IV SA/Wr 723/23

IV SA/Wr 723/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-06-25
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Aneta Brzezińska /sprawozdawca/
Anetta Makowska-Hrycyk
Daria Gawlak-Nowakowska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1630
art. 2 ust. 1,2
Ustawa z dnia 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (t.j.)
Dz.U. 2022 poz 438
art. 27a  ust. 1
Ustawa z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1610
art. 25
Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 572
art. 67, 68
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska, Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska (sprawozdawca), Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk, Protokolant: Referent Przemysław Pawłowski, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 25 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi W. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 12 lipca 2023 r. nr SKO 4502.80.2023 w przedmiocie odmowy przyznania dodatku węglowego I. uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Wójta Gminy Oleśnica z 23 maja 2023 r. nr OiŚS.463.8.2023; II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu na rzecz strony skarżącej kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
W dniu 21 listopada 2022 r. W. Z. (dalej: skarżący) złożył wniosek o przyznanie dodatku węglowego dla jego wieloosobowego gospodarstwa domowego, zamieszkałego pod adresem: [...]. Z wniosku wynika, że w budynku jednorodzinnym położonym pod ww. adresem głównymi źródłami ogrzewania jest "piecokuchnia i kuchnia węglowa".
Decyzją z 9 stycznia 2023 r. (000015/DW/01/2023) Wójt Gminy Oleśnica, odmówił skarżącemu przyznania dodatku węglowego, gdyż nie został spełniony warunek zamieszkania pod adresem [...]. Decyzją z 7 marca 2023 r. (nr 4304/352/23) Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu (dalej: SKO), po rozpoznaniu dowołania od ww. decyzji, uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpoznania organowi I instancji. SKO podniosło, że istnieją wątpliwości co do miejsca zamieszkania skarżącego. SKO wskazało na wadliwości postępowania dowodowego przeprowadzonego przez organ I instancji, w tym w szczególności podkreśliło, że z notatki służbowej wywiadu środowiskowego nie wynika, w jakich godzinach wywiad został przeprowadzony. Brak danych osób, które udzieliły informacji dotyczących miejsca zamieszkania wnioskującego, co więcej udzielające informacji osoby nie podpisały notatek z wywiadu środowiskowego. W konsekwencji, SKO zobowiązało organ I instancji do uzupełnienia postępowania dowodowego poprzez: przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, po uprzednim zawiadomieniu o tym wnioskującego (art. 79 k.p.a.), ustalenie jakim adresem skarżący posługuje się przed bankami, ZUS, NFZ, w którym US składa zeznania podatkowe oraz jaki jest adres lekarza rodzinnego skarżącego, a także jaką pracę wykonuje skarżący i czy faktycznie uzasadnia ona brak jego obecności pod wskazanym adresem.
W wyniku ponownie przeprowadzonego postępowania, organ I instancji decyzją z 23 maja 2023 r. (nr OiSŚ.463.8.2023), ponownie odmówił skarżącemu przyznania dodatku węglowego, gdyż w jego ocenie nie został spełniony warunek zamieszkania skarżącego pod adresem [...]. Od decyzji tej skarżący wniósł odwołanie, w którym zakwestionował ustalenia organu I instancji w przedmiocie jego miejsca zamieszkania. Wskazał, że nie miał możliwości zapoznania się z materiałem dowodowym zgromadzonym w sprawie. Nadto podniósł, że prowadzi działalność gospodarczą rozproszoną miejscowo i rodzajowo (cały kraj), wobec czego ma nienormatywny czas pracy. Z kolei podany w zaskarżonej decyzji adres w ZUS: "ul. [...]" w O., to jedno z jego wielu miejsc prowadzonej działalności gospodarczej, gdzie można kierować korespondencję. Wyjaśnił również, że nie złożył deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie opłatami komunalnymi, ponieważ nie generuje wielu śmieci, a pozostałe wyrzuca, w miejscu wykonywania działalności gospodarczej.
Zaskarżoną decyzją z 12 lipca 2023 r. (nr SKO 4502.80.2023) Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu, po rozpatrzeniu odwołania, utrzymało zaskarżoną decyzję organu I instancji w mocy. W uzasadnieniu decyzji SKO – po szczegółowym przywołaniu przepisów znajdujących zastosowanie w sprawie, w tym art. 2 ust. 1, 2 ust. 15 i 15 b, c, d ustawy z 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz.U z 2023 r. poz. 141) – wskazało, że organ I instancji w sposób prawidłowy orzekł o odmowie przyznania dodatku węglowego. SKO stwierdziło, że z przekazanego materiału dowodowego wynika, że skarżący nie zamieszkuje pod adresem wskazanym we wniosku o dodatek węglowy ([...]). SKO uznało, że pomimo skutecznego poinformowania skarżącego o terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego (pismo z 5 kwietnia 2023 r.) skarżący uniemożliwił jego dokonanie. Termin wywiadu środowiskowego został ustalony na 24 kwietnia 2023 r. w godzinach od 8:00 do 14:00, pod adresem zamieszkania wskazanym we wniosku. Ze znajdującej się w aktach sprawy koperty oraz zwrotnego potwierdzenia odbioru zawiadomienia wynika, że 4 kwietnia 2023 r. operator pocztowy podjął próbę doręczenia pisma skarżącemu, lecz z powodu niemożności doręczenia przesyłki, pozostawiono ją na okres 14 dni do dyspozycji adresata w urzędzie pocztowym przy "ul. [...]" w miejscowości O., o czym poinformowano skarżącego pozostawiając zawiadomienie (awizo) w jego oddawczej skrzynce pocztowej. Ponieważ w terminie 14 dni liczonych od dnia pozostawienia awiza przesyłka nie została odebrana przez skarżącego należało uznać, że pismo to zostało skutecznie doręczone 22 kwietnia 2023 r., tj. dwa dni przed planowanym terminem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego (zgodnie z 44 § 4 k.p.a.). Skarżący nie skontaktował się z organem I instancji w celu zmiany terminu, czy też godziny wywiadu środowiskowego.
Dalej, SKO podniosło, że jak wynika z notatki służbowej sporządzonej 24 kwietnia 2023 r. przez pracownika organu I instancji, w tym dniu podjęto próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania wskazanym we wniosku. Nie udało się jednak wejść na posesję z powodu jej ogrodzenia i zamkniętych drzwi oraz bramy wjazdowej. Ponadto stwierdzono "z domu nikt nie wyszedł pomimo zaparkowania samochodu służbowego przed wjazdem na posesję. Z ustaleń od sąsiadki spod nr [...] wynika, że skarżący sporadycznie przebywa pod w/w miejscem zamieszkania. Obecnie częściej widywana jest była żona A. Z., która pomieszkuje w tym domku i rano wyjeżdża do pracy - także jej nie było." Co także ważne w toku wywiadu środowiskowego oświadczenie pod rygorem odpowiedzialności za składanie fałszywych oświadczeń - o treści: "Oświadczam, że Pan W. Z. nie jest widywany w miejscowości C. W domu w miejscowości C. zamieszkuje była żona" złożył J. K. - sołtys C.". W konsekwencji SKO uznało, że przeprowadzony wywiad środowiskowy potwierdził, że skarżący nie zamieszkuje pod wskazanym adresem zamieszkania. Podczas jego przeprowadzania skarżący był bowiem nieobecny, a sąsiedzi potwierdzili (pod rygorem odpowiedzialności karnej), że nie zamieszkuje on pod adresem: [...].
SKO podkreśliło również, że wywiad nie jest jedynym możliwym dowodem w sprawach w przedmiocie udzielenia dodatku węglowego, w postępowaniu należy dopuścić także inne dowody, zwłaszcza gdy występują przeszkody w przeprowadzeniu wywiadu. Dowodem może być wszystko, co przyczyni się do wyjaśnienia sprawy, a nie jest sprzeczne z prawem. I tak spostrzec trzeba, że dla adresu [...] nie została złożona deklaracja o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi. Tymczasem stosownie do art. 6m ust. 1 pkt 1 ustawy z 13 września 1996 r. o utrzymaniu czystości i porządku w gminach (Dz.U. z 2023 r. poz, 1469), deklarację o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi są obowiązani złożyć do wójta, burmistrza lub prezydenta miasta: właściciele nieruchomości, na których zamieszkują mieszkańcy. Natomiast w myśl art. 2 ust. 15a ustawy o dodatku węglowym - dokonując weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego, wójt, burmistrz albo prezydent miasta bierze pod uwagę w szczególności: informacje wynikające z deklaracji o wysokości opłaty za gospodarowanie odpadami komunalnymi, o której mowa w art. 6m ustawy o utrzymaniu czystości i porządku w gminach. Ponadto, jak wskazało SKO, w aktach sprawy znajduje się pismo ZUS z 13 kwietnia 2023 r. (290000/4121/299320/2023), z którego wynika, że skarżący zamieszkuje pod adresem "ul. [...]" w miejscowości O. Podobnież wskazano w piśmie działającego z upoważnienia Dyrektora Mazowieckiego Oddziału Wojewódzkiego Narodowego Funduszu Zdrowia Kierownika Centrum Usług Wspólnych w Radomiu K. E. z 18 kwietnia 2023 r. (NFZ07- CUDO-1.6611.9721.2023.AHB). Z kolei działająca z upoważnienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Oleśnicy Kierownik Referatu R. K. w piśmie z 18 kwietnia 2023 r. (0216- SOB.4050.1.2023.437) wyjaśniła, że w systemach teleinformatycznych urzędu adresem skarżącego jest [...]. Dlatego też, zdaniem SKO nie budzi wątpliwości, że skarżący obecnie nie zamieszkuje pod adresem wskazanym we wniosku o przyznanie dodatku węglowego ([...]). Co przy tym kluczowe, przedmiotowe świadczenie przysługuje, jako wsparcie gospodarstwa domowego w zasilaniu głównego źródła ogrzewania, w jego aktualnym i rzeczywistym miejscu zamieszkania. Dodatek węglowy nie przysługuje natomiast, dla adresu w którym gospodarstwo domowe dopiero zamierza zamieszkiwać, lub też przebywa czasowo. Z tych też powodów pozostałe kwestie podnoszone w odwołaniu pozostają, zdaniem SKO, bez wpływu na wynik sprawy.
Od decyzji tej skarżący – reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika – wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu zarzucając jej naruszenie:
- art. 10 k.p.a. poprzez zaniechanie zapewnienia skarżącemu czynnego udziału w każdym stadium postępowania oraz umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranych materiałów
- art 78 k.p.a. poprzez nieprzeprowadzenie dowodu z zeznań świadka A. Z., na okoliczność zamieszkiwania skarżącego pod wskazanym adresem, pomimo iż okoliczność ta ma istotne znaczenie dla sprawy,
- art. 7 k.p.a. i 80 k.p.a. poprzez dowolną ocenę okoliczności sprawy, przejawiającą się w niekompletnej analizie sytuacji skarżącego i oparcie rozstrzygnięcia na oświadczeniu osób zamieszkujących miejscowość, w której położony jest dom skarżącego, a także pominięcie faktów podnoszonych przez skarżącego, w szczególności tych związanych z miejscem prowadzenia przez niego działalności gospodarczej, trybem życia, przebywaniem na wyjazdach służbowych, a w konsekwencji podjęcie rozstrzygnięcia nieodpowiadającego stanowi faktycznemu sprawy,
- art. 7 i 80 k.p.a. poprzez dowolną ocenę materiału dowodowego przejawiającą się w ustaleniu na podstawie oświadczeń sąsiadki skarżącego oraz sołtysa wsi, że skarżący nie zamieszkuje pod wskazanym adresem, podczas gdy osoby te, jako obce dla skarżącego, niepozostające z nim w jakichkolwiek relacjach nie mają wiedzy o prywatnym życiu skarżącego,
- art. 14 k.p.a. w z w. z art. 67 § 2 k.p.a. poprzez utrwalenie dowodu z przesłuchania sąsiadki skarżącego oraz sołtysa wsi w formie oświadczenia, podczas gdy z przepisów prawa powszechnie obowiązujących wynika obowiązek sporządzenia protokołu z czynności prowadzonych przez organ.
Skarżący w skardze wniósł nadto o przeprowadzenie uzupełniającego dowodu z dokumentu (art. 106 § 3 p.p.s.a.), a to faktury VAT Nr R/23/20536 z 18 września 2023 r., na fakt ponoszenia bieżących kosztów związanych z nieruchomością, stosownie do której złożony został wniosek o przyznanie dodatku węglowego, a w konsekwencji ustalenia miejsca zamieszkania skarżącego.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie podtrzymując dotychczasową argumentację. Na rozprawie, która odbyła się przed Wojewódzkim Sądem Administracyjnym we Wrocławiu 25 czerwca 2024 r., Sąd dopuścił dowód z dokumentu (faktury) na okoliczność treści w niej zawartych.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 1 § 1 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz.U. z 2022 r., poz. 2492 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej. Kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W myśl art. 145 § 1 pkt 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz.U. z 2023 r., poz. 1634, dalej p.p.s.a.), uwzględnienie skargi następuje w przypadku naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeśli mogło mieć ono istotny wpływ na wynik sprawy.
Wyeliminowanie zaskarżonej decyzji lub postanowienia z obrotu prawnego w ramach tej kontroli może nastąpić wyłącznie przy spełnieniu warunków określonych w art. 145 § 1 p.p.s.a. Przepis ten obliguje Sąd do uchylenia decyzji bądź postanowienia lub stwierdzenia ich nieważności, ewentualnie niezgodności z prawem, gdy dotknięte są one naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszeniem prawa dającym podstawę do wznowienia postępowania, innym naruszeniem przepisów postępowania, jeśli miało ono istotny wpływ na wynik sprawy, lub gdy zachodzą przyczyny stwierdzenia nieważności wymienione w art. 156 k.p.a. lub innych przepisach.
Spór w sprawie dotyczył zasadności odmowy przyznania dodatku węglowego w związku z wnioskiem skarżącego złożonym 21 listopada 2022 r. Odmawiając żądaniu skarżącego organy nie miały zastrzeżeń, co do stosowanych przez niego źródeł ogrzewania oraz paliw stałych, wątpliwości dotyczyły miejsca zamieszkania i gospodarowania. Zdaniem organów – materiał zgromadzony w sprawie, w tym przeprowadzony wywiad środowiskowy – potwierdziły, że skarżący nie zamieszkuje w miejscu zamieszkania wskazanym we wniosku ([...]).
Stosownie do art. 2 ust. 1 i ust. 2 ustawy z 5 sierpnia 2022 r. o dodatku węglowym (Dz.U. z 2023 r., nr 1630), dalej u.d.w., dodatek węglowy przysługuje osobie w gospodarstwie domowym w przypadku, gdy głównym źródłem ogrzewania gospodarstwa domowego jest kocioł na paliwo stałe, kominek, koza, ogrzewacz powietrza, trzon kuchenny, piecokuchnia, kuchnia węglowa lub piec kaflowy na paliwo stałe, zasilane paliwami stałymi, wpisane lub zgłoszone do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków (Dz.U. z 2022 r. poz. 438, 1561, 1576, 1967 i 2456), do 11 sierpnia 2022 r., albo po tym dniu - w przypadku głównych źródeł ogrzewania wpisanych lub zgłoszonych po raz pierwszy do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o których mowa w art. 27g ust. 1 tej ustawy (ust. 1). Przez gospodarstwo domowe, o którym mowa w ust. 1, rozumie się: 1) osobę fizyczną samotnie zamieszkującą i gospodarującą (gospodarstwo domowe jednoosobowe) albo 2) osobę fizyczną oraz osoby z nią spokrewnione lub niespokrewnione pozostające w faktycznym związku, wspólnie z nią zamieszkujące i gospodarujące (gospodarstwo domowe wieloosobowe) (ust. 2).
Nie ulega zatem wątpliwości, że aby dodatek węglowy mógł zostać przyznany stronie wnioskującej, to musi ona zamieszkiwać oraz gospodarować w tym konkretnym budynku, na który ubiega się o ten dodatek. Przepisy u.d.w. nie precyzują jednak, jak należy rozumieć pojęcie zamieszkiwania, zatem oceniając stan faktyczny i prawny w tym zakresie należy mieć na względzie poglądy doktryny i judykatury wypracowane na gruncie prawa cywilnego. W tym zakresie należy więc uwzględnić treść art. 25 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny (Dz.U. z 2023 r., poz. 1610 ze zm.), zgodnie z którym miejscem zamieszkania osoby fizycznej jest miejscowość, w której osoba ta przebywa z zamiarem stałego pobytu. O wypełnieniu przesłanek tej regulacji świadczą dwie okoliczności: zewnętrzna, czyli faktyczne przebywanie, oraz wewnętrzna, czyli zamiar stałego pobytu. Ustalenie zamiaru powinno nastąpić w oparciu o kryteria zobiektywizowane, świadczące o woli, ale też możliwości skoncentrowania swoich spraw w danej miejscowości. Stałe zamieszkiwanie generalnie powiązane jest z tzw. centrum życiowym danej osoby, tj. miejscem gdzie koncentrują się jej sprawy życiowe (zob. wyroki: WSA w Kielcach z 29 marca 2023 r. sygn. akt II SA/Ke 56/23, WSA w Olsztynie z 27 czerwca 2023 r. sygn. akt II SA/Ol 395/23, wszystkie przywołane w niniejszym uzasadnieniu orzeczenia są dostępne na stronie internetowej: orzeczenia.nsa.gov.pl). Przyjęte w art. 25 k.c. pojęcie miejsca zamieszkania jest więc konstrukcją prawną, na którą składają się dwa elementy: fizyczne przebywanie w danej miejscowości (corpus) i zamiar, wola stałego pobytu (animus). Oba te elementy muszą występować łącznie (zob. wyrok WSA w Krakowie z 6 czerwca 2022 r. sygn. akt III SA/Kr 1842/21).
W rozpoznawanej sprawie kwestią decydującą o odmowie przyznania skarżącemu dodatku węglowego – po dwukrotnym rozpoznawaniu sprawy przez organy – była uznana przez organy za "udowodnioną" okoliczność niezamieszkiwania przez skarżącego w miejscu wskazanym we wniosku ([...]), a w którym to znajduje się zgłoszone źródło ogrzewania. Z takim stwierdzeniem organów nie sposób się jednak zgodzić. O ile bowiem Sąd przyznał rację organom, że konieczną przesłanką do otrzymania dodatku węglowego jest faktyczne zamieszkiwanie i gospodarowanie pod wskazanym we wniosku adresem, to jednak nie zgodził się, aby organy prawidłowo wykazały, że w momencie składania wniosku o dodatek węglowy skarżący rzeczywiście nie zamieszkiwał i nie gospodarował pod wskazanym w nim adresie ([...]). Sąd dostrzegł bowiem nieprawidłowości w zakresie przeprowadzonego postępowania dowodowego, które z kolei rzutowały na kierunek rozstrzygnięcia.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji SKO wyraźnie bowiem wynika, że organ oparł swoje ustalenia (w szczególności) na wywiadzie środowiskowym. Wywiad środowiskowy utrwalony został natomiast w formie "notatki służbowej" sporządzonej 24 kwietnia 2023 r. przez pracownika organu I instancji. Wynika z niej, że "pod wskazanym adresem znajduje się domek wraz z dużym obszarem zieleni ogrodzony drewnianym/betonowym płotem (w załączeniu dwa zdjęcia). Na posesję możliwe wejście jedynie przez drzwi w ogrodzeniu oraz bramę wjazdową stanowiące nierozerwalną część płotu wokół domu - nie było możliwości wejścia na posesję ze względu na zamknięte drzwi oraz bramę. Na drzwiach ogrodzenia znajdowała się skrzynka pocztowa z adresem [...], zza ogrodzenia widać był niewielki domek drewniany - stylem przypominający chatkę górską - po lewej stronie domu na gruncie widoczne zainstalowane panele fotowoltaiczne. Z domu nikt nie wyszedł pomimo zaparkowania samochodu służbowego przed wjazdem na posesję. Z ustaleń od sąsiadki spod nr [...] wynika, że Pan W. Z. sporadycznie przebywa pod w/w miejscem zamieszkania. Obecnie częściej widywana jest była żona A. Z., która pomieszkuje w tym domku i rano wyjeżdża do pracy - także jej teraz nie było. Osoba składająca wyjaśnienia odmówiła pisemnego złożenia wyjaśnień i podpisu w obawie przed problemami lub koniecznością składania wyjaśnień w innych instytucjach. Ponadto sołtys wsi C. – J. K. - oświadczył, że Pan W. Z. nie jest widywany w miejscowości C., a w domu zamieszkuje była żona (w załączeniu oświadczenie)".
Odnosząc się do przeprowadzonej przez organy w ramach postępowania ww. czynności w postaci "wywiadu środowiskowego" wskazać należy, że po pierwsze choć zdaniem organów, w sprawie skarżącego został przeprowadzony wywiad środowiskowy, to jak wynika z treści "notatki służbowej" sporządzonej 24 kwietnia 2023 r., w istocie tak de facto nie doszło do jego przeprowadzenia. Zdaje się zauważać to nawet sam organ odwoławczy. Z jednej bowiem strony SKO – w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji – stwierdziło bowiem, że "podjęto próbę przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania wskazanym we wniosku", a z drugiej strony uznało, że "przeprowadzony wywiad środowiskowy potwierdził, że skarżący nie zamieszkuje pod wskazanym adresem zamieszkania". Twierdzenia SKO są zatem (w tym istotnym w sprawie zakresie) wewnętrznie sprzeczne. Podjęcie próby przeprowadzenia wywiadu nie oznacza przecież jego przeprowadzenia.
Po wtóre, czynność przeprowadzenia (a raczej próba jej jego przeprowadzenia) przybrała nieprawidłową formę (notatki służbowej). Tymczasem czynność ta winna zostać udokumentowana w sposób odpowiadający wymogom art. 67 i art. 68 k.p.a. Przywołując treść wyroku z 19 września 2023 r. IV SA/Wr 277/23 i wyrażone w nim stanowisko (które Sąd w całej rozciągłości popiera) wskazać bowiem należy, że ustawodawca w ustawie
o dodatku węglowym o wywiadzie środowiskowym wspomina w przepisach art. 2 ust. 3d, ust. 15b, ust. 15c, ust. 15e, ust. 15f i ust. 15g. Przy czym w art. 2 ust. 3d u.d.w. mowa jest o obowiązku przeprowadzenia takiego wywiadu w sytuacji, gdy pod jednym adresem miejsca zamieszkania zamieszkuje więcej niż jedno gospodarstwo domowe i w terminie do dnia 30 listopada 2022 r. nie jest możliwe ustalenie odrębnego adresu miejsca zamieszkania dla poszczególnych gospodarstw domowych zamieszkujących pod tym adresem w odrębnych lokalach. Ustawodawca zastrzegł w tym przypadku formę dokumentowania wywiadu środowiskowego wskazując na notatkę służbową. Ta sama forma zastrzeżona jest w przepisie art. 2 ust. 15f i ust. 15g u.d.w. Odnoszą się one do możliwości przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w sytuacji posiadania informacji wskazujących, że osoba, która nie złożyła wniosku o wypłatę dodatku węglowego, spełnia warunki jego przyznania wynikające z ustawy (art. 2 ust. 15f u.d.w.), oraz gdy główne źródło ogrzewania gospodarstwa domowego, o którym mowa w art. 2 ust. 1, nie zostało zgłoszone lub wpisane do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z dnia 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków, do dnia 11 sierpnia 2022 r., a w wyniku przeprowadzenia wywiadu środowiskowego ustalono, że źródłem ogrzewania tego gospodarstwa jest źródło, o którym mowa w art. 2 ust. 1 (art. 2 ust. 15g u.d.w.).
W odniesieniu do kolejnej wskazanej przez ustawodawcę sytuacji, w której przeprowadzany jest wywiad środowiskowy, nie zastrzeżono – już jednak – formy notatki służbowej w treści przepisu (art. 2 ust. 15b u.d.w.). A norma ta odnosi się do sytuacji, w której podczas weryfikacji wniosku o wypłatę dodatku węglowego wystąpi wątpliwość dotycząca gospodarstwa domowego wnioskodawcy, a wywiad ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 2 ust. 2 odpowiednio pkt 1 i 2, odnośnie samotnego zamieszkiwania w przypadku jednoosobowych gospodarstw domowych oraz wspólnie stale zamieszkujących i gospodarujących z wnioskodawcą w przypadku gospodarstw domowych wieloosobowych. W tym przypadku ustawodawca, odmiennie niż w pozostałych sytuacjach, nie wskazuje formy dokumentowania wywiadu.
Zestawienie powyższych przepisów wskazuje, że posłużenie się w art. 2 ust. 3d i ust. 15f i ust. 15g u.d.w. formą notatki służbowej dla dokumentowania czynności wywiadu środowiskowego nie jest przypadkowe, co wynika z wykładni literalnej i systemowej wewnętrznej. Dostrzec bowiem trzeba, że sytuacje, w których ustawodawca zastrzega formę notatki urzędowej dla wywiadu środowiskowego dotyczą zasadniczo ustaleń dla stron korzystnych, co wynika z literalnego brzmienia ww. zapisów. A notatki i wydane w tym zakresie decyzje są powiązane z wpisem z urzędu (bez konieczności składania odpowiedniej deklaracji) przez właściwe organy niezgłoszonych wcześniej (tj. do 11 sierpnia 2022 r.) źródeł ogrzewania do centralnej ewidencji emisyjności budynków, o której mowa w art. 27a ust. 1 ustawy z 21 listopada 2008 r. o wspieraniu termomodernizacji i remontów oraz o centralnej ewidencji emisyjności budynków. Takich zastrzeżeń i regulacji nie zawiera jednak art. 2 ust. 15b u.d.w., co więcej wynika z niego, że organ może przeprowadzić wywiad środowiskowy wówczas gdy wystąpią wątpliwości dotyczące gospodarstwa domowego wnioskodawcy, a sama czynność ma na celu ustalenie faktycznego stanu danego gospodarstwa domowego zgodnie z art. 2 ust. 2 u.d.w.
Po trzecie, zapisy szczególne jakim są art. 2 ust. 15c, ust. 15d i ust. 15e u.d.w. stanowią, że wywiad środowiskowy przeprowadza się w miejscu zamieszkania wnioskodawcy (art. 2 ust. 15c). W toku wywiadu środowiskowego ustala się, czy stan faktyczny danego gospodarstwa domowego jest zgodny z informacjami podanymi we wniosku o wypłatę dodatku węglowego (art. 2 ust. 15d). Tymczasem z notatki znajdującej się w aktach sprawy wyraźnie wynika, że "nie było możliwości wejścia na posesję ze względu na zamknięte drzwi oraz bramę". Tym samym wywiad nie został tak de facto przeprowadzony "w miejscu zamieszkania skarżącego", a czynności zmierzające do jego przeprowadzenia podjęto w innym niewynikającym z treści notatki miejscu i w dodatku przybrały one (niewłaściwą) formę "rozpytania w środowisku sąsiedzkim o skarżącego". Z czynności tych nie został sporządzony protokół.
Po czwarte, z omawianej notatki służbowej wynika, że pracownik organu I instancji oparł się na wyjaśnieniach "osoby niewskazanej z imienia i nazwiska", a jak wynika z notatki zamieszkałej w [...], która to "odmówiła pisemnego złożenia wyjaśnień i podpisu w obawie przed problemami lub koniecznością składania wyjaśnień w innych instytucjach". Ponadto oparł się na załączonym do notatki oświadczeniu sołtysa wsi C. (J. K.), który oświadczył, że skarżący nie jest widywany w miejscowości C., a w domu zamieszkuje była żona (w załączeniu oświadczenie). Jak wynika z akt sprawy, organ I instancji jednak – również z tych czynności – nie sporządził protokołu. Podczas gdy z treści art. 67 § 1 k.p.a. wyraźnie wynika, że organ administracji publicznej sporządza zwięzły protokół z każdej czynności postępowania, mającej istotne znaczenie dla rozstrzygnięcia sprawy, chyba że czynność została w inny sposób utrwalona na piśmie. Stosownie do art. 68 k.p.a. protokół sporządza się tak, aby z niego wynikało, kto, kiedy, gdzie i jakich czynności dokonał, kto i w jakim charakterze był przy tym obecny, co i w jaki sposób w wyniku tych czynności ustalono i jakie uwagi zgłosiły obecne osoby (§ 1). Protokół odczytuje się wszystkim osobom obecnym, biorącym udział w czynności urzędowej, które powinny następnie protokół podpisać. Odmowę lub brak podpisu którejkolwiek osoby należy omówić w protokole (§ 2).
Co więcej treść wyjaśnień niezidentyfikowanej z imienia i nazwiska osoby oraz treść złożonego przez sołtysa oświadczenia stanowiły dla organów podstawę do wydania decyzji odmownych, gdyż w ich ocenie, dowiodły one, że skarżący nie zamieszkuje pod wskazanym adresem zamieszkania. Tymczasem okoliczności istotne dla rozstrzygnięcia sprawy, w tym między innymi zeznania świadków, mają wartość dowodową tylko wówczas, gdy zostały przez organ administracji zarejestrowane w formie protokołu zgodnie z art. 67 k.p.a. (wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie z 19 grudnia 2007 r., I SA/Sz 952/07), co jak widać nie miało miejsca w sprawie. W tej sytuacji za co najmniej nieuprawnione należało uznać twierdzenia SKO, które w zaskarżonej decyzji (opierając się na notatce) uznało, "że przeprowadzony wywiad środowiskowy potwierdził, że skarżący nie zamieszkuje pod wskazanym adresem zamieszkania. Podczas jego przeprowadzania skarżący był bowiem nieobecny, a sąsiedzi potwierdzili (pod rygorem odpowiedzialności karnej), że nie zamieszkuje on pod adresem: [...]".
Po piąte, pomimo okoliczności, że z treści notatki wynika, że "obecnie częściej widywana jest była żona A. Z., która pomieszkuje w tym domku i rano wyjeżdża do pracy", organy nie przeprowadziły dowodu z zeznań tego świadka. Tymczasem z art. 80 k.p.a. wynika, że "wniosek dotyczący okoliczności faktycznych powinien być oparty na rozpoznaniu wszystkich dowodów w sprawie" (E. Iserzon [w:] Komentarz, 1970, s. 155). Oceniając wyniki postępowania dowodowego (wiarygodności i mocy dowodów), organ winien zatem zmierzać do wyczerpującego zebrania dowodów w sprawie, a następnie uwzględnić treść wszystkich przeprowadzonych i rozpatrzonych dowodów, chyba że chodzi o dowody dotyczące okoliczności niemających znaczenia dla sprawy lub niespornych. Ma to, tym bardziej istotne znaczenie w sprawie, gdyż jak wynika z twierdzeń skarżącego miejsce jego zamieszkania ([...]) jest niewidoczne dla sąsiadów, z uwagi na jego usytuowanie (ogrodzenie, wysokie drzewa zasłaniające wgląd w posesję). Okoliczność ta wynika zresztą z treści opisu posesji skarżącego zawartego w notatce (pod wskazanym adresem znajduje się domek wraz z dużym obszarem zieleni ogrodzony drewnianym/betonowym płotem (w załączeniu zdjęcia).
W tych okolicznościach sprawy, działaniom organów należało zarzucić naruszenie przepisów prawa procesowego: art. 7, art. 77 §, art. 80, art. 15, art. 8 i art. 9 k.p.a. oraz art. 2 ust. 15b, ust. 15c, ust. 15d u.d.w. W ponownie prowadzonym postępowaniu zadaniem organów będzie wyczerpujące wyjaśnienie stanu faktycznego, czyli ustalenie rzeczywistego miejsca zamieszkania i gospodarowania skarżącego. W tym celu organ winien rozważyć: przeprowadzenie wywiadu środowiskowego w miejscu zamieszkania skarżącego w prawidłowej formie, po uprzednim zawiadomieniu o tym wnioskującego (art. 79 k.p.a.), przesłuchanie A. Z. (byłej żony skarżącego), przeprowadzenie dowodu ze świadków np. sąsiadów strony na okoliczność ustalenia istotnych dla sprawy faktów (w tym również tych osób, o których organy pisały w notatce). I dopiero po przeprowadzeniu tych czynności organy winny zestawić je z pozostałymi dowodami zgromadzonymi w sprawie (w tym fakturą w zakresie kosztów utrzymania miejsca zamieszkania, pismami z NFZ, Urzędu Skarbowego, ZUS) oraz twierdzeniami skarżącego w zakresie wykonywanej przez niego pracy i dopiero na tej podstawie ustalić, czy skarżący zamieszkuje w [...] pod wskazanym adresem (czy też nie).
Mając powyższe na uwadze Sąd stwierdzając naruszenie powołanych przepisów, uchylił orzeczenia organów obu instancji, co ma uzasadnienie w treści art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a (pkt I wyroku).
W pkt II wyroku Sąd orzekł o obowiązku zwrotu przez organ na rzecz skarżącego poniesionych przez niego kosztów postępowania sądowego stosownie do treści art. 200 w związku z art. 205 § 2 p.p.s.a.