IV SA/WR 87/24

IV SA/Wr 87/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-08-27
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2024-02-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Daria Gawlak-Nowakowska /przewodniczący/
Ewa Kamieniecka
Katarzyna Radom /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 2367/24 - Wyrok NSA z 2025-12-09
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono zaskarżoną decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 103
art. 26
Ustawa z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska, Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca), po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi: N. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 19 października 2023 r. nr SKO 4532.281.2023 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego uchyla zaskarżoną decyzję.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu utrzymało w mocy orzeczenie Prezydenta Wrocławia z dnia 17 sierpnia 2023 r. odmawiające N. K. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Jak wynikało z akt sprawy wnioskiem z dnia 23 listopada 2022 r. Skarżąca wystąpiła o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem V. K. Mąż Skarżącej legitymuje się orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 25 października 2022 r. zaliczającym go do znacznego stopnia niepełnosprawności. Wg orzeczenia nie da się ustalić kiedy powstała niepełnosprawność, zaś jej stopnień datuje się od dnia 13 września 2022 r. Orzeczenie wydano na stałe. Z przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że mąż Strony jest niewidomy. Z dokumentu tego wynikało również, że Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe wraz z mężem i dwójką synów oraz sprawuje nad mężem stałą, osobistą i całodobową opiekę. Z akt sprawy wynika również opisany przez Stronę zakres czynności wykonywanych w ramach ww. opieki stwierdzając, że istnieje możliwość aby mąż pozostawał na kilka godzin w domu sam. Z dalszych ustaleń wynikało, że Skarżąca obecnie jest osobą bezrobotną, z zatrudnienia zrezygnowała w 2011 r. i od tego czasu sprawuje długotrwałą i całodobową opiekę nad mężem. Skarżąca przybyła do Polski w dniu 1 września 2022 r. w związku konfliktem zbrojnym w Ukrainie.
Powołaną na wstępie decyzją organ I instancji wniosek Strony rozpoznał odmownie wskazując na brak związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia, jego niepojmowaniem, a koniecznością sprawowania opieki nad mężem. Poza tym organ wskazał na art. 26 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa (Dz.U. z 2023 r., poz. 103 ze zm., dalej: "ustawa o pomocy obywatelom Ukrainy"), stwierdzając, że wbrew wymogom tego przepisu Skarżąca sprawuje opiekę nad osobą dorosłą.
Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym organ wskazał na niesporny fakt przebywania Skarżącej na terenie Polski leganie na podstawie art. 2 ust. 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy. Następnie przywołał zapis art. 26 ust. 1 ww. ustawy. Z zapisu tego wywiódł, że statuuje prawo do świadczeń przedmiotowo związanych z wychowaniem dzieci i których przeznaczeniem jest pomoc w pokryciu związanych z tym wydatków. Zatem także świadczenia rodzinne, o których mowa w tym przepisie będą odnosiły się do wychowania dzieci, poza ich zakresem znajduje się wnioskowane przez Stronę świadczenie. Za taką wykładnią powołanego przepisu przemawia, zdaniem organu fakt, że obecne brzmienie przepisu zostało wprowadzone na mocy ustawy z dnia 13 stycznia 2023r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na ternie tego kraju (Dz. U. z 2023 r., poz 185 ze zm., dalej" ustawa nienowelizująca), dodając warunek przebywania na terenie Rzeczypospolitej Polskiej wraz z dziećmi. Z uzasadnienia do projektu ww. ustawy nowelizującej wynika, że jej zapisy miały uszczelnić świadczenia socjalne, obecnie zatem nie wątpliwości, że świadczenia dotyczą wyłącznie osób wskazanych w ustawie, przebywających na terenie Rzeczypospolitej Polskiej wraz z dziećmi. Skarżąca takiego warunku nie spełnia, co uzasadnia odmowę przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego.
W skardze Strona zarzucała naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy poprzez przyjęcie, że skoro Skarżąca nie zamieszkuje na terytorium Polski z dziećmi to nie spełnia przesłanki uprawniającej do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Wnioskowała o uchylenie decyzji organów obu instancji i orzeczenie co do istoty sprawy lub przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania. Domaga się także zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu wywodziła, że wykładnia spornego w sprawie przepisu art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2022 r. dokonana przez organ w zaskarżonej decyzji jest sprzeczna z treścią wyroku Trybunału Konstytucyjnego o sygn. akt K 38/13 podnosząc naruszenie zasady równości. Skarżąca bezspornie przebywa na ternie Polski legalnie i tym samym jest uprawniona do świadczenia. Sprawuje ona także opiekę nad niepełnosprawnym mężem, co uniemożliwia jej podjęcie pracy zarobkowej i nie może zostać pozbawiona prawa do świadczenia tylko dlatego, że nie sprawuje opieki nad niepełnosprawnym dzieckiem, a wszystkie inne przesłanki przyznania świadczenia zostały spełnione.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2022 r. poz. 2492 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2024 poz. 935 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.
Z przywołanych przepisów wynika że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej. Z tych przyczyn sformułowany w skardze wniosek o rozstrzygnięcie przez Sąd, co do istoty sprawy i przyznanie Stronie świadczenia pielęgnacyjnego nie mógł odnieść skutku.
Istota sporu sprowadza się do wykładni art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy i oceny, czy Skarżącej będącej obywatelką Ukrainy, która przybyła na terytorium RP w związku z konfliktem zbrojnym na Ukrainie przysługuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego.
Rozpoznając tak nakreślony spór trzeba wskazać, że wykładnia spornych w sprawie przepisów została przeprowadzona m.in. w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego z dnia 29 maja 2024 r. sygn. akt IV SA/Wr 545/23 (dostępny w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA). Sąd w składzie rozpoznającym niniejszą sprawę w pełni podziela zawartą tam analizę przepisów oraz wyprowadzone z niej wnioski. Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej:u.ś.r.), świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zarówno Skarżąca, jak i jej mąż mają status osób, które przebywają w Polsce w związku z konfliktem zbrojnym na Ukrainie legalnie.
Zgodnie z art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy, obywatelowi Ukrainy przebywającemu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, którego pobyt na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej jest uznawany za legalny na podstawie art. 2 ust. 1, przysługuje prawo do świadczeń rodzinnych, o których mowa w ustawie, jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis ten w powołanym brzmieniu obowiązuje od 28 stycznia 2023 r. na podstawie nowelizacji dokonanej w art. 1 pkt 16 lit. a ustawy z dnia 13 stycznia 2023 r. o zmianie ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy w związku z konfliktem zbrojnym na terytorium tego państwa oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. z 2023 r. poz. 185 z późn. zm.).
W ocenie Sądu orzekającego w niniejszej sprawie przepis ten nie wyłącza przyznania świadczeń rodzinnych dla osób dorosłych, jak również w związku z opieką nad osobami dorosłymi (tak też m.in. Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w wyrokach z 19 lipca 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 541/23 oraz 20 grudnia 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 1549/23, orzeczenie dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA), i to bez względu na zamieszkiwanie na terytorium RP z dziećmi czy bez dzieci. Jeżeli odmienna byłaby intencja ustawodawcy, to zostałaby wyrażona wprost, w sposób niebudzący wątpliwości. Ustawodawca wyraził natomiast zasadę, że obywatelowi Ukrainy, który przebywa legalnie na terytorium Polski, przysługują świadczenia rodzinne, uzupełniając ją następnie o zwrot "jeżeli zamieszkuje z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej". Nieuzasadnione jest, zdaniem Sądu, stanowisko, że przez posłużenie się takim sformułowaniem ustawodawca jednocześnie wprowadził kryterium wieku - świadczenie przysługuje tylko w przypadku opieki nad dzieckiem i kryterium miejsca pobytu tegoż dziecka i jego opiekuna - na terytorium Polski (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 19 września 2023 r. sygn. akt II SA/Lu 408/23, dostępny CBOSA).
Również nie jest trafny pogląd organu, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu opieki nad mężem przysługiwałoby Skarżącej, gdyby zamieszkiwała na terenie RP z dziećmi. Ustawa o świadczeniach rodzinnych przewiduje w art. 2 pkt 1 - 5 różnego rodzaju świadczenia, w tym mające na celu częściowe pokrycie wydatków na utrzymanie dziecka - zasiłek rodzinny wraz dodatkami, a także świadczenia opiekuńcze, jak zasiłek pielęgnacyjny, specjalny zasiłek opiekuńczy oraz świadczenie pielęgnacyjne. Przepisy ustawy nie ograniczają przy tym przyznawania wskazanych w nim świadczeń opiekuńczych wyłącznie do osób sprawujących opiekę nad dziećmi. Z istoty niektórych świadczeń opiekuńczych wynika wręcz, że przyznawane są one osobom dorosłym lub w związku z opieką nad osobą dorosłą - zasiłek pielęgnacyjny, specjalny zasiłek opiekuńczy. Dokonana przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu wykładnia językowa art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy nie uwzględnia zatem w dostateczny sposób funkcji przepisów odnoszących się do przyznawania świadczenia pielęgnacyjnego, które służy rekompensacie rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad najbliższym, niepełnosprawnym członkiem rodziny (zob. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 13 września 2023 r. sygn. akt II SA/Go 398/23, dostępny w CBOSA).
Ponadto zauważyć trzeba, że celem dokonanej nowelizacji było uniemożliwienie przyznania świadczeń rodzinnych uzyskiwanych w związku z urodzeniem, wychowaniem lub opieką nad dziećmi w sytuacji, gdy dzieci obywateli Ukrainy nie przebywają na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, nie zaś ograniczenie przyznawania świadczeń rodzinnych obywatelom Ukrainy do tych związanych z dziećmi lub osobami dorosłymi, ale pod warunkiem zamieszkiwania z dziećmi na terenie RP. Wątpliwości natomiast nie budzi, że w sytuacji, gdy świadczenie jest związane z dzieckiem, zarówno dziecko, jak i opiekun powinni przebywać w Polsce. Z treści oraz funkcji tego przepisu nie można natomiast wywieść, jak uczyniło to Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu, że wyklucza on przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką na dorosłym, niepełnosprawnym członkiem rodziny, chyba że spełniony jest warunek zamieszkiwania z dziećmi na terenie RP. Taka interpretacja tego przepisu byłaby również sprzeczna z zasadą równości, którą na tle ustawy o świadczeniach rodzinnych i świadczenia pielęgnacyjnego, wyłożył Trybunał Konstytucyjny w orzeczeniu z dnia 23 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r., poz. 1443), uznając, że przesłanka wieku powstania niepełnosprawności nie ma zasadniczego wpływu na uprawnienie do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Lublinie z dnia 15 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Lu 407/23; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 19 lipca 2023 r., sygn. akt II SA/Gl 541/23; wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gorzowie Wielkopolskim z dnia 29 listopada 2023 r., sygn. akt II SA/Go 608/23, dostępne w CBOSA). Zasadę tę należy odnieść także na grunt rozpoznawanego sporu.
W związku z powyższym należało stwierdzić, że przepis art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy nie wyłącza przyznania świadczeń dla osób dorosłych, jak również w związku z opieką nad osobami dorosłymi i nie ustanawia warunku zamieszkiwania z dziećmi na terenie RP w przypadku świadczeń związanych z opieką nad osobą dorosłą (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z 4 kwietnia 2024 r. sygn. akt II SA/GD 1064/23, dostępny w CBOSA).
Zatem w okolicznościach rozpoznawanej sprawy nie można uznać, że sporny przepis ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy uniemożliwia przyznanie Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Niewątpliwe jest bowiem, że Skarżąca wraz z osobą wymagającą opieki zamieszkuje na terytorium Polski, a ich pobyt jest legalny – czego organy nie negowały. Okoliczność ta legła u podstaw uchylenia zaskarżonej decyzji.
W ponownie prowadzonym postępowaniu organ odwoławczy zobowiązany będzie do uwzględnienia przedstawionej przez Sąd wykładni art. 26 ust. 1 pkt 1 ustawy o pomocy obywatelom Ukrainy oraz odniesienia się do pozostałych warunków, od których zależy możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Mając na uwadze naruszenie przez organy przepisów prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy Sąd na podstawie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję. O kosztach orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a.