II SA/Po 621/22

II SA/Po 621/22 - Wyrok WSA w Poznaniu
Data orzeczenia
2022-11-22
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-06
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu
Sędziowie
Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz
Sebastian Michalski /sprawozdawca/
Tomasz Świstak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
I OSK 772/23 - Postanowienie NSA z 2024-01-26
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 329
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 7a   par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 1 pkt 4 ust. 1b ust. 5 pkt 1 lit. a
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 6 pkt 1 pkt 7
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Dz.U. 2021 poz 1100
art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. b lit. c
Ustawa z dnia 20 kwietnia 2004 r. o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy - t.j.
Dz.U. 2022 poz 504
art. 103 ust. 2 art. 103a
Ustawa z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świstak Sędziowie Sędzia WSA Aleksandra Kiersnowska-Tylewicz Asesor WSA Sebastian Michalski (spr.) po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 22 listopada 2022 r. sprawy ze skargi D. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w P. z dnia 5 lipca 2022 r., nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę.
Uzasadnienie
Prezydent Miasta P., decyzją z dnia 5 maja 2022 roku (nr [...]), odmówił przyznania D. D. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką roztoczoną nad matką S. D..
W uzasadnieniu decyzji organ wyjaśnił, że podopieczna S. D. (lat 91) legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności z dnia 4 stycznia 2022 roku, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od dnia 1 października 2021 roku. Orzeczenia zostało wydane na stałe.
Prezydent wskazał, że nie została spełniona przesłanka z art. 17 ust. 1b ustaw o świadczeniach rodzinnych. Z orzeczenie wynika, iż nie da się ustalić od kiedy powstała niepełnosprawność podopiecznej, a tym samym nie można stwierdzić , że niepełnosprawność podopiecznej powstała nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Opiekę nad niepełnosprawną roztoczyła córka, która pobiera świadczenie emerytalne. Emerytura jest świadczeniem finansowanym z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych i przysługuje ubezpieczonemu, który zaprzestał aktywności zawodowej za przepracowanie określonej liczby lat i po osiągnięciu wieku. Nie można przyjąć, że osoba posiadającą prawo do świadczenia emerytalnego zrezygnowała z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą, która jej wymaga. Także wówczas, gdy świadczenie emerytalne jest niższe, przepisy uniemożliwiają miarkowanie, czy też uwzględnienie szczególnej sytuacji finansowej rodziny wnioskodawcy, zakładając, że w każdym przypadku nie jest możliwy zbieg świadczenia emerytalnego i świadczenie pielęgnacyjnego.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze, po rozpoznaniu sprawy w trybie odwoławczym, decyzją z dnia 5 lipca 2022 roku (nr [...]), utrzymało w mocy rozstrzygnięcie organu pierwszej instancji.
Odwołując się do stanowiska prezentowanego w orzecznictwie sądów administracyjnych Kolegium uznało, że po wyroku Trybunału Konstytucyjnego prawidłowa wykładnia i stosowanie art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych musi uwzględniać, że kryterium momentu powstania niepełnosprawności, jako uniemożliwiające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, utraciło przymiot konstytucyjności. Stąd oceny spełnienia przesłanek niezbędnych do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego należy dokonywać z pominięciem kryterium wieku powstania niepełnosprawności.
Organ odwoławczy uznał jednak, że rozstrzygnięcie organu I instancji jest prawidłowe, pomimo nieprawidłowego stanowiska, co do wykładni i stosowania przepisu art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Kolegium wyjaśniło, że w celu przyznania świadczenia pielęgnacyjnego niezbędne jest spełnienie przesłanki rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej oraz sprawowania opieki nad osoba legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Podopieczna cierpi na schorzenia narządów ruchu, demencję, schorzenia nerek i układu krążenia. Wnioskodawczyni zamieszkuje wspólnie z matką i opiekuję się nią. D. D. uzyskała prawo do emerytury po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego i pobiera to świadczenia od 16 lutego 2021 roku (decyzja z dnia 26 lutego 2021 roku). Podopieczna została zaliczona do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym orzeczeniem z dnia 4 stycznia 2022 roku, a znaczy stopień niepełnosprawności datuje się od 1 października 2021 roku. W tym czasie wnioskodawczyni była już uprawniona do pobierania świadczeń emerytalnych.
Kolegium wskazując na orzecznictwo sądów administracyjnych uznało, że nie można jednocześnie pobierać wynagrodzenia za pracę i świadczenia pielęgnacyjnego, ani emerytury i świadczenie pielęgnacyjnego. Świadczenie emerytalne jest świadczeniem zastępującym dochód z pracy po osiągnięciu wieku emerytalnego. Z zatrudnienia zrezygnować mogą (odpowiednio go nie podejmować) tylko osoby aktywne zawodowo (w wieku przedemerytalnym), dla których praca, a nie emerytura jest głównym źródłem utrzymania. Organ uznał, że osoba mająca ustalone prawo do emerytury zrezygnowała z zatrudnienia lub nie podejmuje go nie ze względu na opiekę nad inną osobą, lecz z uwagi na nabycie prawa do emerytury. Okoliczność, że świadczenie emerytalne pewnej grupy osób jest niższe od świadczenia pielęgnacyjnego, nie uprawnia do stosowania zabiegów interpretacyjnych w odniesieniu do art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, które przeczą jego treści wywiedzionej wedle dyrektyw językowych, systemowych i funkcjonalnych.
Na gruncie nurtu orzeczniczego, który aprobuje Kolegium, jeśli wnioskodawca w dniu złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne ma ustalone prawo do emerytury, to przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych stanowi przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Organ uznał przy tym, że zawieszenie prawa do emerytury i zaniechanie pobierania tego świadczenia nie stanowi o utracie dochodów, co miałoby skutkować przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego.
Kolegium przyjmowało jednocześnie, że brak jest związku przyczynowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką, gdyż skarżąca przeszła na emeryturę po osiągnięciu wymaganego wieku emerytalnego.
Ostatecznie Kolegium wyjaśniło, że D. D. nabyła prawo emerytury po osiągnięciu powszechnego wieku emerytalnego i nie można mówić o rezygnacji z zatrudnienia z uwagi na konieczność opieki nad matką w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, jak również wystąpiła negatywna przesłanka uniemożliwiająca przyznanie wnioskowanego świadczenia określona w art. 17 ust.. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych.
D. D., reprezentowana przez pełnomocnika w osobie adwokata, skorzystała z prawa skargi do sądu administracyjnego.
Strona zażądała uchylenia w całości zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji Prezydenta Miasta P., a także zasądzenia kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego.
Zaskarżonej decyzji zarzucono naruszenie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez uznanie, że fakt nabycia przez skarżącą emerytury jest negatywną przesłanką do przyznania świadczenia, podczas gdy, organ posiada takie uprawnienie dokonując wykładni prokonstytucyjnej wskazanego przepisu.
W uzasadnieniu skargi jej autor wskazuje, że nie można zgodzić się ze stanowiskiem, iż w sprawie występuje negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na fakt pobierania świadczenia emerytalnego. Organ uzasadnia odmowę przyznania wnioskowanego świadczenia faktem, że skarżąca ma ustalone prawo do emerytury.
Skarżąca nie kwestionuje ustaleń faktycznych poczynionych w sprawie, ale organ II instancji przyjmuje, poprzestając na literalnym brzmieniu art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, że ustalenie prawa do emerytury uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w jakiejkolwiek wysokości.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gorzowie Wielkopolskim w wyroku z dnia 20 lutego 2019 o sygn. akt II SA/Go 833/18, a także Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w wyroku z dnia 11 kwietnia 2019 roku o sygn. akt III SA/Kr 137/19 stanęły na stanowisku, zgodnie z którym art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych wyłącza prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mającej ustalone prawo do emerytury nie w całości, lecz do wysokości tej emerytury.
Stanowisko powyższe w całości podzielił Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 28 czerwca 2019 roku o sygn. akt I OSK 757/19, w którym wskazano, że za prawidłową uznać należy tezę, że narusza zasadę równości taka wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, która pozbawia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osoby mające ustalone prawo do emerytury (renty) w wysokości niższej niż to świadczenie.
Dlatego też, co wynika z art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych, istotną cecha osób, którym przysługuje świadczenie pielęgnacyjne jest sprawowanie opieki nad członkiem rodzinny i związana z tym rezygnacja z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej.
Skarżąca w niniejszej sprawie nie odnajduje takich przesłanek, które uzasadniając zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych mogą prowadzić do wyłączenia w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo do jednego ze świadczeń wskazanych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest rekompensowanie braku dochodów z pracy zarobkowej z powodu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Pozbawienie prawa do całości świadczenia powoduje, że ten cel nie jest w stosunku do tej grupy opiekunów realizowany, pomimo, że sprawując opiekę po uzyskaniu prawa do emerytury opiekun nie może podjąć pracy zarobkowej.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze podtrzymało stanowisko zaprezentowane w uzasadnieniu wydanej decyzji oraz wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Poznaniu zważył, co następuje.
Sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej; kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej - art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 roku Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. 2021, poz. 137).
Realizując zadania wymiaru sprawiedliwości sądy administracyjne stosują środki określone w ustawie - art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022, poz. 329 ze zm.; dalej w skrócie P.p.s.a.). Uwzględniając skargę na decyzję Sąd uchyla ten akt w całości albo w części na warunkach określonych w art. 145 § 1 pkt 1 lit a-c P.p.s.a., względnie stwierdza jego nieważności, gdy spełnione są przesłanki wskazane w art. 145 § 1 pkt 2 P.p.s.a. albo stwierdza wydanie decyzji z naruszeniem prawa, jeżeli zachodzą przyczyny określone w Kodeksie postępowania administracyjnego lub w innych przepisach (art. 145 § 1 pkt 3 P.p.s.a.).
Zgodnie z wnioskiem zawartym w skardze oraz przy braku sprzeciwu ze strony organu sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na podstawie art.119 pkt 2 P.p.s.a.
Skarga okazała się nieuzasadniona.
Dowody włączone do akt administracyjnych, treść skargi, a także treść odpowiedzi na skargę, ujawniają następujące okoliczności faktyczne kontrolowanej sprawy.
S. D. (ur. [...] 1930 roku) jest wdową. Na mocy orzeczenia Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności w P. z dnia 4 stycznia 2022 roku została na stałe zakwalifikowana do osób o znacznym stopniu niepełnosprawności. Ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 1 października 2021 roku, a daty niepełnosprawności nie da się ustalić. Podopieczna ma dwie córki (T. D. i D. D.), które pobierają świadczenia emerytalne.
Opiekę nad niepełnosprawną matką roztoczyła D. D. (ur. [...] 1961 roku). Skarżąca z dniem 16 lutego [...] 2021 roku nabyła prawo do pobierania świadczeń emerytalnych, które od dnia 4 sierpnia 2021 roku zostały ustalone w kwocie [...]zł brutto miesięcznie ([...] zł netto miesięcznie). Od daty uzyskania świadczeń emerytalnych skarżąca nie podejmowała pracy zarobkowej. Wnioskiem opatrzonym datą 24 lutego 2022 roku, złożony w organie przez pełnomocnika w osobie adwokata w dniu 10 marca 2022 roku (prezentata organu), skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad matką.
Powołane powyżej ustalenia faktyczne znajdują potwierdzenie w materiale dowodowym włączonym do akt administracyjnych, a ponadto są bezsporne pomiędzy stronami (skarżącą a organem). Sąd przyjmuje je, jako własne ustalenia w sprawie.
Materialnoprawną podstawę rozstrzygnięcia o żądaniach wniosku skarżącej stanowiły przepisy art. 17 ust. 1-5 ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. 2022, poz. 615), które ustalają zasady przyznawania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w świetle treści art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, przysługuje osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 roku - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Stosownie zaś do treści art. 17 ust. 1b powołanej ustawy świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeżeli niepełnosprawność osoby wymagającej opieki powstała:
1) nie później niż do ukończenia 18 roku życia lub
2) w trakcie nauki w szkole lub w szkole wyższej, jednak nie później niż do ukończenia 25 roku życia.
Natomiast zgodnie z treścią art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do emerytury, renty, renty rodzinnej z tytułu śmierci małżonka przyznanej w przypadku zbiegu prawa do renty rodzinnej i innego świadczenia emerytalno-rentowego, renty socjalnej, zasiłku stałego, nauczycielskiego świadczenia kompensacyjnego, zasiłku przedemerytalnego, świadczenia przedemerytalnego lub rodzicielskiego świadczenia uzupełniającego, o którym mowa w ustawie z dnia 31 stycznia 2019 roku o rodzicielskim świadczeniu uzupełniającym.
W świetle art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opiek pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Organy obu instancji prawidłowo przyjmowały, że skarżąca jest osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem matki, a tym samym jest ona osobą uprawnioną do ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne na podstawie art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych. Podopieczna jest wdową zatem organy trafnie przyjmowały brak przeszkód do przyznania spornego świadczenia na gruncie treści art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Analiza uzasadnienia decyzji organu odwoławczego ujawnia, że warunek dotyczący wieku, w którym powstała niepełnosprawność S. D. został uznany przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze za okoliczność nieistotną dla merytorycznego rozstrzygnięcia sprawy.
Organ odwoławczy pominął nieprawidłowe stanowisko Prezydenta Miasta P. i uwzględnił przy rozstrzyganiu sprawy zarówno wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 roku o sygnaturze K - 38/13, jak i stanowisko prezentowane w aktualnym orzecznictwie sądów administracyjnych, co do skutków tego wyroku dla zawisłych i przyszłych spraw o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Kwestia sporna sprowadza się do prawidłowej wykładni oraz prawidłowego zastosowania w sprawie przepisów art. 17 ust. 1 pkt 4 oraz ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Trybunał Konstytucyjny w wyroku z dnia 26 czerwca 2019 roku sygn. akt SK 2/17 (Dz. U. z 2019 r., poz. 1257), który wszedł w życie w dniu 9 stycznia 2020 roku, orzekł, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy z dnia 28 listopada 2003 roku o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2018 r. poz. 2220 i 2354 oraz z 2019 r. poz. 60, 303, 577, 730 i 752) w zakresie, w jakim stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy, jest niezgodny z art. 71 ust. 1 zdanie drugie w związku z art. 32 ust. 1 Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Przepis art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, w zakresie powyżej wskazanym, traci moc obowiązującą po upływie 6 (sześciu) miesięcy od dnia ogłoszenia wyroku w Dzienniku Ustaw Rzeczypospolitej Polskiej.
W uzasadnieniu powyższego wyroku Trybunał wyjaśnił, że niedopuszczalne jest różnicowanie sytuacji prawnej osób rezygnujących z pracy w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnymi w oparciu kryterium ustalonego prawa do renty z tytułu częściowej niezdolności do pracy. Prowadzi to do wyłączenia opiekunów-rencistów z kręgu podmiotów uprawnionych do świadczeń pielęgnacyjnych, pomimo że sytuacja faktyczna takich osób sprawujących opiekę nad niepełnosprawnymi (gdy nie podejmują oni zatrudnienia, które mogliby podjąć przy jednoczesnym pobieraniu świadczenia rentowego) jest tożsama z sytuacją osób zdolnych do pracy, lecz rezygnujących z zatrudnienia w celu opieki nad osobą niepełnosprawną.
Chociaż wskazany powyżej wyrok Trybunału Konstytucyjnego w sposób bezpośredni nie odnosi się do świadczenia emerytalnego, to jednak wymusza, co znajduje potwierdzenie w licznych wyrokach sądów administracyjnych, konieczności dokonywania wykładni systemowej i funkcjonalnej art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych (porównaj wyrok NSA z dnia 13 grudnia 2021 roku o sygn. akt I OSK 829/21, dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
Z uwagi na powyższe prawidłowa wykładania art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych dokonana w zgodzie z konstytucyjnymi wymogami równego traktowania, czyli bez zróżnicowań zarówno dyskryminujących, jak i faworyzujących, nakazuje przyjmować, że przesłanką negatywną przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nie jest ani samo ustalenie prawa do renty, ani samo ustalenie prawa do emerytury. W konsekwencji osoby z przyznaną rentą lub emeryturą mogą ubiegać się o świadczenie pielęgnacyjne, a ich wniosek podlega merytorycznej ocenie.
Samorządowego Kolegium Odwoławcze dla oceny zasadności zgłoszonego żądania przyjęło wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych z naruszeniem art. 7a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 roku Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. 2021, poz. 735 ze zm.).
Od dnia 1 czerwca 2017 roku obowiązuje przepis art. 7a § 1 ustawy - Kodeks postępowania administracyjnego o treści "Jeżeli przedmiotem postępowania administracyjnego jest nałożenie na stronę obowiązku bądź ograniczenie lub odebranie stronie uprawnienia, a w sprawie pozostają wątpliwości co do treści normy prawnej, wątpliwości te są rozstrzygane na korzyść strony, chyba że sprzeciwiają się temu sporne interesy stron albo interesy osób trzecich, na które wynik postępowania ma bezpośredni wpływ".
W konsekwencji przyjmować należy, że wynikający z niejednoznaczności przepisów prawa wybór materialnoprawnych warunków oceny zasadności żądań skarżącej nie jest kwestią bliżej nieokreślonej aprobaty organu wydającego decyzję. Jeżeli organ stwierdza wątpliwości, co do treści normy prawnej, to ma obowiązek rozstrzygać je na korzyść strony.
Dostrzegać zatem należy, że aktualnie w orzecznictwie sądów dominuje pogląd, iż istota ograniczenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego dla emeryta, wynikająca z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych musi być interpretowana jako wiążąca się nie z samym prawem do emerytury, lecz z jego realizacją w postaci wypłaty świadczenia. Skoro zawieszenie prawa do emerytury skutkuje wstrzymaniem jej wypłaty, to uznać należy, że eliminuje się w ten sposób negatywną przesłankę wyłączającą nabycie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego (wyrok WSA we Wrocławiu z 28.07.2022 r., IV SA/Wr 880/21, LEX nr 3393228).
Brak jest argumentów uzasadniających zróżnicowanie sytuacji opiekunów osób niepełnosprawnych, polegające na wyłączeniu w całości prawa do świadczenia pielęgnacyjnego tych opiekunów, którzy mają ustalone prawo nie tylko do renty, ale w ogóle do jednego ze świadczeń, wymienionych w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, w sytuacji gdy to świadczenie jest niższe niż świadczenie pielęgnacyjne (wyrok NSA z 14.07.2022 r., I OSK 1797/21, LEX nr 3395654).
Osoba, która spełnia warunki do przyznania wyższego świadczenia pielęgnacyjnego i chce je otrzymać, a pobiera emeryturę, powinna móc dokonać wyboru jednego z tych świadczeń przez rezygnację z pobierania świadczenia niższego. Wybór może zrealizować przez złożenie do organu rentowego wniosku o zawieszenie prawa do emerytury (wyrok NSA z 8.07.2022 r., I OSK 1729/21, LEX nr 3365771).
W ocenie Sądu nie budzi żadnych wątpliwości, że wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych prezentowana w przykładowo powołanych wyrokach sądów administracyjnych spełnia warunek korzystniejszej dla skarżącej w rozumieniu art. 7a § 1 K.p.a. i powinna stanowić podstawę oceny zasadności zgłoszonych przez nią żądań.
Wbrew stanowisku zaprezentowanemu w uzasadnieniu wydanej decyzji, Sąd orzekający w niniejszej sprawie przyjmuje, że także w odniesieniu do osób uznawanych za niezdolne do pracy ze względu na wiek zawieszenie prawa do emerytury i zaniechanie pobierania tego świadczenia stanowi o uchyleniu negatywnej przesłanki określonej w art. 17 ust. 1 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, co może skutkować przyznaniem świadczenia pielęgnacyjnego pod warunkiem spełnienia pozytywnych przesłanek dla przyznania tego świadczenia rodzinnego. Nie może budzić żadnych wątpliwości stanowisko, że po osiągnięciu wieku emerytalnego można podejmować zatrudnienie. Nie stoi temu na przeszkodzie ani ustalenie prawa do emerytury, ani pobieranie świadczenia emerytalnego.
Mając na uwadze powyższe dostrzegać należy, że w świetle uzasadnienia skarżonej decyzji, jako podstawę odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego Kolegium powołało także przepis art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Kolegium wskazało w tym zakresie na brak związku pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez skarżącą, a roztoczeniem opieki nad niepełnosprawną w stopniu znacznym matką. W powołanym powyżej zakresie skarżony organ uznawał, że o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego w odniesieniu do wnioskodawcy, który pobiera świadczenie emerytalne, rozstrzyga ocena organu administracji publicznej, co do spełnienia warunków roztoczenia osobistej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny oraz powodowana taką opieką rezygnacja z aktywności zawodowej.
Sąd nie znalazł podstaw do przyjęcia stanowiska, że Kolegium nieprawidłowo zastosowało do okoliczności faktycznych kontrolowanej sprawy przepis art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych.
Do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego niewystarczające są roztoczenie opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny oraz deklaracja o gotowości do zawieszenia pobierania emerytury, która jest niższa od świadczenia pielęgnacyjnego.
Rozważana pomoc finansowa przysługuje osobom, które zaprzestają aktywności zawodowej roztaczając osobistą opiekę nad osobą niepełnosprawną w stopniu znacznym, przez tę opiekę tracą źródło własnego utrzymania/dochodu, w tym dodatkowego dochodu uzyskiwanego z zatrudnienia pomimo pobierania świadczenia emerytalnego.
Świadczenie pielęgnacyjne nie jest ekwiwalentem za opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem świadczenia pielęgnacyjnego jest stworzenie warunków do realizacji obowiązku alimentacyjnego poprzez osobiste zapewnienie opieki niepełnosprawnemu członkowi rodziny.
Fakt, że pobierane świadczenie emerytalne jest niższe od świadczenia pielęgnacyjnego nie jest okolicznością, którą należy rozpoznawać, jako przesłankę kreującą prawo do świadczenia pielęgnacyjnego. Rozstrzygniecie o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego emerytowi także warunkuje ocena organu administracji publicznej odnośnie spełnienia przesłanki rezygnacji z aktywności zawodowej, co może wyrażać się zarówno porzuceniem pracy, jak i jej niepodejmowaniem, oraz musi pozostawać w związku przyczynowo-skutkowym z roztoczeniem opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny.
Znaczenie prawne różnicy pomiędzy niższym świadczeniem emerytalnym a wyższym świadczeniem pielęgnacyjnym zostaje całkowicie wyczerpane na skutek celowościowej i funkcjonalnej wykładni art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. a) ustawy o świadczeniach rodzinnych, która także pobierającym świadczenia emerytalne otwiera możliwość ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne (uzasadnienie wyroku NSA z dnia 18 listopada 2021 roku o sygn. akt I OSK 772/21, dostępny na www.orzeczenia.nsa.gov.pl).
W ocenie Sądu, ani z powołanego powyżej przepisu, ani z innych regulacji zawartych w ustawie o świadczeniach rodzinnych, czy w ustawie z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 291 z późn. zm.), jak również z Konstytucji RP, nie da się wyprowadzić normy, która miałaby ustanawiać prawo osoby pobierającej emeryturę do żądania od organu administracji publicznej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w miejsce niższej emerytury, czy też uzupełnienia świadczenia emerytalnego do kwoty wyższego aktualnie świadczenia pielęgnacyjnego, tylko dlatego, że taka osoba realizuje obowiązek alimentacyjny poprzez dostarczanie osobistych świadczeń opiekuńczych członkowi rodzinny o ustalonym znacznym stopniu iepełnosprawności.
Na gruncie art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych przesłanką kreującą prawo do świadczenia pielęgnacyjnego jest zdarzenie, które nosi cechy rzeczywistego zaprzestania aktywności zawodowej w celu sprawowania osobistej opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym członkiem rodziny.
Sąd orzekający w niniejszy sprawie podziela stanowisko zaprezentowane w wyroku WSA w Poznaniu z dnia 17 lutego 2022 roku o sygn. akt IV SA/Po 26/22, że o rzeczywistej rezygnacji z aktywności zawodowej nie stanowi "gotowość do podjęcia zatrudnienia" postrzegana, jako "wola podjęcia dodatkowego zatrudnienia, która może pojawić się w dowolnym okresie przebywania na emeryturze o ile będzie zachowana zdolność do pracy". Z woli podjęcia zatrudnienia nie powstaje i nie gaśnie źródło utrzymania/dochodu. Wola podejmowania zatrudnienia nie jest przejawem aktywności zawodowej i nie może być postrzegana, jako rezygnacja z zatrudnienia, czy okoliczność rozstrzygająca o podjęciu zatrudnienia, a przez to także o istnieniu stanu niepodejmowania zatrudnienia w rozumieniu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych. W toku postępowania o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie są i nie mogą być rozpoznawane i rozstrzygane kwestie dotyczące zdolności do pracy.
Kwestia spełnienia przesłanki "rezygnacji" lub "niepodejmowania" zatrudnienia w odniesieniu do osób pobierających emeryturę winna być dokonywana z uwzględnieniem szczególnych okoliczności w jakich znajdują się osoby pobierające takie świadczenie. Stąd ocena rezygnacji z aktywności zawodowej przez emeryta nie może pozostawać oderwana do jego status prawnego określonego w porządku prawnym Rzeczpospolitej Polskiej.
Wskazać zatem należy, że brak zdolności do pracy to, zgodnie z art. 6 pkt 1 ustawa z dnia 12 marca 2004 roku o pomocy społecznej (Dz. U. 2021, poz. 2268 ze zm.), całkowita niezdolność do pracy w rozumieniu przepisów o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych albo zaliczenie do I lub II grupy inwalidów lub legitymowanie się znacznym lub umiarkowanym stopniem niepełnosprawności w rozumieniu przepisów o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych.
W treści art. 6 pkt 7 ustawy o pomocy społecznej prawodawca zdefiniował również niezdolność do pracy z tytułu wieku, którą nakazuje wiązać z osiągnięciem wieku emerytalnego określonego w art. 24 ust. 1 oraz w art. 27 ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2021 r. poz. 291, 353, 794, 1621 i 1981).
Z kolei w świetle treści art. 2 ust. 1 pkt 2 lit. b) i c) ustawy z dnia 20 kwietnia 2004 roku o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. 2022r., poz. 690 ze zm.) bezrobotny to osoba, która nie ukończyła 60 lat - kobieta lub 65 lat - mężczyzna, a także osoba, która nie nabyła prawa do emerytury.
Realizacja prawa do emerytury, jej pobieranie, wymaga rozwiązania stosunku pracy - art. 103 ust. 2 w związku z art. 103a ustawy z dnia 17 grudnia 1998 roku o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. 2022r., poz. 504).
Z dniem 16 lutego 2021 roku skarżąca nabyła prawo do świadczeń emerytalnych, wskutek czego powstał także stan niepodejmowania zatrudnienia, co miało miejsce ponad osiem miesięcy przed wystąpieniem okoliczności uzasadniających roztoczenie opieki nad matką niepełnosprawną w stopniu znacznym. W ocenie Sądu nie nosi żadnych cech dowolności ocena, iż opiekę nad niepełnosprawną matką roztoczyła osoba już nieaktywna zawodowo, bo od daty nabycia świadczeń emerytalny nie podejmująca zatrudnienia w jakimkolwiek wymiarze i w jakiejkolwiek formie.
Skoro roztoczenie opieki nad niepełnosprawną matką nie wiązało się z porzuceniem zatrudnienia, a stan niepodejmowania zatrudnienia powstał i trwał z innych przyczyn niż osobista opieka nad niepełnosprawnym w znacznym stopniu członkiem rodziny, to Kolegium trafnie uznało, że brak korzystania z możliwości dorabiania na emeryturze (stan niepodejmowania zatrudnienia na emeryturze) nie wykazuje związku z opieką roztoczoną nad niepełnosprawną matką. O zaistnieniu takiego związku nie stanowią deklaracje i zapewnienia składane na potrzeby toczącego się postępowania administracyjnego.
Z powyższych względów, na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 roku - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. 2022, poz. 329 ze zm.), skarga podlegała oddaleniu.