IV SA/Wr 752/21

IV SA/Wr 752/21 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2022-05-31
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-11-05
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Bogumiła Kalinowska /sprawozdawca/
Marta Pająkiewicz-Kremis
Mirosława Rozbicka-Ostrowska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska Sędziowie: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska (spr.) asesor WSA Marta Pająkiewicz-Kremis po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 31 maja 2022 r. sprawy ze skargi A. K. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. nr [...] z dnia 23 sierpnia 2021 r. w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi A. K. (dalej: wnioskodawca, strona, skarżący) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia 23 sierpnia 2021 r., nr [...] wydana na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r. poz. 735 ze zm.) utrzymująca w mocy decyzję Prezydenta Miasta G. z dnia 30 czerwca 2021 r., nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania skarżącemu od dnia 1 grudnia 2020 r. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad małżonką.
W uzasadnieniu przytoczono, że pismem z dnia 23 grudnia 2020 r. wnioskodawca zwrócił się do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej w G. o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad żoną (rocznik 1953).
Decyzją z dnia 9 lutego 2021 r., nr [...] organ
I instancji odmówił stronie przyznania od dnia 1 grudnia 2020 r. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
W wyniku złożonego odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. decyzją z dnia 29 marca 2021 r. nr [...] uchyliło zaskarżoną decyzję organu I instancji w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia przez ten organ uznając, że przedmiotowa sprawa nie została należycie wyjaśniona i w związku z tym doszło do naruszenia przepisów art. 77 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a., a konieczny do wyjaśnienia zakres sprawy ma istotny wpływ na jej rozstrzygnięcie.
Kolejną decyzją z dnia 30 czerwca 2021 r. nr [...], organ I instancji odmówił ponownie stronie przyznania od dnia 1 grudnia 2020 r. prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Organ I instancji podał trzy przyczyny odmowy przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego, a mianowicie: niepełnosprawność żony strony istnieje od 61-go roku życia, osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, strona ma ustalone prawo do emerytury i ją pobiera.
Rozpoznając odwołanie Kolegium wskazało na materialną podstawę przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, tj. art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych i obszernie przytoczyło obowiązujące przepisy tej ustawy.
Organ odwoławczy odnosząc się do pierwszej przesłanki, która legła u podstaw do odmowy przyznania stronie świadczenia pielęgnacyjnego na żonę przypomniało, że Trybunał Konstytucyjny wyrokiem z dnia 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 (Dz.U. z 2014 r., poz. 1443) orzekł, że art. 17 ust. 1b ustawy o świadczeniach rodzinnych w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji, a wobec tego nie jest dopuszczalne wydanie orzeczenia na podstawie przepisu, w stosunku do którego - w związku z wejściem w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego - odpadło domniemanie zgodności z Konstytucją. W niniejszej zatem sprawie, oceny spełnienia przez wnioskodawcę przesłanek niezbędnych dla przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, należało dokonać z pominięciem kryterium momentu powstania niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki.
Dalej wskazano, że kolejną przesłanką, która była podstawą do odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, była okoliczność pozostawania osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim. Z przywołanych wyżej przepisów ustawy wynika, że prawo do świadczenia pielęgnacyjnego przysługuje m.in. osobie, na której ciąży obowiązek alimentacyjny, jeżeli przy tym osoba ta nie podejmuje lub rezygnuje
z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Przy tym nie mogą wystąpić przesłanki negatywne, wyłączające prawo do świadczenia pielęgnacyjnego, określone w art. 17 ust. 5 ustawy.
Kolegium uznało, że rozpatrując przedmiotową sprawę należy w pierwszej kolejności wskazać krąg osób uprawnionych do świadczenia pielęgnacyjnego.
W przepisie art. 17 ust. 1 ustawy ustawodawca zawarł ściśle oznaczony katalog osób uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, określony m.in. przesłanką pozostawania osobą, na której ciąży obowiązek alimentacyjny względem osoby będącej pod jej opieką. Stosownie do art. 128 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r., poz. 1359), zwanej dalej k.r.o., obowiązek dostarczania środków utrzymania, a w miarę potrzeby także środków wychowania (obowiązek alimentacyjny) obciąża krewnych w linii prostej oraz rodzeństwo. K.r.o. ustala przy tym kolejność zobowiązanych. W związku z tym obowiązek alimentacyjny zobowiązanego w dalszej kolejności powstaje dopiero, gdy nie ma osoby zobowiązanej w bliższej kolejności albo gdy osoba ta nie jest w stanie uczynić zadość swemu obowiązkowi lub gdy uzyskanie od niej na czas potrzebnych uprawnionemu środków utrzymania jest niemożliwe lub połączone z nadmiernymi trudnościami (art. 132 k.r.o.). Nie budzi zatem wątpliwości, że małżonek jest osobą uprawnioną do świadczenia pielęgnacyjnego wymienioną w art. 17 ust.1 pkt 4 u.ś.r., gdyż jest osobą, na której, zgodnie z k.r.o. ciąży obowiązek alimentacyjny. Przy czym w świetle przepisów k.r.o., obowiązek alimentacyjny małżonka (w stosunku do współmałżonka) wyprzedza obowiązek alimentacyjny krewnych tego małżonka, co wynika z treści art. 23, art. 27, art. 60 § 1-3, art. 61, art. 130 k.r.o.
Kolegium przytoczyło przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Podkreślono, że w orzecznictwie sądów administracyjnych sprecyzowano, iż cytowany przepis powinien być rozumiany w ten sposób, że normuje przypadki, gdy o świadczenie pielęgnacyjne z tytułu sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną, pozostającą w związku małżeńskim ubiega się osoba spełniająca kryteria wskazane w art. 17 ust. 1 (lub w ust. 1a), niebędąca małżonkiem zobowiązanym w pierwszej kolejności do alimentacji. Innymi słowy, negatywna przesłanka przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ujęta w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy nie dotyczy małżonka osoby wymagającej opieki, spełniającego wymogi do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego, określone w art. 17 ust. 1 ustawy, ale odnosi się do krewnych osoby o znacznym stopniu niepełnosprawności, którzy ubiegają się o świadczenie pielęgnacyjne w sytuacji, gdy osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim. Tak więc przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy ma zastosowanie właśnie w przypadku osób, które nie są współmałżonkami osoby wymagającej opieki, a więc np. w przypadku zstępnych.
Wobec tego stwierdzono, że na mocy art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy, pozostawanie osoby wymagającej opieki w związku małżeńskim, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, wyklucza - co do zasady - z kręgu uprawnionych do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego krewnych zobowiązanych do świadczenia alimentacyjnego w dalszej kolejności po małżonku.
Tak więc uprawnienie do świadczenia pielęgnacyjnego dla krewnych podopiecznego przysługuje zatem dopiero wówczas, gdy małżonek osoby wymagającej opieki jest niepełnosprawny w stopniu znacznym, przez co nie jest możliwe wypełnianie przez niego ustawowego obowiązku alimentacyjnego w sposób właściwy dla okoliczności faktycznych sprawy.
W ocenie Kolegium strona niewątpliwie należy do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji wobec swojej małżonki (lat 67). W świetle przywołanych wyżej przepisów, to właśnie strona (jako małżonek) jest osobą zobowiązaną w pierwszej kolejności do alimentacji wobec żony. Z akt sprawy wynika, że skarżący nie legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności. Jest on zatem w stanie sprawować pełną i efektywną opiekę nad swoją małżonką.
W związku z powyższym wobec nie zaistnienia w sprawie negatywnej przesłanki do przyznania stronie wnioskowanego świadczenia, wynikającej z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a ustawy o świadczeniach rodzinnych, Kolegium oceniło spełnienie pozostałych przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, wynikających z art. 17 ust. 1 pkt 4 ustawy. Mianowicie są to konieczność sprawowania stałej opieki nad osobą niepełnosprawną oraz niepodejmowanie lub rezygnacja przez tą osobę z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki.
Według Kolegium, z przywołanych wyżej przepisów ustawy wynika, że jednym
z wymogów do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga. Podkreślono, że świadczenie pielęgnacyjne nie jest przyznawane za samą opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 należy zatem stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej.
Podano, że okolicznością niesporną w sprawie jest to, że małżonka strony legitymuje się znacznym stopniem niepełnosprawności, gdyż orzeczeniem z dnia
5 czerwca 2019 r. Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności
została zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na czas określony, tj. do 30 czerwca 2021 r. W orzeczeniu tym ustalono, że niepełnosprawność istnieje od 61-go roku życia, a ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 24 kwietnia 2015 r. Ponadto z orzeczenia tego wynika, że przyczyną niepełnosprawności są choroby układu moczowo-płciowego, w tym m.in. zaburzenia czynności dróg moczowych, choroby nerek, nowotwory układu moczowego i narządów płciowych i wiele innych. Kolejnym orzeczeniem Powiatowego Zespołu ds. Orzekania o Niepełnosprawności z dnia 14 lipca 2021 r. ponownie została ona zaliczona do znacznego stopnia niepełnosprawności na czas określony, tj. do 31 lipca 2023 r.
W ramach prowadzonego postępowania dowodowo-wyjaśniającego dotyczącego zakresu sprawowanej przez stronę opieki organ I instancji zgromadził szereg dowodów, w tym dokumentację medyczną, oraz przeprowadził wywiad środowiskowy.
W oparciu o zebraną dokumentację ustalono, że małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe i są w wieku emerytalnym, pobierają świadczenia z ZUS. Nie posiadają dzieci. Żona strony jest osobą schorowaną, gdyż w roku 2009 przebyła operację usunięcia tarczycy, natomiast w październiku 2014 r. podczas badań kontrolnych ujawniono zmianę w narządach rodnych. Przeprowadzono dalszą diagnostykę obrazową rozpoznając guz jajnika prawego. W listopadzie tego roku wykonano zabieg radykalny usunięcia narządu rodnego oraz omentektomii. Potwierdzono raka gruczołowego. Od 2014 r. poddawana jest chemioterapii i radioterapii. Przeszła kilka rzutów choroby. Wymaga pomocy ze strony męża w postaci: przygotowania posiłków zgodnie z zalecaną dietą, pomocy przy ubieraniu
i rozbieraniu, kąpielach, zapewnieniu higieny osobistej a także pomocy
w zaspakajaniu codziennych potrzeb życiowych: robieniu zakupów, dokonywaniu bieżących porządków w mieszkaniu, pomocy w dotarciu na wizyty lekarskie, chemioterapię, realizacji recept, podawaniu leków, zastrzyków. Źle znosi chemioterapię (po niej nie jest w stanie samodzielnie funkcjonować, ma zawroty głowy, wymioty, jest senna, organizm jest wycieńczony długofalowym leczeniem).
Oceniając wskazane wyżej ustalenia faktyczne, Kolegium stwierdziło brak związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy nie podejmowaniem przez skarżącego zatrudnienia, a wykonywaną przez niego opieką. Kolegium nie kwestionuje, że podopieczna z uwagi na stwierdzone wyżej schorzenia ma utrudnione codzienne funkcjonowanie. Jednakże, w ocenie organu odwoławczego, zakres sprawowanej opieki przez skarżącego nie stoi na przeszkodzie do podjęcia przez niego zatrudnienia. W świetle stwierdzonych wyżej okoliczności szereg podstawowych czynności małżonka wykonuje samodzielnie, tj. samodzielnie porusza się po mieszkaniu, nie wymaga pomocy przy spożywaniu posiłków, samodzielnie przyjmuje lekarstwa, samodzielnie korzysta z WC. Potrzebuje natomiast częściowej pomocy męża przy ubieraniu się i rozbieraniu oraz kąpieli, załatwianiu spraw urzędowych, przy wizytach lekarskich, dojeździe na chemioterapię i naświetlania, robieniu zakupów oraz czynnościach porządkowych (sprzątanie, pranie, prasowanie).
W ocenie Kolegium świadczona przez stronę opieka nie ma charakteru ciągłego, gdyż może być wykonywana o różnych porach dnia. Wnioskodawca
w zasadzie nie wykonuje przy żonie czynności pielęgnacyjnych, ściśle związanych
z jej osobą, wymagających ciągłej obecności i pomocy w podstawowych czynnościach życiowych, gdyż żona nie wymaga leczenia odleżyn, ran, pielęgnacji przetok czy stomii. Ponadto jest w stanie samodzielnie jeść, nie wymaga karmienia przez sondę, nie używa cewnika, nie potrzebuje pomocy w załatwianiu potrzeb fizjologicznych oraz nie używa pampersów, czy też pieluchomajtek. Zakres sprawowanej przez stronę opieki nad żoną nie stanowi przeszkody do podjęcia pracy zarobkowej, gdyż czynności wykonywane przez wnioskodawcę przy żonie mogłyby być wykonywane także, gdyby pracował. Pomoc strony zasadniczo sprowadza się do wykonywania zwykłych czynności dnia codziennego, jakie wykonuje się zwykle w każdym gospodarstwie domowym, również w tych rodzinach, gdzie wszyscy ich członkowie pracują, gdyż osoby pracujące również prowadzą własne gospodarstwa domowe, robią zakupy, sprzątają mieszkanie, przygotowują posiłki, piorą ubrania, załatwiają sprawy urzędowe, opłacają rachunki, czy też udają się do lekarzy. Czynności tego typu dowodzą, że sprawowana opieka nie ma charakteru ciągłego, w znaczeniu sprawowania nieustającej pieczy na tyle absorbującej czasowo by uniemożliwić w ogóle zatrudnienie. Według Kolegium, doświadczenie życiowe wskazuje, że zakupów, sprzątania mieszkania czy też załatwiania spraw urzędowych bądź wyjścia do lekarza nie dokonuje się codziennie, zaś posiłki mogą być przygotowane wcześniej, np. obiad może być ugotowany na dwa dni, tak aby osoba chora mogła go sobie odgrzać. Z kolei lekarstwa mogą być przygotowane na cały tydzień w specjalnym organizerze, tak aby osoba chora mogła samodzielnie je przyjmować o określonych porach dnia. Kąpiel osoby chorej zasadniczo również może być wykonywana o każdej porze dnia, a poranna i wieczorna toaleta przed i po pracy.
Kolegium podkreśliło, że jest w sprawie okolicznością niesporną, iż u małżonki strony został zdiagnozowany rak złośliwy jajnika i w związku z tym - co wynika
z dokumentacji medycznej zgromadzonej w sprawie - wymaga ona leczenia chemioterapią, która jest jedną z najważniejszych farmakologicznych (systemowych) metod leczenia przeciwnowotworowego. Nie budzi również sporu fakt, że chemoterapia ma również skutki uboczne, które przejawiają się osłabieniem organizmu, nudnościami, wykańczającymi wymiotami czy też wypadaniem włosów. Zazwyczaj większość z tych powikłań ustępuje po kilku lub kilkunastu tygodniach od zakończenia chemioterapii. W świetle poczynionych ustaleń z oczywistych względów stan zdrowia chorej spowodowany m.in. wdrożeniem tej formy leczenia (chemioterapia) determinuje sposób sprawowania opieki co zresztą wynika z wywiadu środowiskowego i na co wskazuje sam skarżący w wyjaśnieniach jakie złożył w piśmie z dnia 1 czerwca 2021 r. Większość czynności jakie wykonuje względem żony (np. podawanie leków, przygotowanie i podawanie posiłków, czuwanie podczas snu, pomoc przy wykonywaniu czynności higienicznych, ubieraniu, czy przygotowywaniu ubrań) następuje "po podaniu leków i przyjęciu chemii", kiedy występuje osłabienie organizmu. Oznacza to, że zakres sprawowanej względem żony opieki jest zmienny w zależności od jej samopoczucia, które jest w dużym stopniu powiązane z wdrożoną chemioterapią, która nie jest stosowana w sposób ciągły, lecz w ściśle określonych terminach. W tym stanie rzeczy nie można uznać aby opieka była sprawowana przez stronę w sposób stały, regularny i długoterminowy uniemożliwiający podjęcie przez niego zatrudnienia.
Nadmieniono, że orzeczenie Powiatowego Zespołu ds. Orzekania
o Niepełnosprawności z dnia 14 lipca 2021 r. zaliczające podopieczną do znacznego stopnia niepełnosprawności zostało wydane na czas określony, tj. do 31 lipca 2023 r. Oznacza to - mając na względzie treść § 3 ust. 4 rozporządzenia Ministra Gospodarki, Pracy i Polityki Społecznej z dnia 15 lipca 2003 r. w sprawie orzekania o niepełnosprawności i stopniu niepełnosprawności - że przy orzekaniu o okresowym naruszeniu sprawności organizmu został wzięty pod uwagę fakt, iż według wiedzy medycznej może nastąpić poprawa stanu zdrowia.
W ocenie Kolegium, strona przy należytej organizacji swojego czasu mogłaby pogodzić pracę np. w formie umowy zlecenia, w niepełnym wymiarze czasu pracy (np. na 3/4 etatu), czy też w formie zdalnej (która ze względu na panującą pandemię koronawirusa jest obecnie bardzo często praktykowana) ze sprawowaniem opieki nad żoną. Jak już wcześniej podkreślono, sprawowany zakres opieki nad żoną nie ma charakteru całodobowego, a ponadto nie wiąże się z czasochłonnym wykonywaniem przy niej czynności pielęgnacyjnych ściśle związanych z jej osobą.
Reasumując stwierdzono, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, które nie mogą podjąć zatrudnienia, czy też muszą z niego zrezygnować w związku
z koniecznością sprawowania stałej, permanentnej i regularnej opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny i to w takim zakresie, który wyklucza możliwość jednoczesnego wykonywania pracy. Tym wymogom nie odpowiada, ustalony w toku postępowania, zakres pomocy jaką świadczy strona swojej żonie.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skarżący zarzucił zaskarżonej decyzji Kolegium naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych poprzez przyjęcie, że niepodejmowanie pracy zarobkowej przez skarżącego w celu sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie wypełnia przesłanki niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osobie w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji.
Wskazując na powyższe wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i poprzedzającej ją decyzji organu I instancji i orzeczenie co do istoty sprawy poprzez przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, ewentualnie przekazanie sprawy organowi I instancji do ponownego rozpoznania oraz zasądzenie na rzecz skarżącego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi pełnomocnik skarżącego zasadniczo ograniczył się do przytoczenia dotychczasowego przebiegu postępowania i przywołania treści art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach. Stwierdził, że z dyspozycji tego przepisu wynika, iż świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom w nim wymienionym, jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniem konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Z przywołanej normy prawa wynika, że podstawowym wymogiem uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, która nie musi być opieką całodobową. Z zebranego w sprawie materiału dowodowego, w ocenie skarżącego, wynika, że ze względu na sprawowaną opiekę skarżący nie jest w stanie podjąć zatrudnienia w nawet najmniejszym wymiarze czasowym.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie
z podtrzymując stanowisko wyrażone w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (j.t. Dz.U. z 2022 r. poz. 329 ze zm.; poniżej przywoływana jako: "p.p.s.a."), sąd administracyjny dokonuje kontroli zaskarżonego aktu pod względem zgodności z prawem. Wzruszenie zaskarżonego rozstrzygnięcia następuje w razie, gdy przedmiotowa kontrola wykaże naruszenie przepisów prawa materialnego lub przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy.
Zakres kontroli Sądu wyznacza art. 134 p.p.s.a. stanowiący, że sąd orzeka w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną (§ 1).
Rozpoznając skargę w ramach kryteriów określonych powyższymi przepisami, Sąd uznał, że nie jest ona zasadna, gdyż zaskarżona decyzja nie narusza norm prawa procesowego ani materialnego.
Przedmiotem skargi w niniejszej sprawie jest decyzja o odmowie przyznania skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną małżonką.
Materialnoprawną podstawę orzekania w niniejszej sprawie przez organy administracji stanowiły przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2020 r. poz. 111 ze zm.; poniżej przywoływana jako "ustawa" lub "u.ś.r).
Stosownie do art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Ustalone przez organy obu instancji okoliczności faktyczne występujące w przedmiotowej sprawie nie uzasadniają zaspokojenia żądania strony skarżącej. W tej materii organ odwoławczy dokonał niewadliwej oceny stanu faktycznego i prawnego sprawy.
Trzeba podkreślić, że świadczenie pielęgnacyjne, przewidziane w art. 17 ust. 1 u.ś.r. przysługuje zatem osobie, która sprawuje opiekę nad osobą tego wymagającą i która spełnia przesłanki wskazane w cytowanym przepisie. Świadczenie pielęgnacyjne, jako forma wsparcia rodziny, nie jest kierowane do wszystkich opiekunów osób niepełnosprawnych, lecz tylko do tych z nich, którzy sprawując opiekę nad niepełnosprawnym członkiem rodziny, czynią to w na tyle dużym - a wynikającym ze stopnia oraz charakteru niepełnosprawności osoby, którą się opiekują - zakresie i rozmiarze, że opieka ta nie pozwala im na podjęcie lub kontynuację zatrudnienia. Przy czym przez rezygnację z zatrudnienia, w znaczeniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy rozumieć faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego jest formą wynagrodzenia przez Państwo osoby, na której spoczywa obowiązek alimentacyjny względem osoby niepełnosprawnej, w zamian za rezygnację albo niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością opieki nad tą osobą niepełnosprawną. Jakkolwiek ustawa o świadczeniach rodzinnych nie definiuje sprawowania opieki, to jednakże z brzmienia art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika, że opieka, o której tamże mowa, winna być stała (ciągła) i długoterminowa.
Z brzmienia przepisu art. 17 ust. 1 ustawy o świadczeniach rodzinnych wynika, że sam fakt posiadania przez osobę wymagającą opieki orzeczenia o niepełnosprawności w stopniu znacznym, tudzież o niezdolności do samodzielnej egzystencji, nie jest wystarczający do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skoro zaś z komentowanego przepisu wnosić trzeba, że podstawową przesłanką, jaką musi spełnić osoba ubiegająca się o świadczenie pielęgnacyjne, należąca do kręgu osób zobowiązanych do alimentacji, jest rezygnacja z pracy zarobkowej spowodowana koniecznością sprawowania permanentnej opieki nad osobą bliską o określonym stopniu niepełnosprawności, to świadczenie pielęgnacyjne, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie jest przyznawane za samą opiekę nad osobą niepełnosprawną, gdyż wynika ona z prawnego i moralnego obowiązku względem członka rodziny, lecz za faktyczny brak możliwości podjęcia zatrudnienia z powodu konieczności sprawowania tej opieki lub za rezygnację z zatrudnienia w celu jej sprawowania. Nie może być ono zatem traktowane jako zastępcze źródło dochodu. Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy więc stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki wyklucza możliwość podjęcia jakiejkolwiek pracy zarobkowej (por. wyrok NSA z dnia 5 czerwca 2012 r., I OSK 2454/11). Chodzi tu zatem o sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej. Świadczenie to bowiem ma być rekompensatą za rezygnację z pracy z uwagi na konieczność opieki nad osobą bliską, która jej wymaga (zob. wyrok NSA z dnia 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2729/16).
Nie zawsze również ustalenie znacznego stopnia niepełnosprawności automatycznie pozwala przyjąć, że osoba niepełnosprawna wymaga opieki w takim rozmiarze, który uniemożliwia opiekunowi podjęcie aktywności zawodowej nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.
W prezentowanym świetle, jedną z przesłanek uprawniających danego wnioskodawcę do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest stała i osobiście świadczona przez niego opieka nad osobą niepełnosprawną, przy czym taka opieka w sposób oczywisty winna stanowić przeszkodę do wykonywania pracy zawodowej. Oznacza to, że bezsprzecznie musi zachodzić bezpośredni i ścisły związek między rezygnacją z zatrudnienia lub niepodejmowaniem go a sprawowaną opieką.
Zdaniem Sądu organ, na podstawie wyczerpującego, kompletnego materiału dowodowego i przy niewadliwym ustaleniu stanu faktycznego sprawy, wyprowadził trafne wnioski, że taki związek przyczynowo-skutkowy w niniejszej sprawie nie zachodzi a sprawowana przez skarżącego opieka nie ma takiego charakteru, która by uniemożliwiała zatrudnienie. Z prawidłowo przeprowadzonych czynności procesowych o charakterze dowodowym wynika, że małżonka skarżącego mimo złego stanu zdrowia, czego organy nie kwestionują, nie jest osobą obłożnie chorą skoro jest w stanie sama spożywać bez pomocy przygotowane posiłki oraz zażyć lekarstwa, korzystać z łazienki. Z akt nie wynika by wymagała karmienia, pojenia. Nie wymaga pielęgnacji odleżyn, wymaga pomocy tylko przy porannej i wieczornej toalecie, przygotowywaniu posiłków oraz leków, zrobieniu zakupów, sprzątaniu, praniu oraz poruszaniu się oraz organizacji i asysty przy wizytach lekarskich.
W ocenie Sądu, na podstawie dokonanych ustaleń, organ słusznie przyjął, że zakres obowiązków skarżącego związanych z opieką nie uniemożliwia podjęcia zatrudnienia, przynajmniej w częściowym wymiarze czasu pracy. Takie czynności jak przygotowywanie posiłków, dawkowanie leków, pomoc przy kąpieli, czy także umawianie i towarzyszenie podczas wizyt lekarskich, załatwianiu spraw urzędowych, etc. nie mogą być uznane za czynności wymagającej pełnej dyspozycyjności skarżącego. Nie absorbują one na tyle by należało zapewnić podopiecznej ciągłej (całodziennej) obecności czy też nieustającego nadzoru ze strony skarżącego. Czynności te mogą być wykonane z pewnym wyprzedzeniem czasowym lub też stanowią zasadniczo czynności związane z codziennym prowadzeniem każdego gospodarstwa domowego i nie mogą usprawiedliwiać w powstrzymywaniu się (niepodejmowaniu czy rezygnacji) wykonywania zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej i wiązania braku aktywności zawodowej z koniecznością sprawowania opieki.
Przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. należy natomiast stosować wyłącznie do takich stanów faktycznych, w których zakres opieki nad osobą niepełnosprawną stoi na przeszkodzie podjęciu pracy zarobkowej i to w jakimkolwiek wymiarze. Taka sytuacja w rozpatrywanej sprawie nie występuje. Trafnie zatem organ odwoławczy uznał, że w niniejszej sprawie nie zachodzi związek przyczynowy pomiędzy brakiem aktywności zawodowej skarżącego a sprawowaniem przezeń opieki.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze w sposób wyczerpujący i przekonujący, zgodnie z regułami swobodnej oceny dowodów z art. 80 k.p.a., po dokonaniu niewadliwych, wyczerpujących ustaleń zgodnie z reżimem art. 7 i 77 k.p.a., czemu dało wyraz w uzasadnieniu zaskarżonego rozstrzygnięcia, odniosło się do zarzutów odwołania, a Sąd zaprezentowane stanowisko organu i jego argumentację w całości podziela.
W tym stanie rzeczy Sąd skargę oddalił na mocy art. 151 p.p.s.a.