IV SAB/PO 103/25

IV SAB/Po 103/25 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2025-06-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-04-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Jacek Rejman /sprawozdawca/
Józef Maleszewski
Tomasz Grossmann /przewodniczący/
Symbol z opisem
6153 Warunki zabudowy  terenu
658
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Zobowiązano do podjęcia czynności
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Grossmann Sędzia WSA Józef Maleszewski Asesor sądowy WSA Jacek Rejman (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 5 czerwca 2025 r. sprawy ze skargi N. sp. z o.o. z siedzibą w P. na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji 1. zobowiązuje Samorządowe Kolegium Odwoławcze do rozpatrzenia sprawy z wniosku skarżącego z dnia [...] czerwca 2024 r. o stwierdzenie nieważności decyzji wydanej w sprawie znak [...] w terminie 1 miesiąca od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi sprawy; 2. stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności w sprawie opisanej w pkt 1 sentencji; 3. stwierdza, że bezczynność ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; 4. wymierza organowi grzywnę w wysokości 300 zł (trzysta złotych); 5. oddala skargę w pozostałej części; 6. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego na rzecz skarżącego N. sp. z o.o. z siedzibą w P. kwotę 597 zł (pięćset dziewięćdziesiąt siedem złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
N. sp. z o.o. z siedzibą w P. (dalej również: Spółka; skarżąca; strona), reprezentowana przez pełnomocnika procesowego (radcę prawnego), w skardze na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze (dalej również: Kolegium; organ) w sprawie oznaczonej [...] - o stwierdzenie nieważności decyzji Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia 6 kwietnia 2011 r. znak [...], przeniesionej na rzecz Spółki decyzją z dnia 7 marca 2023 r. znak [...], zarzuciła organowi administracji publicznej, że: 1) w sprawie nie toczy się postępowanie dowodowe, bądź nie dostała informacji o tym fakcie; 2) nie ma żadnych przeszkód, aby sprawa była załatwiona w terminie wynikającym z Kodeksu, tj. w miesiąc; 3) nie otrzymała prawidłowego zawiadomienia o wyznaczeniu nowego terminu załatwienia sprawy, gdzie organ wskazałby na przyczyny zwłoki i prowadzone postępowanie dowodowe, chociaż obowiązek taki spoczywa na organie z mocy art. 36 § 1 k.p.a.; 4) nie rozumie, dlaczego nie dostała żadnego listu w sprawie, nawet chociażby informacji o wszczęciu postępowania w sprawie; 5) jedyną korespondencję, jaką otrzymała jest informacja - do wiadomości, wystosowana przez Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia 25 czerwca 2024 r. znak [...] w reakcji na wystąpienie Kolegium z dnia 13 czerwca 2024 r.; 6) nie otrzymała rozstrzygnięcia w sprawie – a zatem doszło do rażącego naruszenia norm zawartych w Kodeksie postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.).
Przy tak sformułowanych zarzutach, umotywowanych w uzasadnieniu skargi, Spółka wniosła o: stwierdzenie, że organ dopuścił się bezczynności w powyższej sprawie, zaś ta miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa; zobowiązanie organu do rozpoznania wniosku w terminie wynoszącym 1 miesiąc od chwili uprawomocnienia się wyroku sądu administracyjnego; zastosowanie art. 149 § 2 p.p.s.a. poprzez orzeczenie na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a. lub przyznanie od organu na rzecz skarżącego sumy pieniężnej do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 p.p.s.a.; zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w odpowiedzi na skargę wniosło o jej oddalenie.
Organ wyjaśnił, że wniosek o stwierdzenie nieważności decyzji Burmistrza Gminy [...] (dalej również: Burmistrz) z dnia 6 kwietnia 2011 r. znak [...] wpłynął do organu w dniu 6 czerwca 2024 r. Następnie w piśmie z dnia 13 czerwca 2024 r. Kolegium zwróciło się do Burmistrza o nadesłanie akt administracyjnych sprawy wraz z ustosunkowaniem się do zarzutów zawartych we wskazanym wyżej wniosku. W piśmie z dnia 25 czerwca 2024 r. znak [...] Burmistrz Miasta i Gminy [...] nadesłał akta administracyjne wspomnianej sprawy wraz z ustosunkowaniem się do zarzutów wniosku o stwierdzenie nieważności.
Wobec powyższego pismem z dnia 1 kwietnia 2025 r. Kolegium zawiadomiło stronę o wszczęciu na wniosek N. sp. z o.o. postępowania administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia 6 kwietnia 2011 r. znak [...] Z kolei pismem z dnia 1 kwietnia 2025 r. znak [...] Kolegium zawiadomiło stronę o możliwości zapoznania się i wypowiedzenia co do zgromadzonych dowodów, materiałów i zgłoszonych żądań, na podstawie art. 10 § 1 k.p.a.
Kolegium stwierdziło, że w takim stanie faktycznym argumenty zawarte w skardze należy uznać za nieuzasadnione. W tej sytuacji wniosek o oddalenie skargi jest zasadny, jak też stwierdzenie, że nie występuje bezczynność organu w przedmiotowej sprawie.
Przy piśmie przewodnim z dnia 29 kwietnia 2025 r. (k. 88) pełnomocnik skarżącej nadesłał wydruk ponaglenia z dnia 3 stycznia 2025 r. wniesionego do Kolegium w sprawie znak [...] (k. 91), jak też dowód jego nadania i doręczenia za pośrednictwem usługi e-doręczenia (k. 93-100).
Po doręczeniu Kolegium odpisu przedmiotowego pisma strony, organ nie zaprzeczył okolicznościom w nim wskazanym ani też nie przedstawił innego stanowiska w sprawie (k. 105, 108, 109).
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Na wstępie wyjaśnić należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana z urzędu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 4 i art. 120 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935 ze zm.) - dalej: p.p.s.a.
Kontrola przez sądy administracyjne działalności administracji publicznej obejmuje m.in. orzekanie w sprawach skarg na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania organów administracji (art. 3 § 1 i 2 pkt 8 i 9 p.p.s.a.). Zakres kontroli sądu w takich sprawach obejmuje także brak efektywnych działań administracji w sytuacji, gdy obowiązujące przepisy nakładają na jej organy obowiązek załatwienia sprawy administracyjnej w określonym czasie i w określonej formie. Kwestia bezczynności organu w załatwieniu sprawy sprowadza się do oceny, czy sprawa podlega załatwieniu przez organ w drodze wydania określonego przez ustawodawcę aktu administracyjnego bądź podjęcia czynności materialno-technicznej oraz czy wydanie określonego aktu prawnego nastąpiło w ustawowo określonym terminie. Z kolei w odniesieniu do przewlekłego prowadzenia postępowania ocenia się zasadniczo sprawność podejmowanych czynności.
W myśl art. 149 p.p.s.a. sąd, uwzględniając skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organy w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 1-4 albo na przewlekłe prowadzenie postępowania w sprawach określonych w art. 3 § 2 pkt 4a: 1) zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie aktu, interpretacji albo do dokonania czynności; 2) zobowiązuje organ do stwierdzenia albo uznania uprawnienia lub obowiązku wynikających z przepisów prawa; 3) stwierdza, że organ dopuścił się bezczynności lub przewlekłego prowadzenia postępowania. Jednocześnie sąd stwierdza, czy bezczynność organu lub przewlekłe prowadzenie postępowania przez organ miały miejsce z rażącym naruszeniem prawa (art. 149 § 1a p.p.s.a.). W przypadku, o którym mowa w § 1, sąd może ponadto orzec z urzędu albo na wniosek strony o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości określonej w art. 154 § 6 lub przyznać od organu sumę pieniężną do wysokości połowy kwoty określonej w art. 154 § 6 (art. 149 § 2 p.p.s.a.).
Stosownie do art. 35 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572) organy administracji publicznej obowiązane są załatwiać sprawy bez zbędnej zwłoki (§ 1). Niezwłocznie powinny być załatwiane sprawy, które mogą być rozpatrzone w oparciu o dowody przedstawione przez stronę łącznie z żądaniem wszczęcia postępowania lub w oparciu o fakty i dowody powszechnie znane albo znane z urzędu organowi, przed którym toczy się postępowanie, bądź możliwe do ustalenia na podstawie danych, którymi rozporządza ten organ (§ 2). Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej – nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym – w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (§ 3). Załatwienie sprawy w postępowaniu uproszczonym powinno nastąpić niezwłocznie, nie później niż w terminie miesiąca od dnia wszczęcia postępowania (§ 3a). Przepisy szczególne mogą określać inne terminy niż określone w § 3 i 3a (§ 4). Do terminów określonych w przepisach poprzedzających nie wlicza się m.in. terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo przyczyn niezależnych od organu (§ 5).
Według art. 37 § 1 stronie służy prawo do wniesienia ponaglenia, jeżeli: 1) nie załatwiono sprawy w terminie określonym w art. 35 lub przepisach szczególnych ani w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 (bezczynność); 2) postępowanie jest prowadzone dłużej niż jest to niezbędne do załatwienia sprawy (przewlekłość). Zgodnie zaś z art. 37 § 3 k.p.a. ponaglenie wnosi się: 1) do organu wyższego stopnia za pośrednictwem organu prowadzącego postępowanie; 2) do organu prowadzącego postępowanie - jeżeli nie ma organu wyższego stopnia. Przy tym, jeżeli ponaglenie zostało wniesione przed upływem terminu określonego w art. 35 albo przepisach szczególnych, organ prowadzący postępowanie pozostawia ponaglenie bez rozpoznania (art. 37 § 3a zd. pierwsze k.p.a.). Natomiast przepis art. 53 § 2b p.p.s.a. stanowi, że skargę na bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania można wnieść w każdym czasie po wniesieniu ponaglenia do właściwego organu.
Z akt sprawy wynika, że przed wniesieniem skargi (co nastąpiło drogą elektroniczną w dniu 21 marca 2025 r.) skarżąca w dniu 3 stycznia 2025 r. wystąpiła z ponagleniem do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w sprawie zarejestrowanej pod znakiem [...], dotyczącej wniosku Spółki z dnia 6 czerwca 2024 r. o stwierdzenie nieważności decyzji Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia 6 kwietnia 2011 r. znak [...]
W takich warunkach Sąd stwierdził, że skarga w niniejszej sprawie została wniesiona z zachowaniem wymogów formalnych, o których mowa w art. 52 § 1 i 2 oraz art. 53 § 2b p.p.s.a. Skarga była dopuszczalna, co umożliwiało jej merytoryczne rozpoznanie przez sąd administracyjny.
W niniejszym postępowaniu istotne było rozstrzygnięcie, czy zarzucana w skardze zwłoka Kolegium rzeczywiście istniała – tak w dacie wniesienia skargi, jak i w dacie wyrokowania – a jeśli tak, to czy miała ona charakter rażący. Przy tym zasadnicze znacznie miał moment, od którego należy liczyć organowi termin do załatwienia sprawy, co znajdowało swoje przełożenia na stwierdzenie do kiedy organ powinien był załatwić sprawę wywołaną podaniem skarżącej Spółki.
Na dzień wniesienia skargi i rozstrzygania przez Sąd stan sprawy przedstawiał się następująco.
W dniu 6 czerwca 2024 r. (data wpływu [prezentaty] podania do Samorządowego Kolegium Odwoławczego) N. sp. z o.o. wystąpiła z wnioskiem o stwierdzenie nieważności decyzji Burmistrza Gminy [...] z dnia 6 kwietnia 2011 r. znak [...] ustalającej warunki zabudowy dla inwestycji polegającej na budowie maksymalnie dwunastu budynków mieszkalnych dwulokalowych w zabudowie bliźniaczej z garażami na działkach nr ewid.: [...], [...], [...], [...], obręb R., w miejscowości R., która to decyzja została przeniesiona na rzecz Spółki decyzją z dnia 7 marca 2023 r. znak [...]
W piśmie z dnia 13 czerwca 2024 r. znak [...] Kolegium zwróciło się do Burmistrza o nadesłanie akt administracyjnych sprawy wraz z ustosunkowaniem się do zarzutów zawartych we wskazanym wyżej wniosku. W piśmie z dnia 25 czerwca 2024 r. znak [...] Burmistrz Miasta i Gminy [...] nadesłał akta administracyjne wspomnianej sprawy wraz z ustosunkowaniem się do zarzutów wniosku o stwierdzenie nieważności. Akta sprawy wraz z pismem przewodnim wpłynęły do Kolegium w dniu 28 czerwca 2024 r. (data prezentaty).
W dniu 3 stycznia 2025 r. Spółka wniosła do Samorządowego Kolegium Odwoławczego ponaglenie na niezałatwienie sprawy znak [...] Następnie w dniu 21 marca 2025 r. Spółka wystąpiła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu ze skargą na bezczynność i przewlekłe prowadzenie postępowania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w sprawie oznaczonej [...] - o stwierdzenie nieważności decyzji Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia 6 kwietnia 2011 r. znak [...]
Kolegium w piśmie z dnia 1 kwietnia 2025 r. znak [...] zawiadomiło stronę o wszczęciu na wniosek N. sp. z o.o. postępowania administracyjnego w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji Burmistrza Miasta i Gminy [...] z dnia 6 kwietnia 2011 r. znak [...] Ponadto pismem z tego samego dnia Kolegium na podstawie art. 10 § 1 k.p.a. zawiadomiło stronę o możliwości zapoznania się i wypowiedzenia co do zgromadzonych dowodów, materiałów i zgłoszonych żądań.
Na dzień rozstrzygania sprawy przez Sąd, tj. 5 czerwca 2025 r., żadna ze stron postępowania nie poinformowała Sądu o wydaniu rozstrzygnięcia w przedmiotowej sprawie prowadzonej pod znakiem [...]
Uwzględniając powyższe okoliczności faktyczne sprawy i stan prawny, wyjaśnić należy, że bezczynność jest stanem związanym z upływem terminu na załatwienie sprawy, który został określony w ustawie albo wyznaczony przez organ na podstawie art. 36 § 1 k.p.a., co wynika z art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a. Natomiast przewlekłe prowadzenie postępowania to stan, w którym wprawdzie organ administracji nie przekroczył terminów określonych we wskazany powyżej sposób, nie ma zatem podstaw do stwierdzenia bezczynności, ale postępowanie jest prowadzone, toczy się, dłużej niż jest to niezbędne dla załatwienia konkretnej sprawy. O przewlekłym prowadzeniu postępowania w rozumieniu art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a. można mówić tylko wówczas, gdy jeszcze nie upłynął termin do wydania decyzji określony według przepisów wskazanych w art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., a organ przy dołożeniu należytej staranności mógłby sprawę załatwić przed upływem tych terminów (por. postanowienie NSA z dnia 4 grudnia 2019 r. sygn. akt II OSK 2317/19 – to, jak też pozostałe, przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia dostępne w Internecie pod adresem: http://orzeczenia.nsa.gov.pl).
Rozpoznając skargę na bezczynność organu lub przewlekłość postępowania sąd administracyjny zobowiązany jest ustalić rzeczywistą postać opieszałości organu administracji w załatwieniu sprawy, bez względu na to, jak zostały sformułowane żądania skargi. Przy czym bezczynność i przewlekłość są pojęciami rozłącznymi, co oznacza, że w tej samej sprawnie nie może występować zarówno bezczynność, jak i przewlekłość (patrz: wyrok NSA z dnia 7 września 2022 r. sygn. akt II OSK 871/22).
Obecnie, z uwagi na brzmienie art. 37 § 1 pkt 1 k.p.a., pojęcie "bezczynności" – inaczej niż pojęcie "przewlekłości" (art. 37 § 1 pkt 2 k.p.a.) - jest rozumiane formalnie, tj. jako niezałatwienie sprawy w terminie określonym w art. 35 k.p.a. lub przepisach szczególnych, względnie w terminie wskazanym zgodnie z art. 36 § 1 k.p.a. Innymi słowy, chodzi w tym przypadku wyłącznie o przekroczenie terminu określonego na podstawie art. 35 k.p.a. albo na podstawie przepisu szczególnego, względnie terminu przedłużonego przez organ zgodnie z art. 36 k.p.a. Pojęcie "bezczynności" – również w rozumieniu art. 3 § 2 pkt 8 i 9 p.p.s.a. oraz art. 149 p.p.s.a. – sprowadza się więc obecnie do badania kwestii ewentualnego naruszenia "terminowości" działania organów administracyjnych: niezałatwienia sprawy w terminie. W tym ujęciu dochowanie przez organ ustawowego terminu załatwienia sprawy, względnie jego sukcesywne przedłużanie z zachowaniem aktów staranności przewidzianych w art. 36 § 1 i § 2 k.p.a., wyklucza możliwość skutecznego postawienia organowi zarzutu bezczynności (por. np. poglądy przywołane w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 5 maja 2022 r. sygn. akt IV SAB/Po 52/22).
Mając powyższe na uwadze, Sąd uznał, że w okolicznościach kontrolowanej sprawy zaszły podstawy do stwierdzenia bezczynności organu, a nie przewlekłego prowadzenia postępowania. Tak też finalnie – w kontekście sformułowanych żądań i argumentacji skargi – zdaje się kwalifikować stan zwłoki organu sama skarżąca, która mimo że w skardze zarzuciła organowi "bezczynność i przewlekłość", względnie "bezczynność [...] bądź przewlekłe prowadzenie tego postępowania", to w petitum skargi domagała się stwierdzenia, że "organ dopuścił się bezczynności w powyżej sprawie".
Zgodnie z art. 12 § 1 k.p.a. organy administracji publicznej powinny działać w sprawie wnikliwie i szybko, posługując się możliwie najprostszymi środkami prowadzącymi do jej załatwienia. Sprawy, które nie wymagają zbierania dowodów, informacji lub wyjaśnień, powinny być załatwione niezwłocznie (art. 12 § 2 k.p.a.). Załatwienie sprawy wymagającej postępowania wyjaśniającego powinno nastąpić nie później niż w ciągu miesiąca, a sprawy szczególnie skomplikowanej - nie później niż w ciągu dwóch miesięcy od dnia wszczęcia postępowania, zaś w postępowaniu odwoławczym - w ciągu miesiąca od dnia otrzymania odwołania (art. 35 § 3 k.p.a.). Do terminów powyższych nie wlicza się terminów przewidzianych w przepisach prawa dla dokonania określonych czynności, okresów zawieszenia postępowania, okresu trwania mediacji oraz okresów opóźnień spowodowanych z winy strony albo z przyczyn niezależnych od organu (art. 35 § 5 k.p.a.). O każdym przypadku niezałatwienia sprawy w terminie organ administracji publicznej obowiązany jest zawiadomić strony, podając przyczyny zwłoki, wskazując nowy termin załatwienia sprawy oraz pouczając o prawie do wniesienia ponaglenia. Dotyczy to również przypadku zwłoki w załatwieniu sprawy z przyczyn niezależnych od organu (art. 36 k.p.a.).
Z upływem terminów załatwienia sprawy, wystąpił skutek w postaci bezczynności organu w sprawie o stwierdzenie nieważności decyzji administracyjnej wskazanej we wniosku skarżącej z dnia 6 czerwca 2024 r.
Wobec braku zawiadomienia, o którym mowa w art. 36 § 1 k.p.a., termin na rozpatrzenie sprawy nie został przedłużony, a w konsekwencji załatwienie sprawy winno nastąpić w terminie wynikającym z art. 35 § 3 k.p.a. - tj. najdalej w ciągu dwóch miesięcy od dnia otrzymania podania. W tym terminie organ nie wydał rozstrzygnięcia w sprawie.
Na gruncie przekazanych sądowi akt administracyjnych przyjąć należało, że zasadniczo sprawa z wniosku Spółki z dnia 6 czerwca 2024 r. powinna była zostać załatwiona do 6 sierpnia 2024 r. Dodać należy, że początkowo Kolegium bez zwłoki podjęło wstępne czynności w sprawie, gdyż już w dniu 13 czerwca 2024 r. zwróciło się do organu I instancji o nadesłanie akt sprawy znak [...], w której wydano decyzję objętą zgłoszonym we wniosku z dnia 6 czerwca 2024 r. żądaniem stwierdzenia nieważności. Akta tej sprawy zostały przekazane do Kolegium w dniu 28 czerwca 2024 r. przy piśmie przewodnim z dnia 25 czerwca 2024 r. Nawet zatem gdyby przyjąć korzystnie dla Kolegium, że okresu około 2 tygodni pomiędzy 13 a 28 czerwca 2024 r. nie należy wliczać do terminu wynikającego z art. 35 § 3 k.p.a., to załatwienie sprawy powinno było nastąpić najpóźniej do 20 sierpnia 2024 r., co w sposób oczywisty nie miało miejsca.
W konsekwencji, w okolicznościach niniejszej sprawy Sąd stwierdził, że Samorządowe Kolegium Odwoławcze dopuściło się bezczynności w sprawie, o czym na podstawie art. 149 § 1 pkt 3 p.p.s.a. orzeczono w punkcie 2 sentencji wyroku.
Jednocześnie Sąd w pkt 1 sentencji na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 p.p.s.a. zobowiązał organ do rozpatrzenia sprawy z wniosku skarżącej Spółki z dnia 6 czerwca 2024 r. o stwierdzenie nieważności decyzji wydanej w sprawie znak [...] - w terminie jednego miesiąca od dnia doręczenia odpisu prawomocnego wyroku wraz z aktami administracyjnymi sprawy. Termin ten koresponduje z terminami na załatwienie sprawy określonymi w art. 35 § 3 k.p.a., z uwzględnieniem treści art. 286 § 2 p.p.s.a. Sąd wziął również pod uwagę dotychczasowy okres trwania postępowania i fakt, że Kolegium w piśmie z dnia 1 kwietnia 2025 r. znak [...] zawiadomiło stronę o wszczęciu postępowania w przedmiocie stwierdzenia nieważności decyzji wydanej w sprawie znak [...], a ponadto pismem z tego samego dnia na podstawie art. 10 § 1 k.p.a. zawiadomiło stronę o możliwości zapoznania się i wypowiedzenia co do zgromadzonych dowodów, materiałów i zgłoszonych żądań. Z powyższych okoliczności – mając na względzie specyfikę postępowania nadzwyczajnego prowadzonego w trybie art. 157 k.p.a. (żądanie stwierdzenia nieważności decyzji na podstawie art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a.) – należało wywieść wniosek, że zasadniczy materiał procesowy został już w tej sprawie zgromadzony.
Wobec powyższego należało też rozstrzygnąć, czy stwierdzona bezczynność miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa, jak również o kwestiach wymienionych w art. 149 § 2 p.p.s.a.
Oceniając wagę stwierdzonej zwłoki w załatwieniu sprawy, Sąd uznał, że bezczynność w postępowaniu miała charakter rażący (miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa), o czym rozstrzygnięto na podstawie art. 149 § 1a p.p.s.a. w punkcie 3 sentencji.
Sąd miał na względzie, że orzeczenie o kwalifikowanej (rażącej) formie zwłoki organu winno być zarezerwowane dla sytuacji szczególnych, oczywistych i niedających się w żaden sposób usprawiedliwić. Stąd też samo przekroczenie przez organ ustawowych terminów załatwienia sprawy musi być szczególnie znaczące i niezaprzeczalne, a rażące opóźnienie w podejmowanych czynnościach musi być pozbawione racjonalnego uzasadnienia (por. np. wyrok NSA z dnia 6 sierpnia 2019 r. sygn. akt II OSK 1802/19). Ocena, czy mamy do czynienia z naruszeniem rażącym, powinna być dokonywana w powiązaniu z okolicznościami danej sprawy, rozpatrywanej indywidualnie, wyznaczonej przez wiele elementów zmiennych. Nie jest bowiem możliwe przesądzenie z góry o tym, że dana kategoria naruszeń przybiera postać kwalifikowaną. Kryterium pozwalającym na zakwalifikowanie przewlekłości prowadzenia postępowania przez organ do naruszającej prawo w sposób rażący, jest więc oczywistość, drastyczność naruszenia prawa, przy jednoczesnym braku racjonalnego uzasadnienia (por. np. wyrok NSA z dnia 21 stycznia 2025 r. sygn. akt III OSK 1732/24).
W okolicznościach kontrolowanej sprawy opisany stan rzeczy wystąpił. Jakkolwiek nie był on skutkiem rażąco złej woli organu (intencjonalnego działania na szkodę strony), to oczywistość naruszenia prawa i wielokrotność przekroczenia terminu do załatwienia sprawy – przy jednoczesnym braku racjonalnego uzasadnienia dla w zasadzie całkowitej bierności organu (pomimo wniesienia przez skarżącą ponaglenia i skargi) – ostatecznie doprowadziła Sąd do takiego wniosku.
Na taką ocenę charakteru stwierdzonej bezczynności wpływ miał fakt, że postępowanie administracyjne w trybie nadzwyczajnym toczy się już 12 miesięcy, a od czasu wpływu do Kolegium akt sprawy znak [...] (koniec czerwca 2024 r.) nie zrealizowano obowiązków wynikających z art. 36 k.p.a., zaś pierwsze czynności nakierowane na załatwienie sprawy (zawiadomienie o wszczęciu postępowania i zawiadomienie z art. 10 § 1 k.p.a.) podjęto dopiero w dniu 1 kwietnia 2025 r., po wniesieniu skargi na bezczynność w niniejszej sprawie. Wcześniej wniesione ponaglenie w dniu 3 stycznia 2025 r. pozostało bez jakiejkolwiek reakcji organu. Warto również zauważyć, że skarżąca nie działała w tej sprawie pochopnie i niejako dała organowi odpowiedni czas na podjęcie czynności w sprawie. Postępowanie sądowe zostało zainicjowane przez Spółkę dopiero po upływie ponad 3 miesięcy od wniesienia ponaglenia. Spółka w ponagleniu z dnia 3 stycznia 2025 r. zauważyła przy tym, że ma świadomość przytłaczającej liczby spraw w (...) organie", jednak upływ ponad pół roku, to wystarczający czas, by w jakikolwiek sposób zawiadomić stronę o pojętych czynnościach. Sąd w pełni to stanowisko podziela. Znana jest również Sądowi z urzędu trudna sytuacja organizacyjna Kolegium i znaczne obciążenie orzeczników liczbą spraw. Niemniej jednak za rażące przekroczenie terminów załatwienia sprawy trzeba uznać sytuację, w której organ przez rok nie rozstrzygnął sprawy w postępowaniu nadzwyczajnym, a przy tym dopiero po wniesieniu skargi na bezczynność, po upływie 9 miesięcy od wszczęcia postępowania – przez który to okres dysponował już aktami administracyjnymi sprawy zakończonej decyzją o warunkach zabudowy – podjął pierwsze czynności nakierowane na jej załatwienie.
Podsumowując tę część rozważań, Sąd stwierdza, że skoro przyczyny bezczynności leżały wyłącznie po stronie organu, a termin do załatwienia sprawy został wielokrotnie przekroczony (postępowanie zamiast maksymalnie 2 miesięcy trwa już 12 miesięcy), jak też w sposób oczywisty wystąpiły uchybienia w zakresie realizacji obowiązków z art. 36 k.p.a., to należało uznać, że przypisana organowi zwłoka w załatwieniu sprawy miała miejsce z rażącym naruszeniem prawa. Co więcej, do czasu wyrokowania w sprawie brak było jakichkolwiek przesłanek do ustalenia, że wniosek skarżącej został merytorycznie rozpatrzony przez Kolegium jako organ nadzorczy prowadzący postępowanie nadzwyczajne.
Za uzasadnione Sąd uznał zawarte w skardze żądanie zastosowania wobec Kolegium sankcji w postaci grzywny, wobec czego Sąd w punkcie 4 wyroku na podstawie art. 149 § 2 p.p.s.a. orzekł o wymierzeniu organowi grzywny w wysokości 300 zł.
Instytucja grzywny oraz instytucja zasądzenia określonej sumy pieniężnej od organu na rzecz skarżącego mają na celu wzmocnienie instytucji przeciwdziałających bezczynności oraz przewlekłemu prowadzeniu postępowania. Rozwiązania te mają pełnić przede wszystkim funkcję prewencyjną, a ich wymierzanie przez sąd zasadniczo powinno być ostatecznością (por. wyrok NSA z dnia 13 kwietnia 2023 r. sygn. akt I OSK 2257/22). Niemniej jednak środki te mają także charakter dyscyplinująco-represyjny.
Oceniając całokształt działań organu, Sąd uznał, że stopień zawinienia organu w nieprawidłowym załatwieniu sprawy, jak też aktualny stan sprawy dają dostateczne podstawy do wymierzenia organowi grzywny. Wysokość wymierzonej grzywny jest adekwatna do celów, jakie ma ten środek realizować. Sąd miał na uwadze, że wysokość grzywny ma stanowić sankcję za spowodowany stan bezczynności oraz być środkiem zapobiegającym podobnym zachowaniom organu w przyszłości. Zdaniem Sądu, nałożona grzywna spełni powyższe cele i będzie stanowiła dodatkowe oddziaływanie na Kolegium, wzmacniając przymuszenie organu do załatwienia sprawy.
Z kolei na podstawie art. 151 p.p.s.a. Sąd w punkcie 5 sentencji wyroku oddalił skargę w pozostałym zakresie, tj. co do żądania przyznania od organu sumy pieniężnej.
Suma pieniężna, o której mowa w art. 149 § 2 p.p.s.a., podobnie jak grzywna – jest środkiem dyscyplinująco-represyjnym o charakterze dodatkowym, który powinien być stosowany z rozwagą, a więc w szczególnie drastycznych przypadkach zwłoki organu w załatwieniu sprawy. Odnosić go należy do sytuacji, gdy oceniając całokształt działań organu, można dojść do przekonania, że działania te noszą znamiona celowego unikania podjęcia rozstrzygnięcia w sprawie, co stanowi zaprzeczenie zasady demokratycznego państwa prawnego, a jednocześnie nadal pozostaje obawa, że bez tej dodatkowej sankcji organ nadal nie będzie respektować obowiązków wynikających z przepisów prawa (zob. np. wyrok NSA z dnia 28 lipca 2020 r. sygn. akt II GSK 127/20).
Podkreślić należy, że nawet w przypadku stwierdzenia, iż bezczynność organu miała postać kwalifikowaną – co miało miejsca w przedmiotowej sprawie – ustawodawca nie zobowiązał sądu do automatycznego przyznania skarżącemu sumy pieniężnej, lecz jedynie pozostawił to uznaniu sądu. Oceny zasadności przyznania stronie skarżącej sumy pieniężnej sąd powinien w ramach sprawowanego wymiaru sprawiedliwości dokonywać każdorazowo z uwzględnieniem indywidualnych okoliczności badanej sprawy. Decyzja co do wymierzenia grzywny lub przyznania sumy pieniężnej bądź też zastosowania obu tych środków powinna być w pierwszym rzędzie uwarunkowana celem skargi na bezczynność lub przewlekłość, którym jest doprowadzenie do zakończenia postępowania, a także zapobieganie bezczynności lub przewlekłemu prowadzeniu postępowania. W tym kontekście widzieć także należy dyscyplinowanie organu.
Zdaniem Sądu brak było uzasadnienia dla uwzględnienia wniosku skarżącej o przyznanie na jej rzecz od organu sumy pieniężnej. Sąd wziął pod uwagę, że strona w skardze zawarła żądanie alternatywne wymierzenia organowi grzywny lub przyznania od organu na jej rzecz sumy pieniężnej. Za wystarczające dla wymuszenia na organie sprawnego załatwienia sprawy Sąd uznał samo wymierzenie grzywny. Poza tym, nie bez znaczenia dla takiej oceny okazał się brak w skardze merytorycznej argumentacji mającej przemawiać za przyznaniem skarżącej żądanej rekompensaty pieniężnej. Skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, nie podniosła żadnych argumentów na poparcie złożonego wniosku.
To, że przyznanie sumy pieniężnej ma charakter kompensacyjny, nie podważa stanowiska, że może być ona przyznana tylko w sytuacji, gdy to przyznanie jest potrzebne dla osiągnięcia celu orzeczenia, tj. zwalczenia stanu zawinionej zwłoki (bezczynności lub przewlekłości) organu oraz jego zdyscyplinowania (por. np. wyrok NSA z dnia 16 lutego 2018 r. sygn. akt I OSK 1163/16). W tej sytuacji kwestie bezprawności związanej z brakiem działania organu w sprawie i potrzeba zdyscyplinowania organu zostały już skonsumowane orzeczeniem o wymierzeniu grzywny. Mając na uwadze cel, któremu służy uprawnienie do przyznania sumy pieniężnej na podstawie art. 149 § 2 w zw. z art. 154 § 6 p.p.s.a., Sąd nie znalazł podstaw do zastosowania tego rodzaju dodatkowego środka prawnego.
W tym stanie rzeczy Sąd na podstawie art. 149 § 1 pkt 1 i 3 oraz § 1a p.p.s.a. zobowiązał organ do załatwienia sprawy w określonym terminie (pkt 1 wyroku) oraz stwierdził, że organ dopuścił się bezczynności w załatwieniu sprawy, co miało miejsce z rażącym naruszeniem prawa (pkt 2 i 3 sentencji), a ponadto wymierzył organowi grzywnę (pkt 4 sentencji), zaś w pozostałym zakresie skargę oddalił (pkt 5 wyroku).
O kosztach postępowania Sąd rozstrzygnął w punkcie 6 wyroku na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. w zw. z § 14 ust. 1 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz.U. z 2023 r., poz. 1935 ze zm.). Sąd uwzględnił żądanie strony i wynik sprawy. Na zasądzoną sumę kosztów składają się: uiszczony wpis w kwocie 100 zł oraz koszty związane z zastępstwem procesowym w łącznej kwocie 497 zł (480 zł tytułem wynagrodzenia pełnomocnika i 17 zł tytułem poniesionej opłaty skarbowej od pełnomocnictwa).