IV SA/Wr 86/22

Wojewódzki Sąd Administracyjny we WrocławiuWrocław2022-09-20
NSAinneWysokawsa
świadczenie pielęgnacyjneopieka nad niepełnosprawnymzwiązek przyczynowyrezygnacja z zatrudnieniabezrobotnyustawa o świadczeniach rodzinnychprawo administracyjnepomoc społeczna

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z powodu braku związku przyczynowego między rezygnacją z pracy a opieką nad niepełnosprawną siostrą, gdyż skarżący był bezrobotny od 22 lat.

Skarżący domagał się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawną siostrą, argumentując, że zrezygnował z pracy. Organy administracji odmówiły, wskazując na brak związku przyczynowego, ponieważ skarżący był zarejestrowany jako bezrobotny od 22 lat i nie podjął zatrudnienia. WSA we Wrocławiu oddalił skargę, podzielając stanowisko organów, że świadczenie pielęgnacyjne jest przeznaczone dla osób, które rezygnują z pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki, a w tym przypadku taki związek nie wystąpił.

Sprawa dotyczyła skargi P. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, która utrzymała w mocy orzeczenie Prezydenta Miasta odmawiające przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżący ubiegał się o świadczenie z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad niepełnosprawną siostrą. Organ pierwszej instancji uznał, że nie wystąpiły okoliczności uzasadniające przyznanie świadczenia, wskazując na wątpliwości co do związku przyczynowego między opieką a rezygnacją z pracy, a także na datę powstania niepełnosprawności siostry. Samorządowe Kolegium Odwoławcze, choć zanegowało znaczenie daty powstania niepełnosprawności (powołując się na orzeczenie TK), również odmówiło przyznania świadczenia, stwierdzając brak bezpośredniego i ścisłego związku przyczynowego między rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki. Kluczowym argumentem było to, że skarżący był zarejestrowany jako bezrobotny od 1998 roku, nie podejmował zatrudnienia ani nie poszukiwał aktywnie pracy przez 22 lata, a opieki nad siostrą zaczął sprawować dopiero w 2021 roku, po tym jak jego poprzednia opiekująca się siostra zachorowała. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę, podzielając stanowisko organów. Sąd podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne ma charakter subsydiarny i stanowi rekompensatę za utracony zarobek osoby aktywnej zawodowo, która rezygnuje z pracy w celu sprawowania opieki. W analizowanym przypadku brak było takiego związku przyczynowego, ponieważ skarżący od wielu lat był bierny zawodowo i nie podjął pracy, a nie zrezygnował z niej z powodu konieczności opieki nad siostrą.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. W przypadku osoby będącej od lat bezrobotną i nieposzukującej aktywnie pracy, brak jest wymaganego związku przyczynowego między rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki.

Uzasadnienie

Sąd podzielił stanowisko organów administracji, że kluczowym warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest istnienie związku przyczynowego między rezygnacją z pracy a sprawowaniem opieki. Skarżący był bezrobotny od 22 lat i nie podejmował zatrudnienia, co wykluczało możliwość stwierdzenia, że zrezygnował z pracy w celu sprawowania opieki nad siostrą.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

odrzucono_skargę

Przepisy (14)

Główne

u.ś.r. art. 17 § 1 pkt 4

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobie, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Kluczowy jest związek przyczynowy między rezygnacją z pracy a opieką.

Pomocnicze

u.ś.r. art. 17 § 1a

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Określa dodatkowe warunki dla osób innych niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki.

u.ś.r. art. 17 § 1b

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Przepis ten, dotyczący momentu powstania niepełnosprawności, został uznany za niezgodny z Konstytucją przez TK i nie może stanowić podstawy odmowy.

u.ś.r. art. 17 § 6

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Zarejestrowanie się jako osoba poszukująca pracy lub bezrobotna nie ma wpływu na uprawnienie do świadczeń, jednak nadal wymagany jest związek przyczynowy z rezygnacją z pracy.

k.p.a. art. 7

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 77

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

k.p.a. art. 80

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego

p.u.s.a. art. 1 § § 1

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.u.s.a. art. 1 § § 2

Ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. c

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 151

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

u.w.s.p.z.

Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej

k.r.o.

Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy

Argumenty

Odrzucone argumenty

Skarżący argumentował, że status bezrobotnego nie wyklucza możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, a przepis art. 17 ust. 6 u.ś.r. potwierdza, że zarejestrowanie się jako osoba poszukująca pracy lub bezrobotna nie ma wpływu na uprawnienie do świadczeń. Twierdził, że za osobę niepodejmującą zatrudnienia należy uznać także osobę bezrobotną, która nie podejmuje pracy z uwagi na sytuację na rynku pracy, a jeśli taka osoba rezygnuje z dalszego poszukiwania pracy, istnieje związek przyczynowy. Skarżący zarzucał naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez stronę i w sprawie nie występuje związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki. Skarżący zarzucał naruszenie art. 7, 77 i 80 k.p.a. poprzez błędną ocenę materiału dowodowego i niezasadne uznanie, że skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia.

Godne uwagi sformułowania

świadczenie pielęgnacyjne stanowi rodzaj wynagrodzenia dla osoby sprawującej opiekę, która rezygnuje w tym celu z pracy zarobkowej świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować skarżący pozostaje bierny zawodowo od 22 lat

Skład orzekający

Katarzyna Radom

sprawozdawca

Tomasz Judecki

członek

Tomasz Świetlikowski

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub niepodejmowania pracy w kontekście świadczenia pielęgnacyjnego, zwłaszcza w przypadku osób długotrwale bezrobotnych."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji osoby długotrwale bezrobotnej. Może być mniej bezpośrednio stosowalne w przypadkach osób, które faktycznie zrezygnowały z aktywnego zatrudnienia w celu sprawowania opieki.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa ilustruje ważną kwestię interpretacji przepisów dotyczących świadczeń socjalnych i wymagań stawianych opiekunom. Pokazuje, jak długotrwały brak aktywności zawodowej może wpłynąć na prawo do świadczeń, nawet w kontekście opieki nad bliskim.

Czy 22 lata bez pracy to powód do odmowy świadczenia pielęgnacyjnego dla opiekuna?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
IV SA/Wr 86/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2022-09-20
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-02-11
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Katarzyna Radom /sprawozdawca/
Tomasz Judecki
Tomasz Świetlikowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski Sędziowie Sędzia WSA del. Tomasz Judecki Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca) po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 września 2022 r. sprawy ze skargi P. Ł. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w J. z dnia [...] nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego: oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w J. utrzymało w mocy orzeczenie Prezydenta Miasta J. z dnia [...] odmawiające P. Ł. przyznania świadczenia pielęgnacyjnego.
Jak wynikało z akt sprawy wnioskiem z dnia 10 maja 2021 r. strona wystąpiła do organu o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawną siostrą D. T.
Powołaną na wstępie decyzją, wydaną w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, organ I instancji uznał, że w sprawie nie wystąpiły okoliczności, o których mowa w art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2020 r., poz. 111 ze zm., dalej u.ś.r.). Przeprowadzone postępowanie wykazało, że w sprawie istnieją wątpliwości, co do istnienia związku przyczynowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną siostrą a rezygnacją z zatrudnienia. Skarżący od 22 lat (nadal) jest zarejestrowany jako bezrobotny i od 21 lat wraz z rodziną jest objęty pomocą MOPS. Nadto organ wskazał, że znaczny stopień niepełnosprawności osoby wymagającej opieki powstał gdy miała ona 42 lata, a zatem po upływie okresów wskazanych w art. 17 ust. 1b u.ś.r., co stanowi przesłankę do odmowy przyznania wnioskowanego świadczenia.
Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze przywołało brzmienie art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. wywodząc, że skarżący należy do kręgu osób uprawnionych do świadczenia w związku z opieką nad siostrą. Wskazał, że osoba wymagająca opieki legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wydanym w dniu [...]. na stałe z jednoczesnym wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Przy czym nie jest możliwe ustalenie daty powstania niepełnosprawności.
Dalej organ zaznaczał, że do marca 2021 r. opiekę nad osobą niepełnosprawną sprawowała siostra skarżącego i podopiecznej – M.N., która obecnie nie jest w stanie nadal wykonywać tych czynności z uwagi na stan zdrowia. W tej sytuacji opiekę przejął skarżący. Podopieczna ma córkę, która od 12 lat mieszka w W.B. i nie utrzymuje z matką żadnego kontaktu, podobnie jak były małżonek.
Odnosząc się do wskazanej przez organ I instancji przesłanki wykluczającej możliwość ustalenia prawa do świadczenia, a wspartej na dacie powstania niepełnosprawności (art. 17 ust. 1b u.ś.r.) organ odwoławczy zanegował jej zastosowanie w sprawie. W tym zakresie powołał orzeczenie Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 stwierdzające niezgodność z Konstytucją ww. zapisu w zakresie w jakim różnicuje prawo do świadczeń z uwagi na moment powstania niepełnosprawności. W opinii organu przepis ten nie może stanowić podstawy do odmowy ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Pomimo tego organ odwoławczy uznał, że stronie nie służy prawo do świadczenia z uwagi na brak związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną. Przywołując poglądy orzecznictwa wskazał, że opisany związek przyczynowy musi być bezpośredni i ścisły, a świadczenie pielęgnacyjne nie jest kierowane do wszystkich niezatrudnionych osób opiekujących się niepełnosprawnymi ale do osób, które w związku ze sprawowaniem opieki zaprzestały pracy. Skarżący wymogów tych nie spełnił, z dokonanych ustaleń wynikało, że od grudnia 1998 r. jest zarejestrowany w Urzędzie Pracy jako osoba bezrobotna. Do 10 grudnia 1999 r. pobierał zasiłek dla bezrobotnych, a od 11 grudnia 1999 r. do chwili obecnej jest zarejestrowany jako osoba bezrobotna. W tym czasie wielokrotnie tracił status osoby bezrobotnej z uwagi na brak stawiennictwa w Powiatowym Urzędzie Pracy w wyznaczonych terminach, czy bezzasadnej odmowy przyjęcia propozycji zatrudnienia. Od listopada 2009 r. do maja 2010 r. miał status bezrobotnego na stażu. Od 2013 r. wykonuje prace społecznie użyteczne w okresie od marca do listopada w ilości 40 godzin miesięcznie. Skarżący oświadczył, że ma udokumentowany 27 letni okres pracy. Od czasu ostatniego zatrudnienia, przepracował w firmie "A." 10 lat, od grudnia 1998r. nie pracuje, nie otrzymał żadnej oferty pracy. Od 22 lat jest osobą bezrobotną, zaś od 21 lat wraz z rodziną jest objęty pomocą finansową MOPS. W tym czasie nigdy nie zgłaszał podjęcia jakiejkolwiek pracy nawet dorywczej. Nie wystąpiła zatem przesłanka rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością opieki nad niepełnosprawną siostrą. Choroba M.N., dotychczas sprawującej opiekę, która ustała z dniem 1 marca 2021 r., nie wymusiła na stronie rezygnacji z zatrudnienia. W dacie wydania orzeczenia o niepełnosprawności oraz ustania sprawowania opieki przez siostrę skarżący już nie pracował będąc od wielu lat osobą nieaktywną zawodowo. Końcowo organ wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne stanowi rodzaj wynagrodzenia dla osoby sprawującej opiekę, która rezygnuje w tym celu z pracy zarobkowej, co w tej sprawie nie wystąpiło.
W skardze strona zarzucała naruszenie prawa materialnego mającego istotny wpływ na wydanie decyzji w tej sprawie, tj. art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. poprzez uznanie, że stan zdrowia osoby niepełnosprawnej oraz zakres sprawowanej nad nią opieki nie wymaga rezygnacji z zatrudnienia przez stronę i w sprawie nie występuje związek przyczynowo-skutkowy między rezygnacją z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki; art. 7 art. 77 oraz art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 735 ze zm., dalej k.p.a.), poprzez błędną ocenę materiału dowodowego i niezasadne uznania, że skarżący nie spełnia przesłanek do przyznania świadczenia.
Skarżący wnioskował o uchylenie decyzji organów obu instancji i zasądzenie kosztów postępowania.
W uzasadnieniu strona stwierdzała, że nie wzięto pod uwagę ustaleń wywiadu środowiskowego, w toku którego nie kwestionowano zakresu sprawowanej opieki, pobieżnie oceniono oświadczenie strony, co do sprawowanej opieki. Dowody te wskazują, że siostra skarżącego wymaga opieki stałej i całodziennej. Fakt ten, jak i niezdolność do samodzielnej egzystencja potwierdza orzeczenie właściwego organu zaliczające siostrę do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Przywołując warunki ustalenia prawa do świadczenia skarżący wywodził, że obejmują one również niepodejmowanie pracy, a status bezrobotnego nie wyklucza możliwości ustalenia prawa do świadczeń. Dalej odwołując się do orzecznictwa sądów administracyjnych strona wskazała, że przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. winien być odczytywany zgodnie z zasadami konstytucyjnymi, celem tej regulacji jest udzielenie przez Państwo pomocy osobie, która podejmuje się opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i na ten czas pozbawia się zarobkowania. Świadczenie stanowi rekompensatę za utracony zarobek. Z tego grona ustawa nie wyklucza bezrobotnych, wskazując wprost w art. 17 ust. 6 u.ś.r., że zarejestrowanie się jako osoba poszukująca pracy lub bezrobotna nie ma wpływu na uprawnienie do świadczeń. Wobec tego za osobę nie podejmującą zatrudnienia lub rezygnującą z pracy trzeba także uznać osobę bezrobotną, która nie podejmuje zatrudnienia z uwago na sytuację na rynku pracy. Jeśli zatem taka osoba rezygnuje z dalszego poszukiwania pracy to istnieje związek przyczynowy, o którym mowa w ustawie.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Na wstępie trzeba wskazać, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2021 r. poz. 137 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 poz. 329 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.
Z przywołanych przepisów wynika że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw, co nakazywało jej oddalenie. Istota sporu w tej sprawie sprowadza się do oceny prawidłowości stanowiska przyjętego przez organ administracji, a odmawiającego skarżącemu przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną siostrą.
Poza zakresem rozważań należy pozostawić spór dotyczący wykładni i stosowania art. 17 ust. 1b u.ś.r. Sąd podziela korzystne dla skarżącego stanowisko organu odwoławczego wywodzone z orzeczenia Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt I K 38/13 OTK-A 2014/9/104) oraz orzecznictwa sądów administracyjnych, że moment powstania niepełnosprawności osoby wymagającej opieki nie ma znaczenia z punktu widzenia przesłanek uprawniających do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Ta zatem okoliczność, wbrew poglądom wyrażanym w decyzji przez organ I instancji, nie ma istotnego znaczenia w rozpoznawanej sprawie.
W zakresie dalszych uwarunkowań przyznania wnioskowanego świadczenia Sąd podziela pogląd przedstawiony w zaskarżonej decyzji, stwierdzający, że strona nie spełnia przesłanek do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego. Zebrany w sprawie materiał dowodowy wskazuje, że pomiędzy rezygnacją z pracy (niepodejmowaniem zatrudnienia) nie wystąpił wymagany związek przyczynowy, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r.
Dla porządku konieczne jest przywołanie istotnych dla sprawy regulacji prawnych, stanowiących podstawę orzekania przez organy w tej sprawie. I tak zgodnie z art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Zgodnie z ust. 1a ww. ustawy osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie (podkreślenie Sądu) następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Zgodnie z przywołanym zapisem art. 17 ust. 1 u.ś.r. prawo do świadczenia przysługuje osobie, która nie podejmuje lub rezygnuje z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną. Zatem pomiędzy rezygnacją z pracy (niepodejmowaniem przez nią zatrudnienia) a sprawowaniem opieki musi istnieć związek przyczynowy. Konieczne jest zatem ustalenie istnienia powiązania pomiędzy rezygnacją z pracy (niepodejmowaniem jej) a opieką nad osobą niepełnosprawną. W badaniu tym na pierwszy plan wysuwają się okoliczności dotyczące daty powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki, przebieg kariery zawodowej osoby uprawnionej do świadczenia oraz okoliczności w jakich zrezygnowała ona z pracy (m.in. podstawa prawna ustania zatrudnienia), zdolność i możliwości wykonywania pracy zarobkowej przez osobę uprawnioną.
Taki sposób spojrzenia na uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego wynika z celu tego zapisu. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest bowiem zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy Państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym, na czas tej opieki, dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Musi zatem istnieć związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a podjęciem opieki. Świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej, ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gdańsku z dnia 28 kwietnia 2022r. sygn. akt III SA/Gd 319/22, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej CBOSA).
Świadczenie pielęgnacyjne jest zatem świadczeniem dla osób rezygnujących z pracy zawodowej, które przejmują na siebie realizację zadań Państwa w zakresie opieki nad osobami niepełnosprawnymi. Konieczność sprawowania opieki musi zatem wiązać się z utratą uzyskiwanych dochodów. Takie rozwiązanie nie budzi zastrzeżeń, ponieważ świadczenie pielęgnacyjne ma charakter subsydiarny, częściowo rekompensujący utracony zarobek osoby aktywnej zawodowo wychodzącej z rynku pracy oraz ponoszącej zwiększone wydatki na opiekę nad niepełnosprawnym. Świadczenie pielęgnacyjne ma zatem zastąpić dochód wynikający ze świadczenia pracy, której nie może podjąć osoba pielęgnująca. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest więc częściowe zrekompensowanie opiekunowi niepełnosprawnego strat finansowych spowodowanych niemożnością podjęcia pracy lub rezygnacją z niej w związku z koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną (por. wyrok Wojewódzkiego Sadu Administracyjnego w Łodzi z dnia 31 marca 2021 r. sygn. akt II SA/Łd 884/20, dostępne w CBOSA).
Przenosząc te uwagi na grunt rozpoznawanej sprawy i ustalonych okoliczności trzeba stwierdzić, że wbrew formułowanym w skardze zarzutom skarżący nie zrezygnował z pracy w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną siostrą. W okolicznościach faktycznych sprawy, w szczególności zaś dotychczasowym zachowaniu strony, przebiegu kariery zawodowej, nie sposób dopatrywać się także braku podejmowania zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad siostrą. Zebrany materiał aktowy wskazuje bowiem na to, że skarżący pozostaje bierny zawodowo od 22 lat, zaś od 21 lat, wraz z rodziną, pozostaje pod opieką MOPS.
Okoliczności te przytoczone w zaskarżonej decyzji, mają odzwierciedlenie w dokumentach znajdujących się w aktach sprawy. Wynika z nich, że skarżący od 1998r. do dnia orzekania przez organy jest osobą bezrobotną. Przy czym wielokrotnie status ten tracił z uwagi na niespełnienie wymogów ustawy, czy niestawienie się w Powiatowym Urzędzie Pracy w wyznaczonym przez ten organ terminie. Zebrany materiał wskazuje, że kilkukrotnie odmawiał, bez uzasadnionych podstaw, podjęcia proponowanego mu zatrudnienia. Ostatnim miejscem jego pracy była firma "A", gdzie przepracował 10 lat, po czym od 1998 r. nie pracował i nie pracuje, nie otrzymał także żadnej oferty pracy.
Trudno w tych okolicznościach dopatrywać się wskazanych w skardze faktów. Nie jest sporne i tego nie neguje także skarżący, że nie wystąpiła rezygnacja z zatrudnienia, gdyż od 1998 r. skarżący nie pracuje. Jak wynika zaś z akt sprawy niepełnosprawność (w stopniu znacznym) jego siostry, nad którą sprawuje opiekę, jest datowana na 2 marca 2006 r. Tym samym działaniem pierwotnym było zaprzestanie przez skarżącego pracy, a następczo wystąpiła niepełnosprawność siostry, strona zaś opiekę nad nią przejęła dużo później. Jak wynika z akt sprawy, oświadczeń sióstr skarżącego (w tym niepełnosprawnej siostry – oświadczenie z dnia 27 sierpnia 2021 r.), opieka strony jest wykonywana od marca 2021 r.
Nie ma także podstaw do uznania za uzasadnione twierdzeń skarżącego, że obecnie nie podejmuje on pracy z uwagi na konieczność opieki nad siostrą. Taki stan rzeczy musi mieć umocowanie w faktach, a z tych nie wynika aby w okresie od 1998r. do dnia wydania decyzji skarżący podejmował jakiekolwiek próby uzyskania zatrudnia. Nie ma zatem podstaw do powoływania się na trudności w znalezieniu pracy (problemy na rynku pracy), co miałoby być powodem uzyskania statusu osoby bezrobotnej. Fakt, że skarżący przez 22 lata nie znalazł pracy przeczy tezie, że obecnie jej nie podejmuje z uwagi na konieczność sprawowania opieki nad siostrą.
Akta sprawy nie dają jakichkolwiek podstaw aby przyjmować za uzasadnione twierdzenia skargi wskazujące na zaniechanie działań w kierunku poszukiwania pracy w związku z koniecznością sprawowania opieki. W realiach tej sprawy skarżący pracy tej nie poszukiwał przez 22 lata, nie ma zatem podstaw do uznania, że to opieka nad siostrą legła u podstaw powstrzymania się obecnie od aktywności zawodowej.
Sposób sformułowania przepisu art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. wskazuje, że zarówno pomiędzy rezygnacją jak i niepodejmowaniem pracy a sprawowaniem opieki nad osobą niepełnosprawną musi istnieć ścisły i bezpośredni związek przyczynowy potwierdzający, że obie formy rezygnacji z aktywności zawodowej muszą być sprowokowane koniecznością opieki nad osobą niepełnosprawną. Chodzi o sytuację, w której osoba aktywna zawodowo, zdolna do pracy, przejmuje opiekę nad osobą niepełnosprawną w związku z czym nie ma już możliwości pracy lub jej podjęcia.
Sąd podziela pogląd, że w tej grupie mogą znajdować się podmioty posiadające status osoby bezrobotnej, przy czym także i w tym przypadku musi wystąpić związek przyczynowy, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Zatem musi wystąpić sytuacja, w której osoby te rezygnują z poszukiwania dalszej pracy aby sprawować wskazaną opiekę. Potwierdza to brzmienie art. 17 ust. 6 ww. ustawy. W tym zaś przypadku rezygnacja jest konsekwencją uprzedniego istnienia zatrudnienia. W realiach rozpoznawanej sprawy okoliczności takie nie wystąpiły.
Słusznie zatem organ wyprowadza opisane w decyzji wnioski o braku związku przyczynowego między rezygnacją skarżącego z pracy (niepodejmowaniem przez niego zatrudnienia) a sprawowaniem opieki nad siostrą.
Skarżący w toku postępowania, jak również w skardze, nie przedstawił żadnych okoliczności, czy dowodów negujących ustalenia i wnioski organu. Podane w decyzji fakty przemawiają zaś za słusznością przyjętych przez organ wniosków.
Nie mają uzasadnienia pozostałe zarzuty skargi, gdyż zaskarżoną decyzję wsparto wyłącznie na braku omawianego związku przyczynowego, nie negując zakresu sprawowanej przez skarżącego opieki. Nie znajdują podstaw także zarzuty wskazujące na naruszenie prawa procesowego, organ administracji zebrał i właściwie ocenił istotne dla sprawy dowody, skarżący zaś poza wskazaniem na przepisy procedury administracyjnej nie wyjaśnia na czym miałoby konkretnie polegać ich naruszenie.
Uznając zatem, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa materialnego jak i prawa procesowego Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił w całości.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI