IV SA/WR 84/23
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę pacjenta szpitala psychiatrycznego na odmowę przyznania zasiłku okresowego, uznając, że jego sytuacja jest analogiczna do odbywania kary pozbawienia wolności, a podstawowe potrzeby są zaspokajane przez państwo.
Skarżący, pacjent szpitala psychiatrycznego z zastosowanym środkiem zabezpieczającym, domagał się przyznania zasiłku okresowego. Organy pomocy społecznej odmówiły, uznając, że jego pobyt w szpitalu jest równoznaczny z odbywaniem kary pozbawienia wolności, co wyłącza prawo do świadczeń. Sąd administracyjny zgodził się z tym stanowiskiem, podkreślając, że państwo zapewnia pacjentowi podstawowe potrzeby bytowe, w tym zakwaterowanie, wyżywienie i leczenie, co czyni przyznanie dodatkowego zasiłku zbędnym i niezgodnym z celem pomocy społecznej.
Sprawa dotyczyła skargi D. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, które utrzymało w mocy decyzję organu I instancji odmawiającą przyznania zasiłku okresowego. Skarżący, umieszczony w szpitalu psychiatrycznym na mocy środka zabezpieczającego orzeczonego przez sąd, argumentował, że nie odbywa kary pozbawienia wolności i jego sytuacja nie jest tożsama z sytuacją osadzonych. Podkreślał, że szpital nie zapewnia mu wszystkich niezbędnych środków higienicznych i odzieży. Organy administracji oraz Wojewódzki Sąd Administracyjny uznały jednak, że pobyt w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym, finansowany ze środków publicznych, zapewnia skarżącemu zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych (schronienie, wyżywienie, leczenie, odzież, środki higieniczne), co czyni go analogicznym do sytuacji osoby odbywającej karę pozbawienia wolności w kontekście przepisów ustawy o pomocy społecznej (art. 13 ust. 1). Sąd podkreślił, że celem pomocy społecznej jest przezwyciężenie trudnej sytuacji życiowej, a w przypadku skarżącego podstawowe potrzeby są już zaspokajane przez państwo, co wyklucza przyznanie dodatkowego zasiłku okresowego.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (2)
Odpowiedź sądu
Nie, osobie takiej nie przysługuje prawo do zasiłku okresowego, ponieważ jej sytuacja jest analogiczna do odbywania kary pozbawienia wolności, a podstawowe potrzeby bytowe są zaspokajane przez państwo.
Uzasadnienie
Sąd uznał, że pobyt w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym, finansowany ze środków publicznych, zapewnia zaspokojenie podstawowych potrzeb życiowych (schronienie, wyżywienie, leczenie, odzież, środki higieniczne), co czyni go równoznacznym z sytuacją osoby odbywającej karę pozbawienia wolności w kontekście wyłączenia prawa do świadczeń z pomocy społecznej na podstawie art. 13 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (11)
Główne
u.p.s. art. 13 § 1
Ustawa o pomocy społecznej
Przepis ten wyłącza prawo do świadczeń z pomocy społecznej dla osób odbywających karę pozbawienia wolności, a sąd uznał, że ma on zastosowanie także do osób umieszczonych w szpitalu psychiatrycznym na mocy środka zabezpieczającego.
u.p.s. art. 38 § 1
Ustawa o pomocy społecznej
Określa przesłanki przyznania zasiłku okresowego, który ma na celu zapewnienie okresowego dochodu do zaspokojenia podstawowych potrzeb bytowych.
Pomocnicze
u.p.s. art. 2 § 1
Ustawa o pomocy społecznej
Określa cel pomocy społecznej jako przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych.
k.k. art. 93a § 1
Kodeks karny
Podstawa orzeczenia środka zabezpieczającego w postaci pobytu w zakładzie psychiatrycznym.
k.k.w. art. 202
Kodeks karny wykonawczy
Cele wykonywania środka zabezpieczającego.
P.u.s.a. art. 1 § 1
Ustawa Prawo o ustroju sądów administracyjnych
u.p.p.s.a. art. 145 § 1
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.p.p.s.a. art. 151
Ustawa Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
u.o.z.p. art. 10
Ustawa o ochronie zdrowia psychicznego
Bezpłatność świadczeń zdrowotnych w zakresie psychiatrii.
u.ś.o.z. art. 12
Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
Bezpłatność świadczeń opieki zdrowotnej bez względu na uprawnienia z tytułu ubezpieczenia.
u.ś.o.z. art. 5 § 38
Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych
Definicja świadczeń zdrowotnych obejmujących także świadczenia towarzyszące, jak zakwaterowanie i wyżywienie.
Argumenty
Skuteczne argumenty
Pobyt w szpitalu psychiatrycznym na mocy środka zabezpieczającego jest sytuacją analogiczną do odbywania kary pozbawienia wolności w kontekście wyłączenia prawa do świadczeń z pomocy społecznej. Państwo zapewnia osobie umieszczonej w szpitalu psychiatrycznym zaspokojenie podstawowych potrzeb bytowych, co czyni przyznanie dodatkowego zasiłku zbędnym.
Odrzucone argumenty
Sytuacja skarżącego nie jest tożsama z odbywaniem kary pozbawienia wolności, ponieważ nie jest to kara, a środek zabezpieczający. Szpital nie zapewnia wszystkich niezbędnych środków higienicznych i odzieży, co oznacza, że jego potrzeby nie są w pełni zaspokojone.
Godne uwagi sformułowania
istota sporu pozostawało ustalenie, czy pobyt odwołującego w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym (szpitalu psychiatrycznym) rodzi takie same konsekwencje prawne na gruncie przepisu art. 13 ust. 1 u.p.s., jak odbywanie kary pozbawienia wolności. Zapewnione w zakładzie izolacyjno-leczniczym warunki pobytu odpowiadają warunkom zabezpieczonym przez Państwo w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności. Osoba taka – mając już zapewnione podstawowe potrzeby bytowe - bezwzględnie pozbawiona jest prawa do świadczeń z pomocy społecznej.
Skład orzekający
Ireneusz Dukiel
przewodniczący sprawozdawca
Marta Pająkiewicz-Kremis
asesor
Katarzyna Radom
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Wysoka
Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów ustawy o pomocy społecznej w kontekście osób objętych środkami zabezpieczającymi, w szczególności w zakładach psychiatrycznych."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji osoby objętej środkiem zabezpieczającym w szpitalu psychiatrycznym, gdzie państwo zapewnia podstawowe potrzeby bytowe.
Wartość merytoryczna
Ocena: 6/10
Sprawa porusza ważną kwestię praw osób objętych środkami zabezpieczającymi i ich dostępu do świadczeń socjalnych, co jest istotne dla prawników specjalizujących się w prawie administracyjnym i karnym wykonawczym.
“Czy pobyt w szpitalu psychiatrycznym pozbawia prawa do zasiłku? Sąd rozstrzyga.”
Sektor
ochrona zdrowia
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIV SA/Wr 84/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu Data orzeczenia 2023-07-06 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2023-02-07 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu Sędziowie Ireneusz Dukiel /przewodniczący sprawozdawca/ Katarzyna Radom Marta Pająkiewicz-Kremis Symbol z opisem 6320 Zasiłki celowe i okresowe Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku *Oddalono skargę w całości Powołane przepisy Dz.U. 2021 poz 2268 art. 38 ust. 1 w zw. z art. 13 ust. 1 Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ireneusz Dukiel (sprawozdawca), Sędziowie: Asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, Sędzia WSA Katarzyna Radom, , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 6 lipca 2023 r. sprawy ze skargi D. Ś. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia 2 grudnia 2022 r. nr SKO/41/PS-107/2022 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego oddala skargę w całości. Uzasadnienie D. Ś. (dalej jako wnioskodawca, strona lub skarżący) wnioskiem datowanym na dzień 20 września 2022 r. zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Jeleniej Górze o przyznanie m.in. zasiłku okresowego oświadczając jednocześnie, iż przebywa w Szpitalu Klinicznym im. dr [...] w K. (dalej jako Szpital Kliniczny) od września 2022 r., prowadzi jednoosobowe gospodarstwo domowe, jest kawalerem, nie posiada dzieci, nie otrzymuje żadnych świadczeń z ZUS ani KRUS, nie jest zarejestrowany w urzędzie pracy, a jego dochód w sierpniu 2022 r. wyniósł 0 zł. Prezydent Miasta Jeleniej Góry, z upoważnienia którego działał Dyrektor Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w Jeleniej Górze (dalej organ I instancji), decyzją z dnia 25 października 2022 r., nr MOPS/DŚ/KM/4052/15963-009293/2022, odmówił przyznania stronie prawa do zasiłku okresowego we wrześniu 2022 r. wskazując, że przebywa ona w Szpitalu Klinicznym na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze, który orzekł o konieczności zastosowania środka zabezpieczającego wobec strony. Przytaczając treść art. 13 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. jedn. Dz. U. z 2021 r., poz. 2268 ze zm., dalej jako ustawa o pomocy społecznej lub w skrócie u.p.s.) i powołując się na wyroki sądów administracyjnych organ I instancji stwierdził, iż przepis ten ma zastosowanie także do osoby, wobec której orzeczono zamiast kary pozbawienia wolności środek zabezpieczający w postaci umieszczenia w zamkniętym zakładzie leczniczym. W odwołaniu strona zarzuciła, że szpital nie jest instytucją całodobowego utrzymania, a stosowanie środka zabezpieczającego przez umieszczenie w szpitalu psychiatrycznym nie może być porównywanie z odbywaniem kary pozbawienia wolności. Strona uważa, że poprzez odmowę udzielenia jej pomocy została pozbawiona możliwości leczenia i dbania o higienę osobistą, a także powrotu do społeczeństwa. Dodatkowo strona zwróciła uwagę, iż inni pacjenci, którzy mają orzeczony środek zabezpieczający, otrzymują zasiłki ze swoich ośrodków pomocy społecznej oraz renty socjalne z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Jeleniej Górze (dalej jako organ odwoławczy, organ II instancji lub Kolegium) decyzją z dnia 2 grudnia 2022 r., nr SKO/41/PS-107/2022, utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniu tej decyzji wskazano, że na podstawie prawomocnego postanowienia Sądu Rejonowego w Jeleniej Górze z dnia 12 maja 2022 r., sygn. akt II K 1132/21, utrzymanego w mocy postanowieniem Sądu Okręgowego w Jeleniej Górze z dnia 26 lipca 2022 r., sygn. akt VI Kz 251/22, wobec strony po umorzeniu postępowania karnego został zastosowany środek zabezpieczający w postaci umieszczenia w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym. Z kolei prawomocnym postanowieniem z dnia 5 września 2022 r., sygn. akt II Ko 2352/22, Sąd Rejonowy w Jeleniej Górze wskazał Szpital Kliniczny jako miejsce realizacji zastosowanego środka zabezpieczającego. Strona została umieszczona w tym szpitalu w dniu 9 września 2022 r. i nadal przebywa w nim. W dalszej kolejności przytoczono treść art. 38 ust. 1 pkt 1 u.p.s. i stwierdzono, że strona spełnia określone w tym przepisie warunki, aby otrzymać prawo do zasiłku okresowego z pomocy społecznej. Przedstawiając wywód o celach i zadaniach pomocy społecznej zwrócono uwagę, iż przepisy ustawy o pomocy społecznej zawierają negatywną przesłankę podmiotową w stosunku do osób odbywających karę pozbawienia wolności, o czym stanowi art. 13 ust. 1 tej ustawy. Zgodnie z tym przepisem osobie odbywającej karę pozbawienia wolności nie przysługuje prawo do świadczeń z pomocy społecznej, z zastrzeżeniem ust. 1a. Organ odwoławczy podniósł zatem, iż istotą sporu pozostawało ustalenie, czy pobyt odwołującego w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym (szpitalu psychiatrycznym) rodzi takie same konsekwencje prawne na gruncie przepisu art. 13 ust. 1 u.p.s., jak odbywanie kary pozbawienia wolności. W tym kontekście wskazano, że uzasadnieniem pozbawienia prawa do świadczeń pomocy społecznej osób odbywających karę pozbawienia wolności jest fakt pozostawania osadzonych na utrzymaniu Państwa. Poza tym wobec tych osób ryzyko wystąpienia okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy praktycznie nie występuje, ponieważ osobie odbywającej karę pozbawienia wolności i tymczasowo aresztowanej zapewnia się minimum trzy razy dziennie posiłek o odpowiedniej wartości odżywczej, w tym co najmniej jeden gorący, odpowiednie warunki mieszkaniowe, odpowiednie do pory roku odzież, bieliznę oraz obuwie (art. 109-111 k.k.w.). Dzięki takim świadczeniom osoby te zwolnione są z zaspokajania własnym staraniem podstawowych potrzeb bytowych. Nie ma więc uzasadnionych podstaw do udzielania im dodatkowego wsparcia świadczeniami pomocy społecznej. Zdaniem organu II instancji warunkiem zastosowania przepisu art. 13 ust. 1 u.p.s. także do osoby, wobec której został zastosowany środek zabezpieczający w postaci przymusowego umieszczenia w szpitalu psychiatrycznym jest ustalenie, że sytuacja tej osoby jest tożsama z pozycją osoby odbywającej karę pozbawienia wolności. W ocenie organu odwoławczego tak jest, gdyż wobec strony przedmiotowy środek zabezpieczający został orzeczony na podstawie art. 93g § 1 k.k. z uwagi na zaistnienie wysokiego prawdopodobieństwa, że ponownie popełni ona czyn zabroniony o znacznej społecznej szkodliwości w związku z chorobą psychiczną. Podkreślono, iż strona nie ponosi kosztów pobytu w szpitalu, ponieważ są one pokrywane ze środków publicznych. Wobec tego przyznanie stronie wnioskowanego zasiłku okresowego nie spełniłoby celu określonego w art. 2 ust. 1 u.p.s., gdyż nie służyłoby przezwyciężeniu trudnej sytuacji życiowej, której nie jest w stanie pokonać wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. Ponadto pod pojęciem odbywania kary pozbawienia wolności należy rozumieć także pobyt w zamkniętym zakładzie połączony z efektywnym pozbawieniem wolności. Charakter więc tego pobytu nakłada na Państwo obowiązek utrzymania osoby skierowanej do takiego zakładu i zapewnienia jej odpowiednich warunków bytowych i leczniczych w stosunku do stanu zdrowia. Na marginesie organ odwoławczy wskazał, iż nie może rzeczowo odnieść się do kwestii, że inni pacjenci szpitala przebywający w nim w ramach zastosowanego środka zabezpieczającego mają otrzymywać zasiłki z pomocy społecznej, zaś kwestia świadczeń z Zakładu Ubezpieczeń Społecznych pozostaje poza rozstrzygnięciem organów pomocy społecznej. W skardze do tut. Sądu i w piśmie procesowym z dnia 27 lutego 2023 r. strona nie zgodziła się z argumentacją przedstawioną w zaskarżonej decyzji podnosząc, że twierdzenia Kolegium nie są oparte ma prawdzie, a sposób załatwienia sprawy nie znajduje podstaw prawnych. Skarżący podniósł w pierwszej kolejności, iż nie odbywa kary pozbawienia wolności (art. 37 k.k.) i nie jest wykonywane wobec niego tymczasowe aresztowanie (art. 250 i następne k.p.k.), a tym samym niedopuszczalne jest stosowanie wobec niego art. 13 ust. 1 u.p.s. Wyjaśniał, iż jest hospitalizowany w szpitalu psychiatrycznym w warunkach wzmocnionego zabezpieczenia na podstawie art. 93a ust. 1 pkt 4 k.k. i k.p.w., dlatego też warunki jego hospitalizacji i przysługujące mu od szpitala psychiatrycznego świadczenia określa rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 19 czerwca 2019 r. w sprawie świadczeń gwarantowanych z zakresu opieki psychiatrycznej i leczenia uzależnień (Dz. U. z 2019 r., poz.1285, w skrócie r.M.Z.) wydane na postawie art. 31d ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych (t. jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2561, w skrócie u.ś.o.z.). Wskazując na treść § 6 powyższego zarządzenia skarżący podkreślił, że powyższy katalog świadczeń gwarantowanych jest katalogiem zamkniętym i szpital psychiatryczny nie jest zobowiązany i nie zapewnia pacjentowi w ramach hospitalizacji w warunkach wzmocnionego zabezpieczenia: środków higienicznych (np. proszku do prania, szczoteczki i pasty do zębów, maszynek do golenia, żelu pod prysznic oraz ręcznika) oraz odzieży (np. piżamy, majtek i skarpetek, spodni, bluzy, koszulki, kurtki, czapki, obuwia- półbutów, klapek lub kapci). Skarżący uważa, iż wbrew twierdzeniom Kolegium nie ma podstaw prawnych do domagania się od Szpitala Klinicznego zapewnienia środków higienicznych oraz odzieży, co w konsekwencji oznacza, iż jego sytuacja nie jest tożsama z osobą pozbawioną wolności lub tymczasowo aresztowaną. Organ odwoławczy w odpowiedzi na skargę i w piśmie procesowym z dnia 24 marca 2023 r. wniósł o jej oddalenie podtrzymując stanowisko, że do sytuacji skarżącego ma zastosowanie przepis art. 13 ust. 1 u.p.s., który wyłącza osoby odbywające karę pozbawienia wolności z prawa do świadczeń z pomocy społecznej. W ocenie Kolegium sytuacja zastosowania przez sąd wobec skarżącego środka zabezpieczającego w postaci przymusowego umieszczenia w szpitalu psychiatrycznym jest tożsama z odbywaniem kary pozbawienia wolności, dlatego też nie ma on prawa do zasiłku okresowego z pomocy społecznej. Kolegium zgodziło się ze skarżącym, że w jego przypadku nie mają zastosowania przepisy rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 19 grudnia 2016 r. w sprawie warunków bytowych osób osadzonych w zakładach karnych i aresztach śledczych. Jednakże do skarżącego mają zastosowanie oprócz przepisów kodeksu karnego wykonawczego, także przepisy o ochronie zdrowia psychicznego i leczeniu szpitalnym. Zatem skarżący oprócz tego, że jest przymusowo izolowany i środki pieniężne musi oddać do depozytu, to ma bezpłatnie zapewnione schronienie, wyżywienie, leki i leczenie, a także niezbędną odzież i środki higieniczne. Zdaniem organu skarżący, w związku z przymusowym pobytem w szpitalu psychiatrycznym w warunkach wzmocnionego zabezpieczenia, ma na podstawie art. 18 u.ś.o.z. zapewnione wymagane świadczenia opieki zdrowotnej, jaki i świadczenia towarzyszące np. wyżywienie i zakwaterowanie, pośród których znajdują się również podstawowe świadczenia zapewniające utrzymanie higieny osobistej oraz odzieży. Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje: Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t. jedn. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. jedn. Dz. U. z 2023 r., poz. 259, dalej w skrócie u.p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy. Skarga strony nie zasługuje na uwzględnienie. Skarżący pismem datowanym na dzień 20 września 2022 r. wnioskował o przyznanie mu zasiłku okresowego z ubezpieczeniem zdrowotnym. Wniosek ten został złożony na opracowanym formularzu, w którym ręcznie po słowach "zwracam się z prośbą o przyznanie zasiłku" wpisano "okresowego z ubezpieczeniem zdr.", a w dalszej części pismem komputerowym, powołując się na okoliczność długoterminowego pobytu w Szpitalu Klinicznym, poproszono o przekazywanie zasiłku stałego na wskazane konto depozytowe tego szpitala. W piśmie przewodnim z tej samej daty, podpisanym przez Kierownika Oddziału [...] o Wzmożonym Zabezpieczeniu, mowa jest natomiast o przyznaniu pomocy w formie zasiłku okresowego wraz z ubezpieczeniem zdrowotnym. Organ I instancji decyzją z dnia 25 października 2022 r., nr MOPS/DŚ/IR/4056/15963-007998/103/2022, postanowił potwierdzić prawo skarżącego do świadczeń opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych ustalając jednocześnie, iż prawo to przysługuje od dnia 20 września 2022 r. przez okres 90 dni. Odrębną decyzją z tego samego dnia, która stała się przedmiotem odwołania, w wyniku którego została utrzymana w mocy zaskarżoną obecnie decyzją Kolegium, postanowił odmówić przyznania stronie prawa do zasiłku okresowego we wrześniu 2022 r. Na wstępie należy wskazać, że zasiłek okresowy, o przyznanie którego zwrócił się skarżący, w odróżnieniu od zasiłku stałego, jest świadczeniem pieniężnym o określonych czasowo granicach przysługiwania. Chociaż sytuacja życiowa osoby ubiegającej się o taki zasiłek musi wskazywać na nieodzowność przyznania pomocy społecznej to jednak okoliczności, które leża u podstaw przyznania tego świadczenia, nie mogą mieć charakteru nieusuwalnego lub charaktery zdarzeń, co do których można przypuszczać, że będą trwały w sposób niepozwalający ich przezwyciężyć. Trzeba również podkreślić, że świadczenie to nie jest przyznawane za zaspokojenie konkretnej potrzeby, bowiem z założenia ma ono zapewnić okresowy dochód, którym świadczeniobiorca będzie dysponował w miarę swobodnie, zaspokajając podstawowe potrzeby bytowe. Zasiłek okresowy zalicza się do grupy tzw. świadczeń obligatoryjnych, niemniej jego przyznanie uwarunkowane jest spełnieniem ogólnych zasad udzielenia pomocy społecznej oraz brakiem wystąpienia przesłanek negatywnych, w tym zwłaszcza wskazanych w art. 11- art. 13 u.p.s. Przyznanie zasiłku okresowego wymaga zatem spełnienia nie tylko kryterium dochodowego, lecz także wystąpienia okoliczności, która uzasadnia pomoc społeczną. Przyznanie tej formy wsparcia pieniężnego zależy od spełnienia ogólnych warunków udzielenia pomocy społecznej, w tym wystąpienia okoliczności, o których mowa w art. 7 u.p.s. lub innych będących źródłem trudnej sytuacji życiowej. Ustawodawca posłużył się w art. 38 ust. 1 u.p.s. wyrażeniem "w szczególności" co wskazuje na otwarty katalog przesłanek uprawniających do tego rodzaju zasiłku, jednakże w szczególny sposób potraktował cztery z nich, które w jego przekonaniu winny być traktowane piorytetowo. Mowa tutaj o długotrwałej chorobie, bezrobociu, niepełnosprawności oraz możliwości utrzymania lub nabycia uprawnień do świadczeń z innych systemów zabezpieczenia społecznego. Przechodząc do rozpoznania sprawy zgodzić się należy z organem odwoławczym, iż istota sporu w niniejszej sprawie jest przesądzenie czy do osób wobec których orzeczono środek zabezpieczenia w postaci umieszczenia w zamkniętym zakładzie psychiatrycznym ma zastosowanie art. 13 ust. 1 u.p.s., mówiący o tym, że osobie odbywającej karę pozbawienia nie przysługuje prawo do świadczeń z pomocy społecznej. Osoby odbywające karę pozbawienia wolności tracą prawo do wszystkich świadczeń pomocowych i nie nabywają uprawnień do świadczeń w czasie odbywania tej kary. W rozpoznawanej sprawie okolicznością bezsporną jest, że wobec skarżącego został zastosowany środek zabezpieczający w postaci umieszczenia w zakładzie psychiatrycznym dysponującym wzmocnionym poziomem zabezpieczenia, czyli tzw. internacja sądowo-psychiatryczna. Zgodnie z art. 93a § 1 pkt 4 k.k. w zw. z art. 93b § 1 k.k. środek zabezpieczający w postaci pobytu w zakładzie psychiatrycznym można orzec jedynie, aby zapobiec ponownemu popełnieniu przez sprawcę czynu zabronionego o znacznej społecznej szkodliwości. Stosownie do art. 93d § 1 k.k. czasu stosowania środka zabezpieczającego nie określa się z góry. Ustawodawca w art. 202 k.k.w., określając cele wykonywania środka zabezpieczającego, przyjął, że sprawcę, wobec którego wykonywany jest środek zabezpieczający, obejmuje się odpowiednim postępowaniem leczniczym, psychoterapeutycznym, rehabilitacyjnym lub resocjalizacyjnym, którego celem jest poprawa stanu jego zdrowia i zachowania w stopniu umożliwiającym funkcjonowanie w społeczeństwie w sposób niestwarzający zagrożenia porządku prawnego, a w wypadku sprawcy umieszczonego w zakładzie psychiatrycznym - również dalsze leczenie w warunkach poza tym zakładem. Nie budzi wątpliwości, że co do zasady (odmiennie niż to ma miejsce w stosunku do osoby pozbawionej wolności, która po spełnieniu określonych warunków może świadczyć pracę w przywięziennych zakładach pracy bądź też może być zatrudniona przez pracodawców zewnętrznych w ramach stosunku pracy lub innego, np. cywilnoprawnego) osoba umieszczona w takim ośrodku nie ma możliwości podjęcia pracy zarobkowej, nie ma też możliwości ani instrumentów umożliwiających poszukiwanie pracy, a tym bardziej rejestracji w urzędzie pracy jako bezrobotna. Zauważyć jednakże należy, że osoba taka, będąc przymusowo umieszczona w ośrodku zamkniętym na podstawie orzeczenia sądu, ma zapewnione warunki niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb życiowych, a koszty w tym zakresie pokrywane są z budżetu Państwa. Również przymusowo izolowany skarżący ma zapewnione podstawowe potrzeby bytowe na koszt budżetu Państwa. Ze sporządzonego przez pracownika socjalnego Szpitala Klinicznego kwestionariusza rodzinnego wywiadu środowiskowego wynika, że skarżącemu szpital zapewnia nocleg oraz podstawowe wyżywienie i chociaż wskazano w nim również, iż szpital nie zapewnia odzieży, obuwia, środków higieny osobistej oraz środków czystości, to jednak korzysta on z pomocy w naturze od rodziny, gdyż w dniu 19 września 2022 r. jego matka przesłała paczkę z odzieżą oraz podstawowymi środkami higieny osobistej. Zwrócić trzeba również uwagę, że zgodnie z art. 10 ustawy z dnia 19 sierpnia 1994 r. o ochronie zdrowia psychicznego (t. jedn.: Dz. U. z 2022 r., poz. 2123) za świadczenia zdrowotne w zakresie psychiatrycznej opieki zdrowotnej udzielane osobie z zaburzeniami psychicznymi nie pobiera się od tej osoby opłat. Osobom z zaburzeniami psychicznymi przebywającym w szpitalu psychiatrycznym przysługują, bez pobierania od nich opłat, produkty lecznicze, wyroby medyczne, wyposażenie wyrobów medycznych, systemy i zestawy zabiegowe, środki pomocnicze oraz środki spożywcze specjalnego przeznaczenia żywieniowego. Powyższe świadczenia opieki zdrowotnej udzielane są bezpłatnie bez względu na uprawnienia z tytułu ubezpieczenia zdrowotnego, o czym wyraźnie stanowi art. 12 u.ś.o.z. Nie można w tym kontekście pominąć także treści art. 5 pkt 38 u.ś.o.z. mówiącej o tym, iż jako świadczenia zdrowotne traktowane są również świadczenia towarzyszące, m. in. zakwaterowanie i adekwatne do stanu zdrowia wyżywienie w szpitalu lub w innym zakładzie leczniczym. Zapewnione w zakładzie izolacyjno-leczniczym warunki pobytu odpowiadają warunkom zabezpieczonym przez Państwo w trakcie odbywania kary pozbawienia wolności. Naturalne odrębności jakie w tym zakresie występują, a to chociażby przez wzgląd na rodzaj i charakter tych placówek, nie mogą pozbawić słuszności tezy, że pobyt w obu tych zakładach izolacyjnych w całości finansowany jest ze środków publicznych. Niezależnie więc od stanu, położenia, czy sytuacji osobistej osoby izolowanej (osadzonej), która domaga się świadczenia w formie zasiłku stałego lub okresowego, osoba taka – mając już zapewnione podstawowe potrzeby bytowe - bezwzględnie pozbawiona jest prawa do świadczeń z pomocy społecznej. Stanowisko powyższe jest powszechnie aprobowane w orzecznictwie sądowoadministracyjnym, czego wyrazem są wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 7 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 594/16, i z dnia 21 marca 2023 r., sygn. akt I OSK 1302/22, w których oddalono skargi kasacyjne od wyroków Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie odpowiednio z dnia 22 marca 2019 r. sygn. akt I SA/Wa 25/19, i z dnia 26 listopada 2021 r., sygn. akt I SA/Wa 461/21, oddalających skargi na decyzje w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku stałego, jak również prawomocny wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Warszawie z dnia 22 marca 2019 r., sygn. akt I SA/Wa 25/19, oddalający skargę na decyzję w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku okresowego. Podsumowując wskazać trzeba, iż zasiłek okresowy ma na celu udzielenie ograniczonej czasowo pomocy finansowej osobie, która nie ma możliwości samodzielnego przezwyciężenia trudności życiowych, gdyż z przyczyn obiektywnych nie osiąga dochodu lub osiąga dochód poniżej kryterium dochodowego. Osoba ta z kwoty przyznanego zasiłku okresowego musi przez pewien okres czasu zaspokoić swoje podstawowe potrzeby bytowe. Skarżący wpierw w odwołaniu, a następnie w skardze, wskazał, iż takimi potrzebami są dla niego zakup środków higieny i odzieży, które są mu niezbędne w trakcie długoterminowego pobytu w szpitalu. Jak była o tym mowa wyżej tego rodzaju wydatki w zakresie podstawowym pokrywane są ze środków budżetowych Państwa, a zatem nie ma przesłanek udzielania skarżącemu dodatkowego wsparcia w ramach pomocy społecznej. Na marginesie wskazać można, iż wniosek dotyczył przyznania zasiłku okresowego we wrześniu 2022 r., w sytuacji gdy skarżący został umieszczony w Szpitalu Klinicznym w dniu 9 września 2022 r., a już w dniu 19 września 2022 r. otrzymał od własnej matki paczkę z odzieżą i podstawowymi środkami higieny osobistej. Wobec powyższego należało przyjąć, iż w sytuacji w jakiej znalazł się skarżący przyznanie wnioskowanego świadczenia pieniężnego w postaci zasiłku okresowego nie spełniłoby ani ogólnych kryteriów tego świadczenia pieniężnego, wskazanych w art. 38 ust. 1 u.p.s., ani też ustawowego celu pomocy społecznej, określonego w art. 2 ust. 1 u.p.s. Zastosowana wobec skarżącego izolacja w szpitalu psychiatrycznym z przyczyn omówionych w niniejszym uzasadnieniu odpowiada zatem sytuacji ukształtowanej przez ustawodawcę w art. 13 ust. 1 u.p.s., co skutkuje uznaniem, że organy zasadnie odmówiły skarżącemu przyznania zasiłku okresowego. Z tych względów, na podstawie art. 151 u.p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI