IV SA/Wr 72/22

IV SA/Wr 72/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2022-09-27
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-02-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Katarzyna Radom /przewodniczący sprawozdawca/
Marta Pająkiewicz-Kremis
Tomasz Judecki
Symbol z opisem
645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
III OZ 357/23 - Postanowienie NSA z 2023-07-26
III OZ 356/23 - Postanowienie NSA z 2023-07-26
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 735
art. 66 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca) Sędziowie Sędzia WSA del. Tomasz Judecki Asesor WSA Marta Pająkiewicz- Kremis po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 27 września 2022 r. sprawy ze skargi T. Ł. na postanowienie Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z dnia [...]nr [...] w przedmiocie orzeczenia o zwrocie podania oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Zaskarżonym postanowieniem Samorządowe Kolegium Odwoławcze w L. utrzymało w mocy postanowienie tegoż organu z dnia [...] orzekające o zwrocie T. Ł. podania z dnia [...] zatytułowanego jako "zażalenie" na postanowienie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia [...].
Jak wynikało z akt sprawy pismem z dnia [...] skarżący wystąpił do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w L. z podaniem opisanym jako "zażalenie", domagał się uchylenia postanowienia z dnia [...] wydanego przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych Oddział L. Inspektorat w G. z powodu rażącego naruszenia prawa.
Powołując się na art. 66 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej k.p.a.) oraz z uwagi na art. 461 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2020 r., poz. 1575 ze zm., dalej k.p.c.) organ orzekł o zwrocie podania wniesionego przez stronę z uwagi na niewłaściwość. W uzasadnieniu organ wyjaśnił, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych właściwy jest sąd powszechny, zgodnie z miejscem zamieszkania strony postępowania, skarżącej decyzję wydaną przez organ rentowy lub orzeczenie wydane przez wojewódzki zespół do spraw orzekania o niepełnosprawności lub występującą z żądaniem w innych sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych.
Skarżący nie godząc się z tym rozstrzygnięciem wniósł o ponowne rozpoznanie sprawy podważając stanowisko organu administracji, że sprawy z zakresu ubezpieczenia społecznego są rozpoznawane na podstawie k.p.c. Wywodził, że Zakład Ubezpieczeń Społecznych (ZUS) wskazał, że postanowienie z dnia 30 lipca 2021r. wydane jest na podstawie k.p.a. Nadto ZUS jest organem administracji publicznej, dlatego wszelkie sprawy winny być rozpoznawane przez sądy administracyjne. Skarżący wskazał, że takie stanowisko podtrzymał Trybunał Konstytucyjny podając, że zgodnie z ustawą zasadniczą sprawy dotyczące odwołań od decyzji ZUS powinny być poddane właściwości sądu administracyjnego, co ma uzasadnienie w art. 177 w zw. z art. 184 Konstytucji.
Rozpoznając sprawę ponownie Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało na art. 180 § 1 i art. 181 k.p.a. stwierdzające, że w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych, stanowiących szczególne postępowanie administracyjne, stosuje się przepisy k.p.a. chyba, że przepisy z zakresu ubezpieczeń społecznych stanowią inaczej. Zgodnie z zapisami ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych (Dz.U. z 2021 r., poz. 432 ze zm., dalej u.s.u.s.) odwołania od decyzji ZUS składa się do właściwego sądu w terminach i na zasadach określonych w k.p.c. Z kolei art. 1 k.p.c. ustanawia właściwość sądów powszechnych w sprawach z zakresu ubezpieczenia społecznego. Stosownie zaś do art. 83b ust. 2 u.s.u.s. od postanowień innych (niż kończące postępowanie) zażalenie nie służy, a wobec braku wskazania organu właściwego do rozpoznania zażaleń składanych w toku postępowania w sprawie ubezpieczeń społecznych właściwy jest sąd powszechny.
W tych okolicznościach zaistniały podstawy do zastosowania art. 66 § 3 k.p.a. i zwrotu podania, którego adresatem jest sąd powszechny. W dalszych wywodach organ wskazał na art. 1 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 12 października 1994 r. o samorządowych kolegiach odwoławczych (Dz.U. z 2018 r., poz. 570 ze zm., dalej ustawa o samorządowych kolegiach odwoławczych) wywodząc, że żadna z norm nie określa właściwości samorządowych kolegiów odwoławczych w sprawach z zakresu rozpoznawania zażaleń na postanowienia organów ZUS.
W skardze strona, wskazując na zaskarżone orzeczenie, domagała się uchylenia postanowienia z dnia [...] wydanego przez ZUS Oddział w Legnicy z powodu rażącego naruszenia prawa i dbałości procesowej o zmianę czynności na korzyść skarżącego. Wskazywał, że instytucje państwowe winny działać zgodnie z prawem i w jego granicach.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Na wstępie trzeba wskazać, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2021 r. poz. 137 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 poz. 329 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję (postanowienie), jeśli stwierdzi, że wydano je z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.
Z przywołanych przepisów wynika że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw, co nakazywało jej oddalenie. Istota sporu sprowadza się do oceny, czy w opisanych okolicznościach faktycznych zasadnie organ administracji dokonał zwrotu pisma określonego przez stronę mianem zażalenia.
Zgodnie z art. 66 § 3 k.p.a. jeżeli podanie wniesiono do organu niewłaściwego, a organu właściwego nie można ustalić na podstawie danych podania, albo gdy z podania wynika, że właściwym w sprawie jest sąd powszechny, organ, do którego podanie wniesiono, zwraca je wnoszącemu. Zwrot podania następuje w drodze postanowienia, na które służy zażalenie.
Przywołany przepis nie budzi wątpliwości interpretacyjnych, w sytuacji, gdy pismo nie daje możliwości ustalenia właściwego adresata (organu uprawnionego do rozpoznania sprawy) lub gdy w sprawie właściwy jest sąd powszechny zadaniem organu jest zwrot pisma stronie.
Okoliczności rozpoznawanej sprawy dowodzą, że zaistniały przesłanki do zastosowania przywołanej normy, gdyż w sprawie właściwy jest sąd powszechny, co prawidłowo wywiódł organ administracji wskazując na regulacje prawne odnoszące się do tego zagadnienia.
Zgodnie z art. 1 k.p.c. kodeks postępowania cywilnego normuje postępowanie sądowe w sprawach ze stosunków z zakresu prawa cywilnego, rodzinnego i opiekuńczego oraz prawa pracy, jak również w sprawach z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz w innych sprawach, do których przepisy tego Kodeksu stosuje się z mocy ustaw szczególnych (sprawy cywilne).
Przy czym sprawy z zakresu ubezpieczeń społecznych oraz inne sprawy, do których przepisy Kodeksu postępowania cywilnego znajdują zastosowanie z mocy ustaw szczególnych, są sprawami cywilnymi w ujęciu formalnym. Chodzi tu zarówno o sprawy o charakterze administracyjnym, jak i o inne sprawy, których źródłem nie jest prawo cywilne. Przyznanie im cywilnego charakteru jest wyłącznie wynikiem decyzji legislatora, tj. ustawa traktuje je jako cywilne wówczas, gdy ich rozpoznanie jest przekazane do kompetencji sądów powszechnych i Sądu Najwyższego. Ich źródłem jest prawo publiczne. Uchodzą one za cywilne wyłącznie dlatego, że rozpoznawane są według przepisów Kodeksu postępowania cywilnego na mocy odpowiednich przepisów (por.T. Zembrzuski [w:] Kodeks postępowania cywilnego. Komentarz. Tom I. Artykuły 1–366, red. T. Wiśniewski, Warszawa 2021, art. 1.).
Z przepisami tymi korespondują zapisy ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych stanowiąc w art. 83 ust. 1, że od decyzji Zakładu Ubezpieczeń Społecznych przysługuje odwołanie do właściwego sądu w terminie i wg zasad określonych w przepisach kodeksu postępowania cywilnego.
Dalszy zaś przepis – art. 83b ww. ustawy stanowi, że jeżeli przepisy Kodeksu postępowania administracyjnego przewidują wydanie postanowienia kończącego postępowanie w sprawie, Zakład w tych przypadkach wydaje decyzję (ust. 1). Od wydanych w trakcie postępowania innych postanowień Zakładu zażalenie nie przysługuje (ust. 2).
Zapisy te są konsekwencją przeniesienia kompetencji odwoławczych na sąd powszechny, nadto wyłączają zaskarżalność w drodze zażalenia tych postanowień wydawanych przez ZUS na gruncie k.p.a., które nie kończą postępowania. Wprowadzone rozwiązanie ma na celu skrócenie postępowania przed Zakładem, a także odciążenie sądu od konieczności orzekania w kwestiach incydentalnych zaistniałych w toku postępowania. Nawet w sytuacji, gdy wydane przez Zakład postanowienie miałoby wpływ na wynik postępowania, jest możliwa jego weryfikacja w wyniku wniesienia odwołania od merytorycznego rozstrzygnięcia kończącego sprawę (T. Brzezicki [w:] Ustawa o systemie ubezpieczeń społecznych. Komentarz, red. J. Wantoch-Rekowski, Warszawa 2015, art. 83(b)).
W tych okolicznościach słusznie wywiódł organ administracji, że zażalenie skarżącego na postanowienie wydane przez ZUS w sprawie ubezpieczeń społecznych winno być zwrócone w trybie powołanego już przepisu art. 66 § 3 k.p.a., gdyż nie jest objęte właściwością organów administracji.
Uznając, że zaskarżone orzeczenie nie narusza przepisów prawa procesowego i materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy Sąd, działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. oddalił skargę.