IV SAB/PO 37/24

IV SAB/Po 37/24 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2024-05-09
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-03-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Jacek Rejman /sprawozdawca/
Józef Maleszewski
Wojciech Rowiński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6180 Wywłaszczenie nieruchomości i odszkodowanie, w tym wywłaszczenie gruntów pod autostradę
658
Skarżony organ
Wojewoda
Treść wyniku
Stwierdzono, że organ dopuścił się bezczynności
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Rowiński Sędzia WSA Józef Maleszewski Asesor sądowy WSA Jacek Rejman (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 9 maja 2024 r. sprawy ze skargi S. P. na bezczynność Wojewody w przedmiocie prowadzenia postępowania w sprawie znak [...] 1. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Wojewody do wydania rozstrzygnięcia w sprawie znak [...]; 2. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności w zakresie opisanym w pkt 1 wyroku; 3. stwierdza, że bezczynność ta nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 4. zasądza od Wojewody na rzecz skarżącego kwotę 920 (słownie: dziewięćset dwadzieścia) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
W dniu 9 sierpnia 2023 r. (data nadania pocztowego pisma z tego samego dnia) S. P. (dalej również: skarżący; strona), reprezentowany przez pełnomocnika, wniósł skargę na bezczynność Wojewody (dalej również: Wojewoda; organ) "w postępowaniu toczącym się pod sygn. akt [...], a polegającą na niewydaniu postanowienia o zawieszeniu postępowania administracyjnego".
W skardze zarzucono Wojewodzie naruszenie art. 35 w zw. z art. 36 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (wersja w dacie wniesienia skargi: Dz.U. z 2023 r., poz. 775 ze zm.) - dalej: k.p.a. oraz wniesiono o: 1. zobowiązanie organu do załatwienia opisanej powyżej sprawy poprzez wydanie stosownego aktu we wskazanym terminie; 2. stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności w prowadzeniu przedmiotowego postępowania; 3. stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 4. zasądzenie na rzecz skarżącego zwrotu kosztów postępowania.
W odpowiedzi na skargę Wojewoda wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu swojego stanowiska organ przedstawił dotychczasowy przebieg postępowania i wyjaśnił, że w dniu 30 marca 2012 r. S. P. wniósł do Wojewody wniosek o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. (dalej: orzeczenie PWRN w P.) z dnia 29 grudnia 1953 r. nr [...], m.in. w części dotyczącej wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa: 1. nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], oznaczonej jako parcela nr [...] o powierzchni łącznej 29 570 m˛, zapisanej w księdze wieczystej nr [...] jako własność M. P.; 2. nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], oznaczonej jako parcele nr [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...], o łącznej powierzchni 122 970 m˛, zapisanej w księdze wieczystej nr [...] jako współwłasność Z. P., J. P. oraz M. P..
Odnosząc się do zarzutu, że nie zostało przez Wojewodę zawieszone z uwagi na śmierć strony - Z. P. postępowanie prowadzone w tej sprawie pod numerem [...], organ wyjaśnił, że wprawdzie skarżący złożył wniosek tym zakresie, a nawet wobec braku odpowiedzi na swoje wnioski wystąpił w dniu 14 czerwca 2023 r. z ponagleniem do Ministra Rozwoju i Technologii (dalej również: Minister), ale w dniu 30 czerwca 2023 r. otrzymał postanowienie Ministra, wskazujące niedopuszczalność wniesienia ponaglenia ze względu na zakończenie postępowania.
W związku z powyższym, Wojewoda wskazał na to, że w dniu 1 lipca 2022 r. przekazał, według właściwości i stosownie do treści art. 65 § 1 k.p.a., do Ministra Rozwoju i Technologii: wniosek strony z dnia 30 marca 2012 r. o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia PWRN w P. z dnia 29 grudnia 1953 r. nr [...] oraz pismo strony z dnia 13 czerwca 2022 r. dotyczące zawieszenia postępowania. W związku z tym Wojewoda podkreślił, że nie prowadzi postępowania w przedmiotowej sprawie.
Dodatkowo organ wskazał również na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 9 kwietnia 2013 r. nr [...] o odmowie stwierdzenia nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P., w której przytoczono treść postanowienia z dnia 15 października 2010 r. nr [...] o wydzieleniu wskazanych w skardze nieruchomości do odrębnych postępowań.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu postanowieniem z dnia 9 listopada 2023 r. sygn. akt I SAB/Po 18/23 odrzucił przedmiotową skargę.
Oceniając zasadność skargi, Sąd uznał, że skarga ta była niedopuszczalna, a w związku z tym podlegała odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm.) - dalej: p.p.s.a. Sąd stwierdził, że w niniejszej sprawie skarżący błędnie wywodził podstawę prawną do realizacji roszczeń, bowiem stan faktyczny sprawy, przedstawiony przez organ w odpowiedzi na skargę, nie pozwalał na przyjęcie i zastosowanie administracyjnej podstawy do wydania postanowienia o zawieszeniu postępowania. Sąd zwrócił uwagę na to, że Wojewoda w odpowiedzi na skargę wyjaśnił, że nie prowadzi postępowania w sprawie, gdyż w dniu 1 lipca 2022 r. przekazał zgodnie z art. 65 § 1 k.p.a. do właściwego Ministra wniosek z dnia 30 marca 2012 r. o wszczęcie postępowania administracyjnego w sprawie stwierdzenia nieważności orzeczenia PWRN w P. z dnia 29 grudnia 1953 r. nr [...] oraz pismo strony z dnia 13 czerwca 2022 r. dotyczące zawieszenia postępowania w tej sprawie.
Ponadto WSA w Poznaniu wskazał na to, że wiadomy Sądowi z urzędu fakt, że przed właściwym Ministrem oraz przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym w Warszawie a także przed Naczelnym Sądem Administracyjnym toczyły się i nadal toczą się sprawy ze skargi m.in. S. P. w przedmiocie stwierdzenia nieważności przedmiotowej decyzji PWRN w P. z dnia 29 grudnia 1953 r. (wyrok z dnia 2 czerwca 2022 r. sygn. akt I OSK 1817/21, postanowienie z dnia 17 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 1552/21, wyrok z dnia 11 lipca 2019 r. sygn. akt I OSK 3379/18). Za istotne Sąd uznał również to, że postanowieniem z dnia 17 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 1552/21 zostało z uwagi na śmierć skarżącej - Z. P. zawieszone postępowanie w sprawie ze skargi kasacyjnej Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii od wyroku WSA w Warszawie z dnia 17 września 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 806/20 w sprawie ze skargi S. P. na decyzję Ministra Rozwoju z dnia 22 stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności wyżej skazanego orzeczenia PWRN w P..
Naczelny Sąd Administracyjny postanowieniem z dnia 28 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 62/24, w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej S. P., na podstawie art. 185 § 1 w zw. z art. 197 § 2 p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie WSA w Poznaniu z dnia 9 listopada 2023 r. sygn. akt I SAB/Po 18/23 i przekazał sprawę Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
NSA stwierdził, że skarga kasacyjna podlega uwzględnieniu, gdyż Sąd I instancji błędnie przyjął, że wniesiona w niniejszej sprawie skarga na bezczynność organu była niedopuszczalna. Taki wniosek NSA wyprowadził na podstawie akt sprawy, wskazując na następujący stan faktyczny.
W rozpoznawanej sprawie skarga wniesiona do WSA P. na podstawie art. 3 § 2 pkt 8 p.p.s.a. dotyczyła bezczynności Wojewody w postępowaniu wszczętym wnioskiem skarżącego z dnia 30 marca 2012 r. o stwierdzenie o stwierdzenie nieważności orzeczenia PWRN w P. z dnia 29 grudnia 1953 r. nr [...] m.in. w części dotyczącej wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa: 1. nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], oznaczonej jako parcela nr [...], o powierzchni łącznej 29 570 m˛, zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] jako własności M. P.; 2. nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], oznaczonej jako parcele nr [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...], o łącznej powierzchni 122 970 m˛, zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...] jako współwłasność Z. P., J. P. oraz M. P..
Na skutek złożonego wniosku, sprawa została przez organ zarejestrowana i nadano jej sygn. akt [...] Następnie pismem z dnia 18 lipca 2012 r. organ poinformował stronę, że wobec przekazania akt spraw przez Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej do sądu administracyjnego, nie może prowadzić postępowania w sprawie z jego wniosku. Z kolei w dniu 11 października 2021 r. skarżący złożył we wszczętym przed Wojewodą postępowaniu wniosek o zawieszenie tego postępowania z uwagi na śmierć strony - Z. P., który to wniosek pozostał bez odpowiedzi organu. W związku z tym, w dniu 13 kwietnia 2022 r. skarżący skierował do organu wniosek o wprowadzenie systemu monitorowania prowadzonych spraw i składanych w nich wniosków oraz zapewnienie udzielania odpowiedzi na złożone wnioski.
W odpowiedzi na to żądanie Wojewoda w piśmie z dnia 13 maja 2022 r. poinformował stronę, że przed organem wojewódzkim nie jest prowadzone postępowanie w sprawie z jej wniosku, bowiem wszystkie postępowania w sprawach dotyczących wniosków o stwierdzenie nieważności orzeczenia z dnia 29 grudnia 1953 r. są prowadzone przez Ministra Rozwoju i Technologii, a co jest konsekwencją rozstrzygnięcia sporu kompetencyjnego o właściwość. Skarżący w odpowiedzi, w piśmie z dnia 13 czerwca 2022 r. wskazał Wojewodzie, że spór kompetencyjny odnosił się do innych parceli objętych wskazanym orzeczeniem wywłaszczeniowym i nie znajdował zastosowania w tej sprawie, a w związku z tym postępowanie wszczęte wnioskiem z dnia 30 marca 2012 r. przed Wojewodą jest nadal w toku. Ponadto skarżący ponownie wniósł o zawieszenie postępowania w związku ze śmiercią strony - Z. P..
W odpowiedzi na to pismo strony Wojewoda poinformował skarżącego, że pismem z dnia 1 lipca 2022 r. przekazał według właściwości jego wniosek z dnia 30 marca 2012 r. do spraw prowadzonych już przed Ministrem Rozwoju i Technologii.
W następstwie powyższego, skarżący w piśmie z dnia 15 września 2022 r. zwrócił się do Wojewody z zastrzeżeniem, że ze względu na brak wydania orzeczenia o umorzeniu prowadzonego postępowania akta nie mogą zostać przekazane Ministrowi Rozwoju i Technologii, a nadto ponownie podkreślił, że w sprawie wystąpiła obligatoryjna przesłanka do zawieszenia postępowania. Wobec braku odpowiedzi na to pismo, skarżący w dniu 14 czerwca 2023 r. wniósł do Ministra Rozwoju i Technologii ponaglenie na bezczynność Wojewody, wskazując, że postępowanie w sprawie przed tym organem powinno zostać zawieszone.
W odpowiedzi na ponaglenie Minister postanowieniem z dnia 30 czerwca 2023 r. umorzył postępowanie w sprawie rozpatrzenia ponaglenia wskazując, że wniosek z dnia 30 marca 2012 r. został załatwiony w trybie art. 65 § 1 k.p.a.
Zdaniem NSA, wywiedziona w takich okolicznościach sprawy skarga na bezczynność Wojewody w postępowaniu dotyczącym wniosku S. P. z dnia 30 marca 2012 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia PWRN w P. z dnia 29 grudnia 1953 r. nr [...] nie mogła zatem zostać uznana za niedopuszczalną z przyczyn wskazanych w uzasadnieniu zaskarżonego postanowienia Sądu I instancji. W tym zakresie NSA stwierdził, że po pierwsze na skutek wniosku z dnia 30 marca 2012 r. doszło do wszczęcia postępowania przed Wojewodą, a po drugie w realiach rozpoznawanej sprawy przekazanie tego wniosku na podstawie art. 65 § 1 k.p.a. według właściwości Ministrowi Rozwoju i Technologii nie spowodowało zakończenia tego postępowania. Wskazując na treść art. 65 § 1 k.p.a. NSA wyjaśnił, że jeżeli postępowanie administracyjne wywołane podaniem (wnioskiem) zostało wszczęte i pewne czynności zostały w jego ramach przeprowadzone, to wówczas, w sytuacji gdy organ stwierdzi swoją niewłaściwość w toku wszczętego już postępowania, obowiązany jest zakończyć to postępowanie decyzją o jego umorzeniu. W związku z tym w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie można było – wbrew stanowisku Sądu I instancji – przyjąć, że samo przekazanie wniosku Ministrowi Rozwoju i Technologii spowodowało zakończenie postępowania przed Wojewodą. NSA zauważył, że między złożeniem wniosku (rok 2012) a przekazaniem go Ministrowi (rok 2022) minęło ponad 10 lat, zatem z całą pewnością nie była to czynność podjęta niezwłocznie po wpłynięciu wniosku, jak tego wymaga art. 65 § 1 k.p.a. Ponadto, po złożeniu rzeczonego wniosku Wojewoda nadał sprawie sygnaturę i prowadził ze skarżącym korespondencję, który kilkakrotnie zwracał się do Wojewody w tym czasie z pytaniem o stan sprawy oraz z wnioskiem o zawieszenie postępowania z uwagi na śmierć strony. NSA uznał, że skoro Wojewoda prowadził postępowanie przez ponad 10 lat, to stwierdzając swoją niewłaściwość w trakcie tego postępowania, winien je zakończyć decyzją o umorzeniu i wówczas ewentualnie przekazać wniosek z dnia 30 marca 2012 r. wraz z wnioskiem o zawieszenie postępowania Ministrowi z uwagi na okoliczności podnoszone w piśmie z dnia 1 lipca 2022 r. Skoro zaś tego nie uczynił, co jest okolicznością bezsporną, to przyjąć należy, że postępowanie przed Wojewodą się nie zakończyło i jest nadal w toku. Samo dokonanie czynności materialno-technicznej, jaką było przekazanie wniosku Ministrowi, na tym etapie postępowania nie mogło bowiem – w realiach rozpoznawanej sprawy –spowodować zakończenia postępowania przed Wojewodą. Tym samym brak było podstaw do odrzucenia skargi z uwagi na brak toczącego się postępowania.
NSA stwierdził, że z tych też przyczyn w sprawie nie znajdują także zastosowania uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego, do których odwoływał się Sąd I instancji a które dotyczą zagadnienia dopuszczalności skargi na bezczynność organu, wniesionej już po zakończeniu postępowania administracyjnego.
Poza tym NSA wyjaśnił, że dla oceny dopuszczalności skargi nie miały również znaczenia podnoszone przez Sąd I instancji kwestie celowości przekazania wniosku Ministrowi z uwagi na inne toczące się przed tym organem i sądem administracyjnym postępowania dotyczące stwierdzenia nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego z 1953 r. NSA zauważył, że okoliczności te mogłyby być ewentualnie brane pod uwagę, ale przy merytorycznej ocenie zasadności skargi. Wyjaśnił zarazem, że powyższe nie zmienia jednak faktu, iż stwierdzona zasadność zarzutów naruszenia art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. w zw. z w art. 2 i art. 30 Konstytucji oraz art. 6, art. 8 i art. 12 k.p.a. skutkuje koniecznością uchylenia zaskarżonego postanowienia i przekazania sprawy Sądowi I instancji do ponownego rozpoznania.
Na koniec NSA wskazał, że przy ponownym rozpoznaniu sprawy Sąd I instancji weźmie pod uwagę powyższe rozważania i – przyjmując dopuszczalność przedmiotowej skargi na bezczynność – wyda orzeczenie merytoryczne co do jej zasadności.
W dniu 6 maja 2024 r. do akt sprawy wpłynęła kopia decyzji Wojewody z dnia 30 kwietnia 2024 r. nr [...] (poprzedni znak sprawy: [...]), wydanej na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., o umorzeniu postępowania z wniosku S. P. z dnia 30 marca 2012 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia PWRN w P. z dnia 29 grudnia 1953 r. nr [...] w całości (k.94 akt sąd.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym (na posiedzeniu niejawnym w składzie trzyosobowym) na podstawie art. 119 pkt 4 i art. 120 p.p.s.a.
W wyniku ponownego rozpoznania sprawy Sąd stwierdził, że skarga zasługuje na uwzględnienie, jakkolwiek Sąd nie zgodził się ze wszystkimi jej argumentami, jak i stanowiskiem co do charakteru bezczynności organu.
Motywując taki wniosek, należy w ramach rozważań ogólnych przypomnieć, że kontrola przez sądy administracyjne działalności administracji publicznej obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów i przewlekłe prowadzenie postępowania (art. 3 § 1 i 2 pkt 8 p.p.s.a.). Zakres kontroli sądu w sprawach na bezczynność organu w załatwieniu sprawy sprowadza się do oceny, czy sprawa podlega załatwieniu przez organ w drodze wydania określonego przez ustawodawcę aktu administracyjnego bądź podjęcia czynności materialno-technicznej oraz czy wydanie określonego aktu prawnego nastąpiło w ustawowo określonym terminie.
Pojęcie bezczynności zdefiniowane zostało w art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. jako niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. Z powyższego wynika, że organ jest bezczynny, jeśli nie zakończy postępowania w przewidziany prawem sposób w ustawowym terminie lub w terminie wskazanym na podstawie art. 36 § 1 k.p.a.
W myśl art. 149 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). W przypadku, o którym mowa w § 1, sąd może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 p.p.s.a.).
Idąc dalej, Sąd jeszcze wyjaśnia, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Przepis ten określa granice rozpoznania sprawy przez sąd administracyjny pierwszej instancji, zaś granice danej sprawy wyznacza jej przedmiot, wynikający z treści zaskarżonego działania organu administracji publicznej. Niemniej jednak podkreślić należy, że zgodnie z art. 190 p.p.s.a. [w odniesieniu do postanowień przepis ten znajduje zastosowanie w zw. z art. 197 § 2] sąd, któremu sprawa została przekazana, związany jest wykładnią prawa dokonaną w tej sprawie przez Naczelny Sąd Administracyjny.
W związku z tym trzeba mieć na uwadze, że na kierunek rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy sądowej decydujący wpływ miała treść postanowienia Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 28 lutego 2024 r. sygn. akt I OSK 62/24, w którym zostało uchylone wcześniej wydane przez Sąd I instancji postanowienie o odrzuceniu skargi w przedmiotowej sprawie. W orzeczeniu odwoławczym przedstawiono stan faktyczny sprawy i zawarto jednocześnie takie ustalenia oraz rozważania i ocenę prawną, z których wynikały określone wskazania co do dalszego postępowania w niniejszej sprawie. W związku z tym należy p[odkreślić, że wyrażona w tym orzeczeniu ocena prawna i wynikające z niej wskazania co do dalszego postępowania wiążą Sąd I instancji w niniejszej sprawie. Związanie to dotyczy zarówno ponownie rozpoznającego skargę sądu pierwszej instancji, jak też w przyszłości Naczelnego Sądu Administracyjnego w razie rozpoznawania ewentualnej skargi kasacyjnej od kolejnego orzeczenia wydanego w tej samej sprawie (por. np. wyrok NSA z dnia 29 listopada 2019 r. sygn. akt I GSK 195/17, dostępny w bazie orzeczeń: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Dodać należy, że przywołany przepis art. 190 p.p.s.a. wyznacza kierunek postępowania sądu pierwszej instancji, który nie posiada już na tym etapie postępowania sądowoadministracyjnego swobody w zakresie wykładni prawa, jak również nie może odstąpić od wskazań co do dalszego postępowania zawartych w wyroku sądu wyższej instancji. W istocie, stanowisko prawne sądu drugiej instancji oparte na niezakwestionowanych ustaleniach faktycznych (przyjętym przez sąd stanie sprawy) pośrednio wiąże również co do ustalonego stanu faktycznego przyjętego za podstawę orzekania w sprawie, o ile nie doszło do jego zasadniczej zmiany. Chodzi tu bowiem o wykładnię prawa w konkretnej sprawie, a zatem w sprawie o określonym stanie faktycznym. W związku z tym, przy ponownym rozpoznaniu sprawy przez wojewódzki sąd administracyjny "granice sprawy", o których mowa w art. 134 § 1 i art. 135 p.p.s.a., podlegają zawężeniu do granic, w jakich rozpoznał skargę kasacyjną Naczelny Sąd Administracyjny i wydał orzeczenie na podstawie art. 185 § 1 p.p.s.a. Co więcej, owe granice wyznaczane są zarówno przez stanowisko sądu kasacyjnego wyrażone w zakresie wykładni i stosowania prawa materialnego, jak również w stosunku do oceny ustaleń faktycznych dokonanych przez organy administracji publicznej, a przyjętych przez sąd pierwszej instancji (por. np. wyrok NSA z dnia 28 listopada 2019 r. sygn. akt I FSK 1373/19, dostępny jw.).
Przechodząc do merytorycznych rozważań, stricte dotyczących przedmiotowej sprawy, Sąd podkreśla jeszcze, że nie stwierdził zaistnienia przesłanek upoważniających przy ponownym rozpatrywaniu sprawy do odstąpienia od wytycznych wyrażonych w przywołanym postanowieniu NSA z dnia 28 lutego 2024 r. Wyjściowo należy też zaznaczyć, że w tym stanie sprawy skarga była dopuszczalna i została wniesiona z zachowaniem wymogów z art. 53 § 2b p.p.s.a.
Wobec tego trzeba przypomnieć, że w stanie sprawy przyjętym za podstawę orzekania przez NSA należało uznać, że Wojewoda – mimo przekazania 1 lipca 2022 r. na podstawie art. 65 § 1 k.p.a. zgodnie z właściwością Ministrowi Rozwoju i Technologii wniosku S. P. z dnia 30 marca 2012 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia PWRN w P. z dnia 29 grudnia 1953 r. nr [...] – nie zakończył postępowania administracyjnego prowadzonego w sprawie znak [...] [Sąd posługuje się nomenklaturą stosowaną przez organ] poprzez jego umorzenie w związku z przekazaniem wniosku skarżącego z dnia 30 marca 2012 r. do organu właściwego do załatwienia sprawy. Poza tym zauważyć należy, że w świetle wiążącego stanowiska NSA bezczynność organu w tym postępowaniu nie polegała na "niewydaniu postanowienia o zawieszeniu postępowania administracyjnego" [w związku ze śmiercią strony - Z. P.], jak to pierwotnie określił sam skarżący i WSA w Poznaniu, wskazując na przedmiot skargi, lecz właśnie na braku jego formalnego zakończenia poprzez umorzenie tego postępowania. Samo przekazanie Ministrowi w dniu 1 lipca 2022 r., zgodnie z właściwością, wniosku S. P. z dnia 30 marca 2012 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia PWRN w P. z dnia 29 grudnia 1953 r. nr [...] nie mogło uwolnić Wojewody od zarzutu bezczynności w przedmiotowej sprawie.
W konsekwencji, w wyniku ponownego rozpoznania sprawy Sąd uznał, że skarga – w tej części, jaka na gruncie określonego stanu faktycznego została wiążąco oceniona przez Naczelny Sąd Administracyjny – zasługiwała na uwzględnienie.
Niemniej jednak Sąd miał na względzie, że Wojewoda decyzją z dnia 30 kwietnia 2024 r. nr [...] (poprzedni znak sprawy: [...]), wydaną na podstawie art. 105 § 1 k.p.a., umorzył w całości jako bezpodmiotowe postępowanie z wniosku S. P. z dnia 30 marca 2012 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia PWRN w P. z dnia 29 grudnia 1953 r. nr [...] Tym samym organ jeszcze przed rozpoznaniem skargi przez Sąd przestał pozostawać w zwłoce w załatwieniu sprawy.
W takiej sytuacji Sąd stwierdził, że skarga była zasadna w dniu jej wniesienia, niemniej jednak w chwili orzekania przez Sąd stan bezczynności ustał. Dlatego też, skoro po wniesieniu skargi Wojewoda przestał w tej sprawie pozostawać w zwłoce w jej załatwieniu, postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania organu do wydania aktu lub dokonania czynności – w tym wypadku do wydania rozstrzygnięcia w sprawie – należało na podstawie art. 161 § 1 [pkt 3] p.p.s.a. umorzyć jako bezprzedmiotowe, o czym też Sąd orzekł w pkt 1 sentencji wyroku.
Zarazem Sąd uznał, że organ dopuścił się we wskazanym zakresie bezczynności w rozpoznaniu przedmiotowego wniosku. Na dzień wniesienia skargi zachodziły bowiem podstawy do przyjęcia, że organ nie zareagował prawidłowo na wniosek skarżącego. Skoro zaś tego nie uczynił, to zachodziły podstawy do uznania, że pozostawał w zwłoce co do rozpoznania przedmiotowego wniosku. Dlatego też Sąd na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności w przedmiotowej sprawie, o czym orzekł w punkcie 2 sentencji wyroku.
Oceniając charakter stwierdzonej w pkt 2 sentencji wyroku bezczynności, Sąd uznał, że naruszenie prawa w tym zakresie nie miało rażącego charakteru. Sąd miał na uwadze, że rażące naruszenie prawa oznacza wadliwość o szczególnie dużym ciężarze gatunkowym i ma miejsce w razie oczywistego lekceważenia obowiązków organu i jawnego braku woli do załatwienia sprawy, jak też w razie ewidentnego niestosowania przepisów prawa czy takiego opóźnienia w podejmowanych czynnościach, które w sposób oczywisty pozbawione jest jakiejkolwiek racjonalnej przyczyny czy usprawiedliwienia (por. np. wyroki NSA z dnia 4 czerwca 2019 r. sygn. akt II OSK 3374/18 oraz 7 marca 2018 r. sygn. akt I OSK 2311/17 - dostępne jw.). Za "rażące naruszenie prawa", w rozumieniu art. 149 § 1a p.p.s.a., należy uznać jedynie taki stan, o którym bez żadnej wątpliwości i wahań można powiedzieć, bez potrzeby odwoływania się do szczegółowej oceny okoliczności sprawy, że naruszono prawo w sposób oczywisty (zob. wyrok NSA z dnia 21 czerwca 2012 r. sygn. akt I OSK 675/12, dostępny jw.). Oceniając, czy naruszenie prawa jest rażące, należy uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia (względnie braku zakończenia), lecz także uwarunkowania danego rodzaju spraw (materialnoprawne okoliczności sprawy) i czynności, jakie powinien podjąć organ, dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. Dla uznania naruszenia prawa za rażące nie wystarcza samo – nawet znaczące – przekroczenie przez organ ustawowych terminów załatwienia sprawy. Przekroczenie takie musi być bowiem nie tylko znaczne, ale i niezaprzeczalne oraz w sposób oczywisty pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (por. np. postanowienie NSA z dnia 27 marca 2013 r. sygn. akt II OSK 468/13, a także wyrok WSA w Poznaniu z dnia 11 stycznia 2015 r. sygn. akt IV SAB/Po 19/15 - orzeczenia dostępne jw.).
W niniejszej sprawie taka sytuacja nie wystąpiła. Poza tym zwłoka organu wynikała z odmiennej oceny stanu prawnego i faktycznego sprawy przez strony niniejszego postępowania. Organ w sposób wadliwy, jednakże osadzony w złożonych okolicznościach sprawy, powoływał się w piśmie z dnia 1 lipca 2022 r. znak [...] na fakt przekazania w 2012 r. ówczesnemu Ministrowi Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej wniosku S. P. z dnia 30 marca 2012 r. w części dotyczącej nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], oznaczonej jako parcele nr [...] [oznaczenie oryginalne] i [...], zapisanej w księdze wieczystej KW nr [...]; obecnie KW nr [...] (pkt b wniosku), co wynikało z rozstrzygnięcia przez Prezesa Rady Ministrów (orzeczenie z dnia 7 września 2012 r. znak [...]) sporu o właściwość pomiędzy Wojewodą a tym Ministrem. To orzeczenie [obejmujące orzeczenie w części dotyczącej nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], oznaczonej jako parcele nr [...] i [...]] nie dotyczyło bowiem wniosku z dnia 30 marca 2012 r. w zakresie żądania stwierdzenia nieważności orzeczenia PWRN w P. z dnia 29 grudnia 1953 r. nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa: 1. nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], oznaczonej jako parcela nr [...] o powierzchni łącznej 29 570 m˛, zapisanej w księdze wieczystej nr [...] jako własność M. P.; 2. nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], oznaczonej jako parcele nr [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...], o łącznej powierzchni 122 970 m˛, zapisanej w księdze wieczystej nr [...] jako współwłasność Z. P., J. P. oraz M. P..
Trzeba jednakże zwrócić uwagę na to, że zasadna była ogólna konkluzja Wojewody co do właściwości innego organu - aktualnie Ministra Rozwoju i Technologii do merytorycznego załatwienia całokształtu kwestii dotyczących stwierdzenia nieważności orzeczenia PWRN w P. z dnia 29 grudnia 1953 r. nr [...] Świadczą o tym nie tylko przywołane wcześniej w postanowieniu Sądu I instancji z dnia 9 listopada 2023 r. sygn. akt I SAB/Po 18/23 rozstrzygnięcia administracyjne i sądowe, ale przede wszystkim wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 września 2018 r. sygn. akt I OSK 2011/15 oddalający m.in. skargę kasacyjną S. P. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 10 marca 2015 r. sygn. akt IV SA/Wa 108/15 w sprawie ze skarg S. P. i Z. P. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 25 listopada 2013 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji. W tej sprawie WSA w Warszawie oddalił skargi S. P. i Z. P. na decyzję Ministra Transportu, Budownictwa i Gospodarki Morskiej z dnia 25 listopada 2013 r. nr [...], utrzymującą w mocy decyzję z dnia 9 kwietnia 2013 r. znak [...], w której odmówiono stwierdzenia nieważności orzeczenia wywłaszczeniowego z dnia 29 grudnia 1953 r. znak [...] w zakresie 2b tego orzeczenia - w części dotyczącej obecnych działek ewidencyjnych nr: [...] i [...]. Z kolei wyrokiem WSA w Warszawie z dnia 17 września 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 806/20 w sprawie ze skargi S. P. uchylono decyzję Ministra Rozwoju z dnia 22 stycznia 2020 r. nr [...] utrzymującą w mocy decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 15 października 2018 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia PWRN w P. z 29 grudnia 1953 r. nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], oznaczonej jako parcela nr [...] o powierzchni 29570 m˛, zapisanej w księdze wieczystej nr [...], stanowiącej własność M. P. (pkt 9 orzeczenia). W tej sprawie postanowieniem z dnia 17 listopada 2022 r. sygn. akt I OSK 1552/21 zostało z uwagi na śmierć skarżącej - Z. P. zawieszone postępowanie w sprawie ze skargi kasacyjnej Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii od wyroku WSA w Warszawie z dnia 17 września 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 806/20. Z kolei wyrokiem z dnia 2 czerwca 2022 r. sygn. akt I OSK 1817/21 Naczelny Sąd Administracyjny w wyniku rozpoznania skargi kasacyjnej Ministra Rozwoju, Pracy i Technologii od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 17 września 2020 r. sygn. akt I SA/Wa 807/20 w sprawie ze skarg S. P. i M. P. na decyzję Ministra Rozwoju z dnia 22 stycznia 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności orzeczenia uchylił zaskarżony wyrok i oddalił skargi. W tej sprawie Minister decyzją z dnia 22 stycznia 2020 r. nr [...] utrzymał w mocy decyzję Ministra Inwestycji i Rozwoju z dnia 26 września 2018 r. nr [...] odmawiającą stwierdzenia nieważności orzeczenia PWRN w P. z dnia 29 grudnia 1953 r. nr [...] w części dotyczącej wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], oznaczonej jako parcele nr [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...] o łącznej powierzchni 122 970 m˛ zapisanej w księdze wieczystej nr [...], stanowiącej współwłasność Z. P., M. J. [...] oraz M. P..
Z powyższego jednoznacznie wynika fakt, że to inny organ - odpowiedni Minister jest właściwy do załatwienia spraw dotyczących stwierdzenia nieważności kwestionowanego orzeczenia PWRN w P. z dnia 29 grudnia 1953 r. nr [...] Postępowania administracyjne w tym przedmiocie toczyły się zaś w czasie, kiedy formalnie wszczęta była przed Wojewodą również sprawa dotycząca wniosku S. P. z dnia 30 marca 2012 r. o stwierdzenie nieważności orzeczenia Prezydium Wojewódzkiej Rady Narodowej w P. (dalej: orzeczenie PWRN w P.) z dnia 29 grudnia 1953 r. nr [...], m.in. w części dotyczącej wywłaszczenia na rzecz Skarbu Państwa: 1. nieruchomości położonej w P. przy ul. 5 Stycznia, oznaczonej jako parcela nr [...] o powierzchni łącznej 29 570 m˛; 2. nieruchomości położonej w P. przy ul. [...], oznaczonej jako parcele nr [...], [...], [...], [...], [...] oraz [...], o łącznej powierzchni 122 970 m˛. Poza tym skarżący nie kwestionuje właściwości kompetencyjnej Ministra Rozwoju i Technologii w przedmiotowej sprawie, jak to stwierdził w skardze kasacyjnej od postanowienia z dnia 9 listopada 2023 r. sygn. akt I SAB/Po 18/23.
Zdaniem Sądu, w takich warunkach bezczynność organu nie może być uznana za taką, w której brak działania lub poważne opóźnienia w podejmowanych przez organ czynnościach powinny być bezwzględnie uznane za mające miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Sąd nie dopatrzył się po stronie organu znamion złej woli czy też nadzwyczajnego, rażącego zlekceważenia zasad postępowania administracyjnego. Sam tylko upływ ponad 10 lat od złożenia wniosku do czasu jego przekazania według właściwości innemu organowi nie mógł przesądzać o przypisaniu organowi działania w warunkach rażącego naruszenia prawa w sprawie zawiłej i złożonej (wieloaspektowej) pod względem faktycznym i prawnym, na co też wskazują przywołane orzeczenia administracyjne i sądowe. Z kolei późniejszy brak umorzenia postępowania w tej sprawie był konsekwencją błędnego uznania, że przekazanie sprawy organowi właściwemu na podstawie art. 65 § 1 k.p.a. powoduje, że przed Wojewodą nie toczy się postępowanie administracyjne w tej sprawie. To samo tyczy się kwestii postulowanego przez stronę braku zawieszenia postępowania w tej sprawie, skoro właściwy do załatwienia sprawy był inny organ.
Podsumowując tę część rozważań, Sąd stwierdza, że w związku z przypisaną organowi bezczynnością w załatwieniu wniosku, w wyżej przedstawionym zakresie, nie stwierdził, że bezczynność ta miała miejsce z rażącym naruszenia prawa, o czym też na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. orzekł w punkcie 3 wyroku.
Z podobnych przyczyn, które zostały wskazane przy omówieniu kwestii oceny charakteru stwierdzonej bezczynności, Sąd uznał również, że brak jest podstaw do zastosowania z urzędu (wniosku strony w tym zakresie nie było) środków prawnych w postaci przyznania stronie od organu sumy pieniężnej lub wymierzenia organowi grzywny na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a., co jest dyskrecjonalnym uprawnieniem sądu (por. wyroki NSA z dnia 26 maja 2017 r. sygn. akt I OSK 343/17 i 25 sierpnia 2017 r. sygn. akt I OSK 2065/16, dostępne jw.). Tego rodzaju dodatkowe środki mogą być stosowane przez sąd w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu, to jest wówczas, gdy brak jest okoliczności, które ten stan rzeczy mogłyby tłumaczyć, a przy tym istnieje uzasadniona obawa, że bez nałożenia tej sankcji organ sprawy nadal nie załatwi (por. np. wyrok NSA z dnia 7 grudnia 2016 r. sygn. akt I OSK 642/15, dostępny jw.). Takie niebezpieczeństwo nie zachodzi w niniejszej sprawie, skoro została ona zakończona przez Wojewodę w sposób zgodny z wiążącymi tutejszy Sąd wskazaniami Naczelnego Sądu Administracyjnego.
O kosztach postępowania Sąd orzekł w punkcie 4 wyroku, na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a., zasądzając na rzecz skarżącego łączną kwotę 920 zł. Na zasądzoną sumę składają się: koszty wpisu od skargi (100 zł) oraz wpisu od skargi kasacyjnej (100 zł) w związku z zaskarżeniem postanowienia z dnia 9 listopada 2023 r. sygn. akt I SAB/Po 18/23 o odrzuceniu skargi, wynagrodzenie pełnomocnika z wyboru uwzględniające również postępowanie odwoławcze o sygn. akt I OSK 62/24 zakończone postanowieniem NSA z dnia 28 lutego 2024 r. Sąd zastosował w tym zakresie przepisy § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c (kwota 480 zł) i pkt 2 lit. b (kwota 240 zł) rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U.z 2023 r., poz.1935). Wyżej wskazane kwoty stanowiły celowe, niezębne koszty postępowania sądowego, służące stronie do obrony swojego interesu prawnego w niniejszej sprawie.