III SA/KR 488/25

III SA/Kr 488/25 - Wyrok WSA w Krakowie
Data orzeczenia
2025-09-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-04-03
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie
Sędziowie
Janusz Kasprzycki
Katarzyna Marasek-Zybura /przewodniczący/
Marta Kisielowska /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą decyzję I instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 901
Art. 37
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Katarzyna Marasek-Zybura Sędziowie: Sędzia WSA Janusz Kasprzycki Asesor WSA Marta Kisielowska (spr.) po rozpoznaniu na posiedzeniu w trybie uproszczonym w dniu 10 września 2025 roku sprawy ze skargi M. C. działającego przez opiekuna prawnego A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 14 stycznia 2025 roku znak SKO.PS/4110/647/2024 w przedmiocie zmiany decyzji o przyznaniu zasiłku stałego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z 14 stycznia 2025 r., znak SKO.PS/4110/647/2024 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie orzekło o uchyleniu w całości decyzji Prezydenta Miasta Krakowa z 31 października 2024 r. umarzającej postępowanie w sprawie zmiany decyzji przyznającej M. C. (dalej: "skarżący") zasiłek stały i orzekło odmowie przyznania zasiłku stałego. Podstawę decyzji stanowił art. 36 ust. 1 lit. a, art. 102 ust. 1 i 2, art. 106 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 1283 ze zm., dalej: "u.p.s."), art. 6bb ustawy z dnia 24 lipca 2024 r. o zmianie ustawy o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2024 r., poz. 1165, dalej: "ustawa zmieniająca") oraz art. 138 § 1 pkt 2 w zw. z art. 127 § 2 i art. 17 pkt 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 572, dalej: "k.p.a.").
Zaskarżona decyzja została wydana w następujących okolicznościach faktycznych i prawnych.
Na podstawie orzeczenia z 11 marca 2021 r. Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Krakowie skarżący został zaliczony do umiarkowanego stopnia niepełnosprawności, orzeczenie wydano do 31 marca 2024 r.
Decyzją z 30 listopada 2023 r. Prezydent Miasta Krakowa przyznał skarżącemu zasiłek stały od dnia 1 grudnia 2023 r. do 31 marca 2024 r.
Decyzją z 24 stycznia 2024 r. Prezydent Miasta Krakowa przyznał skarżącemu zasiłek stały od dnia 1 stycznia 2024 r. do 30 września 2024 r., jednak nie dłużej niż do dnia wydania nowego orzeczenia o niepełnosprawności albo orzeczenia o stopniu niepełnosprawności w kwocie 1000 zł miesięcznie.
Pismem z 2 września 2024 r. skarżący zwrócił się do Miejskiego Zespołu Orzekania o Niepełnosprawności w Krakowie o wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności.
Z oświadczenia opiekuna prawnego skarżącego z 13 września 2024 r. wynika, że sytuacja socjalno-bytowa skarżącego nie uległa zmianie, a 2 września złożono wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności.
Pismem z 13 września 2024 r. skarżący został zawiadomiony o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie zmiany decyzji dotyczącej przyznania zasiłku stałego.
26 września 2024 r. skarżący został wezwany o przedłożenie zaświadczenia Miejskiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Krakowie potwierdzającego złożenie wniosku o ponowne wydanie orzeczenia o stopniu niepełnosprawności w terminie trzech dni od doręczenia wezwania.
Pismem z 3 października 2024 r. skarżący wskazał, że z przepisów prawa nie wynika obowiązek przedłożenia jakiegokolwiek zaświadczenia.
Decyzją z 31 października 2024 r. Prezydent Miasta Krakowa umorzył postępowanie w sprawie zmiany decyzji przyznającej skarżącemu zasiłek stały. W uzasadnieniu organ wskazał, że w toku postępowania ustalono, że zasiłek był przyznany skarżącemu do 30 września 2024 r. Zgodnie z art. 105 § 1 k.p.a., jeżeli postępowanie stanie się bezprzedmiotowe z jakiejkolwiek przyczyny należy umorzyć postępowanie.
W odwołaniu od decyzji skarżący wniósł o uchylenie decyzji oraz przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Podniósł, że uzasadnienie decyzji jest niezwykle lakoniczne, a decyzja została wydana z istotnym naruszeniem przepisów postępowania. W ocenie skarżącego z uzasadnienia decyzji nie wynika na jakiej podstawie organ stwierdził, że postępowanie powinno zostać umorzone.
Z protokołu posiedzenia Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie wynika, ze ustalono następującą treść rozstrzygnięcia: "uchyla w całości zaskarżoną decyzję organu I instancji i przekazuje sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji".
Decyzją z 14 stycznia 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie uchyliło w całości decyzję organu I instancji i orzekło o odmowie przyznania skarżącemu zasiłku stałego. Kolegium wskazało, że decyzja organu I instancji zawiera wady, które obligują organ odwoławczy do jej uchylenia. Skarżący posiada orzeczenie o umiarkowanym stopniu niepełnosprawności wydane do 31 marca 2024 r., ważność orzeczenia uległa przedłużeniu do 30 września 2024 r. Na tej podstawie skarżącemu przyznano zasiłek stały do 30 września 2024 r. Z akt sprawy wynika, że 2 września 2024 r. został złożony wniosek o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności. W aktach brak jest treści wniosku, a także zaświadczenia o jego złożeniu. Skarżący został wezwany o przedłożenie zaświadczenia o złożeniu wniosku. Kolegium nie podzieliło stanowiska skarżącego, że brak jest podstaw do żądania od niego zaświadczenia o złożeniu wniosku o orzeczenie o niepełnosprawności. Kolegium podniosło, że decyzja organu I instancji została uzasadniona zbyt lakonicznie, ale równocześnie w ocenie Kolegium nie zachodziły przesłanki do umorzenia postępowania, lecz odmowy przyznania świadczenia.
Zawiadomieniem z 18 lutego 2025 r. Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie poinformowało skarżącego o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie stwierdzenia nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z 14 stycznia 2025 r.
Decyzją z 17 marca 2025 r., znak SKO.PS/4110/115/2025 Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie odmówiło stwierdzenia nieważności decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie z dnia 14 stycznia 2025 r. (znak SKO.PS/4110/647/2024). W uzasadnieniu Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wskazało, że brak jest podstaw do stwierdzenia nieważności decyzji, gdy zachodzi rozbieżność pomiędzy treścią rozstrzygnięcia ustaloną w czasie posiedzenia składu Kolegium a treścią wydanej decyzji.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie skarżący zarzucił naruszenie art. 7 k.p.a. oraz art. 77 § 1 k.p.a.
W oparciu o podniesione zarzuty skarżący wniósł o stwierdzenie nieważności zaskarżonej decyzji oraz rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym. Skarżący wskazał, że podstawą uchylenia decyzji powinien być fakt, że istnieje rozbieżność pomiędzy ustaloną w protokole posiedzenia treścią rozstrzygnięcia a treścią decyzji wydanej przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie. Skarżący podniósł, że stanowisko Kolegium, w świetle którego nie zostało wykazane, aby skarżący złożył wniosek o ustalenie stopnia niepełnosprawności, pozostają w sprzeczności z treścią art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a.
W odpowiedzi na skargę Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie wniosło o jej oddalenie i podtrzymało stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Krakowie zważył, co następuje:
Skarga zasługiwała na uwzględnienie.
Podstawę materialnoprawną przyznania zasiłku stałego zawiera art. 37 ust. 1 u.p.s., zgodnie z którym zasiłek stały przysługuje: 1) pełnoletniej osobie samotnie gospodarującej, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód jest niższy od kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej; 2) pełnoletniej osobie pozostającej w rodzinie, niezdolnej do pracy z powodu wieku lub całkowicie niezdolnej do pracy, jeżeli jej dochód, jak również dochód na osobę w rodzinie są niższe od kryterium dochodowego na osobę w rodzinie.
Zgodnie z art. 1 ustawy z dnia 19 grudnia 2023 r. o szczególnych rozwiązaniach służących zachowaniu ważności niektórych orzeczeń o niepełnosprawności oraz orzeczeń o stopniu niepełnosprawności (Dz. U. z 2023 r., poz. 2768) orzeczenie o niepełnosprawności albo orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane na czas określony na podstawie ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 100, 173, 240, 852, 1234 i 1429), które zachowało ważność na podstawie art. 23 ustawy z dnia 9 marca 2023 r. o zmianie ustawy o ochronie konkurencji i konsumentów oraz niektórych innych ustaw (Dz. U. poz. 852 i 1429) w brzmieniu dotychczasowym, albo którego okres ważności upłynął po dniu 5 sierpnia 2023 r. i przed dniem 30 września 2024 r., zachowuje ważność do dnia 30 września 2024 r., jednak nie dłużej niż do dnia, w którym nowe orzeczenie o niepełnosprawności albo nowe orzeczenie o stopniu niepełnosprawności, stanie się ostateczne.
Zgodnie natomiast z art. 6bb ust. 1 ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 r. o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych (tj. Dz. U. z 2025 r., poz. 913, dalej: "u.r.z.") jeżeli wniosek o wydanie kolejnego orzeczenia o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności został złożony w okresie ważności odpowiednio orzeczenia ustalającego niepełnosprawność albo orzeczenia ustalającego stopień niepełnosprawności, to zachowuje ono ważność do dnia wydania kolejnego ostatecznego orzeczenia, nie dłużej jednak niż do ostatniego dnia szóstego miesiąca następującego po dacie określającej tę ważność. Po otrzymaniu wniosku, o którym mowa w ust. 1, przewodniczący powiatowego zespołu wydaje niezwłocznie zaświadczenie potwierdzające złożenie tego wniosku oraz określające termin ważności dotychczasowego orzeczenia o niepełnosprawności albo o stopniu niepełnosprawności (ust. 3).
Na wstępie należy wskazać, że w postępowaniu o zmianę decyzji, czy w trybie art. 106 u.p.s., czy w trybie art. 155 k.p.a. przedmiotem jest zmiana decyzji, a nie rozstrzyganie o wniosku o przyznanie świadczenia. Przedmiotem postępowania nie był wniosek skarżącego o przyznanie zasiłku stałego, a zatem już z tej przyczyny wadliwe jest rozstrzygnięcie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie orzekające o odmowie przyznania skarżącemu prawa do zasiłku stałego, a nie w przedmiocie zmiany decyzji przyznającej zasiłek stały.
Odnosząc się natomiast do kwestii możliwości zmiany decyzji w przedmiocie przyznania skarżącemu zasiłku stałego z uwagi na powołane przepisy ustawy zmieniającej, w ocenie Sądu przedwczesne było umorzenie postępowania przez organ I instancji, a także stanowisko przyjęte w zaskarżonej decyzji Kolegium, że brak jest podstaw do zmiany decyzji o przyznaniu skarżącemu zasiłku stałego.
Z treści art. 37 ust. 1 u.p.s. wynika, że zasiłek stały przyznawany jest w przypadku spełnienia dwóch przesłanek – posiadania orzeczenia o niezdolności do pracy oraz spełnienia kryterium dochodowego. Z oświadczeń złożonych w toku postępowania przez opiekuna prawnego skarżącego wynika, że sytuacja bytowa, majątkowa i rodzinna skarżącego nie uległa zmianie. Z akt sprawy wynika, że skarżący podnosił, iż złożył wniosek o wydanie nowego orzeczenia o niepełnosprawności w dniu 2 września 2024 r. (k. 460 akt administracyjnych i n.), a zatem w okresie ważności dotychczasowego orzeczenia o niepełnosprawności.
Prezydent Miasta Krakowa – bez pouczenia skarżącego zgodnie z treścią art. 9 k.p.a. – wydał decyzję o umorzeniu postępowania, a Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Krakowie zaakceptowało w tym zakresie działania organu I instancji. Kolegium wskazało, że w aktach sprawy znajduje się pouczenie z dnia 13 września 2024 r., podpisane przez skarżącego. Z przywołanego przez Kolegium pouczenia (k. 464 akt administracyjnych) wynika jednak jedynie, że został pouczony o obowiązku poinformowania organu o wszelkich zmianach w sytuacji majątkowej, osobistej i dochodowej osoby pobierającej świadczenie, a także konsekwencjach naruszenia tego obowiązku. W zawiadomieniu wskazano jedynie na podstawę prawną zawartą w art. 6bb u.r.z., jednakże bez przywołania jego treści oraz skutków nieprzestawienia potwierdzenia złożenia wniosku dla skarżącego i prawa do zasiłku stałego.
W ocenie Sądu brak pouczenia skarżącego o treści przepisu art. 6bb u.r.z. oraz o skutkach braku przedłożenia przez skarżącego żądanego przez organ zaświadczenia o złożeniu wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności, stanowi naruszenie art. 9 k.p.a., które mogło mieć wpływ na wynik sprawy. Sąd podziela pogląd wyrażony w wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 15 marca 2024 r., sygn. akt I GSK 246/23), zgodnie z którym przepis art. 9 k.p.a., statuujący zasadę udzielania stronom informacji faktycznej i prawnej, nakłada na organ administracji publicznej obowiązek informowania strony o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków, będących przedmiotem postępowania. Obowiązek ten obciąża organ z urzędu, a jego bierność stanowi naruszenie prawa, bez względu na to w jakiej fazie postępowania miało miejsce. Gdyby niespełnienie tego obowiązku mogło mieć wpływ na wynik sprawy, co dotyczy zwłaszcza stron działających bez pomocy profesjonalnego pełnomocnika, wówczas stanowi to wystarczającą podstawę do uchylenia aktu podjętego w takich warunkach.
Zaznaczyć należy, że postępowanie w przedmiocie zmiany decyzji o przyznaniu skarżącemu zasiłku stałego zostało wszczęte z urzędu, a zatem organ powinien był ustalić, czy skarżący w terminie ważności orzeczenia o niepełnosprawności złożył wniosek o wydanie kolejnego orzeczenia. Takie działanie skarżącego dawało bowiem podstawę do przyznania zasiłku stałego na kolejny okres, z uwagi na przedłużenie obowiązywania dotychczasowego orzeczenia o niepełnosprawności zgodnie z art. 6bb ust. 1 u.r.z. Tymczasem, organy I i II instancji, bez dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, z pominięciem oświadczeń opiekuna prawnego skarżącego oraz przedłożonego potwierdzenia nadania wniosku, przyjęły iż nie doszło do przedłużenia obowiązywania orzeczenia o niepełnosprawności.
Zaskarżona decyzja, a także poprzedzająca ją decyzja organu I instancji zostały wydane z naruszeniem art. 107 § 3 k.p.a. Zgodnie z zasadami prawidłowo prowadzonego postępowania administracyjnego, decyzja powinna wskazywać ustalony przez organ administracyjny stan faktyczny, określać przesłanki zastosowania tej a nie innej kwalifikacji prawnej i ustalać jakie okoliczności stanu faktycznego odpowiadają konkretnym fragmentom normy prawnej zastosowanej w sprawie. To z uzasadnienia decyzji strona winna uzyskać wszechstronną informację o motywach, którymi kierował się organ administracji podejmując rozstrzygnięcie (por. wyrok NSA z dnia 15 września 2021 r., II GSK 431/21). Jak słusznie wskazał w jednym z orzeczeń NSA (por. wyrok z 13.01.2021 r. III OSK 2858/20), treść uzasadnienia decyzji powinna obrazować szczegółowy tok rozumowania organu, które doprowadziło do wydania konkretnego rozstrzygnięcia, oraz wskazywać i wyjaśniać przesłanki faktyczne, jakimi kierował się organ podejmując konkretne rozstrzygnięcie. Uzasadnienie decyzji powinno być skonstruowane w sposób umożliwiający realizację zasady przekonywania, o której mowa w art. 11 k.p.a. Uzasadnienie decyzji powinno stanowić "uzewnętrznienie motywów, pokazanie rozumowania organu, a nie tylko wykaz zebranych faktów i norm. Uzasadnienie ma stanowić właśnie odpowiedź na pytanie: «dlaczego?», a nie tylko stwierdzenie «że». Ono ma nie tylko przekonać adresata decyzji o słuszności rozstrzygnięcia, ale właśnie umożliwić pogłębioną kontrolę i ocenę rozumowania" (wyrok NSA z 25.10.2016 r., II OSK 110/15, CBOSA). Uzasadnienie decyzji wydawanej przez organ odwoławczy powinno nadto zawierać szczegółowe ustosunkowanie się do zarzutów zawartych w odwołaniu. Prawidłowe uzasadnienie rozstrzygnięcia powinno bowiem umożliwiać stronie zapoznanie się z motywami, którymi kierował się organ, a także kontrolę prawidłowości rozstrzygnięcia przez sąd. Niewykonanie tego obowiązku stanowi naruszenie prawa procesowego w stopniu mogącym mieć wpływ na wynik sprawy, a to z kolei skutkuje uchyleniem zaskarżonej decyzji.
Tymczasem, Prezydent Miasta Krakowa w ogóle nie uzasadnił decyzji o umorzeniu postępowania, wskazując jedynie na ustalenie, że poprzedni zasiłek stały został skarżącemu przyznany do 30 września 2024 r. oraz przywołując treść art. 105 k.p.a. W ocenie Sądu zaskarżona decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Krakowie również nie zawiera wyjaśnienia przesłanek jakimi organ się kierował podejmując rozstrzygnięcie o odmowie przyznania świadczenia, a także na jakiej podstawie przyjął, że brak było podstaw do umorzenia postępowania. W uzasadnieniu SKO wskazało jedynie, że brak było podstaw do umorzenia postępowania, a zachodziły podstawy do odmowy przyznania świadczenia. Uzasadnienie zaskarżonej decyzji powinno również wyjaśnić przyczynę zmiany stanowiska Kolegium w przedmiocie rozstrzygnięcia ujawnionego w protokole posiedzenia niejawnego (k. 479 akt administracyjnych) oraz w ostatecznie przyjętego rozstrzygnięcia.
Odnosząc się do podniesionego w skardze zarzutu naruszenia przez organy art. 57 § 5 pkt 2 k.p.a., zgodnie z którym termin uważa się za dochowany, jeżeli przed jego upływem pismo zostało nadane w polskiej placówce pocztowej operatora wyznaczonego w rozumieniu ustawy z dnia 23 listopada 2012 r. - Prawo pocztowe albo placówce pocztowej operatora świadczącego pocztowe usługi powszechne w innym państwie członkowskim Unii Europejskiej, Konfederacji Szwajcarskiej albo państwie członkowskim Europejskiego Porozumienia o Wolnym Handlu (EFTA) – stronie umowy o Europejskim Obszarze Gospodarczym, należy wskazać, że znajduje on zastosowanie jedynie do terminów procesowych, a nie terminów prawa materialnego (por. wyrok NSA z 24 kwietnia 2024 r., sygn. akt I GSK 469/23).
Ponownie rozstrzygając sprawę organ udzieli niezbędnych pouczeń skarżącemu, ustali istotne dla sprawy okoliczności, w tym w szczególności ważność orzeczenia niepełnosprawności skarżącego, a następnie w oparciu o całokształt okoliczności faktycznych i prawnych sprawy orzeknie w przedmiocie zmiany decyzji o przyznaniu zasiłku stałego, a podjęte rozstrzygnięcie uzasadni zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a.
Mając na względzie powyższe, Sąd na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2024 r., poz. 935 ze zm., dalej: "p.p.s.a.") orzekł jak w sentencji wyroku.
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym zgodnie z treścią art. 119 pkt 2 p.p.s.a.