IV SAB/Gl 149/15

IV SAB/Gl 149/15 - Postanowienie WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2016-03-31
Data wpływu
2015-12-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Andrzej Majzner /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
648  Sprawy z zakresu informacji publicznej i prawa prasowego
658
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Sygn. powiązane
I OSK 61/17 - Wyrok NSA z 2017-05-19
I OZ 1005/18 - Postanowienie NSA z 2018-10-25
Skarżony organ
Prezes Sądu
Treść wyniku
Oddalono wniosek o przyznanie prawa pomocy
Powołane przepisy
Dz.U. 2012 poz 270
art. 246 par. 1 pkt 2, art. 258
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity.
Sentencja
Starszy referendarz sądowy w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym w Gliwicach Andrzej Majzner po rozpoznaniu w dniu 31 marca 2016 r. na posiedzeniu niejawnym sprawy ze skargi K.M. na bezczynność Prezesa Sądu Okręgowego w G. w przedmiocie udostępnienia informacji publicznej w kwestii wniosku skarżącego o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie radcy prawnego postanawia: 1. oddalić wniosek o przyznanie prawa pomocy;
Uzasadnienie
Na rozprawie przeprowadzonej w dniu 15 marca 2016 r. K.M. wniósł o ustanowienie profesjonalnego pełnomocnika w osobie adwokata lub radcy prawnego. Następnie, to jest w dniu [...] skarżący nadał do Sądu urzędowy formularz wniosku o przyznanie prawa pomocy, w którym sprecyzował, iż domaga się ustanowienia radcy prawnego. Wnioskodawca wywiódł, że jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, aktualnie pozostaje bez pracy i ubiega się o przyznanie renty. Powołał się przy tym na trudną sytuację materialną swojej rodziny (w skład której wchodzi jego żona oraz dwóch synów), uzasadniającą objęcie Programem Operacyjnym "Pomoc Żywnościowa 2014-2020", jak również świadczeniami z zakresu szeroko pojętej pomocy społecznej. Równocześnie wnioskodawca oświadczył, że nie posiada żadnych nieruchomości, zasobów pieniężnych ani przedmiotów o wartości przekraczającej 5.000 zł. Jest przy tym - wraz z żoną - współwłaścicielem dwudziestoletniego samochodu, którego wartość "odbiega daleko w dół" od tej kwoty.
Miesięczny dochód netto rodziny skarżącego zadeklarowany został w kwocie [...] zł, na który składa się pobierany przezeń zasiłek rodzinny ([...] zł), wynagrodzenie jego małżonki za pracę świadczoną w niepełnym wymiarze ([...] zł), stypendia - socjalne i mieszkaniowe pełnoletniego syna, w kwocie ogółem [...] zł oraz stypendia: szkolne i socjalne dla młodszego - małoletniego syna (odpowiednio [...] zł i [...] zł).
Dodatkowo wnioskujący powołał się na okoliczność ponoszenia znacznych kosztów utrzymania, wśród których, obok wyżywienia, leków oraz opłat związanych z zamieszkiwanym lokalem, wymienił między innymi opłatę za szkołę młodszego syna, w kwocie [...] zł, należność za akademik dla starszego, w wysokości [...] zł, opłatę za Internet i TV ([...] zł), koszty eksploatacji samochodu ([...] zł), opłatę za telefon ([...] zł) i bilet okresowy dla młodszego syna ([...] zł).
W toku rozpoznania wniosku zważono, co następuje.
Stosownie do art. 243 §1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2012 r., poz. 270 ze zm.) - zwanej dalej p.p.s.a., stronie na jej wniosek może być przyznane prawo pomocy. Zgodnie zaś z art. 245 §1 przywołanej regulacji, prawo pomocy może zostać udzielone w zakresie częściowym lub całkowitym.
Odnosząc się do wniosku K.M. należy podnieść, iż w myśl zasady wynikającej z art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a., przyznanie osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie całkowitym (czyli, po myśli art. 245 §2 cytowanej ustawy, obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego) następuje wtedy, gdy wykaże ona, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei warunkiem przyznania osobie fizycznej prawa pomocy w zakresie częściowym (zgodnie z art. 245 §3 p.p.s.a. obejmującym tylko zwolnienie od opłat sądowych w całości lub w części albo tylko od wydatków albo od opłat sądowych i wydatków lub obejmującym tylko ustanowienie jednego z wymienionych w tym przepisie profesjonalnych pełnomocników) jest wykazanie niemożności poniesienia pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny (art. 246 §1 pkt 2 p.p.s.a.).
W tym miejscu trzeba zaznaczyć, że skarżący ubiegał się już w niniejszej sprawie o przyznanie prawa pomocy i po rozpoznaniu złożonego przezeń wniosku został zwolniony od kosztów sądowych mocą postanowienia wydanego w dniu 4 stycznia 2016 r. (karty nr 43-44 akt sprawy). Niniejszy, kolejny wniosek o przyznanie prawa pomocy - tym razem w zakresie obejmującym ustanowienie pełnomocnika - należało zatem rozpoznać stosując przesłankę określoną w art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. Ustanowienie radcy prawnego dla skarżącego w przypadku, gdy jest on już w sprawie zwolniony od kosztów sądowych poskutkowałoby bowiem sytuacją, w której skorzystałby faktycznie z całkowitego zakresu prawa pomocy (to jest obejmującego zarówno zwolnienie od kosztów sądowych jak i ustanowienie pełnomocnika procesowego).
Dokonana w tym kontekście ocena okoliczności sprawy doprowadziła do konkluzji, że brak jest podstaw do uwzględnienia zgłoszonego żądania.
W toku rozpoznania niniejszego wniosku uwzględniono fakt, iż skarżący jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym, pozostaje bez pracy, zaś deklarowany dochód jego czteroosobowej rodziny jest niewątpliwie niski. Pomimo to jednak uznano, że nie spełnił on przesłanki wynikającej z przywołanego art. 246 §1 pkt 1 p.p.s.a. Należy tu podkreślić, iż z brzmienia tego przepisu wynika, że o ewentualnym przyznaniu prawa pomocy przesądza przesłanka zobiektywizowana, o czym świadczy słowo "wykazanie", które nakłada na stronę nie tylko powinność uprawdopodobnienia ale więcej, formułuje obowiązek wskazania przez nią obiektywnie zaistniałych przesłanek stanu rzeczywistego (por. P. Dobosz, Procedury administracyjne, model sądownictwa administracyjnego a "prawo pomocy" [w:] praca zbiorowa pod red. J. Stelmasiaka, J. Niczyporuka, S. Fundowicza, Polski model sądownictwa administracyjnego, Oficyna Wydawnicza VERBA s. c., Lublin 2003, s. 120). Oznacza to, że inicjatywa dowodowa w stosunku do okoliczności, z których strona wnioskująca zamierza wywieść skutki prawne leży po stronie wnioskodawcy, a rozstrzygnięcie wniosku zależy od tego, co zostanie udowodnione przez stronę (por.: J. P. Tarno: Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, Komentarz, Wyd. Prawnicze LexisNexis, Warszawa 2004, s. 319). Przyznanie prawa pomocy może zatem nastąpić wyłącznie wtedy, gdy wnioskodawca zobrazuje swoją sytuację materialną w sposób jasny, jednoznaczny i wolny od wątpliwości.
Zdaniem rozpoznającego wniosek, skarżący wymogu tego nie zachował. W tym miejscu przyjdzie zauważyć, że K.M. składał na przestrzeni ostatnich miesięcy liczne wnioski o przyznanie prawa pomocy w zakresie obejmującym zwolnienie od kosztów sądowych. W kilku sprawach (a mianowicie zarówno w sprawie niniejszej, jak i w sprawach o sygn. akt IV SA/Gl 1142/15 i IV SAB/Gl 154/15 - wszystkie wnioski złożone w grudniu 2015 r.) zwalniano go od kosztów sądowych, z kolei w kilku innych (np. sygn. akt IV SAB/Gl 1/16 i IV SAB/Gl 165/15 - wnioski złożone w styczniu 2016 r.) jego wnioski oddalono. Zestawienie treści powyższych wniosków z wnioskiem złożonym w zakresie sprawy niniejszej wskazuje na istotne rozbieżności pomiędzy oświadczeniami skarżącego co do kosztów utrzymania obciążających jego gospodarstwo domowe.
Po pierwsze, uwagę zwracają bardzo znaczne różnice pomiędzy wydatkami ponoszonymi na żywność: we wnioskach składanych w grudniu 2015 r. skarżący oświadczał, że na żywność dla swojej rodziny przeznacza [...] zł, następnie - we wnioskach złożonych w styczniu 2016 r. podał kwotę [...] zł (ponad trzykrotnie wyższą niż poprzednio), we wniosku, który złożył w dniu [...], w sprawie o sygn. akt IV SAB/Gl 22/16, określił wysokość tych wydatków jako zaledwie [...] zł (tu kwota jest ponad dziesięciokrotnie niższa niż w miesiącu poprzednim), z kolei we wniosku niniejszym podał kwotę [...] zł. Warto podkreślić, że z treści wszystkich przywołanych wyżej formularzy "PPF" nie wynika, aby w składzie jego gospodarstwa domowego dochodziło w tym czasie do jakichkolwiek zmian, ani też, aby miały miejsce inne okoliczności mogące tłumaczyć aż tak wielkie różnice pomiędzy wspomnianymi wydatkami.
Po drugie, we wnioskach złożonych w zakresie powyższych spraw o sygn. akt IV SA/Gl 1142/15, IV SAB/Gl 154/15, IV SAB/Gl 1/16 i IV SAB/Gl 165/15, jak i we wniosku złożonym uprzednio w zakresie sprawy niniejszej (vide: karta nr 24 akt sprawy) skarżący wymienił wśród kosztów utrzymania (poza żywnością): lekarstwa ([...] zł), energię elektryczną ([...] zł), gaz ([...] zł), opłatę za szkołę syna A. ([...] zł), opłatę za akademik syna P. ([...] zł) oraz ratę kosztów sądowych ([...] zł). Tymczasem w treści wniosku, który stanowi przedmiot rozpoznania w niniejszym postanowieniu, poza wskazanymi kosztami, strona wymienia inne wydatki, na które w cytowanych wyżej wcześniejszych wnioskach się nie powoływała, a mianowicie: Internet + TV ([...] zł), eksploatację samochodu ([...] zł) oraz telefon ([...] zł).
Oznacza to, że albo w ostatnim okresie wnioskodawca wraz z żoną zakupił samochód, nabył telefon i zawarł umowę z operatorem internetowo-telewizyjnym (a wszystko to świadczyłoby o poprawie sytuacji materialnej i o istnieniu niewątpliwych możliwości płatniczych - nawet przyjąwszy, że chodzi o samochód dwudziestoletni, musiałby on przecież kosztować co najmniej około tysiąca złotych), albo koszty eksploatacji pojazdu jak i opłaty za korzystanie z sieci Internet, z telewizji oraz za telefon musiały być przezeń ponoszone także w miesiącach poprzednich. W tym drugim przypadku wątpliwości budzić musi jednak fakt, iż nie wykazał tych kosztów we wcześniej złożonych wnioskach, pomimo, że opiewają one w sumie na znaczną przecież kwotę [...] zł.
Opisane wyżej rozbieżności są na tyle poważne, że rzucają cień na wiarygodność oświadczeń skarżącego.
Niezależnie od powyższego, należy podkreślić, że zgodnie z utrwalonym stanowiskiem judykatury, prawo pomocy stanowi gwarancję realizacji prawa do sądu, przeznaczoną wyłącznie dla osób ubogich czyli takich, które ze względu na okoliczności życiowe pozbawione są środków do życia bądź środki te są bardzo ograniczone i zaspokajają wyłącznie podstawowe, egzystencjalnie niezbędne potrzeby życiowe (por. między innymi postanowienia NSA: z dnia 14 grudnia 2012 r., sygn. akt. II OZ 1112/12 oraz z dnia 15 października 2015 r., sygn. akt I OZ 1258/15 - orzeczenia dostępne w CBOSA).
W tym kontekście przyjdzie zwrócić uwagę, że choć skarżący we wszystkich swoich wnioskach określa siebie jako osobę ubogą, to jednak z jego oświadczeniami o ubóstwie nie da się pogodzić części deklarowanych przezeń wydatków, które ponosi. Trudno przecież uznać za ubogiego kogoś, kto miesięcznie przeznacza na opłatę za korzystanie z telewizji i sieci Internet kwotę [...] zł miesięcznie (choć na rynku istnieją znacznie tańsze oferty), bądź wydatkuje na żywność dla czteroosobowej rodziny aż [...] zł (jak deklarował to we wnioskach złożonych w styczniu 2016 r.). Marginalnie warto dodać, że wydatkiem tego rodzaju jest również kwota [...] zł w ramach miesięcznej opłaty za szkołę młodszego syna, uczęszczającego do gimnazjum. Jakkolwiek nie sposób kwestionować zasadności finansowania edukacji dziecka, to jednak nie można się zgodzić, aby wspomniany - znaczny przecież - wydatek zaliczał się do kosztów niezbędnych, związanych z zaspokojeniem elementarnych, koniecznych potrzeb życiowych, skoro A.M. mógłby równie dobrze pobierać naukę nieodpłatnie, w szkole publicznej.
W świetle powyższego nie sposób zgodzić się, aby wnioskodawca wykazał w sposób dostatecznie przekonujący, aby uiszczenie wydatków, jakie mogą wiązać się z opłaceniem radcy prawnego mogło poskutkować uszczerbkiem w koniecznym utrzymaniu jego rodziny, a tym bardziej, aby nie był w stanie uiścić jakichkolwiek kosztów postępowania. Skoro bowiem jest w stanie ponosić wydatki zdecydowanie wykraczające poza zakres elementarnych, podstawowych kosztów utrzymania, to trudno przyznać, aby zachował przesłankę, od której ustawa - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi uzależnia przyznanie prawa pomocy.
Mając na uwadze wszystkie powołane wyżej okoliczności, uznano, że wniosek nie mógł zostać uwzględniony. Dlatego postanowiono jak w sentencji działając na podstawie art. 258 §1 i §2 pkt 7 tej ustawy.