IV SAB/Po 219/25

IV SAB/Po 219/25 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-12-18
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-11-12
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Jacek Rejman /sprawozdawca/
Józef Maleszewski
Wojciech Rowiński /przewodniczący/
Symbol z opisem
6153 Warunki zabudowy  terenu
658
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Stwierdzono, że organ dopuścił się bezczynności
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Wojciech Rowiński Sędzia WSA Józef Maleszewski Asesor sądowy WSA Jacek Rejman (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 18 grudnia 2025 r. sprawy ze skargi P. Z. na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego w przedmiocie rozpatrzenia zażalenia 1. umarza postępowanie w zakresie zobowiązania Samorządowego Kolegium Odwoławczego do rozpatrzenia zażalenia z dnia 28 lipca 2025 r. wniesionego w sprawie znak [...]; 2. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności w sprawie opisanej w pkt 1 wyroku; 3. stwierdza, że bezczynność ta nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa; 4. oddala skargę w pozostałej części; 5. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz P. Z. kwotę 100 zł (słownie: sto złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
Skarga P. Z. (dalej również: skarżący; strona) na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego (dalej również: Kolegium; organ odwoławczy; organ II instancji) w przedmiocie rozpatrzenia zażalenia z dnia 28 lipca 2025 r. w sprawie znak [...] została wniesiona w następujących okolicznościach sprawy.
Postanowieniem z dnia 16 lipca 2025 r. nr [...] Burmistrz Miasta i Gminy [...] (dalej również: Burmistrz; organ I instancji) odmówił wszczęcia postępowania na wniosek P. Z. w sprawie ustalenia warunków zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie budynku mieszkalnego jednorodzinnego z garażem, z przeznaczeniem na cele agroturystyczne, na terenie działki nr ew. [...], położonej w obrębie K. , gm. [...].
Na powyższe postanowienie P. Z. wniósł zażalenie z dnia 28 lipca 2025 r., które wpłynęło do organu I instancji w dniu 31 lipca 2025 r. (data prezentaty).
Zażalenie to zostało wraz z aktami sprawy przekazane przez Burmistrza przekazane Samorządowemu Kolegium Odwoławczemu przy piśmie przewodnim z dnia 1 sierpnia 2025 r., a wpłynęło do organu odwoławczego w dniu 4 sierpnia 2025 r. r. (data prezentaty).
W dniu 8 września 2025 r. (data pisma i jego wpływu do organu) skarżący wniósł ponaglenie na bezczynność Kolegium w rozpoznaniu sprawy zażalenia na odmowę wszczęcia postępowania w sprawie ustalenia warunków zabudowy dla działki nr [...], obręb K. , gm. [...].
Następnie w dniu 2 października 2025 r. (data pisma i wpływu skargi do organu odwoławczego) P. Z. wniósł przedmiotową skargę na bezczynność Kolegium w wyżej opisanej sprawie, wnosząc o: 1) zobowiązanie Kolegium do rozpoznania zażalenia z dnia 28 lipca 2025 r. na postanowienie Burmistrza Miasta i Gminy [...] w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego dotyczącego ustalenia warunków zabudowy dla działki nr [...], obręb K. , gm. [...]; 2) stwierdzenie, że bezczynność organu miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.); 3) przyznanie skarżącemu stosownego zadośćuczynienia pieniężnego (art. 149 § 2 p.p.s.a.) z tytułu naruszenia prawa do rozpoznania sprawy bez zbędnej zwłoki.
W skardze podniesiono, że w dniu 5 sierpnia 2025 r. skarżący odebrał pismo Burmistrza z dnia 1 sierpnia 2025 r., w którym poinformowano go o przekazaniu jego zażalenia do Kolegium; od tamtego momentu upłynęło ponad 55 dni, a do chwili złożenia niniejszej skargi nie otrzymał żadnego rozstrzygnięcia ani informacji o stanie sprawy. Argumentowano, że w dniu 8 września 2025 r. zostało wniesione ponaglenie w trybie art. 37 § 1 i 2 k.p.a., a organ odwoławczy pomimo upływu ustawowego terminu nadal pozostaje bezczynny, co wyczerpuje przesłanki z art. 149 § 1 p.p.s.a.
Strona przedstawiła także zarzuty dotyczące niezasadności odmowy wszczęcia postępowania w przedmiotowej sprawie.
Ponadto skarżący, motywując wniosek o przyznanie zadośćuczynienia, wskazał na: przewlekłość w rozpoznaniu sprawy, znaczenie sprawy dla jego prawa do zagospodarowania nieruchomości, naruszenie zasady sprawnego i efektywnego postępowania administracyjnego, stres i istotne utrudnienia organizacyjne wynikające z tej przewlekłości.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze wydało w dniu 6 października 2025 r. postanowienie nr [...], w którym na podstawie art. 138 § 1 w zw. z art. 61a ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572) - dalej również: k.p.a., którym utrzymało w mocy zaskarżone postanowienie Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia 16 lipca 2025 r. nr [...]
Postanowienie organu odwoławczego zostało wysłane do skarżącego w dniu 6 listopada 2025 r.
Skarga wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę została przekazana do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu w dniu 6 listopada 2025 r. (data nadania pocztowego), a wpłynęła do Sądu w dniu 12 listopada 2025 r.
W odpowiedzi na skargę (pismo organu z dnia 25 października 2025 r.) Kolegium wniosło o oddalenie skargi.
Kolegium wyjaśniło, że po rozpatrzeniu sprawy i przeprowadzeniu postępowania w pełnym zakresie organ odwoławczy uznał, że stanowisko organu I instancji jest prawidłowe, zatem utrzymał w mocy zaskarżone postanowienie.
Ponadto organ odwoławczy wniósł o niewymierzanie grzywny w związku ze zwłoką, która wynika także z tego, że od dłuższego czasu Kolegium mierzy się z niemal 300% wpływem nowych spraw, co związane jest ze zmianą przepisów ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym, a sprawa zażalenia P. Z. została ostatecznie załatwiona.
W piśmie procesowym z dnia 2 grudnia 2025 r. skarżący podtrzymał w całości wszystkie zgłoszone w niej wnioski, w tym w szczególności żądanie uwzględnienia skargi na bezczynność oraz stwierdzenia rażącego naruszenia prawa przez organ. Ustosunkowując się do odpowiedzi na skargę, wskazał na rozbieżności w datach pism Kolegium i konieczność ich weryfikacji pod kątem potencjalnego antydatowania. W tym zakresie wskazał na to, że "pismo SKO [postanowienie] (...) zostało opatrzone data 6 października 2025 r., jednak faktyczne nadanie nastąpiło dopiero 6 listopada 2025 r. (doręczenie: 12 listopada 2025 r.)", co miało miejsce już po wniesieniu przez niego skargi (2 października 2025 r.), co potwierdza, że "organ pozostawał bezczynny w dacie sporządzenia skargi". Według strony, podobna wątpliwość dotyczy odpowiedzi na skargę, datowanego na 25 października 2025 r., które zostało przesłane do niego przez Sąd w dniu 26 listopada 2025 r. Podniósł, z Kolegium miało obwiązek niezwłocznie przekazać do Sądu skargę wraz z odpowiedzią (art. 54 § p.p.s.a.), co dodatkowo potęguje wątpliwości co do rzeczywistej chronologii sporządzania korespondencji przez organ, a co wymaga ich obiektywnej weryfikacji.
Ponadto skarżący przedstawił swoje stanowisko względem okoliczności podniesionych w odpowiedzi organu na skargę, że Kolegium "mierzy się z niemal 300% wpływem nowych spraw", uznając je za gołosłowne, gdyż nie zostały wparte odpowiednimi danymi urzędowymi. Stwierdził również, że okoliczność ta jest prawnie irrelewantna, gdyż nawet gdyby była prawdziwa, nie zwalania z obowiązków wynikających z art. 35 i art. 36 k.p.a.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Skarga co do zasady okazała się zasadna.
Na wstępie wyjaśnić należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana z urzędu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 4 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - dalej: p.p.s.a.
Kontrola przez sądy administracyjne działalności administracji publicznej obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność organów (art. 3 § 1 i 2 pkt 8 p.p.s.a.). Zakres kontroli sądu w sprawach na bezczynność organu w załatwieniu sprawy sprowadza się do oceny, czy sprawa podlega załatwieniu przez organ w drodze wydania określonego przez ustawodawcę aktu administracyjnego bądź podjęcia czynności materialno-technicznej oraz czy wydanie określonego aktu prawnego nastąpiło w ustawowo określonym terminie. W myśl art. 149 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). W przypadku, o którym mowa w § 1, sąd może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 p.p.s.a.).
W ocenie Sądu, skarga w niniejszej sprawie została wniesiona z zachowaniem wymogów formalnych, o których mowa w art. 52 § 1 i 2 oraz art. 53 § 2b p.p.s.a.
Z akt sprawy wynika, że przed wniesieniem w dniu 2 października 2025 r. skargi na bezczynność Samorządowego Kolegium Odwoławczego jako organu II instancji właściwego w sprawie rozpatrzenia zażalenia z dnia 28 lipca 2025 r., wniesionego w sprawie znak [...] na postanowienie Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia 16 lipca 2025 r. o odmowie wszczęcia postępowania w tej sprawie – dotyczącej ustalenia warunków zabudowy dla działki nr [...], obręb K. , gm. [...] – skarżący wystąpił do Kolegium z ponagleniem w dniu 8 września 2025 r. (data pisma i jego wpływu do organu).
W takiej sytuacji, mając na uwadze treść uchwały Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 22 czerwca 2020 r. sygn. akt II OPS 5/19 oraz uchwały z dnia 7 marca 2022 r. sygn. akt II OPS 1/21 (obydwie uchwały dostępne w bazie orzeczeń sądów administracyjnych pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl), Sąd stwierdził, że brak jest przeszkód prawnych do merytorycznego rozpoznania sprawy.
W uchwale z dnia 22 czerwca 2020 r. sygn. akt II OPS 5/19 Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wniesienie skargi na bezczynność po zakończeniu przez organ administracji publicznej prowadzonego postępowania poprzez wydanie decyzji ostatecznej stanowi przeszkodę w merytorycznym rozpoznaniu takiej skargi przez sąd administracyjny w zakresie rozstrzygnięcia podjętego na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. Z kolei w uchwale z dnia 7 marca 2022 r. sygn. akt II OPS 1/21 Naczelny Sąd Administracyjny rozstrzygnął, że skarga na przewlekłe prowadzenie postępowania administracyjnego wniesiona po jego ostatecznym zakończeniu, poprzedzona ponagleniem złożonym w jego toku, podlega odrzuceniu na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 p.p.s.a. Zarazem stwierdził, że po rozstrzygnięciu sprawy przez organ, nawet jeżeli rozstrzygnięcie to nastąpi po upływie terminu wyznaczonego w przepisach obowiązującego prawa, przewlekłość postępowania pozostaje stanem historycznym, czyli takim, który istniejąc w przeszłości, nie może być uznany w procedurze sądowoadministracyjnej za nadal podlegający ocenie w kontekście celu tej procedury, tj. przeciwdziałania opieszałości organu w wydaniu rozstrzygnięcia, skoro organ wydał już takie rozstrzygnięcie. Za rozstrzygnięcie sprawy przez organ administracji należy przy tym uznać nie tyle samo wydanie aktu administracyjnego, ale jego uzewnętrznienie wobec stron postępowania w postaci jego doręczenia stronom ze skutkiem prawnym ostatecznego zakończenia postępowania administracyjnego. Samo wydanie aktu przez organ jest bowiem czynnością techniczną, która nabiera doniosłości prawnej w postaci rozstrzygnięcia sprawy dopiero w chwili, gdy zostanie skutecznie oświadczona stronom postępowania, jako kończąca tok postępowania.
Dodać należy, że data wydania (sporządzenia) aktu (decyzji, postanowienia) zgodnie z art. 107 § 1 i art. 126 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (aktualnie: Dz.U. z 2025 r., poz. 1691) jest czynnością procesową wywołującą oznaczone, choć nie wszystkie skutki prawne. Doręczenie decyzji (postanowienia) zgodnie z art. 110 w zw. z art. 126 k.p.a. powoduje wejście takiego aktu do obrotu prawnego, rozpoczyna bieg terminu do wniesienia odwołania (zażalenia), złożenia wniosku o ponowne rozpatrzenie sprawy, wniesienia skargi do sądu administracyjnego. Data doręczenia decyzji (postanowienia) stronie postępowania nie decyduje o wydaniu (istnieniu) tej decyzji (postanowienia), ale rozstrzyga w związku z treścią art. 110 § 1 [i art. 126] k.p.a. o momencie związania treścią decyzji (postanowienia) organu, który wydał ten akt (por. np. wyroki NSA z dnia 3 marca 2022 r. sygn. akt I OSK 2162/21 i 4 sierpnia 2022 r. sygn. akt III OSK 7246/21, dostępne jw.).
Po wniesieniu skargi (2 października 2025 r.) Kolegium wprawdzie wydało postanowienie w postępowaniu odwoławczym, co miało miejsce w dniu 6 października 2025 r., jednakże nie stanowiło to przeszkody do merytorycznego rozpoznania skargi na bezczynność organu w przedmiotowej sprawie. Samo zaś wyekspediowanie (wysłanie) postanowienia do adresata nastąpiło w dniu 6 listopada 2025 r., zaś jej doręczenie w dniu 12 listopada 2025 r. Niewątpliwe zatem wszystkie te czynności miały miejsce już po wniesieniu ponaglenia, a następnie skargi na bezczynność organu odwoławczego w przedmiotowej sprawie. Skoro zatem wydanie, jak też nadanie, a co za tym idzie - również doręczenie postanowienia jego adresatowi nastąpiło już po wniesieniu (i wpływie do organu) skargi na bezczynność w załatwieniu sprawy, to skarga była dopuszczalna, co umożliwiało jej merytoryczne rozpoznanie przez sąd administracyjny.
Stosownie do art. 35 k.p.a. organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki (§ 1). Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§ 2). Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym – w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (§ 3). Załatwienie sprawy w postępowaniu uproszczonym powinno nastąpić niezwłocznie, nie później niż w terminie miesiąca od dnia wszczęcia postępowania (§ 3a). Przepisy szczególne mogą określać inne terminy niż określone w § 3 i 3a (§ 4). Do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się m.in. terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu (§ 5).
Według art. 37 § 1 k.p.a. stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli: 1) nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność); 2) postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość). Zgodnie zaś z art. 37 § 3 k.p.a. ponaglenie wnosi się: 1) do organu wyższego stopnia za pośrednictwem organu prowadzącego postępowanie; 2) do organu prowadzącego postępowanie - jeżeli nie ma organu wyższego stopnia. Przy tym, jeżeli ponaglenie zostało wniesione przed upływem terminu określonego w art. 35 albo przepisach szczególnych, organ prowadzący postępowanie pozostawia ponaglenie bez rozpoznania (art. 37 § 3a zd. pierwsze k.p.a.). Natomiast przepis art. 53 § 2b p.p.s.a. stanowi, że skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu.
Sąd miał na uwadze, że skargę w niniejszej sprawie wniesiono zarzucając organowi stan zwłoki określny jako "bezczynność", którą to skargę poprzedzono wymaganym ponagleniem. Zdaniem Sądu, strona wnosząca ponaglenie, jeżeli czyni to po upływie wskazanego w art. 35 § 3 k.p.a. zasadniczego terminu na załatwienie sprawy, spełnia warunek z art. 53 § 2b p.p.s.a., o ile najpóźniej w dniu wniesienia skargi rzeczywiście upłynął już termin na załatwienie sprawy. W niniejszej sprawie skarga została wniesiona w dniu 2 października 2025 r., a zatem po upływie terminu określonego w art. 35 § 3 k.p.a. dla załatwienia sprawy przez organ odwoławczy (zażalenie w sprawie wpłynęło do Kolegium w dniu 4 sierpnia 2025 r.), stąd też była dopuszczalna.
W takiej sytuacji obowiązkiem Sądu było merytoryczne rozpoznanie skargi i ocena, czy Kolegium dopuściło się bezczynności w załatwieniu sprawy.
W niniejszym postępowaniu istotne było zatem rozstrzygnięcie, czy zarzucana w skardze bezczynność Kolegium rzeczywiście istniała – tak w dacie wniesienia skargi, jak i w dacie wyrokowania – a jeśli tak, to czy miała ona charakter rażący, przy czym zasadnicze znacznie ma moment, od którego należy liczyć organowi termin do załatwienia sprawy.
W ocenie Sądu, w niniejszej sprawie początkową datą wyznaczającą Kolegium – jako organowi II instancji prowadzącemu postępowanie odwoławcze – termin załatwienia sprawy był dzień 4 sierpnia 2025 r. (data prezentaty na piśmie przewodnim organu I instancji z dnia 1 sierpnia 2025 r.), w którym nastąpiło przekazanie (wpływ) zażalenia z dnia 28 lipca 2025 r. wraz z aktami administracyjnymi sprawy znak [...] Wobec tego, z tym dniem rozpoczął swój bieg termin do załatwienia sprawy w drugiej instancji, jednak pomimo upływu miesiąca organ odwoławczy nie załatwił przedmiotowej sprawy. W konsekwencji wniesienie ponaglenia w dniu 8 września 2025 r. było skuteczne.
Sąd zauważa, że bezczynność oznacza niezałatwienie sprawy w terminie, co potwierdza definicja legalna wprowadzona do Kodeksu postępowania administracyjnego z dniem 1 czerwca 2017 r., jak wynika z przywołanego przepisu art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. Analiza akt sprawy wskazuje, że tak rozumiana bezczynność miała miejsce, gdyż organ nie dochował terminów określonych w art. 35 k.p.a., a w szczególności nie załatwił sprawy w terminie określonym w art. 35 § 3 k.p.a. W tym też czasie Kolegium nie zawiadomiło stron o prowadzeniu postępowania zażaleniowego i terminie załatwienia sprawy (dłuższego niż jeden miesiąc), co stanowiło naruszenie art. 10 § 1 k.p.a., ani też nie dokonało zawiadomienia, o którym mowa w art. 36 § 1 i 2 k.p.a., informującego o fakcie niezałatwienia sprawy w terminie, wskazującym tego przyczyny, jak i nowy termin załatwienia sprawy (z pouczeniem o prawie do wniesienia ponaglenia). Oznacza to, że organ popadł w stan zawinionej zwłoki w załatwieniu sprawy (bezczynność).
Trzeba zarazem podkreślić, że po wniesieniu skargi na bezczynność w przedmiotowej sprawie, co miało miejsce 2 października 2025 r., a przed przekazaniem skargi do tutejszego Sądu, co z kolei nastąpiło w dniu 6 listopada 2025 r. (data nadania pocztowego), Kolegium załatwiło sprawę poprzez wydanie w dniu 6 października 2025 r. postanowienia w trybie instancyjnym, które zostało wyekspediowane do adresata w dniu 6 listopada 2025 r., a doręczone w dniu 12 listopada 2025 r. Skoro zaś wszystko to nastąpiło już po wniesieniu skargi na bezczynność organu odwoławczego w przedmiotowej sprawie, to niewątpliwie skarga ta była dopuszczalna i zasadna.
W odpowiedzi na zastrzeżenia skarżącego zawarte w piśmie procesowym z dnia 2 grudnia 2025 r. Sąd wyjaśnia, że kwestia domniemanych rozbieżności w zakresie faktycznego sporządzania i datowania (antydatowania) oraz ekspediowania pism (rozstrzygnięć) przez Kolegium w postępowaniu administracyjnym i sądowym nie miała znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy i brak było podstaw do podejmowania dodatkowych czynności w tym względzie przed rozstrzygnięciem niniejszej sprawy, dla której termin posiedzenia sądowego został wyznaczony na dzień 18 grudnia 2025 r. (ekonomika postępowania sądowego).
W związku z tym Sąd ubocznie wyjaśnia, że wysłanie do skarżącego odpisu odpowiedzi organu na skargę wraz z niezbędnymi pouczeniami miało miejsce w dniu 26 listopada 2025 r., niezwłocznie po uzupełnieniu braków skargi. W konsekwencji stronie doręczono przedmiotową odpowiedź na skargę w dniu 29 listopada 2025 r., gdyż najpierw wymagane było uzupełnienie przez skarżącego braków formalnych (podpisanie pisma) i fiskalnych (uiszczenie wymaganego wpisu w kwocie 100 zł) skargi, a co finalnie nastąpiło w dniu 25 listopada 2025 r.
Ponadto, wprawdzie organ odwoławczy przekazał Sądowi skargę wraz z aktami sprawy i odpowiedzią na skargę z nieznacznym przekroczeniem 30-dniowego terminu ustawowego (termin ten upływał 3 listopada 2025 r. - patrz: art. 54 § 2 i art. 83 § 1-3 p.p.s.a.), jednakże nie stanowiło to żadnej przeszkody dla załatwienia sprawy, gdyż po pierwsze nie został złożony przez skarżącego wniosek o wymierzenie organowi grzywny w trybie art. 55 § 1 p.p.s.a., a po drugie ewentualne rozpoznanie takiego wniosku, co następuje w odrębnym postępowaniu wpadkowym (patrz: art. 63 i nast. p.p.s.a.), nie tamowałoby możliwości rozstrzygnięcia przedmiotowej sprawy głównej, co też nastąpiło w dniu 18 grudnia 2025 r.
Wracając zaś do głównych rozważań, Sąd podkreśla, że przedstawione powyżej okoliczności jednoznacznie wskazywały na popadnięcie Kolegium w stan zawinionej zwłoki w przedmiotowej sprawie, jak też jej załatwienie już po wniesieniu skargi na bezczynność organu odwoławczego.
W wyniku rozpoznania przedmiotowej skargi na bezczynność, Sąd stwierdził zatem, że była ona zasadna w dniu jej wniesienia (2 października 2025 r.), jednakże przed wyrokowaniem w tej sprawie (18 grudnia 2025 r.) stan bezczynności organu odwoławczego już ustał. W konsekwencji, skoro bezczynność Kolegium przestała istnieć po wniesieniu skargi, to nie zachodziły warunki do zobowiązania organu do załatwienia sprawy. W tym zakresie wystąpiła zatem bezprzedmiotowość postępowania, a Sąd na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 p.p.s.a. umorzył postępowanie sądowe w omawianym zakresie, o czym też orzekł w pkt 1 sentencji wyroku.
Zarazem Sąd w pkt 2 sentencji na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności w przedmiotowej sprawie.
Wobec powyższego należało rozstrzygnąć, czy stwierdzona bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, jak również o kwestiach wymienionych w art. 149 § 2 p.p.s.a.
W tym względzie trzeba wyjaśnić, że mając na uwadze miesięczny termin na załatwienie sprawy (liczony od dnia 4 sierpnia 2025 r.), który upłynął z dniem 4 września 2025 r., należało uznać, że Kolegium, działając jako organ odwoławczy, uchybiło podstawowemu miesięcznemu terminowi do załatwienia sprawy, wynikającemu z art. 35 § 3 k.p.a. Nie dopełniło też w tym okresie obowiązku informacyjnego w ramach możliwości przedłużenia terminu załatwienia sprawy (art. 36 k.p.a.). Na dzień wniesienia skargi (2 października 2025 r.) zwłoka w załatwieniu sprawy – liczona od dnia 4 września 2025 r. do daty wyekspediowania decyzji z dnia 6 października 2025 r. do strony skarżącej (6 listopada 2025 r.) – przekroczyła nieznacznie 2 miesiące. Tego rodzaju uchybienie zdecydowanie nie może być klasyfikowane jako rażące.
Podkreślić należy, że oceniając, czy naruszenie prawa jest rażące, trzeba uwzględnić nie tylko proste zestawienie terminów rozpoczęcia postępowania i jego zakończenia, względnie braku zakończenia, lecz także warunkowane okolicznościami materialnoprawnymi sprawy czynności, jakie powinien podjąć organ, dążąc do merytorycznego rozstrzygnięcia konkretnej sprawy. Kwalifikacja naruszenia jako rażące musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Zagadnienie charakteru bezczynności należy ocenić przez pryzmat rodzaju i stanu danej sprawy. Pod pojęciem rażącego naruszenia prawa rozumie się sytuację, w której bez żadnej wątpliwości można stwierdzić, że naruszono prawo, a więc sytuację, w której naruszenie jest oczywiste. Przy czym musi to być naruszenie ciężkie, które nosi cechy oczywistej i wyraźnej sprzeczności z obowiązującym prawem, niezasługujące na zaakceptowanie w demokratycznym państwie prawa i wywołujące dotkliwe skutki społeczne lub indywidualne. Nie jest zatem wystarczające dla przyjęcia bezczynności o rażącym charakterze samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów załatwienia sprawy. Przekroczenie winno być znaczne i niezaprzeczalne, a także oczywiście pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia (patrz np. wyrok NSA z dnia 17 kwietnia 2019 r. sygn. akt I OSK 3043/18, dostępny jw.).
Sąd w ramach swojego uznania stwierdził, że taka sytuacja w niniejszej sprawie nie zaistniała. W skonkretyzowanych okolicznościach badanej sprawy, należało uznać, że bezczynność organu, jakkolwiek miała miejsce, to finalnie ustała po wniesieniu skargi a przed jej przekazaniem przez organ do tutejszego Sądu, skoro decyzja z dnia 6 listopada 2025 r. została wysłana do strony w dniu 6 listopada 2025 r., a doręczona w dniu 12 listopada 2025 r. Sąd uznał również za wiarygodne wyjaśnienia Kolegium dotyczące znacznie zwiększonego wpływu spraw związanych z planowaniem i zagospodarowaniem przestrzennym. Sądowi z urzędu znane są bowiem terminy graniczne na podjęcie uchwał w sprawie planu ogólnego gminy, co wiąże się z zachowaniem mocy dotychczasowych studiów uwarunkowań i kierunków zagospodarowania przestrzennego gmin nie dłużej niż do dnia 30 czerwca 2026 r. (patrz: art. 65 ust. 1 ustawy z dnia 7 lipca 2023 r. o zmianie ustawy o planowaniu i zagospodarowaniu przestrzennym oraz niektórych innych ustaw - Dz.U. z 2023 r., poz. 1688 ze zm. [wg ostatniej zmiany z dnia 7 maja 2025 r. - Dz.U. z 2025 r., poz. 527]), jak też wydawaniem decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu z uwzględnieniem w całości lub części dotychczasowo obowiązujących zasad (patrz art. 59 ustawy zmieniającej z dnia 7 lipca 2023 r.). Wiąże się z tym bowiem również pewne wzmożenie podejmowania uchwał w sprawach miejscowych planów zagospodarowania przestrzennego, jak też wydawania decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu według dotychczas obowiązujących zasad. Sąd zdaje sobie także sprawę ze znaczącego całościowego obciążenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego wpływem spraw należących do właściwości rzeczowej i miejscowej tego organu oraz związanych z tym trudności kadrowo-organizacyjnych. W konsekwencji Sąd nie zgodził się ze stroną skarżącą co do konieczności ścisłego udowodnienia podnoszonych przez organ okoliczności. Sąd zarazem podkreśla, że okoliczności te nie mogły ekskulpować organu od zarzutu bezczynności w załatwieniu sprawy, jak też słusznie zauważył skarżący, jednakże do pewnego stopnia mogły mieć wpływ na ocenę charakteru stwierdzonej bezczynności, jak też pośrednio na ocenę konieczności zastosowania w tej sprawie dodatkowych środków prawnych w stosunku do organu.
Podsumowując tę część rozważań, Sąd wyjaśnia, że stwierdzona zwłoka organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa, o czym Sąd orzekł w pkt 3 wyroku na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a.
W następnej kolejności Sąd wyjaśnia, że w związku z przypisaną organowi bezczynnością w załatwieniu sprawy, która nie nosiła znamion rażącego naruszania prawa, uznał, że z tych samych przyczyn brak jest podstaw do zastosowania środków prawnych w postaci zasądzenia sumy pieniężnej (tu: na żądanie strony) lub grzywny (tu: z urzędu) na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a., co jest dyskrecjonalnym uprawnieniem sądu.
Podkreślić należy, że nawet w przypadku stwierdzenia, iż bezczynność organu miała postać kwalifikowaną – co jednak nie miało miejsca w przedmiotowej sprawie – ustawodawca nie zobowiązał sądu do automatycznego przyznania każdemu skarżącemu sumy pieniężnej, lecz jedynie pozostawił to uznaniu sądu. Oceny zasadności przyznania stronie skarżącej sumy pieniężnej sąd powinien w ramach sprawowanego wymiaru sprawiedliwości dokonywać każdorazowo z uwzględnieniem indywidualnych okoliczności badanej sprawy. Decyzja sądu co do wymierzenia grzywny lub przyznania sumy pieniężnej bądź też zastosowania obu tych środków, powinna być w pierwszym rzędzie uwarunkowana celem skargi na bezczynność lub przewlekłość, którym jest doprowadzenie do zakończenia postępowania, a także zapobieganie bezczynności lub przewlekłemu prowadzeniu postępowania. W tym kontekście widzieć także należy dyscyplinowanie organu. To, że przyznanie sumy pieniężnej ma charakter kompensacyjny, nie podważa stanowiska, że może być ona przyznana tylko w sytuacji, gdy to przyznanie jest potrzebne dla osiągnięcia celu orzeczenia, tj. zwalczenia stanu zawinionej zwłoki (bezczynności lub przewlekłości) organu oraz jego zdyscyplinowania (por. np. wyrok NSA z dnia 16 lutego 2018 r. sygn. akt I OSK 1163/16, dostępny jw.).
Mając zatem na uwadze cel, któremu służy przyznane sądowi administracyjnemu uprawnienie do przyznania sumy pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a., Sąd nie znalazł podstaw do zastosowania tego rodzaju dodatkowego środka prawnego. W takich warunkach przedstawiona przez stronę w skardze i piśmie procesowym z dnia 2 grudnia 2025 r. argumentacja nie mogła przesądzić o konieczności uwzględniania żądania skarżącego w tym względzie.
Z tych wszystkich powodów Sąd w pkt 4 wyroku na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę w zakresie przyznania sumy pieniężnej. Natomiast z urzędu Sąd nie doszukał się powodów do zdyscyplinowania organu poprzez zastosowanie środka w postaci grzywny. Tym bardziej, że finalnie sprawa została załatwiona w postępowaniu odwoławczym poprzez wydanie postanowienia przez organ II instancji. Poza tym warto zauważyć, że wymierzenie grzywny jest wyłącznie wtedy możliwe i uzasadnione, gdy sąd stwierdzi wystąpienie najwyższego stopnia bezczynności organu lub przewlekłego prowadzenia postępowania, tj. mającego cechy rażącego naruszenia prawa, co – jak już wyżej zostało wyjaśnione – nie miało miejsca w sprawie (patrz: wyrok NSA z dnia 10 lutego 2015 r. sygn. akt II OSK 2166/14, dostępny jw.).
Nadto trzeba jeszcze wspomnieć, że strona wniosła skargę na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dnia 6 października 2025 r. nr [...], która to sprawa w tutejszym Sądzie została zarejestrowana pod sygn. akt IV SA/Po 1026/25. W związku z tym wszelkie merytoryczne zarzuty zawarte w skardze na bezczynność, a dotyczące prawidłowości odmowy wszczęcia postępowania w przedmiocie ustalenia warunków zabudowy, powinny być podnoszone w wyżej wymienionej sprawie sądowej, gdyż to właśnie w tym postępowaniu mogą być one przedmiotem rozważań i oceny Sądu rozpatrującego skargę na rozstrzygnięcie odmawiające wszczęcia postępowania.
W tym stanie rzeczy Sąd orzekł, jak w pkt 1-4 sentencji wyroku.
O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnął w punkcie 5 sentencji na podstawie art. 200 i art. 205 § 1 p.p.s.a. Na zasądzoną od organu na rzecz strony skarżącej sumę kosztów postępowania składa się uiszczony wpis od skargi w wysokości 100 zł.