IV SA/Wr 839/04

IV SA/Wr 839/04 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2005-01-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-12-13
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Tadeusz Kuczyński /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6343 Świadczenia pieniężne z tytuły pracy przymusowej
Hasła tematyczne
Kombatanci
Skarżony organ
Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 1996 nr 87 poz 395
art. 2, art. 4 ust. 1, 2, 4
Ustawa z dnia 31 maja 1996 r. o świadczeniach pieniężnych przysługujących osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA Tadeusz Kuczyński, po rozpoznaniu w dniu 25 stycznia 2005r. na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi Z. N. na decyzję Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r. Nr [...]w przedmiocie odmowy przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz decyzję ją poprzedzającą; II. zasądza od Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych na rzecz skarżącej kwotę 100 /sto/ zł tytułem zwrotu kosztów postępowania przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym; III. nie orzeka w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji.
Uzasadnienie
Decyzją Kierownika Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych z dnia [...]r., Nr [...]na podstawie art. 127 § 3 i 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960r. Kodeks Postępowania Administracyjnego oraz art. 2 i art. 4 ust. 1, 2 i 4 ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i ZSRR /Dz.U. Nr 87, poz. 395 z późn. zm./ po rozpoznaniu wniosku Z. N. utrzymano w mocy decyzję własną z dnia [...]r. nr [...].
W motywach uzasadnienia podano, że strona złożyła wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy od decyzji Kierownika Urzędu z dnia [...]r., odmawiającej jej przyznania uprawnienia do świadczenia pieniężnego z tytułu deportacji do pracy przymusowej. Podniosła, że jako dziecko deportowanych rodziców, urodzone w niewoli, ma również prawo do świadczenia pieniężnego przysługującego w związku z deportacją do pracy przymusowej.
Organ rozpatrując wniosek stwierdził, że nie zasługuje on na uwzględnienie. Podniesiono, iż pojęcie represji w rozumieniu ustawy z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich /Dz.U. Nr 87, poz. 395 ze zm./ zawiera przepis art. 2 pkt 2 lit. a) tejże ustawy. Stosownie do regulacji represją jest deportacja /wywiezienie/ do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939r. na terytorium III Rzeszy i terenów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939-1945.
Ze zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego, tj. m.in. świadectwa chrztu wystawionego przez Parafię Katolicką w E. z dnia [...]r. i zaświadczenia wystawionego w N.-U. dnia [...]r., przez G. H. potwierdzającego pracę rodziców wnioskodawczyni w firmie jego ojca w okresie od [...]r., do [...]r., wynika jednoznacznie, że strona urodziła się na deportacji, na terenie III Rzeszy, jako dziecko robotników przymusowych. Tym samym nie został spełniony, zawarty w cytowanym przepisie ww. ustawy warunek deportacji do pracy przymusowej. Należy podkreślić, iż świadczenie, o którym mowa w ustawie, przysługuje wyłącznie osobom, które osobiście doświadczyły represji wywiezienia do pracy przymusowej i nie może być ono przyznane za represje, którym podlegali rodzice osoby zainteresowanej.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego Z. N. wniosła o rozpatrzenie jej sprawy.
W odpowiedzi na skargę Kierownik Urzędu do Spraw Kombatantów i Osób Represjonowanych wniósł o jej oddalenie, podtrzymując swoją argumentację. Dodano ponadto, że zgodnie z przedstawionymi materiałami dowodowymi – w postaci oświadczenia syna pracodawcy z dnia [...]r. oraz świadectwa chrztu wystawionego przez Parafię Katolicką w E. z dnia [...]r. – represja strony rozpoczęła się w dniu urodzenia tj. od [...]r., a zakończyła [...]r., ponieważ zajęcie miejscowości E. przez wojska alianckie nastąpiło [...]r. według "United States Army in World War II. Specjal Studies. Chronology 1941/1945" pod redakcją Mary H. Williams, Washington 1960). Zatem represja strony trwała w okresie od [...]r. do [...]r., czyli w sumie [...] miesiące i [...] dni, a więc krócej niż minimalny okres 6 miesięcy przewidziany w art. 2 pkt 2 lit. "a" ustawy.
Sprawę rozpatrzono w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Taka sama przedmiotowo sprawa była objęta wyrokiem Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 sierpnia 2004r., sygn. akt OSK 135/04. Rozpatrując problem, czy za osobę represjonowaną może być uznana osoba urodzona na terytorium III Rzeszy, w sytuacji gdy bezsporne jest, że skarżąca nie była deportowana do pracy przymusowej, ponieważ urodziła się w miejscu pracy przymusowej matki, już po wywiezieniu jej do pracy przymusowej na terenie III Rzeszy, stwierdzono, co następuje:
W uzasadnieniu uchwały składu siedmiu sędziów NSA z dnia 12 października 1998r., OPS 5/98 /ONSA z 1999r. z. 1, poz. 1/ trafnie zwrócono uwagę, że ustawa z dnia 31 maja 1996r. o świadczeniu pieniężnym przysługującym osobom deportowanym do pracy przymusowej oraz osadzonym w obozach pracy przez III Rzeszę i Związek Socjalistycznych Republik Radzieckich /Dz.U. Nr 87, poz. 395/, zwana dalej ustawą o świadczeniu, nie przewiduje objęcia świadczeniem wszystkich osób, które doznały represji okresu wojennego i powojennego i nie dotyczy też wszystkich rodzajów i form represji, jakim w tym okresie poddani byli obywatele polscy. Należy przy tym mieć na względzie, na co wielokrotnie zwrócono uwagę w orzecznictwie sądowym, że ustawa o świadczeniu odróżnia samo pojęcie represji i osoby represjonowanej od świadczenia, którego wysokość jest związana z okresem trwania pracy przymusowej. Dlatego konsekwentnie przyjmuje się w orzecznictwie sądowym /przykładowo w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 13 stycznia 2001r. sygn. akt III RN 112/99/, że wykazanie wykonywania pracy przymusowej nie jest warunkiem uznania za represję, w rozumieniu art. 2 pkt 2 lit. a ustawy.
Z tego względu przyjmuje się, że osobą represjonowaną jest osoba deportowana do pracy przymusowej lub osadzona w obozie pracy bez względu na wiek.
Przepis art. 2 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniu określa pojęcie represji polegającej na deportacji /wywiezieniu/ do pracy przymusowej na okres co najmniej 6 miesięcy z terytorium państwa polskiego, w jego granicach sprzed 1 września 1939r., na terytorium III Rzeszy i terytoriów przez nią okupowanych w okresie wojny w latach 1939 – 1945. Kontrowersje dotyczące interpretacji tego przepisu, w kontekście pozostałych przepisów ustawy o świadczeniu, ujawniły się w orzecznictwie sądowym w zakresie dotyczącym dzieci, które były wywożone wraz z rodzicami, a także dzieci, które urodziły się w miejscu wykonywania pracy przymusowej przez matkę.
Sąd podzielił ten kierunek wykładni, który przyjmuje, że o deportacji /wywiezieniu/ można mówić zarówno wtedy gdy dziecko zostało wywiezione wraz z rodzicami na roboty przymusowe, jak i wtedy gdy wywieziona na roboty przymusowe kobieta urodziła dziecko w miejscu wykonywania tych robót. Nie sposób bowiem racjonalnie uzasadnić, że sytuacja małego dziecka wywiezionego wraz z matką na roboty przymusowe jest inna od sytuacji dziecka urodzonego już po wywiezieniu matki na roboty przymusowe. Jeżeli przyjmie się, że o represji nie decyduje wiek dziecka oraz to, czy faktycznie pracowało, to nie powinno również budzić wątpliwości, że osobą represjonowaną jest także dziecko urodzone w miejscu wykonywania pracy przymusowej przez deportowaną matkę.
W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 24 października 2003r., sygn. akt III RN 120/02 trafnie przyjęto, że nie można zakładać, że cel wywiezienia dziecka z rodzicami deportowanymi na roboty przymusowe do III Rzeszy był inny niż w stosunku do rodziców. Tak samo nie można zakładać, że deportacja kobiety do pracy przymusowej, która urodziła dziecko po wywiezieniu nie rozciąga się na to dziecko.
Należy podzielić stanowisko wyrażone w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 11 lutego 2003r., sygn. akt II SA/Ka 834/01, iż odmienne traktowanie osób urodzonych w obozach pracy, w stosunku do osób osądzonych tam w wieku niemowlęcym czy dziecięcym, nawet jeżeli dziecko nie mogło wykonywać pracy, godziłoby w zasady słuszności i poczucia sprawiedliwości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny rozpatrujący sprawę ze skargi Z. N. w pełni podzielił argumentację przyjętą w przytoczonym wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 19 sierpnia 2004r. sygn. OSK 135/04.
Zawarte natomiast w odpowiedzi na skargę wywody organu kombatanckiego wskazujące na nowe okoliczności sprawy, w szczególności, że represja strony rozpoczęła się w dniu urodzenia t.j. od [...]r., a zakończyła [...]r. tzn. w dniu zajęcia miejscowości deportacji przez wojska alianckie, czyli trwała krócej niż minimalny okres 6 miesięcy przewidziany w art. 2 pkt 2 "a" ustawy nie mogą odnieść skutku.
Nie dokonując merytorycznej oceny ich trafności w świetle przytoczonego materiału dowodowego wskazać należy, że powyższe wywody i okoliczności podniesione zostały dopiero w odpowiedzi na skargę, nie stanowiły przedmiotu postępowania poprzedzającego wydanie zaskarżonej decyzji, nie zostały zawarte w jej uzasadnieniu i w konsekwencji nie mogą być obecnie przedmiotem oceny Sądu.
Uwzględniając powyższe, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 "a" ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. nr 153, poz. 1270 ze zm./, orzeczono jak w sentencji.
O zwrocie kosztów orzeczono na podstawie art. 200 powołanej ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sąd nie orzekł w przedmiocie wykonania zaskarżonej decyzji /art. 152 powołanej wyżej ustawy/, gdyż decyzja odmowna zasadniczo nie nadaje się do wykonania.