IV SAB/PO 171/25

IV SAB/Po 171/25 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-10-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-08-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Józef Maleszewski /sprawozdawca/
Maciej Busz
Tomasz Grossmann /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
658
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Stwierdzono, że organ dopuścił się bezczynności
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędzia WSA Józef Maleszewski (spr.) Sędzia WSA Maciej Busz po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 października 2025 r. sprawy ze skargi T. Y. na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w przedmiocie rozpatrzenia odwołań 1. umarza postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do rozpatrzenia odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 października 2022 r., znak sprawy [...], postępowanie [...]; 2. stwierdza, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dopuścił się bezczynności w sprawie opisanej w punkcie 1; 3. stwierdza, że bezczynność w sprawie opisanej w punkcie 1 miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 4. umarza postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do rozpatrzenia odwołania od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 października 2022 r., znak sprawy [...], postępowanie [...]; 5. stwierdza, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dopuścił się bezczynności w sprawie opisanej w punkcie 4; 6. stwierdza, że bezczynność w sprawie opisanej w punkcie 4 miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa.
Uzasadnienie
Pismem z dnia 22.07.2025 r. T. Y. (dalej jako: skarżąca) wywiodła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu skargę na bezczynność Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych w rozpatrzeniu odwołań od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 października 2022 r., znak sprawy [...], postępowania: [...] i [...].
Skarżąca wniosła o stwierdzenie, że organ pozostaje w bezczynności, zobowiązanie organu do wydania decyzji w sprawie oraz o zasądzenie od organu kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi skarżąca wyjaśniła, że w dniu 27.04.2022 r. złożyła wniosek o przyznanie świadczenia wychowawczego w sprawie o numerze [...]. Skarżąca podała, że wszystkie wymagane przez organ dokumenty zostały przeze nią dostarczone w terminie, zgodnie z wezwaniami organu.
Skarżąca wskazała, że na Platformie Usług Elektronicznych Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (dalej jako: PUE ZUS) widnieje informacja, że postępowanie w tej sprawie ma status "w trakcie obsługi - wznowione postępowanie", z datami: 26.10.2022 r. oraz 25.04.2023 r.
W dniu 30.07.2024 r. wobec przedłużającego się postępowania skarżąca złożyła za pośrednictwem PUE ZUS skargę "ZAS-58" oraz ponaglenie. Organ nie udzielił żadnej odpowiedzi na te pisma i nie rozpatrzył ponaglenia.
Dalej skarżąca argumentowała, że w dniu 1.07.2025 r. wysłała kolejne ponaglenie. Jak wyjaśniła, do dnia 22.07.2025 r. nie otrzymała żadnej odpowiedzi.
W niniejszej sprawie doszło - zdaniem skarżącej - do rażącego naruszenia art. 35 i 37 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j. Dz. U. z 2024 r. poz. 572 z późn. zm., dalej jako: k.p.a.) oraz zasady prowadzenia postępowania bez zbędnej zwłoki. Organ pozostaje w bezczynności mimo upływu ponad trzech lat od złożenia wniosku i mimo formalnego wznowienia postępowania. Brak jakiejkolwiek reakcji na pisma, skargi i ponaglenia składane zarówno drogą elektroniczną, jak i listowną, świadczy o długotrwałym ignorowaniu wniosków skarżącej oraz o rażącym naruszeniu obowiązku działania w rozsądnym terminie zgodnie z art. 35 § 1 i § 3 k.p.a.. W przedmiotowej sprawie upłynęły już wszelkie przewidziane przepisami prawa terminy na jej rozpatrzenie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o skierowanie sprawy do rozpoznania w trybie uproszczonym, umorzenie postępowania wywołanego wniesieniem skargi, umorzenie postępowania w zakresie zobowiązania organu do rozpoznania odwołań skarżącej z dnia 27.10.2022 r. od decyzji organu z dnia 26.10.2022 r. odmawiających przyznania świadczenia wychowawczego na dzieci K. Y. i D. Y. na okres świadczeniowy [...], stwierdzenie, że bezczynność organu nie miała miejsca z rażącym naruszeniem prawa oraz o oddalenie skargi w pozostałym zakresie.
Następnie organ wskazał na przebieg postępowania w sprawie. Wyjaśnił, że skarżąca złożyła jedną skargę w związku z nierozpoznaniem odwołań od dwóch decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych odmawiających prawa do świadczenia wychowawczego na dwoje dzieci na okres świadczeniowy [...]. Akta sprawy były prowadzone łącznie w sprawie obu małoletnich.
Dalej organ wskazał, że w dniu 23.08.2022 r. wezwał skarżącą do uzupełnienia wniosku poprzez złożenie dokumentu potwierdzającego nadanie dzieciom numerów PESEL UKR, bądź złożenie wniosku na formularzu SW-R. Na ww. wezwanie strona nie odpowiedziała, stąd też w dniu 26.10.2022 r. organ wydał dwie decyzje o odmowie prawa do świadczenia wychowawczego (odrębnie na każde z dzieci). W uzasadnieniu decyzji wyjaśniono, że z dokumentacji zgromadzonej w sprawie wynika, że strona nie mieszka w Polsce, co z uwagi na brzmienie art. 1 ust. 3 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci, wyklucza możliwość przyznania świadczenia.
W dniu 27.10.2022 r. wpłynęło odwołanie skarżącej, w którym wyjaśniła, że w Polsce przebywa od 01.04.2022 r. oraz posiada status [...]. Następie w dniu 03.01.2023 r. skarżąca przedłożyła zaświadczenia z rejestru PESEL datowane na 02.01.2023 r. i ponownie złożyła odwołanie (potraktowane jako uzupełnienie poprzedniego odwołania), do którego załączyła uprzednio przedłożone zaświadczenie z rejestru PESEL. Ponadto wyjaśniła, że z Polski wyjechała tylko na 3 dni i wróciła w dniu 13.10.2022 r.
Kolejno w dniu 25.04.2023 r. organ zwrócił się do skarżącej o wyjaśnienie rozbieżności dot. pobytu strony w Polsce, a wynikających z zapisów w rejestrze prowadzonym przez Komendanta Głównego Straży Granicznej. W przedmiotowym rejestrze odnotowano bowiem, że jako uchodźca strona została wpisana z pobytem legalnym wyłącznie w okresie 1.04.2022 r. - 10.10.2022 r. Wyjaśniono jednocześnie, że należy się skontaktować z właściwą placówką Straży Granicznej.
W odpowiedzi na powyższe w dn. 25.04.2023 r. skarżąca przesłała skany paszportu, w tym z pieczęcią Wojewody [...] potwierdzającą złożenie wniosku o wydanie zezwolenia na pobyt czasowy.
Następnie, w związku z brakiem rozpoznania odwołania, strona kilkukrotnie interweniowała w swojej sprawie. Skarżąca przedłożyła ponadto akty urodzenia dzieci (uwierzytelnione tłumaczenia) oraz decyzję Wojewody [...] z 19.05.2023 r. w przedmiocie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy do dnia 8.02.2026 r. i zezwolenie na wykonywanie pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Przedłożono również korespondencję otrzymaną z placówki SG w [...], zgodnie z którą wjazd skarżącej do Polski w dniu 13.10.2022 r. odnotowany został jako wjazd w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium [...]. Ponadto do innego wniosku (na inny okres świadczeniowy) strona dołączyła karty pobytu dzieci w Polsce ważne w okresie od 22.09.2023 r. do 30.08.2024 r.
W dniu 3.07.2025 r. wpłynęło ponaglenie w związku z brakiem rozpoznania sprawy, a następnie w dniu 24.07.2025 r. skarga na bezczynność organu.
W dniu 25.07.2025 r. organ wydał decyzję dotyczącą jednego dziecka skarżącej, a w dniu 5.08.2025 r. decyzję dotyczącą drugiego dziecka, mocą których uchylił decyzje z dnia 26.10.2022 r. i przyznał stronie świadczenia zgodnie z wnioskiem, tj. na cały okres świadczeniowy [...] na oboje dzieci.
Ustosunkowując się do skargi na bezczynność, organ wskazał, że żądanie skarżącej zostało rozstrzygnięte decyzjami Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 25.07.2025 r. i 5.08.2025 r., zatem z przekroczeniem terminów przewidzianych na załatwienie sprawy. Odmawiając pierwotnie stronie przyznania prawa do świadczenia wychowawczego wyjaśniono podstawy rozstrzygnięcia, co ostatecznie skutkowało przedłożeniem przez stronę dokumentów potwierdzających status posiadany w spornym okresie i warunkujący uzyskanie prawa do wnioskowanego świadczenia.
Organ argumentował, iż fakt rozpoznania odwołania skarżącej z przekroczeniem terminów wskazanych w art. 35 k.p.a. wynika m.in. z powszechnie znanego faktu dużej liczby spraw rozpoznawanych w przedmiocie obsługi wniosków o świadczenia rodzinne oraz tego, że proces rozpoznawania wniosków jest w znacznej mierze zautomatyzowany. W przypadku zaś, gdy tak jak w sprawie, wnioski i pisma strony składane są na innych formularzach, niż dedykowane do danej czynności, możliwe jest błędne zaczytanie przez system złożonych dokumentów, a w konsekwencji ich nieprzetworzenie w konkretnej sprawie, co z kolei przekłada się na nierozpoznanie wniosku.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje:
Skarga okazała się zasadna.
Stosownie do art. 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Zgodnie z art. 3 § 2 pkt 8 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 z późn. zm, dalej zwanej p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadkach określonych w pkt 1-4 tego przepisu lub przewlekłe prowadzenie postępowania w przypadku określonym w pkt 4a ww. przepisu. Dalsze przypadki zaskarżalnej bezczynności oraz przewlekłego prowadzenia postępowania zostały unormowane w art. 3 § 2 pkt 9 p.p.s.a.
Stosownie do art. 119 pkt 4 p.p.s.a. skarga na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania może być rozpoznana przez sąd administracyjny w trybie uproszczonym. Niniejsza sprawa została rozpoznana przez Sąd w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 119 pkt 4 p.p.s.a. przez trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).
Na wstępie rozważenia wymaga kwestia dopuszczalności rozpoznawanej skargi. Wskazać należy, że w dniu wniesienia skargi na bezczynność organ nie wydał jeszcze decyzji kończących postępowanie. Zgodnie z art. 53 § 2b p.p.s.a. formalnym wymogiem dla skutecznego wniesienia omawianej skargi jest to, aby została ona poprzedzona ponagleniem skierowanym do właściwego organu. Przy tym, jak podkreśla się w orzecznictwie, dla swej skuteczności musi ono zostać wniesione w toku postępowania, którego dotyczy zarzucana organowi opieszałość (por. postanowienie NSA(7) z 2.09.2020 r., II OSK 3732/18; CBOSA). Natomiast to, czy w ogóle, a jeśli tak, to w jaki sposób ponaglenie zostało rozpatrzone przez właściwy organ, nie ma znaczenia dla dopuszczalności skargi, ani dla jej skuteczności (por. wyroki NSA: z 25.09.2018 r., II OSK 1659/18; z 30.01.2020 r., II OSK 3092/19; z 13.10.2020 r., II OSK 71/20; dostępne w CBOSA), o ile tylko ponaglenie nie zostało wniesione przedwcześnie.
Z akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżąca spełniła powyższy wymóg formalny, albowiem w dniu 1.07.2025 r. wywiodła do organu wymagane ponaglenie. Dostrzeżenia ponadto wymaga, że do skarg na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania nie mają zastosowania terminy do wniesienia skargi ustalone w przepisach art. 53 p.p.s.a. Zgodnie bowiem z art. 53 § 2b p.p.s.a. skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu. W niniejszej sprawie skarga została wniesiona w toku postępowania administracyjnego i po wniesieniu ponaglenia, a zatem w świetle p.p.s.a. jest dopuszczalna.
Stosownie do art. 149 § 1 p.p.s.a., sąd uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 p.p.s.a. albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a p.p.s.a.:
1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności;
2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa;
3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania.
Zgodnie z art. 149 § 1a p.p.s.a. jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Sąd, w przypadku, o którym mowa w art. 149 § 1 p.p.s.a., może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. lub przyznać od organu na rzecz skarżącego sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. (art. 149 § 2 p.p.s.a.).
Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi sąd oddala skargę - zgodnie z art. 151 p.p.s.a.
Podkreślenia wymaga, że organy administracji publicznej zobowiązane są do przestrzegania zasad ogólnych postępowania administracyjnego, a w szczególności, stosownie do art. 12 § 1 k.p.a., powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Realizacji tej zasady służy m.in. przepis art. 35 § 1 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej zobowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki. W myśl art. 35 § 3 k.p.a. załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. Do terminów powyższych nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów doręczania z wykorzystaniem publicznej usługi hybrydowej, okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu (art. 35 § 5 k.p.a.). O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie, określonym w art. 35 k.p.a., organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Dotyczy to również przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 k.p.a.).
Sąd administracyjny rozpoznając skargę na przewlekłość lub bezczynność postępowania, zobowiązany jest ustalić rzeczywistą postać zwłoki organu administracji, bez względu na to, jak została sformułowana skarga dotycząca niezałatwienia sprawy przez organ administracji. Wynika to z tego, że bezczynność i przewlekłość są pojęciami rozłącznymi, że niezależnie od tego czy zostanie stwierdzona bezczynność, czy przewlekłość prawne konsekwencje są takie same oraz z tego, że w myśl art. 134 § 1 p.p.s.a., co do zasady, wojewódzki sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. (por. wyroki NSA z 7 września 2022 r., sygn. akt II OSK 871/22; z 17 marca 2020 r., sygn. akt II OSK 3990/19 oraz postanowienie NSA z 4 grudnia 2019 r., sygn. akt II OSK 2317/19, CBOSA).
Wyjaśnić zatem należy, że bezczynność jest stanem obiektywnie sprawdzalnym, związanym tylko z upływem terminu określonego w ustawie albo terminu wyznaczonego przez organ na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. Przewlekłość postępowania natomiast to stan, w którym postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a.). Przewlekłość występuje w postępowaniu prowadzonym w sposób, który przez czas dłuższy niż wymagany do jego zakończenia i bez uzasadnionej i ważnej przyczyny nie zmierza do bezpośredniego załatwienia sprawy (art. 12 k.p.a.).
Bezczynność jest związana z naruszeniem terminów załatwienia sprawy, zarówno terminów określonych w ustawach, jak i wskazanych przez organ administracji na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. - zachodzi wówczas, gdy terminy ustawowe oraz wskazane przez organ administracji na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. upłynęły, a sprawa nie została załatwiona, zaś przewlekłość występuje wtedy, gdy terminy ustawowe oraz wskazane na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. jeszcze nie upłynęły, a sprawa nie została załatwiona, mimo że z uwagi na swój charakter mogła być już załatwiona. Przewlekłość obejmuje zatem przypadki, w których formalnie nie dochodzi do przekroczenia terminu załatwienia sprawy (np. w związku z zastosowaniem art. 36 § 1 k.p.a.), ale organ załatwia sprawę dłużej niż powinien w świetle zasady szybkości postępowania - Druk sejmowy nr 1183 Sejmu VIII kadencji (wyrok WSA w Gdańsku z 13.11.2024 r., II SAB/Gd 35/24, LEX nr 3784165.).
Za takim rozumieniem bezczynności i przewlekłości opowiedział się też Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale z 22 czerwca 2020 r., sygn. akt II OPS 5/19, stwierdzając w jej uzasadnieniu, że: "(z) treści przywołanych definicji normatywnych należy wywieść, iż organ jest bezczynny, jeśli nie zakończy postępowania w przewidziany prawem sposób w ustawowym terminie lub w terminie przez siebie zmienionym na podstawie art. 36 § 1 k.p.a. Natomiast postępowanie jest przewlekle prowadzone, jeśli w granicach czasowych przeznaczonych na załatwienie sprawy, organ działa opieszale, nieefektywnie i nie rozstrzyga sprawy, mimo że brak jest do tego przeszkód". Nadto, w powołanej uchwale stwierdzono, że ustawą z dnia 7 kwietnia 2017 r. o zmianie ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego oraz niektórych innych ustaw pojęcia bezczynności i przewlekłości uzyskały "odmienny znaczeniowo sens". Uwzględniając powyższe stwierdzić należy, że z art. 37 § 1 k.p.a. wynika, że bezczynność i przewlekłość są pojęciami rozłącznymi, co oznacza, że w tej samej sprawie nie może występować zarówno bezczynność, jak i przewlekłość (zob. wyrok NSA z 7 września 2022 r., sygn. akt II OSK 871/22).
W konsekwencji stwierdzić należy, że o przewlekłym prowadzeniu postępowania w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. można mówić tylko wówczas, gdy jeszcze nie upłynął termin do wydania decyzji określony według przepisów wskazanych w art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., a organ przy dołożeniu należytej staranności mógłby sprawę załatwić przed upływem tych terminów. Po ich upływie ocenie może podlegać jedynie stan bezczynności organu (zob. powołane postanowienie NSA z 4 grudnia 2019 r., sygn. II OSK 2317/19).
Z taką właśnie sytuacją, tj. upływem terminów załatwienia sprawy skutkującym bezczynnością organu, mamy do czynienia w niniejszej sprawie.
Ze znajdujących się w aktach dokumentów wynika, że decyzjami z dnia 26.10.2022 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych odmówił prawa do świadczenia wychowawczego na okres od 1.06.2022 r. do 31.05.2023 r. na dzieci Dmytro Yarkov Kiril Yarkov. Od tych decyzji skarżąca wywiodła w dniu 27.10.2022 r. odwołania. Następnie w dniu 3.01.2023 r. skarżąca przesłała do organu zaświadczenie z rejestru PESEL.
Pismem z dnia 25.04.2023 r. organ skierował do skarżącej pismo informujące, że z danych z rejestru Straży Granicznej wynika, iż skarżąca posiadała legalny pobyt w Polsce w okresie od 1.04.2022 r. do 10.10.2022 r. W odpowiedzi na powyższe skarżąca, pismem z dnia 25.04.2023 r., przedstawiła skan swojego paszportu. Kolejno w dniu 28.06.2022 r. skarżąca przesłała skan swojej karty pobytu (zezwolenie na pobyt czasowy do 8.02.2026 r.) oraz przetłumaczone na język polski akty urodzenia dzieci. W dniu 17.06.2024 r. skarżąca wystosowała do organu pismo z wyjaśnieniami i prośbą o rozpatrzenie sprawy. W dniu 30.07.2024 r. skarżąca ponownie zwróciła się do organu w celu przyspieszenia załatwienia sprawy, a następnie pismem z dnia 1.07.2025 r. skarżąca wywiodła ponaglenie. Organ rozpatrzył odwołania skarżącej wydając decyzje z 25.07.2025 r. i 5.08.2025 r.
Z akt sprawy jednoznacznie wynika, że od momentu wniesienia odwołań do czasu wniesienia skargi na bezczynność organ podjął jedną (udokumentowaną) czynność: wystosował do skarżącej pismo z dnia 25.04.2023 r. W toku postepowania organ nie podejmował żadnych innych działań, ani też nie poinformował skarżącej o niezałatwieniu sprawy w terminie, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin jej załatwienia oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia, czym naruszył dyspozycję art. 36 § 1 k.p.a. Okoliczność ta nabiera szczególnego znaczenia, bowiem wobec braku zawiadomienia, o którym mowa w art. 36 § 1 k.p.a., termin na rozpoznanie odwołania nie został przedłużony, a w konsekwencji załatwienie sprawy winno nastąpić w terminie wynikającym z 35 § 3 k.p.a. - tj. w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania. W tym terminie organ nie wydał rozstrzygnięcia w sprawie. Decyzje kończące postępowanie organ wydał dopiero w reakcji na złożoną przez skarżącą skargę na bezczynność, co wynika z zestawienia daty jej wpływu (tj. 24.07.2025 r. – prezentata organu) oraz daty ww. czynności (tj. 25.07.2025 r. i 5.08.2025 r.).
W okolicznościach niniejszej sprawy należało więc stwierdzić, że Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych dopuścił się bezczynności w rozpatrzeniu odwołań od obu decyzji w sprawie, o czym Sąd orzekł na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. (pkt 2 i 5 sentencji wyroku).
W takiej sytuacji Sąd obowiązany był ocenić - stosownie do art. 149 § 1a p.p.s.a. - czy bezczynność ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W ocenie Sądu bezczynność, jakiej dopuścił się organ miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. W orzecznictwie sądów administracyjnych akcentuje się, że rażącym naruszeniem prawa będzie stan, w którym - bez żadnej wątpliwości i wahań - można stwierdzić, że naruszono prawo w sposób oczywisty. Kwalifikacja naruszenia, jako rażące, musi posiadać pewne dodatkowe cechy w stosunku do stanu określanego jako zwykłe naruszenie. Podkreśla się także, że dla uznania rażącego naruszenia prawa nie jest wystarczające samo przekroczenie przez organ ustawowych obowiązków, czyli także terminów załatwienia sprawy. Wspomniane przekroczenie musi być znaczne i niezaprzeczalne. Ponadto, rażące opóźnienie w podejmowanych przez organ czynnościach musi być w oczywisty sposób pozbawione jakiegokolwiek racjonalnego uzasadnienia. Ustawodawca nie zdefiniował kryteriów stanu rażącego naruszenia prawa, pozostawiając dokonanie kwalifikacji w tym zakresie uznaniu sądu orzekającego, opierającemu się na analizie całokształtu okoliczności sprawy. Pozostawienie odwołań skarżącej bez rozpoznania przez niemalże 3 lata nie ma uzasadnienia i wskazuje na lekceważenie przepisów prawa przez organ. Przedstawione w odpowiedzi na skargę argumenty o dużej liczbie spraw prowadzonych przez organ, choć niewątpliwie wskazują na obiektywne trudności w sprawnym prowadzeniu postępowania, to jednak nie powinny prowadzić do tak długiego i pozbawionego wszelkiej aktywności organu rozpatrywania spraw. W szczególności organ zignorował obowiązek wynikający z art. 36 k.p.a., zaś rozpatrzenie odwołań nastąpiło dopiero na skutek złożenia skargi na bezczynność i to po upływie roku od poprzedniego pisma skarżącej zawierającego prośbę o załatwienie spraw, w którym to roku organ nie wykazał żadnej aktywności - choćby przejawiającej się we wskazaniu terminu załatwienia. W odniesieniu do takiego stanu rzeczy w niniejszej sprawie - w ocenie Sądu - zasadne jest stwierdzenie naruszenia prawa o takim stopniu intensywności, że zakwalifikowanie winno ono zostać jako rażące.
W takich warunkach Sąd stwierdził na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a., że bezczynność organu w obu sprawach miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt 3 i 6 sentencji wyroku).
Skarga nie zawiera żądania wymierzania organowi grzywny, a Sąd nie znalazł podstaw do wymierzenia jej z urzędu na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a.
Z uwagi na załatwienie obu spraw poprzez wydanie decyzji, ale już po wniesieniu rozpoznawanej skargi, Sąd na podstawie art. 161 § 1 pkt 3 w zw. z art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a umorzył postępowanie sądowe w zakresie zobowiązania Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych do rozpatrzenia odwołań od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 26 października 2022 r., znak sprawy [...], postępowania nr: [...] i [...], o czym orzekł odpowiednio w punkach 1 i 4 sentencji wyroku.