IV SA/Wr 757/23

IV SA/Wr 757/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-08-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-12-08
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anetta Makowska-Hrycyk /sprawozdawca/
Daria Gawlak-Nowakowska /przewodniczący/
Gabriel Węgrzyn
Symbol z opisem
645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 835
art. 5 ust. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 13 kwietnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących  ochronie bezpieczeństwa narodowego
Dz.U.UE.L 2014 nr 78 poz 6  art. 4 ust. 1 lit. a
Rozporządzenie Rady (UE) nr 269/2024 z dnia 17 marca 2014 r. w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających  integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażających
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska, Sędziowie Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk (sprawozdawca) Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn, , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 13 sierpnia 2024 r. sprawy ze skargi A. B. na decyzję Naczelnika Dolnośląskiego Urzędu Celno - Skarbowego we Wrocławiu z dnia 9 sierpnia 2023 r. nr 458000-CKK-21.4227.66.2023.5 w przedmiocie odmowy zwolnienia zamrożonych zasobów gospodarczych oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi A. B. (A. B.; dalej: skarżący) jest decyzja Naczelnika Dolnośląskiego Urzędu Celno-Skarbowego we Wrocławiu (dalej: Naczelnik DUCS) z dnia 9 sierpnia 2023 r. nr 458000-CKK-21.4227.66.2023.5 utrzymująca w mocy decyzję tego organu z dnia 19 maja 2023 r. nr 458000-CKK-12.4227.45.2023.5 o odmowie zwolnienia zamrożonych zasobów gospodarczych.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji i akt administracyjnych sprawy wynika, że skarżący jest obywatelem rosyjskim. Decyzją Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 12 maja 2022 r. został wpisany na listę sankcyjną (pkt 1 decyzji), o której mowa w art. 2 ust. 1 ustawy z dnia 13 kwietnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego (Dz.U. z 2022 r., poz. 835 ze zm.; dalej: ustawa sankcyjna). Ww. decyzją Minister zastosował wobec skarżącego w pełnym zakresie zamrożenie środków finansowych i zasobów gospodarczych w rozumieniu rozporządzenia Rady (UE) nr 269/2014 z dnia 17 marca 2014 r. w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażających (Dz.U. UE L z 17.03.2014, str. 6 ze zm.; dalej: rozporządzenie Rady nr 269/2014) będących własnością, pozostających w posiadaniu, pozostających we faktycznym władaniu lub pod kontrolą skarżącego (pkt 2 lit. a decyzji). Ponadto zastosował zakaz udostępniania skarżącemu lub na jego rzecz – bezpośrednio lub pośrednio – jakichkolwiek środków finansowych lub zasobów gospodarczych w rozumieniu rozporządzenia nr 269/2014 (pkt 2 lit. b decyzji), a także zakaz świadomego i umyślnego udziału w działaniach, których celem lub skutkiem jest ominięcie środków wskazanych w lit. a i b (pkt 2 lit. c decyzji).
Wnioskiem z 14 marca 2023 r. skarżący - na podstawie art. 4 ust. 1 pkt 4 lit a) i c) rozporządzenia nr 269/2014 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy sankcyjnej - zwrócił się do Szefa Krajowej Administracji Skarbowej o wyrażenie zgody na zwolnienie zamrożonych zasobów gospodarczych w postaci dwóch zegarków marki ROLEX z metalowymi bransoletami koloru srebrnego, które - po stwierdzeniu ich zbędności dla postępowania karnego prowadzonego przez Prokuraturę Okręgową w Warszawie (sygn. akt 3041-8.Ds49.2022) - mogą zostać mu zwrócone.
Wyjaśnił, że zegarki stanowią własność skarżącego i zostały zatrzymane w maju 2022 r. przez funkcjonariuszy Żandarmerii Wojskowej w Białymstoku do ww. postępowania prowadzonego przez prokuraturę, w którym jest świadkiem. Wyjaśnił, że prokuratura zaniechała podjęcia decyzji o zwrocie zatrzymanych zegarków skarżącemu, zbędnych jako dowód w sprawie - mimo obowiązku z art. 230 § 2 Kodeksu postępowania karnego. Argumentował, że wydanie decyzji o umieszczeniu skarżącego na liście sankcyjnej zbiegło się z wszczęciem postępowania karnego, w którym zatrzymane zostały ww. przedmioty. Z uwagi na decyzję o wpisie na listę sankcyjną zatrzymane do sprawy karnej przedmioty skarżącego uważa się za zamrożone zasoby gospodarcze, co powoduje, że do uzyskania ich zwrotu, poza stwierdzeniem zbędności dla postępowania karnego, konieczna jest także decyzja o zwolnieniu zamrożonych zasobów gospodarczych. Wskazał ponadto, że zegarek na rękę stanowi przedmiot użytku codziennego, zatem służy zaspokajaniu podstawowych potrzeb skarżącego oraz jego rodziny, co uzasadnia wniosek o zwolnienie.
Wniosek ten został przekazany w dniu 27 marca 2023 r. do rozpatrzenia Naczelnikowi DUCS wg właściwości na podstawie § 1 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie upoważnienia Naczelnika Dolnośląskiego Urzędu Celno-Skarbowego we Wrocławiu do wykonywania niektórych zadań w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę (Dz.U. z 2022 r, poz. 2307).
Decyzją z 19 maja 2023 r., wydaną m.in. na podstawie art. 4 ust. 1 lit. a) rozporządzenia Rady nr 269/2014 w związku z art. 143a ust. 2 pkt 2 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz.U. z 2023 r., poz. 615 ze zm., dalej: u.K.A.S.) oraz art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy sankcyjnej, Naczelnik DUCS odmówił wyrażenia zgody na zwolnienie zasobów gospodarczych w postaci dwóch zegarków marki ROLEX z metalowymi bransoletami koloru srebrnego. W uzasadnieniu stwierdził, że w sprawie nie zostały spełnione przesłanki warunkujące wyrażenie zgody, uregulowane w art. 4 ust. 1 lit a) rozporządzenia Rady nr 269/2014. Ustalił, że skarżący jest objęty wpisem na listę sankcyjną, a jego zasoby gospodarcze - zamrożeniem, na podstawie ww. decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 12 maja 2022 r. Ustalił, w oparciu o oświadczenie skarżącego, że wartość zegarka ROLEX z granatową tarczą wynosi około 180 000 zł, natomiast zegarka ROLEX ze srebrną tarczą – około 30 000 zł. Wskazał, że odstępstwa od zakazu udostępnienia środków finansowych oraz zasobów gospodarczych osób wymienionych w załączniku nr 1 do rozporządzenia Rady nr 269/2014 określa art. 4 ust. 1 lit. a) tego rozporządzenia. Powołując się na treść tego przepisu Naczelnik DUCS stwierdził, że skarżący nie wykazał, że uzasadnieniem zwolnienia ww. zegarków jest zaspokojenie podstawowych potrzeb skarżącego lub członków jego rodziny. Ocenił natomiast, że zegarki ROLEX o łącznej wartości 210 000 zł stanowią dobra luksusowe, nie stanowią podstawowej potrzeby w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a) rozporządzenia Rady nr 269/2014, a mogą być łatwo spieniężone. Powinny pozostać zasobem zamrożonym gospodarczym, aby zapobiec ich użyciu jako równoległego lub zastępczego środka płatniczego i aby zapobiec ominięciu zamrożenia środków finansowych. Wskazał ponadto, że decyzją z 2 maja 2023 r. zwolnił zamrożone środki finansowe skarżącego w łącznej kwocie 167 365, 90 zł, w tym 20 000 zł z przeznaczeniem na bieżące potrzeby podstawowe skarżącego i jego rodziny. Zastosowane zwolnienie jest wystarczające dla zapewnienia skarżącemu narzędzia do odmierzania czasu.
Stwierdził, że działania prokuratury dotyczące uznania ww. zegarków za zbędne w postępowaniu przygotowawczym nie mogą stanowić podstawy zwolnienia tych zasobów przez organy Krajowej Administracji Skarbowej, ponieważ są to postępowania odrębne i niezależne. Z dokumentów zebranych w sprawie wynika, że inne organy zdecydowały o odmowie zwrotu zegarków ze względu na nałożenie na skarżącego środków ograniczających. Naczelnik DUCS wyjaśnił, że regulacje rozporządzenia Rady nr 269/2014 w zakresie wyrażenia zgody na zwolnienie zasobów gospodarczych stanowi uznanie administracyjne pozwalające właściwemu organowi na elastyczne działanie w określonych prawem przypadkach.
Skarżący złożył wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy, do którego załączył oświadczenie, że nie zamierza sprzedawać ww. zegarków, lecz przekazać je swojemu synowi.
Zaskarżoną decyzją Naczelnik DUCS utrzymał w mocy własną decyzję z 19 maja 2023 r. Przyjął, że w sprawie mają zastosowanie przepisy art. 1 lit. d) i e), art. 2 ust. 1i 2, art. 4 ust. 1 lit. a) rozporządzenia Rady nr 269/2014. Stwierdził, że skarżący we wniosku o zwolnienie zamrożonych zasobów gospodarczych w postaci ww. zegarków i jego uzupełnieniu z 1 czerwca 2023 r. wskazał pięć okoliczności jako uzasadniających zwolnienie na podstawie art. 4 ust. 1 lit. a) rozporządzenia nr 269/2014: 1) obowiązek zwrotu do użytkowania zegarków zatrzymanych przez Prokuraturę Okręgową w Warszawie, gdyż uznano ich zbędność dla postępowania; 2) zegarek stanowi przedmiot codziennego użytku skarżącego; 3) skarżący nie zamierza spieniężyć zegarków, które nie maja znacznej wartości, aby mogły zostać przeznaczone na wspieranie agresji na Ukrainę; 4) zegarki mają wartość sentymentalną; 5) zegarki zostaną przekazane synowi, o czym skarżący powiadomił członków rodziny. Żadnej z nich nie uznał jednak za uzasadniającą zwolnienie. Oceniając każdą z tych okoliczności wyjaśnił, że obowiązek prokuratury zwrotu zatrzymanych zegarków nie uzasadnia zwolnienia ich spod sankcji ze względu na zaspokojenie podstawowych potrzeb skarżącego w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a) rozporządzenia Rady nr 269/2014. Kierując się zasadą proporcjonalności uznał, że do odmierzania czasu nie są skarżącemu potrzebne dwa zegarki o łącznej wartości 210 000 zł, gdyż potrzebę tę mogą zaspokoić inne posiadane zasoby. Korzystanie z ww. dóbr nie jest podstawową potrzebą skarżącego ani członków jego rodziny i nie można go stawiać na równi z takimi potrzebami jak zapłata za żywność, leki czy leczenie. Wskazał, że skarżący nie chce używać zegarków, ani dzięki nim zapewnić sobie środki do życia (środki te posiada na rachunku bankowym i są mu zwalniane), a tylko zabezpieczyć je i przekazać synowi. Objęcie skarżącego sankcjami w pełnym zakresie i zamrożenie wszystkich środków finansowych i zasobów gospodarczych skarżącego uniemożliwia wykorzystanie tych zasobów do uzyskania środków finansowych, towarów lub usług w jakikolwiek sposób. Nie ma znaczenia oświadczenie skarżącego, że nie zamierza ich spieniężyć, ponieważ organ nie ma kompetencji do weryfikacji potrzeby zamrożenia. Ponadto, nie kwestionując wartości sentymentalnej zegarków, organ stwierdził, że wobec skarżącego były wydane decyzje o zwolnieniu zamrożonych środków finansowych i zasobów gospodarczych w celu zaspokojenia podstawowych potrzeb. Dysponowanie dobrami luksusowymi, tj. przedmiotowymi zegarkami ROLEX, jest więc uniemożliwione i brak jest uzasadnienia dla zastosowania odstępstwa w postaci zwolnienia z sankcji. Powołał się na uznanie administracyjne, którym objęte jest rozstrzygnięcie ws. zwolnienia z zamrożenia zasobów gospodarczych.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania oraz o zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa adwokackiego według norm przepisanych. Zarzucił naruszenie prawa materialnego, które miało wynik sprawy, tj. art. 1 lit. e) i art. 4 ust. 1 lit. a) rozporządzenia Rady nr 269/2014 w zw. z art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy sankcyjnej oraz art. 7 i art. 138 § 1 pkt 1 Kodeksu postępowania administracyjnego (k.p.a.) poprzez utrzymanie w mocy decyzji o bezzasadnej odmowie zwolnienia zamrożonych zasobów gospodarczej w postaci dwóch zegarków marki ROLEX z metalowymi bransoletami, w sytuacji gdy przedmioty te służą do zaspokajania podstawowych potrzeb osoby fizycznej, wnioskodawca nie wystąpił o ich zwolnienie celem sprzedaży a jedynie o ich zwolnienie celem uzyskania w posiadanie i umożliwienie korzystania, zaś ich zamrożenie nie realizuje zasadniczego celu ustawy sankcyjnej i rozporządzenia Rady nr 269/2014, bowiem są to jedyne wartościowe ruchomości, jakie pozostają obecnie zamrożone z zasobów skarżącego, co powoduje, że dalsze zamrożenie dwóch zegarków na rękę jest niecelowe, bowiem w zaistniałych okolicznościach, w przypadku ich zwolnienia, z racjonalnego i logicznego punktu widzenia, nie mogą być wykorzystane przez wnioskodawcę do realizowania lub wspierania działań i polityki, które zagrażają lub podważają integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy, co zasadniczo mają na celu wskazane uregulowania.
W uzasadnieniu skargi wskazał, że nie został ujęty na jakiejkolwiek unijnej lub międzynarodowej liście osób objętych sankcjami i według organów UE nie jest podmiotem odpowiedzialnym za działania podważające integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażające, wobec którego należy stosować jakiekolwiek uregulowania ograniczające przepływ środków finansowych lub zasobów gospodarczych.
Argumentował, że rozporządzenie Rady nr 269/2014 oraz art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy sankcyjnej nie stanowią podstawy do pozbawienia posiadania zamrożonych zasobów gospodarczych, a zastosowanie takiej sankcji ma się przejawiać tylko poprzez uniemożliwienie korzystania z nich na co dzień w sposób wynikający z ich przeznaczenia, w tym przypadku zegarka na rękę. Prawidłowa wykładnia art. 1 lit. e) i art. 4 ust. 1 lit. a) rozporządzenia Rady nr 269/2014 prowadzi do wniosku, że zamrożenie środków gospodarczych polega jedynie na uniemożliwieniu wykorzystania zasobów gospodarczych do uzyskania środków finansowych, towarów lub usług w jakikolwiek sposób m.in. poprzez ich sprzedaż, wynajem, obciążenie hipoteką, czego skarżący nie zamierzał oraz o co nie wnosił. Odmowa zwolnienia ww. zegarków w rzeczywistości powoduje zatrzymanie ich w posiadaniu i pod pieczą organu podatkowego, co stanowi nieprawidłowe stosowanie ww. uregulowania i bezpodstawne pozbawienie skarżącego posiadania ruchomości, przedmiotu codziennego użytku. Zegarki są jedynymi zamrożonymi zasobami gospodarczymi, które maja pewną, ale nieznaczną wartość rynkową i trudno racjonalnie przyjąć, że skarżący poprzez odzyskanie ich posiadania ma możliwość podjęcia działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy. Naruszeniem zasady proporcjonalności jest pozbawienie skarżącego posiadania zegarków, ponieważ działanie takie nie pozostaje w adekwatnym związku do celu ustawy i ww. rozporządzenia, których przepisy nie służą do pozbawiania posiadania wszelkich dóbr luksusowych. Luksusowy charakter przedmiotu jest ocenne, subiektywne i okresowe, a w konsekwencji nie uzasadnia automatycznego zamrożenia danego dobra i wydania decyzji odmawiającej zwolnienia. Racjonalne byłoby zamrożenie dobra z uwagi na jego luksusowych charakter i wartość, w świetle celu ustawy sankcyjnej i rozporządzenia Rady nr 269/2014, gdyby skarżący wnosił o zwolnienie dobra w postaci jachtu, samolotu czy ruchomości, których wartość ma realne przełożenie na możliwość podjęcia działań, którym ustawa i rozporządzenie maja zapobiegać. Ukształtowane orzecznictwo europejskie wyraźnie ukazuje, jaki charakter dóbr podlega zamrożeniu i w jaki sposób.
W odpowiedzi na skargę Naczelnik DUCS wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Na podstawie art. 1 § 1 i § 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1267) sąd administracyjny sprawuje wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2023 r., poz. 935; dalej: p.p.s.a.) kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja może zostać uchylona w razie stwierdzenia, że naruszono przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy lub doszło do takiego naruszenia przepisów prawa procesowego, które mogłoby w istotny sposób wpłynąć na wynik sprawy, ewentualnie w razie wystąpienia okoliczności mogących być podstawą wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a), b) i c) p.p.s.a.). Z przepisu art. 134 § 1 p.p.s.a. wynika, że Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów, do czego upoważniał art. 119 pkt 2 p.p.s.a.
Kontrola legalności dotyczy decyzji Naczelnika DUCS w sprawie zwolnienia zamrożonych - na podstawie art. 4 ust. 1 lit. a) rozporządzenia Rady nr 269/2014 w związku z art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy sankcyjnej i art. 143a ust. 2 pkt 2 u.K.A.S. - zasobów gospodarczych skarżącego w postaci dwóch zegarków na rękę marki ROLEX o łącznej wartości 210 000 zł.
Przedmiot tej sprawy zakreśla jej granice w rozumieniu art. 134 § 1 p.p.s.a. Granice sprawy mają znaczenie w kontekście procedury stosowania przez kraje członkowskie UE środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy, zarzutów skargi i w konsekwencji kognicji Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu.
Poza granicami sprawy poddanej kontroli legalności w tym postępowaniu sądowym jest status skarżącego jako osoby wpisanej na listę sankcyjną, potrzeba i zakres zastosowanych środków ograniczających w rozumieniu rozporządzenia nr 269/2014.
Te bowiem są przedmiotem ostatecznej decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 12 maja 2022 r. nr DPP-TPZ-0272-57/2022 (dalej: decyzja sankcyjna) wydanej względem skarżącego.
Przy tym Sąd podaje, co wiadomo mu z urzędu, że decyzja ta została objęta kontrolą legalności, a w jej wyniku Wojewódzki Sad Administracyjny w Warszawie wyrokiem z dnia 4 sierpnia 2023 r. o sygn. akt I SA/Wa 2535/22 oddalił skargę na tę decyzję. Wyrok nie jest prawomocny.
Ww. decyzja sankcyjna stanowi podstawę wpisania skarżącego na listę, o której mowa w art. 2 ust. 1 ustawy sankcyjnej (pkt 1 decyzji sankcyjnej) oraz podstawę zamrożenia w pełnym zakresie m.in. zasobów gospodarczych skarżącego, w rozumieniu rozporządzenia Rady nr 269/2014, będących własnością, pozostających w posiadaniu, pozostających w faktycznym władaniu lub pod kontrolą skarżącego (pkt 2 lit. a decyzji sankcyjnej). Stanowi też podstawę zakazu udostępniania skarżącemu lub na jego rzecz – bezpośrednio lub pośrednio – jakichkolwiek zasobów gospodarczych w rozumieniu rozporządzenia Rady nr 269/2014 (pkt 2 lit. b decyzji sankcyjnej). Ponadto (pkt 2 lit. c decyzji sankcyjnej) ustanawia zakaz świadomego i umyślnego udziału w działaniach, których celem lub skutkiem jest ominięcie środków wskazanych w pkt 2 lit a i b decyzji sankcyjnej
Wskazany zakres decyzji sankcyjnej nie może być przedmiotem kontroli legalności w postępowaniu dotyczącym zwolnienia z ustanowionych nią środków ograniczających, ponieważ wykraczałoby to poza granice sprawy.
Oznacza to, że zastrzeżenia i argumentacja skarżącego odnośnie do wpisania go na listę sankcyjną, zastosowane środki ograniczające i ich zakres nie mogą być przedmiotem skutecznych zarzutów skargi w sprawie zwolnienia ze środków ograniczających, w niniejszej sprawie - zamrożenia zasobów gospodarczych w postaci dwóch zegarków marki ROLEX o łącznej wartości 210 000 zł. Dotyczą bowiem innego przedmiotu sprawy, rozstrzygniętego inną decyzją w odrębnym postępowaniu.
Wnioski te wynikają z przepisów prawa UE oraz prawa krajowego.
Zasadniczo stosowanie środków ograniczających przez kraje członkowskie UE jest regulowane przepisami unijnymi.
Rada Unii Europejskiej na wniosek Wysokiego Przedstawiciela Unii do Spraw Zagranicznych i Polityki Bezpieczeństwa na podstawie art. 29 Traktatu o Unii Europejskiej podjęła decyzję (WPZIB) 2022/329 z dnia 25 lutego 2022 r. zmieniająca decyzję 2014/145/WPZiB w sprawie środków ograniczających w związku z działaniami podważającymi integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażającymi (Dz.U. L 50 z 25.2.2022, str. 1—3), w której w motywie 9 uznała, że ogłoszenie przez Prezydenta Federacji Rosyjskiej w dniu 24 lutego 2022 r. operacji wojskowej w Ukrainie i rozpoczęcie ataku przez rosyjskie siły wojskowe jest rażącym pogwałceniem integralności terytorialnej, suwerenności i niezależności Ukrainy. Decyzją tą zmieniła dotychczasowe kryteria umieszczenia w wykazie, aby objąć nim osoby i podmioty, które wspierają rząd Federacji Rosyjskiej i uzyskują od niego korzyści, a także osoby i podmioty zapewniające mu istotne źródło dochodów oraz osoby fizyczne lub prawne powiązane z osobami lub podmiotami umieszczonymi w wykazie. Przyjętym środkiem ograniczającym jest m.in. zamrożenie środków finansowych i zasobów gospodarczych.
Rada przyjmuje środki ograniczające w ramach Wspólnej Polityki Zagranicznej i Bezpieczeństwa (WPZiB), stanowiąc jednomyślnie, w drodze decyzji na podstawie art. 29 TUE, a wykonanie tych środków następuje - w ramach Traktatu o Funkcjonowaniu UE (TFUE) - w drodze rozporządzenia, które Rada przyjmuje - zgodnie z art. 215 TFUE - stanowiąc większością kwalifikowaną, na wspólny wniosek wysokiego przedstawiciela i Komisji. Po pierwsze, w art. 215 ust. 1 TFUE mowa jest o przyjęciu przez Radę środków niezbędnych do zerwania lub ograniczenia w całości lub w części stosunków gospodarczych i finansowych z jednym lub z większą liczbą państw trzecich, które to zerwanie lub ograniczenie przewidziano w decyzji przyjętej zgodnie z tytułem V rozdział 2 TUE. Po drugie, zgodnie z art. 215 ust. 2 TFUE, jeżeli przewiduje to decyzja przyjęta zgodnie z tytułem V rozdział 2 TUE, Rada może przyjąć środki ograniczające wobec osób fizycznych lub prawnych, grup lub podmiotów innych niż państwa. Zatem decyzje przyjęte na podstawie art. 29 TUE określają stanowisko Unii w sprawie środków ograniczających, które należy przyjąć, podczas gdy rozporządzenia wydane na podstawie art. 215 TFUE wiążą się - pod względem celów i treści - z rzeczonymi decyzjami i stanowią instrument wykonujący te decyzje na poziomie Unii (wyroki TSUE: z dnia 19 lipca 2012 r., Parlament/Rada, C-130/10, EU:C:2012:472, pkt 72, 76; z dnia 28 marca 2017 r., Rosneft, C-72/15, EU:C:2017:236, pkt 90).
Rozporządzenie Rady nr 269/2014 – w oparciu o art. 215 TFUE - nadało skuteczność środkom ograniczającym przyjętym w ww. decyzji Rady UE i kolejnych. Zgodnie z art. 18 akapit drugi rozporządzenie to wiąże w całości i jest bezpośrednio stosowane we wszystkich państwach członkowskich.
W prawie krajowym przewidziana została procedura zapewniająca skuteczność rozporządzenia Rady nr 269/2014, określona w ustawie sankcyjnej, a dotycząca m.in. wydawania zezwoleń na uwolnienie niektórych zamrożonych funduszy lub zasobów gospodarczych lub na ich udostępnienie wedle reguły autonomii proceduralnej.
Ponadto prawodawca krajowy w celu przeciwdziałania agresji na Ukrainę oraz ochrony zagwarantowania narodowego – co wynika z uzasadnienia projektu (druk sejmowy IX.2131) - ustanowił w ustawie sankcyjnej w oparciu o wybrane instrumenty prawne zawarte w rozporządzeniu Rady nr 269/2014, na gruncie prawa krajowego odrębną od wykazów zawartych w tym rozporządzeniu listę osób i podmiotów, wobec których stosuje się wybrane środki określone w tym rozporządzeniu.
Zgodnie z art. 1 pkt 2 ustawy sankcyjnej w celu przeciwdziałania wspieraniu agresji Federacji Rosyjskiej na Ukrainę rozpoczętej w dniu 24 lutego 2022 r., wobec osób i podmiotów wpisanych na listę, o której mowa w art. 2, stosuje się odpowiednio środki określone w art. 2 i art. 9 rozporządzenia Rady nr 269/2014 na zasadach określonych w tym rozporządzeniu, z wyłączeniem art. 8, art. 12 i art. 16. Mocą art. 2 ust. 2 zakres środków, o których mowa w art. 1, stosowanych wobec osób i podmiotów wpisanych na listę nie może powielać zakresu środków określonych względem tych osób i podmiotów w wykazach określonych w rozporządzeniu 765/2006 lub rozporządzeniu 269/2014.
Zgodnie z art. 5 ust. 1 pkt 2) ustawy sankcyjnej zadania i kompetencje, o których mowa w art. 4 ust. 1, art. 5 ust. 1, art. 6 ust. 1, art. 6a, art. 6b i art. 7 rozporządzenia Rady nr 269/2014 - wobec osób i podmiotów wpisanych na listę wykonuje Szef Krajowej Administracji Skarbowej (Szef KAS). Z art. 143a ust. 2 i 3 u.K.A.S. wynika, że w zakresie zwalniania zamrożonych środków finansowych lub zasobów gospodarczych lub udostępniania środków finansowych lub zasobów gospodarczych Szef KAS rozstrzyga w formie decyzji, od której służy wniosek o ponowne rozpatrzenie sprawy. Minister Finansów rozporządzeniem z dnia 9 listopada 2022 r. (Dz.U. z 2022 r., poz. 2307) na podstawie art. 11b ust. 1 u.K.A.S. upoważnił Naczelnika DUCS do wykonywania zadań i kompetencji Szefa KAS, o których mowa w art. 143a ust. 1 i 3 u.K.A.S. oraz w art. 5 ustawy sankcyjnej. Upoważnienie obejmuje całe terytorium RP.
Zgodnie z art. 4 ust. 1 lit. a) rozporządzenia Rady nr 269/2014 na zasadzie odstępstwa od art. 2 właściwe organy państw członkowskich mogą wyrazić zgodę na zwolnienie określonych zamrożonych środków finansowych lub zasobów gospodarczych lub udostępnienie określonych środków finansowych lub zasobów gospodarczych na warunkach, jakie uznają za stosowne, po ustaleniu, że środki finansowe i zasoby gospodarcze, o których mowa, są niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb osób fizycznych lub prawnych, podmiotów lub organów wymienionych w załączniku I oraz członków rodzin pozostających na utrzymaniu takich osób fizycznych, w tym opłat za żywność, z tytułu najmu lub kredytu hipotecznego, za leki i leczenie, podatków, składek ubezpieczeniowych oraz opłat za usługi użyteczności publicznej.
"Zasoby gospodarcze" oznaczają wszelkiego rodzaju rzeczowe aktywa trwałe i wartości niematerialne i prawne, ruchome i nieruchome, które nie są środkami finansowymi, ale mogą być użyte do uzyskania środków finansowych, towarów lub usług (art. 1 lit. d rozporządzenia Rady nr 269/2014), natomiast "zamrożenie zasobów gospodarczych" oznacza uniemożliwienie wykorzystania zasobów gospodarczych do uzyskiwania środków finansowych, towarów lub usług w jakikolwiek sposób, między innymi poprzez ich sprzedaż, wynajem lub obciążenie hipoteką (art. 1 lit. e rozporządzenia Rady nr 269/2014).
Zaskarżoną decyzją Naczelnik DUCS odmówił zwolnienia z zamrożenia zasobów gospodarczych, tj. dwóch zegarków na rękę marki ROLEX z metalowymi bransoletami o wartości (zgodnie z oświadczeniem skarżącego) łącznie 210 000 zł stanowiących niespornie własność skarżącego, stwierdzając, że w sprawie nie zaistniały wskazane w art. 4 ust. 1 lit. a) rozporządzenia Rady nr 269/2014 przesłanki zwolnienia, ponieważ przedmiotowe zegarki nie służą zaspokojeniu podstawowych potrzeb skarżącego i jego rodziny pozostających na jego utrzymaniu. Stanowią towar luksusowy i mogą być łatwo spieniężone. Zamrożenie zasobów gospodarczych skarżącego w pełnym zakresie uniemożliwia ich wykorzystanie do uzyskiwania środków finansowych w jakikolwiek sposób, a Naczelnik DUCS nie ma kompetencji badania zakresu ograniczenia, które ustaliła ww. decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 12 maja 2022 r.
Wedle skarżącego, odmowa zwolnienia jest bezpodstawna i narusza art. 4 ust. 1 lit. a) rozporządzenia Rady nr 269/2014 oraz zasadę proporcjonalności pozbawiając skarżącego posiadania, ponieważ zegarki te służą zaspokojeniu podstawowych potrzeb skarżącego i są przedmiotami codziennego użytku, a nie towarami luksusowymi. Mają dla skarżącego wartość sentymentalną, skarżący nie zamierza ich sprzedać, lecz przekazać synowi. Mają pewną, lecz nieznaczną wartość i nie mogą być wykorzystane przez skarżącego do realizowania lub wspierania działań lub polityki, które zagrażają lub podważają integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy.
Zaskarżona decyzja odpowiada prawu, a zarzuty skargi są bezpodstawne.
W sprawie poddanej kontroli sądowej wiąże decyzja Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 12 maja 2022 r. wydana na podstawie art. 3 ust. 1 i 6 ustawy sankcyjnej na wniosek Szefa Służby Kontrwywiadu Wojskowego o zamrożeniu w pełnym zakresie środków finansowych i zasobów gospodarczych w rozumieniu rozporządzenia Rady nr 269/2014 będących we własności skarżącego.
Jak Sąd wskazał na wstępie, a Naczelnik DUCS słusznie przyjął przy rozstrzyganiu wniosku skarżącego o zwolnienie przedmiotowych zegarków spod zamrożenia zasobów gospodarczych, że potrzeba i zakres zamrożenia zasobów gospodarczych objęta jest odrębnym postępowaniem i nie może być kwestionowana w postępowaniu o zwolnienie z tego ograniczenia.
Zakres postępowania o zwolnienie z zamrożenia zasobów gospodarczych ustala w sprawie art. 4 ust. 1 lit. a) rozporządzenia Rady nr 269/2014. Skarżący we wniosku o zwolnienie jako powód wskazał zaistnienie przesłanki wskazanej w tym przepisie. Żadna z pozostałych podnoszonych okoliczności (niewpisanie skarżącego na listę sankcyjną unijną i międzynarodową, naruszenie zasady proporcjonalności przez pozbawienie posiadania zegarków, zbędność zegarków w postępowaniu przygotowawczym, nieznaczna wartość ww. zegarków w porównaniu do wartości np. jachtu) nie mieści się ani w tej przesłance zwolnienia, ani w żadnej innej, do których odsyła ustawa sankcyjna. W istocie dotyczą one bowiem zaistnienia podstawy do ujęcia skarżącego na liście sankcyjnej oraz potrzeby i zakresu zamrożenia zasobów gospodarczych, co nie może być badane w postępowaniu o zwolnienie z zamrożenia zasobów gospodarczych wedle przyjętej w prawie krajowym procedury.
Naczelnik DUCS prawidłowo stwierdził, że ww. zegarki podlegają zamrożeniu zasobów gospodarczych ze względu na pełny zakres zamrożenia zasobów gospodarczych skarżącego wynikający z pkt 2 lit. a) decyzji sankcyjnej.
Zegarki na rękę co do zasady stanowią przedmiot codziennego użytku, jednak przedmiotowe zegarki stanowią też dobro luksusowe. Trafnie w tym zakresie posłużył się Naczelnik DUCS pojęciem "dobra luksusowego" w znaczeniu potocznym. Nie można jednak pominąć, że prawo unijne w kontekście stosowanych ograniczeń w związku z agresją na Ukrainę i działań Rosji destabilizujących sytuację w Ukrainie traktuje zegarki wprost jako dobro luksusowe objęte dodatkowym ograniczeniem wynikającym z rozporządzenia Rady UE nr 883/2014 z dnia 31 lipca 2014 r. dotyczące środków ograniczających w związku z działaniami Rosji destabilizującymi sytuację na Ukrainie. Sąd dostrzega, że towary będące przedmiotem użytku osobistego i nieprzeznaczone do sprzedaży są wyłączone z ograniczenia wynikającego z ww. rozporządzenia. Nie wprost, ale niewątpliwie do takiej sytuacji odnosi się skarżący. W przypadku jednak ograniczenia w postaci zamrożenia zasobów gospodarczych w pełnym zakresie, charakter dobra/ruchomości nie ma znaczenia, jeśli nie spełnia warunku w postaci niezbędności do zaspokojenia podstawowych potrzeb, w tym opłat za żywność, z tytułu najmu lub kredytu hipotecznego, za leki i leczenie, podatków, składek ubezpieczeniowych oraz opłat za usługi użyteczności publicznej. Potrzeba odmierzania czasu za pomocą dwóch zegarków marki ROLEX mających status towarów luksusowych nie stanowi zaspokojenia podstawowej potrzeby w rozumieniu art. 4 ust. 1 lit. a) rozporządzenia Rady nr 269/2014. Z kolei drugi wskazany przez skarżącego cel zwolnienia z ograniczenia, tj. przekazanie synowi, również nie realizuje ww. przesłanki zwolnienia. Nie wyklucza bowiem ryzyka ominięcia celu zamrożenia zasobów gospodarczych, którym jest uniemożliwienie wykorzystania zasobów gospodarczych do uzyskania środków finansowych, któremu Naczelnik DUCS winien zapobiec należycie ustalając zaistnienie przesłanek zwolnienia.
Słusznie więc argumentował Naczelnik DUCS, że rozpatrując wniosek o zwolnienie zamrożonych zasobów gospodarczych miał obowiązek ustalić, czy ww. zegarki są niezbędne do zaspokojenia podstawowych potrzeb skarżącego wpisanego na listę sankcyjną i czy można traktować zwolnienie tych zasobów na cele podane przez skarżącego jako równe podstawowym potrzebom wskazanym w art. 4 ust. 1 lit. a) rozporządzenia Rady nr 269/2014. Ustalenia Naczelnika DUCS są w tym zakresie prawidłowe.
Warunki zwolnienia ze środków ograniczających wskazanych w rozporządzeniu Rady nr 269/2014 muszą uwzględniać też cel środków ograniczających.
Bez wpływu na wynik sprawy pozostaje wadliwa ocena wyrażona w decyzjach Naczelnika DUCS, że rozstrzygnięcia w trybie odpowiedniego stosowania art. 4 ust. 1 lit. a) rozporządzenia Rady nr 269/2014 mają charakter uznania administracyjnego.
Z tych względów Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę w całości na podstawie art. 151 p.p.s.a.