IV SA/Wr 704/23

IV SA/Wr 704/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-06-26
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-11-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Gabriel Węgrzyn /przewodniczący/
Marta Pająkiewicz-Kremis /sprawozdawca/
Mirosława Rozbicka-Ostrowska
Symbol z opisem
645  Sprawy nieobjęte symbolami podstawowymi 601644 oraz od 646-652
Hasła tematyczne
Inne
Skarżony organ
Naczelnik Urzędu Celno-Skarbowego
Treść wyniku
*Uchylono zaskarżone postanowienie w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 2000
art. 61a par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn, Sędziowie Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca) Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Protokolant Agnieszka Zych-Zaborska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 26 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi T. Spółka jawna z siedzibą w R. na postanowienie Naczelnika Dolnośląskiego Urzędu Celno - Skarbowego we Wrocławiu z dnia 28 kwietnia 2023 r. nr 458000-CKK-21.4227.33.2023.2 w przedmiocie odmowy wszczęcia postępowania w sprawie wniosku o zwolnienie zamrożonych środków finansowych I. uchyla zaskarżone postanowienie; II. zasądza od Naczelnika Dolnośląskiego Urzędu Celno-Skarbowego we Wrocławiu na rzecz strony skarżącej T. spółka jawna z siedzibą w R. kwotę 597 (słownie: pięćset dziewięć siedem) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Wnioskiem z 6 marca 2023 r. T. sp. jawna z siedzibą w R. wystąpiła do Szefa Krajowej Administracji Skarbowej o zwolnienie zamrożonych środków finansowych w kwocie podanej we wniosku z rachunku bankowego prowadzonego przez m. S.A. (o numerze podanym) celem realizacji orzeczenia sądowego, tj. postanowienia Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 25 stycznia 2023 r. sygn. akt IX GCo 33/23. Wspomnianym orzeczeniem Sąd udzielił spółce T. sp. jawna zabezpieczenia roszczenia objętego pozwem w sprawie o sygn. akt IX GC 40/23 przeciwko S. sp. z o.o. w G. o zapłatę poprzez zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego pozwanej do wysokości sumy zabezpieczenia tj. 62.508.375,41 zł.
Jak wynika z treści wniosku, pozew jaki wnioskodawca skierował do Sądu Okręgowego w Gdańsku przeciwko S. sp. z o.o. w sprawie o sygn. akt IX GC 40/23 odnosi się do roszczeń dotyczących niezrealizowanych dostaw różnych asortymentów węgla w IV kwartale 2021 r. oraz w styczniu i lutym 2022 r. z tytułu kar umownych oraz z tytułu odszkodowania w związku z nienależytym wykonaniem umowy sprzedaży węgla energetycznego.
Jeśli chodzi o podstawę prawną wystąpienia z wnioskiem o zwolnienie zamrożonych środków finansowych strona powołała się na art. 5 ust. 1 lit. a, b i c rozporządzenia Rady (UE) nr 269/2014 z dnia 17 marca 2014 r. w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażających oraz art. 143a ust. 1 pkt 2 ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej. Jak argumentowała strona, spełnia przesłanki z art. 5 ust. 1 lit c rozporządzenia 269/2014 r., albowiem ani ten podmiot ani osoby będą jego wspólnikami nie jest wpisany do wykazu znajdującego się w załączniku nr I do rozporządzenia 269/2014 r. Nadto, postanowienie Sądu Okręgowego w Gdańsku z dnia 25 stycznia 2023 r. w sprawie o sygn. akt IX GCo 33/23 określa sposób i granicę zabezpieczenia roszczenia – zajęcie wierzytelności na rachunku bankowym S. do wysokości sumy zabezpieczenia, które to zabezpieczenie zostało wydane na podstawie art. 7301 § 1 i 2 k.p.c. oraz art. 747 pkt 1 k.p.c. i środki finansowe będą wykorzystywane jedynie w celu zaspokojenia roszczeń zabezpieczonych tym orzeczeniem sądowym. Tym samym, zostały również spełnione przesłanki z art. 5 ust. 1 lit a i b rozporządzenia 269/2014 r.
W treści wniosku strona podniosła, że wnioskowana do Szefa Krajowej Administracji Skarbowej zgoda na zwolnienie zamrożonych środków jest niezbędna dla prawidłowego prowadzenia postępowania zabezpieczającego oraz wykonania innych czynności wynikających z ustawowych zadań komornika. Co więcej, zgodnie z przepisami kodeksu postępowania cywilnego, komornik po ewentualnym otrzymaniu środków pieniężnych z banku na swój rachunek dokona ich przelewu na rachunek właściwego Sądu, które będą tam przechowywane do czasu prawomocnego zakończenia postępowania w sprawie o sygn. akt IX GC 40/23.
Postanowieniem z dnia 28 kwietnia 2023 r. (nr 458000-CKK-21.4227.33.2023.2) wydanym na podstawie art. 61a § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r. poz. 2000 ze zm., dalej: k.p.a.) Naczelnik Dolnośląskiego Urzędu Celno-Skarbowego we Wrocławiu (dalej: NDUCS) odmówił wszczęcia postępowania w sprawie z tą argumentacja, że firma T. sp. jawna jako podmiot nieobjęty sankcjami nie ma przymiotu strony postępowania w sprawie zwolnienia zamrożonych środków finansowych. W treści tego postanowienia organ przedstawił wykładnię pojęcia strony postępowania w rozumieniu art. 28 k.p.a., a w ramach tego zagadnienia wykładnię interesu prawnego wskazując na konieczność odróżnienia interesu prawnego od interesu faktycznego.
Na to postanowienie strona wniosła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w której zarzuciła zaskarżonemu postanowieniu naruszenie:
I. naruszenie przepisów postępowania mające istotny wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 61a § 1 k.p.a. poprzez odmowę wszczęcia postępowania i nieuzasadnione przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje przymiot strony postępowania administracyjnego w sprawie zainicjowanej wnioskiem z dnia 6 marca 2023 r. o zwolnienie zamrożonych środków finansowych w kwocie 62.508.375,41 PLN z
należącego do S. spółki z o.o. z siedzibą w G. (obecnie z siedzibą w B.) rachunku bankowego, podczas gdy skarżąca była legitymowana do wystąpienia przedmiotowym wnioskiem, a nadto w okolicznościach niniejszej sprawy badanie przymiotu strony powinno nastąpić w trakcie prowadzonego postępowania w sprawie, a nie w fazie wstępnej, w szczególności, że nie istniały podstawy pozwalające na przesądzenie w sposób oczywisty i obiektywny, bez przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego oraz merytorycznej oceny dowodów, iż skarżąca nie posiada interesu prawnego do wystąpienia z wnioskiem o zwolnienie zamrożonych środków finansowych;
2) art. 6 k.p.a., art. 7 k.p.a., art. 77 § 1 k.p.a., art. 80 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. w zw. z art. 126 k.p.a. poprzez ograniczenie się do stwierdzenia, że z wnioskiem o zwolnienie zamrożonych środków finansowych może wystąpić jedynie podmiot objęty środkami ograniczającymi, podczas gdy tak daleko idące ograniczenie katalogu podmiotów uprawnionych do wystąpienia z przedmiotowym wnioskiem było dowolne, nieprzekonujące, nie znajdowało oparcia w przepisach i prawa, a nadto wynikało z bezrefleksyjnego powołania się na orzecznictwo sądów administracyjnych wydane na kanwie zupełnie innych stanów faktycznych, w których o posiadaniu interesu prawnego przez wnioskodawcę i istnieniu potrzeby udzielenia mu ochrony prawnej nie świadczyło - tak jak w niniejszej sprawie – orzeczenie sądowe, a jedynie przekonanie wnioskodawców o przysługującym im roszczeniu wynikającym z umowy cywilnoprawnej zawartej z podmiotem objętym środkami ograniczającymi.
II. naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, tj.:
1) art. 28 k.p.a. poprzez jego błędną, zbyt wąską wykładnię i przyjęcie, że skarżącej nie przysługuje przymiot strony w sprawie o zwolnienie zamrożonych środków finansowych z uwagi na brak posiadania interesu prawnego opartego na przepisie prawa materialnego, podczas gdy interes prawny to wartość ochrony praw jednostki określona nie tylko przepisami prawa materialnego, ale również w ograniczonym zakresie przepisami prawa procesowego, a nadto w wielu rodzajach spraw to stan faktyczny przesądza o posiadaniu przez jednostkę interesu prawnego, co z kolei uzasadnia przyjęcie, że skarżącej przysługuje interes prawny do wystąpienia z przedmiotowym żądaniem, w szczególności, że w oparciu o przepisy powszechnie obowiązującego prawa procesowego cywilnego, w tym przede wszystkim na podstawie art. 7301 § 1 - 3 k.p.c. i art. 747 pkt 1 k.p.c. Sąd Okręgowy w Gdańsku dnia 25 stycznia 2023 r., sygn. akt IX GCo 33/23 wydał postanowienie o zabezpieczeniu roszczenia "[...]" spółki jawnej z siedzibą w R. objętego pozwem przed Sądem Okręgowym w Gdańsku w sprawie sygn. akt IX GC 40/23 przeciwko S. spółka z o.o. w G. (obecnie z siedzibą w B.) poprzez zajęcie wierzytelności z rachunku bankowego, do realizacji którego to postanowienia niezbędne było zwolnienie zamrożonych środków finansowych przez organy administracji skarbowej;
2) art. 2 ust. 1 i 2 oraz art. 5 ust. 1 lit. a), b), i c) Rozporządzenia Rady (UE) nr 269/2014 z dnia 17 marca 2014 r. w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażających poprzez ich błędną wykładnię i uznanie, że w świetle tych przepisów tylko podmioty objęte środkami ograniczającymi mogą wystąpić do właściwych organów Krajowej Administracji Skarbowej z wnioskiem o zwolnienie zamrożonych środków finansowych, podczas gdy powyższe stanowisko jest niewłaściwe, gdyż przepisy te nie przewidują katalogu podmiotów uprawnionych do wystąpienia z przedmiotowym wnioskiem i w konsekwencji nie świadczą o zasadności ograniczania tego katalogu wyłącznie do jednej kategorii podmiotów.
Na tej podstawie wniesiono o:
1) uchylenie w całości zaskarżonego postanowienia z dnia 28 kwietnia 2023 r.
2) zobowiązanie organu do wszczęcia w terminie 7 dni postępowania administracyjnego oraz wydania decyzji uwzględniającej wniosek skarżącej z dnia 6 marca 2023 r. o zwolnienie zamrożonych środków finansowych, na podstawie art. 145a § 1 p.p.s.a.;
3) zasądzenie od organu na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych, na podstawie art. 200 p.p.s.a.
W odpowiedzi na skargę NDUCS wniósł o odrzucenie skargi na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: p.p.s.a.) z uwagi na brak interesu prawnego skarżącej spółki do wniesienia skargi. Z ostrożności procesowej, organ wniósł także o oddalenie skargi. W ramach tej argumentacji organ podtrzymał swoje stanowisko odnośnie do braku interesu strony skarżącej w wystąpieniu z wnioskiem o wydanie zgody na zwolnienie zamrożonych środków finansowych S. sp. z o.o. Jak argumentował organ, skarżąca swój interes prawny w sprawie wywodzi z przepisów polskiego prawa procesowego (k.p.c.) oraz prawa unijnego. Przepisy art. 5 rozporządzenia 269/2014 zawierają odstępstwa od wyrażonej w art. 2 ust. 1 tego rozporządzenia zasady zamrożenia środków należących do podmiotów objętymi sankcjami przewidzianymi w tym rozporządzeniu i z tego względu nie mogą podlegać wykładni rozszerzającej. Jak następnie argumentował organ w nawiązaniu do treści art. 5 ust. 1 lit. a) rozporządzenia 269/2014, postanowienie o zabezpieczeniu na jakie powołuje się strona nie podlega egzekucji rozumianej jako ściągnięcie należności i przekazanie jej bezpośrednio skarżącej spółce. Postanowienie to nie kreuje nowego stanu faktycznego i prawnego w relacji pomiędzy stronami procesu cywilnego. Nie implikuje po żadnej ze stron ani obowiązków, ani praw. Ma natomiast z pewnością istotę konserwacyjną i potencjalny wierzyciel dopiero może spodziewać się uzyskania tytułu wykonawczego na podstawie art. 776 k.p.c., który umożliwi mu wszczęcie postępowania egzekucyjnego zmierzającego już do wyegzekwowania należności bezpośrednio na jego rzecz. Według stanu na dzień obecny, skarżąca posiada postanowienie zabezpieczające, z którym nie może udać się do właściwego organu egzekucyjnego w celu uruchomienia drogi przymusowego zaspokojenia roszczenia na swoją rzecz, a jedynie na poczet ewentualnego, przyszłego zaspokojenia roszczenia.
Organ podniósł również, że zgodnie z art. 731 k.p.c., poza wyjątkami (które w sprawie nie występują), zabezpieczenie nie może zmierzać do zaspokojenia roszczenia. Natomiast zgodnie z art. 5 ust. 1 lit. b) rozporządzenia 269/14 środki finansowe lub zasoby gospodarcze "muszą być wykorzystywane wyłącznie w celu zaspokojenia roszczeń zabezpieczonych takim orzeczeniem [...]".Konstatując organ wskazał, że cele wydawania postanowień zabezpieczających na podstawie art. 7301 § 1 pkt 1-3 w zw. z art. 747 pkt 1 k.p.c. nie pokrywają się z celami wyjątków przewidzianych w przepisach rozporządzenia 269/14.
Organ zwrócił nadto uwagę, że sam przepis art. 5 ust. 1 lit. c) rozporządzenia 269/2014 nie jest wystarczającą podstawą do uznania, że strona posiada interes prawny w postępowaniu administracyjnym, czy też już w postępowaniu sądowo-administracyjnym, albowiem jest to warunek podmiotowy ubiegania się o zwolnienie zamrożonych środków. Wnioski mogą zatem składać podmioty nie objęte sankcjami, o ile spełnione są jeszcze inne przesłanki z art. 5 rozporządzenia 269/2014 , w tym już opisane w odpowiedzi na skargę.
Końcowo organ wskazał na treść art. 365 k.p.c. z którego wynika związanie na mocy prawomocnego wyroku sądowego.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga okazała się uzasadniona.
Na wstępie Sąd zobowiązany był odnieść się do zawartego w odpowiedzi na skargę wniosku o jej odrzucenie na podstawie art. 58 § 1 pkt 6 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634, dalej: p.p.s.a.) z uwagi na, jak podnosił organ, brak interesu prawnego skarżącej spółki do wniesienia skargi. Zdaniem Sądu, nie można zgodzić się z organem odnośnie do takiej argumentacji i wykładni prawa zarazem. Nie ulega kwestii, że strona, która zainicjowała postępowanie zakończone wydaniem zaskarżonego postanowienia z dnia 28 kwietnia 2023 r. i która jest adresatem tegoż postanowienia ma – interes prawny - w jego zaskarżeniu. W sprawie brak było zatem przeszkód formalnych do rozpoznania skargi.
Przechodząc do meritum sprawy przypomnieć trzeba, że przedmiotem zaskarżenia jest postanowienie NDUSC z dnia 28 kwietnia 2023 r., którym organ ten, działając w powołaniu na art. 61a § 1 k.p.a. odmówił spółce wszczęcia postępowania w sprawie zwolnienia zamrożonych środków finansowych, o co strona wnioskowała w piśmie z dnia 6 marca 2023 r. powołując się na art. 5 ust. 1 lit. a, b i c rozporządzenia Rady (UE) nr 269/2014 z dnia 17 marca 2014 r. w sprawie środków ograniczających w odniesieniu do działań podważających integralność terytorialną, suwerenność i niezależność Ukrainy lub im zagrażających oraz art. 143a ust. 1 pkt 2 ustawy o Krajowej Administracji Skarbowej.
W obszarze wykładni prawa krajowego wskazać trzeba, że stanowiący podstawę wydania zaskarżonego postanowienia przepis art. 61a § 1 k.p.a. stanowi, że: Gdy żądanie, o którym mowa w art. 61 (żądanie wszczęcia postępowania administracyjnego – przypis Sądu) , zostało wniesione przez osobę niebędącą stroną lub z innych uzasadnionych przyczyn postępowanie nie może być wszczęte, organ administracji publicznej wydaje postanowienie o odmowie wszczęcia postępowania. Przepis art. 61 § 5 stosuje się odpowiednio.
Zgodnie z orzecznictwem sądowym a także poglądami prezentowanymi w piśmiennictwie (Małgorzata Jaśkowska, Martyna Wilbrandt-Gotowicz, Andrzej Wróbel, Komentarz aktualizowany do Kodeksu postępowania administracyjnego, Opublikowano: LEX/el. 2024), dopuszczalność odmowy wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. została ograniczona do sytuacji oczywistego braku przymiotu strony, a nie sytuacji, gdy ocena tej kwestii wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego (np. wyrok NSA z 29.11.2017 r., II OSK 330/17, LEX nr 2429358), a "inne uzasadnione przyczyny" uniemożliwiające wszczęcie postępowania administracyjnego – do sytuacji, które w sposób oczywisty stanowią przeszkodę do wszczęcia postępowania (np. wyrok NSA z 20.11.2017 r., II GSK 1706/17, LEX nr 2424216).
Jak wynika z treści zaskarżonego postanowienia, NDUSC odmówił wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. powołując się na brak interesu prawnego wnioskodawcy do wystąpienia z żądaniem zwolnienia zamrożonych środków finansowych. Zdaniem organu, interes prawny w tym względzie posiada jedynie podmiot objęty środkami ograniczającymi, tj. w niniejszej sprawie S. sp. z o.o.
W ocenie Sądu, stanowisko organu nie zasługuje na uwzględnienie. Sąd podziela natomiast argumentację jaką spółka zaprezentowała w skardze na uzasadnienie swojego interesu prawnego w zakresie żądania objętego wnioskiem z dnia 6 marca 2023 r. Normatywnym punktem odniesienia do kwestii spornych w sprawie jest art. 28 k.p.a. oraz wybrane przepisy rozporządzenia Rady (UE) nr 269/2014.
Zgodnie z treścią art. 28 k.p.a., stroną jest każdy, czyjego interesu prawnego lub obowiązku dotyczy postępowanie albo kto żąda czynności organu ze względu na swój interes prawny lub obowiązek.
W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że chodzi tu o każdy związek normatywny pomiędzy normą konkretyzowaną w decyzji administracyjnej a sferą prawną (prawem lub obowiązkiem) jednostki. Innymi słowy, z interesem prawnym będziemy mieli do czynienia wówczas, gdy istnieje przepis prawa, w oparciu o który jednostka może domagać się od organu władzy publicznej przyznania jej uprawnienia (konkretyzowanego decyzją administracyjną) lub też organ może nałożyć na jednostkę obowiązek (konkretyzowany decyzją administracyjną). W jednym i w drugim przypadku musi istnieć przepis prawa pozytywnego, który uprawnia organ do przyznania jednostce prawa lub nałożenia na jednostkę obowiązku. Taka jednostka będzie miała status strony postępowania, a więc legitymację do czynnego w nim uczestnictwa i wywodzenia stosownych środków procesowych.
Jeżeli zaś żądanie jednostki oparte jest na przepisie prawa, który w żaden sposób nie normuje (nie dotyczy) jej sytuacji prawnej, tj. nie przewiduje możliwości przyznania jej uprawnienia (lub nałożenia obowiązku), wówczas będziemy mieć do czynienia z brakiem interesu prawnego, obligującym organ do odmowy wszczęcia postępowania administracyjnego, zgodnie z art. 61a kpa.
Sąd nie podziela stanowiska organu co do tego, że skarżącej spółce przysługuje w sprawie interes faktyczny, a nie interes prawny. Stanowisko to nie daje się bowiem obronić w świetle art. 5 ust. 1 lit. a), b) i c) rozporządzenia Rady (UE) nr 269/2014, tj. przepisów które strona powołała już w treści swojego wniosku wskazując jednocześnie na fakt wydania przez sąd krajowy postanowienia o zabezpieczeniu roszczenia objętego pozwem o zapłatę jaki strona skarżąca wniosła przeciwko S. sp. z o.o., tj. przeciwko podmiotowi umieszczonemu w wykazie znajdującym się w załączniku I do rozporządzenia (por. także wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 14 maja 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 708/23).
Odwołując się do treści przepisu art. 5 ust. 1 rzeczonego rozporządzenia unijnego przypomnieć należy, że przepis ten stanowi:
Na zasadzie odstępstwa od art. 2 właściwe organy państw członkowskich mogą zezwolić na zwolnienie niektórych zamrożonych środków finansowych lub zasobów gospodarczych, o ile spełnione są następujące warunki:
a) środki finansowe lub zasoby gospodarcze są przedmiotem orzeczenia arbitrażowego wydanego przed dniem, w którym osoba fizyczna lub prawna, podmiot lub organ, o których mowa w art. 2, zostali umieszczeni w wykazie znajdującym się w załączniku I, lub przedmiotem orzeczenia sądowego lub decyzji administracyjnej wydanych w Unii, lub orzeczenia sądowego podlegającego egzekucji w danym państwie członkowskim przed tym dniem lub później;
b) środki finansowe lub zasoby gospodarcze będą wykorzystane wyłącznie w celu zaspokojenia roszczeń zabezpieczonych takim orzeczeniem lub decyzją lub uznanych w takim orzeczeniu lub decyzji, w granicach określonych przez mające zastosowanie przepisy ustawowe i wykonawcze dotyczące praw osób, którym takie roszczenia przysługują;
c) orzeczenie lub decyzja nie zostały wydane na rzecz osoby fizycznej lub prawnej, podmiotu lub organu, którzy zostali umieszczeni w wykazie znajdującym się w załączniku I; oraz
d) uznanie orzeczenia lub decyzji nie jest sprzeczne z porządkiem publicznym danego państwa członkowskiego.
W nawiązaniu do treści art. 5 ust. 1 lit. a) wspomnianego rozporządzenia należy zwrócić uwagę, że przepis ten poza tą częścią, w której odnosi się do "orzeczenia sądowego podlegającego egzekucji w danym państwie członkowskim przed tym dniem lub później", odnosi się jednocześnie do "orzeczenia sądowego lub decyzji administracyjnej wydanych w Unii". Prawodawca unijny nie wskazuje tu, że chodzi o orzeczenie co do istoty sprawy. W ocenie Sądu brak jest zatem przeszkód do tego, by za takie orzeczenie traktować orzeczenie Sądu o charakterze tymczasowym, jak w sprawie – postanowienie o zabezpieczeniu wydane na podstawie art. 7301 § 1 pkt 1-3 w zw. z art. 747 pkt 1 k.p.c. Niezależnie od tej zasadniczej konstatacji, jako dyskusyjną należy ocenić argumentację organu zaprezentowaną w skardze, a ukierunkowaną na wykazanie, że postanowienie o zabezpieczeniu nie podlega egzekucji. Oczywistym jest, że czynności zabezpieczające nie mogą prowadzić do zaspokojenia wierzyciela. Niemniej, wykonanie zabezpieczenia obejmującego zajęcie wierzytelności z rachunków bankowych przeprowadzane jest przez komornika. W konsekwencji, wyłączywszy przekazanie środków uprawnionemu, procedura i sposób działania komornika wykazuje podobieństwo do postępowania egzekucyjnego. Przy czym, środki będą wydane wierzycielowi jedynie wówczas, gdy uzyska on tytuł wykonawczy i tylko w takim zakresie jaki będzie wskazany w tym tytule.
Sąd nie ma również wątpliwości, że w przypadku postanowienia o zabezpieczeniu, na jakie powołuje się strona, spełniona jest także przesłanka z art. 5 ust. 1 lit. b) rozporządzenia 269/2014. Postanowienie Sądu Okręgowego w Gdańsku IX Wydział Gospodarczy z dnia 25 stycznia 2023 r., sygn. akt IX GCo 33/23, jakkolwiek ma charakter tymczasowy to jednak spełnia warunek tego, że środki finansowe zabezpieczone takim orzeczeniem będą wykorzystywane wyłącznie w celu zabezpieczenia roszczeń objętych tym właśnie orzeczeniem. W okolicznościach faktycznych kontrolowanej sprawy chodzi o zabezpieczenie roszczeń objętych pozwem w sprawie o sygn. akt IX GC 40/23, wniesionym przez skarżąca spółkę przeciwko S. sp. z o.o. Spółka S. sp. z o.o. została wpisana na listę podmiotów objętych środkami ograniczającymi na podstawie decyzji Ministra Spraw Wewnętrznych i Administracji z dnia 25 kwietnia 2022 r. W efekcie tej decyzji banki zamroziły środki finansowe i zasoby gospodarczej tej spółki na wszystkich jej rachunkach bankowych.
Odnosząc się do argumentacji organu podniesionej w kontekście brzmienia art. 365 k.p.c podnieść należy, że rozporządzenie unijne mówi o orzeczeniu sądowym, bez wskazania, że chodzi o orzeczenie prawomocne.
Spełnienie ostatniej przesłanki jest niesporne, albowiem organ nie kwestionuje tego, że skarżąca spółka spełnia warunek określony w tym punkcie. Innymi słowy, wspomniane orzeczenie Sądu Okręgowego w Gdańsku IX Wydział Gospodarczy z dnia 25 stycznia 2023 r. o sygn. akt IX GCo 33/23, udzielające skarżącej spółce zabezpieczenia roszczenia objętego pozwem o zapłatę w sprawie o sygn. akt IX GZ 40/23 poprzez zajecie wierzytelności z rachunku bankowego strony pozwanej do wysokości sumy zabezpieczenia zostało wydane wobec podmiotu, który nie został umieszczony w wykazie znajdującym się w załączniku I.
W kontrolowanej sprawie istnieje zatem przepis prawa, który dotyczy sytuacji prawnej skarżącej spółki, i który wymagał konkretyzacji w formie decyzji administracyjnej.
Powyższą wykładnię jedynie dodatkowo potwierdzają zalecenia z 27 VI 2022 r., nr 10572/22 Grupy Roboczej Radców ds. Stosunków Zewnętrznych przy Radzie UE w sprawie dobrych praktyk UE w zakresie skutecznego wprowadzania w życie środków ograniczających.
Jak wynika z pkt. 82 zaleceń nr 10572/22, "zainteresowane strony" mogą również składać wnioski o zezwolenie na dostęp do zamrożonych funduszy lub zasobów gospodarczych lub zasobów gospodarczych zgodnie z procedurami krajowymi. "Wyznaczona osoba" powinna być w miarę możliwości informowana o takich wnioskach. Podkreślić należy, że zalecenia nr 10572/22 wyraźnie rozróżniają "zainteresowane strony" od podmiotów objętych sankcjami, które określone zostały w zaleceniach jako "wyznaczone osoby" (por. powołany już wcześniej wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 14 maja 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 708/23).
Analogiczne rozwiązanie oraz nomenklaturę przewidywały poprzednie zalecenia z dnia 4 maja 2018 r., nr 8519/18, w ramach pkt. 82.
Jakkolwiek zalecenia i opinie w systemie źródeł prawa europejskiego nie mają charakteru wiążącego, jednak nie można pomijać ich znaczenia przy interpretacji prawa europejskiego. Stanowią one bowiem niejednokrotnie cenną wskazówkę w zakresie oczekiwanego kierunku stosowania norm unijnych i powinny być brane pod uwagę, o ile oczywiście nie pozostają w wyraźnej sprzeczności z treścią czy celami określonego aktu prawnego. W okolicznościach niniejszej sprawy takiej sprzeczności zaś nie ma (por. powołany już wcześniej wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 14 maja 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 708/23).
Jak wynika z art. 5 ust. 1 pkt 2 ustawy z dnia 13 kwietnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego (Dz.U. z 2024 r., poz. 507), zadania i kompetencje, o których mowa m.in. w art. 6 ust. 1 rozporządzenia 269/2014 - wobec osób i podmiotów wpisanych na listę, wykonuje Szef Krajowej Administracji Skarbowej.
Zgodnie jednak z § 1 ust. 1 pkt 2 i ust. 2 rozporządzenia Ministra Finansów z dnia 9 listopada 2022 r. w sprawie upoważnienia Naczelnika Dolnośląskiego Urzędu Celno-Skarbowego we Wrocławiu do wykonywania niektórych zadań w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę (Dz.U. z 2022 r., poz. 2307), upoważnia się Naczelnika Dolnośląskiego Urzędu Celno-Skarbowego we Wrocławiu do wykonywania zadań i kompetencji Szefa Krajowej Administracji Skarbowej, o których mowa w art. 5 ustawy z dnia 13 kwietnia 2022 r. o szczególnych rozwiązaniach w zakresie przeciwdziałania wspieraniu agresji na Ukrainę oraz służących ochronie bezpieczeństwa narodowego. Upoważnienie, o którym mowa w ust. 1, obejmuje całe terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.
NDUCS jest zatem organem kompetentnym do rozstrzygnięcia sprawy udzielenia odstępstwa od zastosowanych środków ograniczających (zwolnienia zamrożonych środków) w oparciu o normy z art. art. 5 ust. 1 lit. a), b) i c) rozporządzenia 269/2014 jako "właściwy organ państwa członkowskiego".
Wydanie w wyżej opisanych okolicznościach postanowienia w trybie art. 61a § 1 k.p.a. w powołaniu na przesłankę braku interesu prawnego wnioskodawcy stanowiło naruszenie art. 61a § 1 k.p.a. w zw. z art. 28 k.p.a. poprzez jego niewłaściwe zastosowanie i mylne przyjęcie, że wnioskodawcy nie przysługuje w sprawie interes prawny. Uchybienie organu, mające istotny wpływ na wynik sprawy stanowiło konsekwencję błędnej interpretacji art. 5 ust. 1 lit. a), b) i c) rozporządzenia 269/2014 oraz błędnego uznania, że przewidziane tymi przepisami odstępstwo udzielone może być wyłącznie na wniosek podmiotu objętego sankcjami.
Uzupełniająco już tylko należy dodać, że wydanie postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania pozbawione było podstaw prawnych także z tego
powodu, że ocena wystąpienia po stronie skarżącej spółki interesu prawnego wymagała pogłębionej analizy przepisów prawa. Innymi słowy, wbrew temu
na co wskazuje argumentacja organu, kwestia ta nie była oczywista. Tymczasem, żądanie osoby nie wszczyna postępowania administracyjnego tylko wówczas, gdy żądanie wszczęcia zostało zgłoszone przez podmiot oczywiście nieuprawniony, tzn. gdy z podania w sposób oczywisty wynika, że wnoszący składa je nie w swojej sprawie. Natomiast w każdym innym przypadku, kiedy brak interesu prawnego wnoszącego żądanie wszczęcia postępowania nie jest tak oczywisty, budzi wątpliwości, bądź wymaga przeprowadzenia postępowania wyjaśniającego, organ nie powinien odmawiać wszczęcia postępowania, ale je kontynuować i w jego trakcie ustalić status prawny żądającego wszczęcia postępowania. Analiza prawa materialnego odnoszącego się do interesu podmiotu wnoszącego żądanie wszczęcia postępowania może zatem zostać przeprowadzona tylko w ramach już wszczętego postępowania administracyjnego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Kielcach z dnia 14 marca 2024 r., sygn. akt II SA/Ke 39/24 i wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 5 kwietnia 2024 r., sygn. akt I OSK 293/21).
W sprawie, Sąd przesądził, że strona posiada interes prawny
w wystąpieniu z rzeczonym wnioskiem, przyznając rację zarzutom skargi,
że taki interes wynika z analizy treści art 5 ust. 1 lit. a), b) i c) rozporządzenia 269/2014.
Kierując się przedstawioną argumentacją Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) p.p.s.a. uchylił zaskarżone postanowienie NDUCS z dnia 28 kwietnia 2023 r.
Sąd nie stwierdził podstaw do zastosowania dyspozycji art. 145a § 1 p.p.s.a. W myśl tego przepisu, w przypadku, o którym mowa w art. 145 § 1 pkt 1 lit. a lub pkt 2, jeżeli jest to uzasadnione okolicznościami sprawy, sąd zobowiązuje organ do wydania w określonym terminie decyzji lub postanowienia wskazując sposób załatwienia sprawy lub jej rozstrzygnięcie, chyba że rozstrzygnięcie pozostawiono uznaniu organu. Trzeba by przy tym mieć na uwadze, że przepis ten wyklucza taką możliwość, przy stwierdzeniu naruszenia przepisów postępowania w zakresie mogącym mieć wpływ dla rozstrzygnięcia. Jakkolwiek kwestia sporna w sprawie w szerszej perspektywie dotyczyła kwestii interesu prawnego, która to przesłanka ma charakter materialnoprawny, to jednak przedmiotem kontroli Sądu było zasadniczo postanowienie formalnoprawne o odmowie wszczęcia postępowania na podstawie art. 61a § 1 k.p.a. Błędnie zakwestionowana przez organ przesłanka interesu prawnego strony skarżącej doprowadziła organ do mylnego stanowiska o konieczności wydania postanowienia o odmowie wszczęcia postępowania w trybie art. 61a § 1 k.p.a.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy NDUCS, stosownie do treści art. 153 p.p.s.a. związany jest wyrażonym stanowiskiem Sądu. Powinnością organu jest merytoryczne rozpoznanie wniosku strony skarżącej o zwolnienie zamrożonych środków finansowych. O kierunku rozpoznania tego wniosku Sąd oczywiście na tym etapie nie przesądza.
O kosztach postępowania Sąd orzekł na podstawie art. 200 i art. 205 § 2 p.p.s.a. Na zasądzoną od organu na rzecz skarżącej spółki łączną kwotę kosztów (597 zł) składa się: wpis od skargi (100 zł), wynagrodzenie należne profesjonalnemu pełnomocnikowi (art. 480 zł) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł) .