcichwost-Durchowska
Paweł Miładowski
Symbol z opisem
6146 Sprawy uczniów
Sygn. powiązane
I OSK 1126/06 - Wyrok NSA z 2006-11-22
Skarżony organ
Komisja Orzekająca
Treść wyniku
Zobowiązano do wydania aktu
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący sędzia WSA Danuta Rzyminiak-Owczarczak ( spr ) Sędziowie sędzia NSA Ewa Makosz-Frymus WSA Ewa Kręcichwost-Durchowska Protokolant sekretarz sądowy Monika Wiśniewska po rozpoznaniu na rozprawie w dniu 05 kwietnia 2006 r. sprawy ze skargi R.S. na bezczynność Dyrektora Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej w P. w przedmiocie egzaminu maturalnego 1. zobowiązać Dyrektora Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej w P. do wydania aktu administracyjnego rozstrzygającego wniosek R.S. o ponowne ustalenie wyników pisemnego egzaminu maturalnego, do którego przystąpił w roku szkolnym 2004/2005, w terminie dwóch tygodni od dnia doręczenia organowi prawomocnego wyroku wydanego w tej sprawie. 2. zasądza od Dyrektora Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej w P. na rzecz skarżącego R. S. kwotę 100 ( sto ) złotych tytułem zwrotu kosztów sądowych. /-/ E.Kręcichwost-Durchowska /-/ D.Rzyminiak-Owczarczak /-/ E.Makosz-Frymus JF
Uzasadnienie
Skargą z dnia [...] listopada 2005 r., która do Okręgowej Komisji Egzaminacyjnej w P. (dalej OKE w P.) wpłynęła w dniu [...] grudnia 2005 r., skarżący R. S. zwrócił się do tut. Sądu o uchylenie orzeczenia OKE w P. dotyczącego wyniku egzaminu maturalnego, do którego przystąpił w sesji wiosennej roku szkolnego 2004/2005 w Zespole Szkół Nr 1 w S. S., o ustalenie wyniku egzaminu maturalnego w zakresie określenia przedmiotu obowiązkowego i dodatkowego w ten sposób, że przedmiot geografia, egzamin pisemny na poziomie podstawowym obowiązkowym został zaliczony przez niego na 65%, na poziomie rozszerzonym obowiązkowym na 41%, przedmiot matematyka egzamin pisemny na poziomie podstawowym dodatkowym został zaliczony na 22%, a na poziomie rozszerzonym dodatkowym na 0% oraz o uznanie obowiązku OKE w P. wydania świadectwa dojrzałości oraz zasadzenie kosztów postępowania wg norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi R. S. wyjaśnił, iż w latach 2002-2005 był uczniem II LO w Zespole Szkół nr 1 w S. S., a w m-cu wrześniu 2004 r. złożył pisemną deklarację dotyczącą przedmiotów zdawanych na egzaminie maturalnym do którego zamierzał przystąpić w kwietniu 2005 r., przy czym w deklaracji tej matematykę określił jako przedmiot obowiązkowy, a geografię jako przedmiot dodatkowy. W dniu [...].02.2005 r. zmienił powyższą deklarację w ten sposób, że jako przedmiot obowiązkowy wskazał geografię, a matematykę jako przedmiot dodatkowy. Zmiana ta została przyjęta przez szkolny zespół egzaminacyjny i wprowadzona do bazy danych egzaminu maturalnego działającej w elektronicznym systemie HERMES, co zdaniem skarżącego dokumentuje pismo z dnia [...]lutego 2005 r. oraz wydruk z systemu HERMES uwzględniający dane wprowadzone w dniu [...] marca 2005 r. Wyjaśnił także, ze dane te zostały wysłane listem zwykłym do OKE w P., co dokumentuje zestawienie maturzystów, którzy zmienili zadeklarowane przedmioty maturalne sporządzone przez Szkołę i przesłane do OKE.
Strona skarżąca wyjaśniła, że w dniu [...] maja 2005 r. do OKE w P. przesłane zostały drogą elektroniczną, systemem HERMES – plik o numerze identyf. [...], wyniki ustnych egzaminów maturalnych, przesłany plik zawierał również wprowadzone wcześniej informacje dot. zmian wybranych przez uczniów przedmiotów maturalnych, w tym dane deklarowane w dniu [...] lutego 2005 r., a OKE w Poznaniu potwierdziła otrzymanie tego pliku. Wskazał także, że przystępując w dniu [...] maja 2005 r. do egzaminu podpisał listy zdających w sposób właściwy dla rozróżnienia obu poziomów, a oryginały tych list dostarczono OKE. W dniu [...] czerwca 2005 r. ogłoszone zostały wyniki egzaminu i okazało się, że OKE nie uwzględniła zmian zadeklarowanych w dniu [...] lutego 2005 r., uznając w jego przypadku matematykę jako przedmiot obowiązkowy, a geografię jako przedmiot dodatkowy. Z matematyki uzyskał wynik 22% na poziomie podstawowym i 0% na poziomie rozszerzonym, a z geografii 65% na poziomie podstawowym i 41% na poziomie rozszerzonym, a taki rezultat decydował o niezdaniu egzaminu maturalnego. Skarżący podniósł, iż szkolny zespół egzaminacyjny po stwierdzeniu uchybienia niezwłocznie przystąpił do wyjaśnienia tego stanu; z OKE w P. uzyskano informację, że nie dotarła do niej przesyłka pocztowa zawierająca zestawienie deklarowanych zmian przedmiotów z dnia [...] lutego 2005r. Pomimo kolejnych wyjaśnień składanych przez szkołę OKE w P. oraz MENiS w pismach z dnia [...] czerwca 2005 r. oraz [...] lipca 2005 r., OKE nie zmieniła wadliwie ustalonego wyniku egzaminu maturalnego. Skarżący zarzucił OKE w P. zaniechanie wyjaśnienia powstałych rozbieżności oraz nie przeanalizowanie przesłanych po egzaminie pisemnym list zdających. Zdaniem strony dopełnił on wszystkich wymaganych przez prawo formalności, wynik egzaminu powinien zostać ustalony zgodnie z faktycznie złożonymi deklaracjami, a ewentualne uchybienia w czynnościach organów egzaminujących a także wadliwe funkcjonowanie elektronicznego systemu przekazywania informacji między tymi organami nie mogą wpływać niekorzystnie na jego sytuację i wynik egzaminu. Wyjaśnił także, że w dniu [...] października 2005 r. wezwał OKE w P. do usunięcia naruszenia prawa.
W odpowiedzi na skargę, pismem z dnia [...] grudnia 2005 r. Dyrektor OKE w P, podniosła, iż zarówno OKE jak i jej Dyrektor nie jest organem w rozumieniu art. 54 §1 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, stąd skarga jako niedopuszczalna winna zostać odrzucona. Wskazując na usytuowanie OKE w systemie oświaty, które reguluje art. 9c ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty, Dyrektor OKE wyjaśnił, iż składający skargę wszczął postępowanie sądowe przy braku po stronie OKE w P. legitymacji do podjęcia sporu w trybie ustawy Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi. Ustosunkowując się z powyższym zastrzeżeniem do zarzutów skargi Dyrektor OKE wyjaśnił, iż w przeciwieństwie do regulacji prawnych dot. tzw. "starej matury", gdzie kwestia sporna między absolwentem a państwową komisją egzaminacyjną na tle stosowania przepisów dot. przeprowadzania egzaminów dojrzałości, należała do kuratora oświaty, zgodnie z §40 załącznika do rozporządzenia MENiS z dnia 7 września 2004 r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych (Dz.U. Nr 199 poz. 2046 ze zm.). Wskazała także, że kurator oświaty, jako organ nadzoru pedagogicznego kontroluje organizację i przebieg egzaminu dojrzałości (§39 wskazanego załącznika), a z mocy ustawowego usytuowania kuratora oświaty w systemie organów administracji publicznej to kurator wydaje decyzje administracyjne. Regulacji takiej nie zawierają przepisy normujące przeprowadzanie "nowej matury", które w §134 p. 1-3 wskazanego rozporządzenia dają absolwentowi prawo do zgłoszenia zastrzeżeń do dyrektora komisji okręgowej. Wskazując, iż z regulacji tej strona nie skorzystała, Dyrektor OKE wyjaśniła, iż zbędnym jest udzielanie wyjaśnień odnośnie zakresu merytorycznego dopuszczalnych zastrzeżeń oraz dalszego trybu postępowania. Zdaniem Dyrektora OKE przedmiotowa sprawa przy braku przymiotu sprawy administracyjnej nie jest pozbawiona przymiotu sprawy cywilnej, nie można bowiem wykluczyć odpowiedzialności odszkodowawczej konkretnej szkoły, przy współuczestnictwie jej organu założycielskiego.
W wykonaniu zarządzenia Sądu pismem z dnia [...]marca 2006 r. Dyrektor OKE w P. przekazał do akt sprawy korespondencję wymienioną ze stroną skarżącą w okresie od [...] lipca do [...] sierpnia 2005 r. Dyrektor OKE zwrócił nadto uwagę, iż akta sprawy nie zawierają list obecności absolwentów podczas egzaminu z matematyki w stargardzkiej szkole, która jako jedyna w trzech województwach i tylko w sali, w której strona pisała egzamin, nie jest oryginalna i nosi ślady nieuprawnionych oznaczeń nanoszonych najprawdopodobniej po pierwszej części egzaminu, tj. po napisaniu poziomu podstawowego z matematyki w dniu egzaminu – [...] maja 2005 r. Z nadesłanej dokumentacji wynika, iż:
Pismem z dnia [...] lipca 2005 r. R. S. złożył "odwołanie od wyników egzaminu maturalnego w sesji wiosennej".
W odpowiedzi pismem z dnia [...] lipca 2005 r. Nr [...]Dyrektor OKE poinformował stronę, iż Komisja nie otrzymała do dnia [...] lipca 2005 r. żadnej informacji o zmianie przedmiotu dodatkowego na obowiązkowy.
Pismem z dnia [...] lipca 2005 r. R. S. poinformował, iż Z-ca Dyrektora Szkoły twierdzi, że w dniu [...] czerwca 2005 r. wysłała fax do OKE w P. z informacją o zmianie przedmiotu dodatkowego na obowiązkowy. Strona podniosła, iż w wyniku błędu szkoły nie otrzymała świadectwa dojrzałości, w sytuacji gdy sam dopełnił wszystkich wymaganych przepisami formalności.
W odpowiedzi pismem z dnia [...]sierpnia 2005 r. odnosząc się do poinformowania OKE w dniu [...] czerwca.2005 r., Dyrektor OKE w P. potwierdziła fakt przesłania pisma faxem w dniu [...] czerwca 2005 r. o godz. 10.43, podpisanego przez Dyrektora Szkoły. Wyjaśniła, iż pismo dotyczyło trzech uczniów, nie ma na nim żadnej daty, nie wiadomo kiedy zostało sporządzone oraz kiedy wysłane. OKE podtrzymała swoje stanowisko przekazane poprzednim pismem, dodatkowo informując o odnotowanych w skali okręgu i kraju próbach zmiany przez uczniów deklarowanych przedmiotów.
Pismem z dnia [...] sierpnia 2005 r. R. S. ponownie zwrócił się do OKE w P. o "uwzględnienie jego sytuacji i przyznanie świadectwa maturalnego, gdyż nie jest winnym błędów popełnionych na drodze administracyjnej".
Pismem z dnia [...] sierpnia 2005 r. R. S. zwrócił się do OKE w P."o oficjalną decyzję, czy jego egzamin maturalny uważa się za zdany i czy otrzyma świadectwo maturalne, a jeżeli nie to z jakich powodów.
W odpowiedzi pismem z dnia [...] sierpnia 2005 r. Nr [...]Dyrektor OKE w P. podtrzymała stanowisko OKE przekazane pismem z dnia [...] lipca 2005 r., powtórzone w piśmie z dnia [...] sierpnia 2005 r.
W treści pisma przewodniego z dnia [...] kwietnia 2006 r. Dyrektor OKE w P. podtrzymała dotychczasowe stanowisko i wniosła o odrzucenie skargi oraz, z ostrożności procesowej, o jej oddalenie. Zdaniem strony skarżonej do Dyrektora OKE w P. nie dotarła informacja o zmianie deklarowanych przedmiotów w dniu [...] lutego 2005 r., tak drogą pocztową jak i mailową, a program komputerowy skonstruowany jest w ten sposób, że po wysłaniu wiadomości automatycznie generuje potwierdzenie odbioru wiadomości przez adresata. Zdaniem Dyrektora OKE w P. brak takiego potwierdzenia świadczy o tym, iż wiadomość nie została wysłana, co świadczy o zaniechaniu Szkoły i braku dochowania przez nią należytej staranności przy wykonywaniu swoich obowiązków.
Na rozprawie przeprowadzonej przez tut. Sąd w dniu 5 kwietnia 2006 r. Dyrektor OKE w P. podtrzymała swoje dotychczasowe stanowisko w sprawie, a nadto wyjaśniła, iż dwie pozostałe osoby, które strona wskazała jako dokonujących wraz z nim zmiany deklarowanych przedmiotów w dniu [...] lutego 2005 r., były oceniane na podstawie pierwotnego zgłoszenia deklarowanych przedmiotów.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 134 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. Nr 153 poz. 1270 ze zm.) sąd administracyjny rozstrzyga sprawę w jej granicach, nie będąc przy tym związanym zarzutami i wnioskami skargi. W ocenie Sądu treść złożonej skargi oraz materiał dowodowy sprawy uzasadniały jej zakwalifikowanie jako skargi na bezczynność Dyrektora OKE w P.
Wobec treści zarzutów skargi oraz stanowiska Dyrektora OKE w P. w zakresie dopuszczalności skargi w świetle podnoszonego braku przymiotu organu administracji publicznej po stronie OKE i jej Dyrektora, rozważenia wymaga, czy argumentacja ta jest zasadna i w konsekwencji, czy skarga strony jest dopuszczalna.
W myśl Statutu OKE w P., nadanego zarządzeniem Ministra Edukacji Narodowej z dnia 31 marca 1999 r. w sprawie nadania statutów okręgowym komisjom egzaminacyjnym (M.P. Nr 12 poz. 169), OKE w P. jest państwową jednostką budżetową, która swoją działalnością obejmuje obszar województw: lubuskiego, wielkopolskiego i zachodniopomorskiego (§1 i 2) i którymi, zgodnie z art. 9d ust. 2a ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2004 r. Nr 256 poz. 2572 ze zm.), kierują dyrektorzy. Zakres działania okręgowych komisji egzaminacyjnych określony został w art. 9 c ust. 2 tej ustawy; zgodnie z jego pkt 3 do zadań tych komisji należy analizowanie wyników sprawdzianów i egzaminów, o których mowa w art. 9 ust. 1, oraz formułowanie wniosków. Zasady przeprowadzania egzaminu maturalnego regulowało w tym czasie rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 7 września 2004 r. w sprawie warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów i słuchaczy oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów w szkołach publicznych (Dz.U. z 2004 r. Nr 199 poz. 2046). Zgodnie z §95 ust. 3 tego rozporządzenia wyniki części pisemnej egzaminu maturalnego z poszczególnych przedmiotów ustala komisja okręgowa na podstawie ocenionych przez egzaminatorów arkuszy egzaminacyjnych, a zgodnie z §95 ust. 4 tego aktu ustalony przez komisję okręgową wynik części pisemnej egzaminu maturalnego jest ostateczny. Wskazane rozporządzenie wydane zostało na podstawie delegacji zawartej w art. 22 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 7 września 1991 r. o systemie oświaty (Dz.U. z 2004 r. Nr 256 poz. 2572 z późniejszymi zmianami).
Z powyższych regulacji wynika, iż rolą okręgowych komisji egzaminacyjnych (w skrócie oke) jest współudział w przeprowadzaniu egzaminów maturalnych – na etapie analizowania, oceny i sporządzania wyników z części pisemnej egzaminu maturalnego. Tym samym oke umiejscowione zostały w systemie organów właściwych do przeprowadzania tego egzaminu. Zważyć należy, iż wyłączną cechą organów państwowych składających się na organizację państwa jest realizacja przez nie zadań polegających na wykonywaniu zwierzchniej władzy (imperium) przysługującej państwu. Wykonywanie tej władzy oparte jest na upoważnieniu udzielonym im przez państwo do działania w jego imieniu, w zakresie określonym przez przepisy prawne. Organem państwowym jest wyodrębniona organizacyjnie część aparatu państwowego powołana do wykonywania określonych przez prawo zadań państwa przy zastosowaniu środków (form) wynikających z przysługującej państwu zwierzchniej władzy – imperium (por. T.Woś, K. Knysiak-Molczyk, M. Romańska "Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz" str. 34-35).
Wraz z reformą systemu oświaty i dążeniem do uzewnętrznienia egzaminów przeprowadzanych dotychczas w szkołach, powołane zostały oke i do ich kompetencji przekazano analizę prac egzaminacyjnych oraz ustalenie wyników pisemnego egzaminu maturalnego. W tym zakresie oke wykonują więc zadania, które w okresie obowiązywania regulacji dot. tzw. "starej matury" należały do kompetencji szkolnej komisji egzaminacyjnej, a której obecna rola w zakresie egzaminów pisemnych ograniczona jest do ich przeprowadzania oraz odnotowania nadesłanych przez oke wyników.
Czynności oke zmierzają więc do realizacji ustawowego obowiązku ustalenia wyniku egzaminu, a to oznacza, że mają znamiona prawne działań z zakresu administracji publicznej właściwego Ministra Edukacji Narodowej, sprawowanej przez tego Ministra na podstawie przepisów ustawy o systemie oświaty (art. 21) i w konsekwencji powinny być realizowane zgodnie z obowiązującymi procedurami prawnymi określonymi w k.p.a. i w przepisach szczegółowych, w sposób który zapewnia ochronę praw jednostki przed skutkami wadliwych działań OKE. Działania tych organów dotyczą bowiem sfery istotnej dla praw i wolności jednostki, co nakazuje ustawodawcy uregulowanie całości postępowania związanego z przeprowadzanym egzaminem maturalnym w sposób gwarantujący zmniejszenie do minimum możliwości naruszeń praw jednostki w tej sferze. W orzecznictwie NSA wielokrotnie reprezentowany był pogląd, zgodnie z którym rozstrzygnięcie (uchwała) zatwierdzające złożenie egzaminu eksternistycznego z programu nauczania technikum dla dorosłych jest decyzją administracyjną w rozumieniu art. 1 kpa - por. np. postanowienie NSA OZ w Poznaniu z 12 czerwca 1992 r. (SAB/Po 41/91, OSP 1994, nr 4, poz. 69), czy też wyrok NSA z 16 grudnia 1998 r. (I SA 661/98, niepublikowany), por. również uchwałę składu 7 sędziów SN - Izba Cywilna i Administracyjna z 18 listopada 1982 r. III CZP 26/82, OSPiKA 1983, nr 11, poz. 248 z aprobującą glosą J. Homplewicza. Uchwała Państwowej Komisji Egzaminacyjnej jest bowiem władczym i jednostronnym rozstrzygnięciem organu administracyjnego o prawach i obowiązkach indywidualnie określonego podmiotu w konkretnie oznaczonej sprawie, wydawanym na podstawie przepisów powszechnie obowiązujących. Tym samym postępowanie regulujące wydawanie tych decyzji, jak i tryb ich weryfikacji w drodze nadzoru, jest uregulowany w ustawie Kodeks postępowania administracyjnego, z uwzględnieniem odrębności wynikających z przepisów szczególnych (por. wyrok NSA z 09.04.2003 r. sygn. akt I S.A. 2081/02). Takie odrębne regulacje zawarto w przepisach ustawy o systemie oświaty oraz rozporządzenia wykonawczego wydanego na podstawie delegacji zawartej w art. 22 tej ustawy w dniu 7 września 2004 r. Ustawodawca w tym przypadku nie stanowi w ustawie o systemie oświaty o obowiązku wydawania przez Dyrektora OKE decyzji administracyjnych w zakresie spraw związanych z ustaleniem wyniku egzaminu maturalnego – pisemnego i końcowego (w przeciwieństwie do regulacji zawartych w art. 9c ust. 6 ustawy dot. kompetencji dyrektora OKE do wydawania decyzji w sprawach wpisu do ewidencji egzaminatorów). Jednocześnie §95 ust. 3 wyżej powołanego rozporządzenia z dnia 7 września 2004 r. stanowi, iż wyniki części pisemnej egzaminu maturalnego z poszczególnych przedmiotów ustala komisja okręgowa. Tym samym wyrazem władczej woli państwa jest w tym przypadku ustalony przez okręgową komisję egzaminacyjną wynik pisemnego egzaminu maturalnego, tak więc samo ustalenie tego wyniku, uzewnętrznione w sposób przewidziany przepisami szczegółowymi, jest aktem administracyjnym podjętym przez OKE. Zważyć należy, iż pod pojęciem aktu administracyjnego rozumieć należy różne formy uzewnętrznienia władczego działania organu administracji publicznej.
W świetle powyższych wywodów oczywistym jest wniosek, iż z uwagi na znaczenie egzaminu maturalnego dla osób kończących edukację na etapie szkoły średniej, usytuowanie oke w systemie organów uczestniczących w przeprowadzaniu egzaminu maturalnego, zewnętrzny charakter tego egzaminu, co ma swój wymiar w postaci uwzględnienia jego wyniku przy postępowaniu rekrutacyjnym przeprowadzanym przez szkoły wyższe, wynikający stąd obowiązek zapewnienia przez państwo gwarancji ochrony praw osób przystępujących do egzaminu, oke zostały umieszczone w systemie organów administracji publicznej odpowiedzialnych za edukację, a tym samym w swoich działaniach stosować powinny przepisy ustawy kodeks postępowania administracyjnego. Tym samym w każdym przypadku rozpatrzenie konkretnej sprawy administracyjnej powstałej w związku z podjętymi przez oke czynnościami, powinno nastąpić w oparciu o regulacje zawarte w tym kodeksie, z uwzględnieniem zasad w nim zawartych. Oznacza to konieczność wyjaśnienia każdej sprawy indywidualnej z uwzględnieniem zasad wynikających z regulacji kodeksowych, w tym art. 7, 77 i 107 k.p.a.
Zgodnie z §95 ust. 4 powołanego rozporządzenia MENiS z dnia 7 września 2004 r. ustalony przez komisję okręgową wynik części pisemnej egzaminu maturalnego jest ostateczny. Zważyć należy, iż regulacja ta została wprowadzona przepisem rozporządzenia wykonawczego, a więc aktu niższej rangi, wydanego na podstawie delegacji zawartej w art. 22 ust. 2 pkt 4 ustawy o systemie oświaty. Przepis ten upoważniał właściwego ministra do spraw edukacji do określenia warunków i sposobu oceniania, klasyfikowania i promowania uczniów oraz przeprowadzania sprawdzianów i egzaminów, z uwzględnieniem m.in. prawa ucznia do jawnej i umotywowanej oceny oraz informacji o wymaganiach edukacyjnych (a), kompetencji okręgowych komisji egzaminacyjnych w zakresie przygotowywania, przeprowadzania i oceniania sprawdzianu i egzaminów (e), możliwości unieważnienia sprawdzianu lub egzaminu w przypadku stwierdzenia naruszenia przepisów dotyczących przeprowadzania sprawdzianu i egzaminów, jeżeli to naruszenie mogło mieć wpływ na wynik sprawdzianu lub egzaminu (g). W ocenie Sądu tak zakreślone ramy delegacji do stanowienia przepisu wykonawczego nie upoważniały Ministra Edukacji Narodowej i Sportu do ograniczenia możliwości zweryfikowania ustalonego wyniku egzaminu w trybie kontroli organu wyższego stopnia.
W sferze szkolnictwa na określenie, jak szczegółowe winny być regulacje ustawowe danej materii, decyduje jej zakwalifikowanie do spraw istotnych, zgodnie ze znaną doktrynie prawa administracyjnego teorią istotności. Istotnym w tym aspekcie jest materia, która decyduje o urzeczywistnieniu praw podstawowych, a do takich należy pozycja prawna uczniów, w takich sprawach, jak egzaminy. Ta istotność sprawy szkolnej ma wpływ na wymóg szczegółowości regulacji prawnej, przy czym im bardziej sprawa jest ważna dla pojedynczego ucznia, tym precyzyjniejsze winny być regulacje ustawowe (por. Hartmut Maurer "Ogólne prawo administracyjne" Wyd. Kolonia Limited-Wrocław 2003, Seria Prawo publiczne porównawcze pod red. Jana Boć i Konrada Nowackiego, str. 86-87). Oznacza to, iż wszystkie istotne sprawy związane z obowiązkiem szkolnym winny zostać uregulowane przez ustawodawcę, a regulacje zawarte w aktach niższej rangi, muszą mieć oparcie w delegacji ustawowej do ich wprowadzenia. Zgodnie z art. 15 k.p.a. postępowanie administracyjne jest dwuinstancyjne, a ograniczenie tej zasady może nastąpić wyłącznie w ustawie. W orzecznictwie NSA prezentowany był pogląd, iż wszelkie istniejące w takich sprawach wątpliwości co do treści konkretnych rozwiązań prawnych powinny być interpretowane w kierunku poszerzania i wzmacniania takich gwarancji. Dlatego też jeżeli kodeks postępowania przyjmuje jako jedną ze swych naczelnych zasad dwuinstancyjność postępowania administracyjnego, to zasada ta odnosi się także do postępowania związanego z przeprowadzaniem egzaminu maturalnego (por. wyrok NSA z 01.12.1994 sygn. Akt III AZP 8/94 publ. OSNP 1995/7/82, Lex nr 9408, wydane w sprawie dot. orzeczenia komisji poborowej).
Z art. 178 ust. 1 Konstytucji RP, który stanowi, że "sędziowie w sprawowaniu swojego urzędu są niezawiśli i podlegają tylko Konstytucji oraz ustawom", wynikają dla sądów uprawnienia do samodzielnej oceny i ustalenia zgodności podustawowych aktów normatywnych z ustawami, a w razie stwierdzenia ich niezgodności z ustawami, odmowy ich zastosowania w konkretnej sprawie (por. wyrok SN z dnia 09.06 2005 r. sygn. V KK 41/05, publ. OSNKW 2005/9/83). Tym samym Sąd rozpatrujący konkretną sprawę administracyjną może odmówić zastosowania przepisu rozporządzenia, którym powyższa norma została naruszona. Takim przepisem jest §95 ust. 4 rozporządzenia MENiS z dnia 7 września 2004 r.
Niezależnie od powyższego zauważyć należy, iż powołane rozporządzenie wykonawcze w §134 ust. 1 stanowi, iż absolwent może, w terminie 2 dni od daty egzaminu maturalnego w części ustnej lub pisemnej z danego przedmiotu, zgłosić zastrzeżenia do dyrektora komisji okręgowej, jeżeli uzna, że w trakcie sprawdzianu albo egzaminu zostały naruszone przepisy dotyczące jego przeprowadzania. Zgodnie z ust. 2 Dyrektor komisji okręgowej rozpatruje zgłoszone zastrzeżenia w terminie 7 dni od daty ich otrzymania, a rozstrzygnięcie dyrektora komisji okręgowej jest ostateczne.
Zdaniem Dyrektora OKE trybu tego strona nie wyczerpała. Tymczasem w aktach administracyjnych sprawy znajdują się dwa pisma, Dyrektora Szkoły z dnia [...] czerwca 2005 r. oraz [...] lipca 2005 r., w których organ ten zwraca się o uwzględnienie zmian w przedmiotach maturalnych dokonanych przez stronę skarżącą w dniu [...] lutego 2005 r. Dodatkowo pismem z dnia [...]lipca 2005 r. Dyrektor Szkoły zwrócił się do MENiS- Departamentu Kształcenia Ogólnego i Specjalnego, z prośbą o uznanie wyników egzaminu maturalnego z korzyścią dla strony, dokumentując zadeklarowaną zmianę wyboru przedmiotów wydrukiem z programu HERMES.
Co prawda do OKE w P. strona zwróciła się pismami z dnia [...] lipca 2005 r. oraz z dnia [...] lipca 2005r., a wiec z przekroczeniem terminu wskazanego w tym przepisie, lecz uwzględniając zgłoszenie przez szkołę zaistniałego problemu w dniu [...]06.2005 r. Dyrektor OKE w P. tryb ten zobligowany była uruchomić z urzędu (możliwość taką dopuszcza §134 ust. 3) i w terminie wskazanym w rozporządzeniu rozpatrzyć zgłoszone zastrzeżenia. Tymczasem stanowisko Dyrektora OKE w tej sprawie zawarte zostało w skierowanym do strony piśmie z dnia [...] lipca 2005 r., a więc w terminie 7 dni od dnia otrzymania pisma strony z dnia [...] lipca 2005 r., co oznacza, że Dyrektor OKE nie działała w trybie §134 wskazanego rozporządzenia. Nie przesadzając o prawidłowości przyjętego trybu rozpatrzenia wniosku złożonego przez Dyrektora Szkoły w piśmie z dnia [...] czerwca 2005 r. zważyć należy, iż okoliczność ta ma znaczenie dla oceny dopuszczalności skargi. Wniosek ten nie został bowiem rozpatrzony w trybie wskazanym w §134 rozporządzenia z dnia 7 września 2004 r., a w kierowanej do Dyrektora OKE w P. późniejszej korespondencji strona skarżąca wskazywała dowody uzasadniające w jej ocenie ponowne ustalenie wyniku egzaminu maturalnego.
W świetle powyższego skarga podlega rozpatrzeniu merytorycznemu, lecz wyłącznie w zakresie zbadania ewentualnej bezczynności Dyrektora OKE. Termin do wniesienia skargi na bezczynność mijał z dniem [...] grudnia 2005 r., skarga datowana jest na [...]listopada 2005 r., do OKE w P. wpłynęła w dniu [...] grudnia 2005 r., a więc spełnia wymóg formalny jej wniesienia zgodnie z art. 53 §2 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Z bezczynnością organu administracji publicznej mamy do czynienia w sytuacji, gdy w prawnie ustalonym terminie organ ten nie podjął żadnych czynności w sprawie lub wprawdzie prowadził postępowanie w sprawie, ale mimo istnienia ustawowego obowiązku, nie zakończył go w nakazanej przepisami prawa formie. Dla dopuszczalności skargi na bezczynność koniecznym jest istnienie po stronie organu administracji publicznej prawnie określonego obowiązku podjęcia czynności w sprawie lub wydania aktu. W rozpatrywanej sprawie żądanie strony sprecyzowane zostało w piśmie z dnia [...]lipca 2005 r., jako "odwołanie od wyników egzaminu maturalnego w sesji wiosennej". W kolejnych, kierowanych do strony pismach, Dyrektor OKE poinformowała, iż Komisja nie otrzymała do dnia [...] lipca 2005 r., żadnej informacji o zmianie przedmiotu dodatkowego na obowiązkowy (pismo z dnia [...] lipca 2005), a w piśmie z dnia [...] sierpnia 2005 r. potwierdziła fakt przesłania pisma fax-em w dniu [...] czerwca 2005 r. o godz. 10.43, podpisanego przez Dyrektora Szkoły, lecz wyjaśniła, iż pismo dotyczyło trzech uczniów, nie ma na nim żadnej daty, nie wiadomo kiedy zostało sporządzone oraz kiedy wysłane, podtrzymując swoje stanowisko przekazane poprzednim pismem i dodatkowo informując o odnotowanych w skali okręgu i kraju próbach zmiany przez uczniów deklarowanych przedmiotów. W odpowiedzi na wezwanie strony o wydanie decyzji administracyjnej Dyrektor OKE podtrzymała swoje stanowisko wyrażone we wcześniejszych pismach. W ocenie Sądu treść tych pism nie pozwala uznać je za akty administracyjne, przez które rozumie się władcze, jednostronne oświadczenie woli organu administracji publicznej określające sytuację prawną konkretnie wskazanego adresata w indywidualnie oznaczonej sprawie. Dyrektor OKE w P. nie odniosła się merytorycznie do żądania strony skarżącej i przedstawionych przez nią argumentów, a argumentacja przekazanych stronie pism ograniczona jest do wyjaśnienia, iż do OKE nie wpłynęła informacja o zmianie deklarowanych przedmiotów maturalnych. Dyrektor OKE nie odniosła się przy tym do argumentów strony i dyrektora szkoły, do której strona uczęszczała. Zważyć należy, iż strona oraz szkoła wskazały na okoliczności, które uprawdopodabniały ich wersję, stąd stosując wymogi określone w art. 7 i 77 k.p.a. OKE zobligowana była przeprowadzić w tym zakresie wyczerpujące postępowanie dowodowe, a w uzasadnieniu swojego stanowiska wskazać z jakich powodów argumentacji strony oraz szkoły nie uwzględniła, zgodnie z art. 107 §3 k.p.a..
Z powyższych względów Sąd na podstawie art. 149 wyżej powołanej ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi Sąd zobowiązał Dyrektora OKE w P. do wydania aktu, w którym rozstrzygnięty zostanie wniosek strony o ponowne ustalenie wyników egzaminu maturalnego, co obliguje Dyrektora OKE do przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, rozpatrzenia przedstawionych przez stronę dowodów i w zależności od wyników poczynionych ustaleń wyrażenia swojego ostatecznego stanowiska w drodze decyzji o odmowie ponownego ustalenia wyników egzaminu maturalnego lub wydania aktu ustalającego ten wynik z uwzględnieniem żądania strony.
O kosztach orzeczono na zasadzie art. 200 ustawy Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, uznając w sprawie zastosowanie mają stawki wpisu właściwe w sprawach na bezczynność organu. O zwrocie pozostałej części uiszczonego przez stronę wpisu Sąd rozstrzygnie zarządzeniem po uprawomocnieniu niniejszego wyroku.
/-/ E. Kręcichwost-Durchowska /-/ D. Rzyminiak-Owczarczak /-/E. Makosz-Frymus
jf