IV SA/WR 653/23

IV SA/Wr 653/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-06-19
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anetta Makowska-Hrycyk
Daria Gawlak-Nowakowska
Marta Pająkiewicz-Kremis /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 901
art. 39 ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska, Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk, Protokolant Agnieszka Zych-Zaborska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 19 czerwca 2024 r sprawy ze skargi W. S. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 20 lipca 2023 r. nr SKO 4511.26.2023 w przedmiocie odmowy przyznania zasiłku celowego I. oddala skargę w całości; II. przyznaje adwokatowi J. C. od Skarbu Państwa - Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu - kwotę 590,40 (słownie: pięćset dziewięćdziesiąt złotych czterdzieści groszy), zawierającą 23 % podatku od towarów i usług, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez adwokata ustanowionego z urzędu w postępowaniu przed sądem administracyjnym w pierwszej instancji.
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia 4 maja 2023 r. W. S. (dalej: wnioskodawczyni, strona) zwróciła się do Prezydenta Wrocławia o przyznanie zasiłku celowego, o jakim mowa w art. 39 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901, dalej: u.p.s.) na pokrycie dwóch kosztów pogrzebu, tj. pogrzebu swojej matki i babki.
W uzasadnieniu tego wniosku strona podniosła, że pogrzeb matki, zmarłej [...] r., strona pokryła z własnych środków finansowych w kwocie 6.874 zł. Również z własnych środków ekonomicznych strona pokryła koszty pogrzebu swojej babki (zmarłej 11 kwietnia 2023 r.), które łącznie wyniosły 5.405 zł.
W toku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawczyni prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy od dnia 1 lutego 2023 r., bez prawa do zasiłku. Nie pracuje dorywczo, nie uzyskuje świadczeń emerytalnych.
W decyzji z dnia 15 czerwca 2023 r. (nr MOPS/ZTPS 1/ZC/007424/2023) Prezydent Wrocławia (dalej: organ pierwszej instancji) odmówił przyznania stronie pomocy w formie zasiłku celowego na pokrycie dwóch kosztów pogrzebu. W treści tej decyzji organ przytoczył treść art. 39 u.p.s. w myśl którego: W celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust. 1). Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także, kosztów pogrzebu (ust. 2). Następnie organ ten wskazał, że zasiłek celowy może być przyznany jedynie na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, a nie na refundację poniesionych już wydatków. Konstatując stwierdził, że roszczenie wnioskodawczyni dotyczące przyznania świadczenia na zwrot poniesionych kosztów pogrzebu, nie odpowiada celom pomocy społecznej i nie mieści się w pojęciu niezbędnej potrzeby bytowej. Skoro wnioskodawczyni pokryła koszty pochówków z własnych zasobów, nie ma możliwości prawnych do przyznania na ten cel zasiłku ze środków pomocy społecznej.
W odwołaniu od tej decyzji strona argumentowała, że należy się jej zwrot poniesionych kosztów pogrzebu. W ramach tej argumentacji podniosła, że znajduje się w trudnej sytuacji finansowej albowiem jest osobą bez dochodu. Wskazała, że kwoty, które uzyskała z ZUS-u zostały przeznaczone na spłatę innych długów, zaś do spłaty pozostaje nadal zobowiązanie związane z organizacją pogrzebu babci.
Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu decyzją z dnia 20 lipca 2023 r. (nr SKO 4511.26.2023) utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W treści tej decyzji organ drugiej instancji na wstępie odnotował, że prawo do bezzwrotnych świadczeń pieniężnych przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kwot wymienionych w art. 8 ust. 1 u.p.s. Kryterium dochodowe w przypadku wnioskodawczyni wynosi aktualnie 776 zł. Dochodem strony, uzyskanym w kwietniu 2023 r., a który zgodnie z art. 8 ust. 3 u.p.s., powinien zostać wzięty w sprawie pod uwagę jest kwota 1.500 zł uzyskana, zgodnie z deklaracją strony, jako pożyczka od znajomych. Kwota ta przekracza ustawowe kryterium dochodowe uprawniające do uzyskania świadczeń z pomocy społecznej i już z tego powodu wniosek strony powinien być załatwiony odmownie. Niezależnie od powyższego, jak dalej argumentowało Kolegium, decyzja organu pierwszej instancji jawi się jako prawidłowa w kontekście przytoczonej w jej uzasadnieniu argumentacji. Organ drugiej instancji podzielił co do zasady stanowisko strony przedstawione w odwołaniu, że potrzeba pokrycia kosztów pogrzebu jest niezbędną potrzebą życiową, która może zostać zaspokojona poprzez przyznanie zasiłku celowego. Jak dalej argumentował, istotne jest jednak to, że nie może to być potrzeba zaspokojona, co w sprawie bezsprzecznie miało miejsce. Wskazał, ze pomoc finansowa nie może być przeznaczona na refundację poniesionych już wydatków. Środki finansowe w postaci zasiłku celowego mogą być bowiem przyznane na zaspokojenie potrzeby niezbędnej, której strona we własnym zakresie, wykorzystując własne możliwości, nie może zaspokoić. Chodzi tu zatem o potrzeby niezrealizowane. Skoro potrzeba została już zaspokojona to należy przyjąć, że strona we własnym zakresie, własnym staraniem mogła to uczynić.
Na marginesie organ drugiej instancji odnotował, że wnioskodawczyni otrzymała pomoc w postaci zasiłków celowych na podstawie innych decyzji organów pierwszej instancji wydanych w czerwcu 2023 r., to jest świadczeń, których celem jest udzielenie jej (przy uwzględnieniu stanu zdrowia i środków do życia) pomocy pieniężnej na zaspokojenie podstawowych potrzeb.
Decyzja SKO stała się przedmiotem skargi, jaka strona wniosła do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Wyznaczony na wniosek strony pełnomocnik z urzędu, w piśmie z dnia 31 października 2023 r., stanowiącym uzupełnienie skargi, zaskarżonej decyzji SKO zarzucił naruszenie:
1) art. 138 § 1 pkt. 1 k.p.a. poprzez utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji wydanej z upoważnienia Prezydenta Miasta, przez Specjalistę pracy socjalnej w Zespole Terenowej Pracy Socjalnej nr [...] Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej z dnia 15.06.2023 r. odmawiającej przyznania pomocy społecznej w formie zasiłku celowego na pokrycie kosztów dwóch pogrzebów, a w konsekwencji naruszenie przepisu art. 39 ustawy o pomocy społecznej, podczas gdy przesłanki otrzymania przez Skarżącą zasiłku celowego zostały spełnione, co zostało potwierdzone przez wywiad środowiskowy oraz przedłożone przez Skarżącą dokumenty, w szczególności dot. kosztów pogrzebu, stanu zdrowia Skarżącej oraz pozostawania przez nią w trudnej sytuacji życiowej oraz ekonomicznej;
2) art. 7, art. 77 § 1, art. 78, art. 80 i art. 107 § 3 k.p.a. - poprzez niewywiązanie się przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu z obowiązku dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, co przejawia się w szczególności w powieleniu stanowiska wyrażonego przez organ I instancji, braku wszechstronnego i dokładnego rozpatrzenia zebranego materiału dowodowego i dokonania rzetelnej oceny, a także nie odniesieniu się do dokumentów przedłożonych przez skarżącą, przede wszystkim dokumentacji medycznej oraz uprzednio wydawanych pozytywnych decyzji o przyznaniu stosownego wsparcia finansowego, która to dokumentacja potwierdza pozostawanie przez Skarżącą w trudnej sytuacji życiowej, braku własnego źródła dochodu, pozostawanie w ubóstwie oraz zmaganie się z trudną sytuacją zdrowotną, co doprowadziło do błędnego utrzymania w mocy decyzji organu I instancji;
3) art. 8 ust 3 ustawy o pomocy społecznej poprzez:
a) jego nieprawidłowe zastosowanie polegające na uznaniu, że kwota 1500 zł stanowiła dochód skarżącej, który miał wpływ na odmowę przyznania zasiłku celowego, podczas gdy ustawa stanowi, iż za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów z miesiąca poprzedzającego złożenie wniosku, w sytuacji gdy zgodnie z oświadczeniem złożonym przez skarżącą, kwota 1 500 zł została pożyczona przez nią od znajomych w kwietniu (celem pokrycia podstawowych kosztów życia codziennego), zaś wniosek o przyznanie zasiłku celowego został przez skarżącą złożony drogą elektroniczną w dniu 28.04.2023r., co znajduje potwierdzenie w dokumencie stanowiącym aktualizację wywiadu środowiskowego, sekcja C, z dnia 18.05.2023r., tym samym kwota pożyczki nie powinna być brana przez MOPS, ani SKO pod uwagę, gdyż na dzień składania wniosku nie stanowiło jakiegokolwiek "dochodu" (według nomenklatury SKO) dla Skarżącej;
b) nieprawidłową wykładnię i uznanie, że pożyczka w wysokości 1500 zł od znajomych Skarżącej, jest dochodem Skarżącej, podczas gdy w ocenie Skarżącej pożyczka nie może być traktowana jako dochód, a jedynie jako dług,
-co miało wpływ na treść zaskarżonej decyzji wydanej przez SKO, gdyż organ II instancji podkreślił, że z powodu kryterium dochodowego skarżąca powinna otrzymać odmowną decyzją przyznania zasiłku celowego, co w ocenie skarżącej mija się z celem instytucji zasiłku celowego i pozostałego wsparcia, które skarżącą otrzymywała i otrzymuje z MOPSu;
4) naruszenie art. 39 ustawy o pomocy społecznej poprzez jego nieprawidłową wykładnie i uznanie, że zasiłek celowy nie może być przyznany, gdy potrzeba już jest zaspokojona, a tym samym pomoc finansowa nie może być przeznaczona na refundację poniesionych wydatków, gdyż chodzi o potrzeby nierealizowane, podczas gdy po pierwsze- przepis o takim warunku nie stanowi, po drugie- w ocenie Skarżącej wypacza sens instytucji i konieczności niezwłocznego podjęcia stosownych działań i czynności przy pogrzebie osób najbliższych, po trzecie- biorąc pod uwagę, że decyzja organu I instancji została wydana 1,5 miesiąca po złożeniu przez skarżącą wniosku, z perspektywy chociażby kwestii sanitarnych- skarżąca nie mogła tyle czekać na pogrzebanie członków swojej rodziny, co miało wpływ na treść zaskarżonej decyzji SKO w postaci nieprawidłowego utrzymania w mocy decyzji wydanej przez organ I instancji.
Na tej podstawie wniesiono o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji SKO z dnia 20 lipca 2023 r. oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga nie zasługuje na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu.
Przedmiotem sądowej kontroli w sprawie jest decyzja SKO, utrzymująca w mocy decyzję organu pierwszej instancji o odmowie przyznania pomocy w formie zasiłku celowego na pokrycie dwóch kosztów pogrzebu, o co wnosiła skarżąca w związku ze śmiercią swojej matki oraz babki. Podstawą prawną wydania decyzji organów obu instancji jest art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s.
Zgodnie z tym przepisem, w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy (ust. 1).
Zasiłek celowy może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków, środków spożywczych specjalnego przeznaczenia żywieniowego, wyrobów medycznych i leczenia, ogrzewania, w tym opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu (ust. 2).
Zgodnie z orzecznictwem, za niezbędną potrzebę bytową należy rozumieć potrzebę usprawiedliwioną ze względu na zachowanie życia, zdrowia, a także odgrywania ról społecznych i pełnienia funkcji członka rodziny. Jest to potrzeba uzasadniona podstawowym katalogiem dóbr zasługujących na ochronę, z założenia konsumująca się jednorazowo, której zadość czyni zaspokojenie jej w minimalnym standardzie (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z dnia 5 kwietnia 2023 r., sygn. akt IV SA/Wr 40/23).
W ramach uwag wstępnych odnotować również trzeba, że rozstrzygnięcie wniosku o przyznanie pomocy w formie zasiłku celowego podejmowane jest w ramach tzw. uznania administracyjnego, o czym przesądza treść art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., w którym w odniesieniu do zasiłku celowego ustawodawca użył zwrotu "może być przyznany". Oznacza to, że orzekając w konkretnej sprawie organ może, ale nie musi przyznać wnioskowaną pomoc, oceniając sytuację wnioskodawcy, a w szczególności jego potrzeby w całokształcie okoliczności sprawy. Ponadto, rozpoznając złożony wniosek organ musi uwzględniać środki finansowe, jakimi dysponuje oraz zakres zgłoszonych przez wnioskodawców żądań. Luz decyzyjny organu ograniczają dwa elementy. Po pierwsze konieczność uwzględnienia przesłanek wynikających z celów i funkcji pomocy społecznej, z drugiej strony, ogólna zasada postępowania administracyjnego, nakazująca dokonanie właściwego wyważenia pomiędzy interesem publicznym i słusznym interesem strony (art. 7 k.p.a.). Kontrola sądu administracyjnego prowadzona z punktu widzenia legalności jest w stosunku do takich decyzji (podjętych w ramach uznania administracyjnego) ograniczona. Dokonując kontroli rozstrzygnięcia opartego o uznanie administracyjne sąd bada, czy postępowanie zostało przeprowadzone zgodnie z zasadami postępowania administracyjnego, czy zgodnie z nimi ustalono stan faktyczny sprawy i czy rozstrzygnięcie wynika z tych ustaleń (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 22 października 2019 r., sygn. akt II SA/Op 288/19).
Jak wynika z akt sprawy, we wniosku z dnia 4 maja 2023 r. strona wystąpiła, na podstawie art. 39 u.p.s., o przyznanie zasiłku celowego na pokrycie całości pogrzebu matki (zmarłej [...] r.) oraz babki (zmarłej 11 kwietnia 2023 r.). Zgodnie z treścią wniosku, koszt pogrzebu matki wyniósł łącznie kwotę 6.874 zł, a koszt pogrzebu babki łącznie kwotę 5.405 zł.
W obu przypadkach, strona koszty tych pogrzebów poniosła z własnych środków, z tym zastrzeżeniem, że środki przeznaczone na pokrycie kosztów pogrzebu matki pochodziły częściowo z oszczędności strony z pracy zawodowej w 2022 r., a częściowo z zasiłku pogrzebowego, a środki przeznaczone na pokrycie kosztów pogrzebu babki stanowiły pożyczkę od znajomych.
W istocie więc, wniosek strony dotyczy refundacji poniesionych przez stronę kosztów pogrzebowych, w ramach świadczeń pomocy społecznej, a zatem ze środków publicznych.
W toku przeprowadzonego wywiadu środowiskowego ustalono, że wnioskodawczyni prowadzi samodzielnie gospodarstwo domowe. Jest osobą bezrobotną, zarejestrowaną w Powiatowym Urzędzie Pracy od dnia 1 lutego 2023 r., bez prawa do zasiłku. Nie pracuje dorywczo, nie uzyskuje świadczeń emerytalnych.
Jak wynika również z akt sprawy, strona z tytułu poniesionych kosztów pogrzebu matki otrzymała z ZUS w dniu 10 czerwca 2022 r. zasiłek pogrzebowy w kwocie 4.000 zł, a w dniu 25 kwietnia 2023 r. zasiłek pogrzebowy (w tej samej kwocie) z tytułu pogrzebu babki w dniu 25 kwietnia 2023 r.
Przechodząc na grunt zaskarżonego aktu stwierdzić trzeba, że rację ma SKO argumentując, że kwota uzyskanej przez stronę pożyczki w kwocie 1.500 zł (w kwietniu 2023 r., a zatem w miesiącu poprzedzającym wystąpienie z wnioskiem) co do zasady powinna być wliczona do dochodu, o jakim mowa w art. 8 ust. 3 u.p.s. Mając na uwadze kryterium dochodowe dla osoby samotnie prowadzącej gospodarstwo domowe (776 zł), dochód uzyskany z pożyczki niewątpliwie przekracza kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej. Niewątpliwie również, zasiłek celowy jest świadczeniem, o które może ubiegać się osoba nie przekraczająca kryterium dochodowego określonego w ustawie. Mając jednak na uwadze to, iż kwestia przekroczenia przez stronę kryterium dochodowego nie była rozważana przez organ pierwszej instancji, to zgodnie z zasadą reformationis in peius (art. 139 k.p.a.) nie mogła ona na etapie orzekania przez organ drugiej instancji skutkować negatywnymi dla strony konsekwencjami prawnymi w postaci odmowy przyznania stronie wnioskowanego świadczenia już tylko i wyłącznie z uwagi na tę właśnie kwestię. Jak wynika z treści zaskarżonej decyzji, organ drugiej instancji wprawdzie stwierdził, że uwagi na dochód w postaci pożyczki doszło do przekroczenia kryterium dochodowego, niemniej, niezależnie od powyższego, organ ten przeprowadził ocenę zasadności wniosku strony w kontekście celów i zasad pomocy społecznej, uwzględniając przy tym życiową sytuację wnioskodawczyni. W sprawie nie doszło zatem do naruszenia zasady reformationis in peius. Samo rozstrzygnięcie organu, podjęte w ramach uznania administracyjnego i skutkujące odmową przyznania stronie wnioskowanego zasiłku pozostaje poza oceną Sądu. Rola Sądu w sprawie sprowadzała się natomiast do oceny, czy rozstrzygnięcie organu nie przekracza granic uznania administracyjnego, nadto, czy zostało należycie uzasadnione.
Oceniając pod tym kątem zaskarżoną decyzję stwierdzić trzeba, że jej wydanie nie narusza art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. O czym była już mowa, uznaniowy charakter decyzji wydawanej w trybie art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s. oznacza, że organ administracji publicznej ma swobodę w zakresie ustalenia treści rozstrzygnięcia. W procesie kontroli uzasadnienia zaskarżonej decyzji Sąd nie dostrzegł przekroczenia granic uznania administracyjnego przez organ. Zasadnie organ podnosi, że pomoc finansowa ze środków publicznych nie może być przeznaczana na refundację poniesionych już wydatków, a do tego w istocie sprowadza się żądanie wniosku. Co do zasady bowiem, pomoc taka sprowadza się do zapewnienia potrzeby niezbędnej, a przy tym niezrealizowanej.
Pomoc społeczna zaspokaja jedynie potrzeby bieżące, nie jest instytucją odszkodowawczą ani refundującą poniesione wcześniej wydatki, nie spłaca również zaległych zobowiązań (Iwona Sierpowska, Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, Opublikowano: WKP 2023).
Jak wynika z akt sprawy, wniosek strony dotyczący pokrycia pomocy społecznej całości kosztów pogrzebu matki został złożony niespełna rok od daty pogrzebu, a wniosek o pokrycie kosztów pogrzebu babki (oba wnioski zostały zawarte w tym samym piśmie), niespełna miesiąc od pogrzebu.
W sprawie okolicznością niesporną jest, że w związku z tymi pogrzebami strona otrzymała zasiłki pogrzebowe. Z tytułu pogrzebu matki w dniu 10 czerwca 2022 r. (w kwocie 4.000 zł). W kwocie, z tytułu pogrzebu babki w dniu 25 kwietnia 2023 r. (w kwocie 4.000 zł).
Jak wynika z oświadczenia skarżącej, z uwagi na to, że pełen koszt pogrzebu babki wyniósł kwotę 5.800 zł, 11 kwietnia 2023 r. strona pożyczyła od znajomych tę kwotę, którą częściowo już spłaciła w związku z otrzymanym zasiłkiem pogrzebowym z ZUS (4.000 zł). Pozostała do zwrotu znajomym kwota wynosi 1.800 zł.
Odnośnie do kosztu pogrzebu matki strona oświadczyła, że koszt tego pogrzebu częściowo pokryła z własnych oszczędności z pracy zawodowej w 2022 r. (kwota 2.874 zł), a częściowo z zasiłku pogrzebowego z ZUS w kwocie 4.000 zł. W treści odwołania podniosła, że zasiłek pogrzebowy wypłacony w związku z pogrzebem matki został przeznaczony na spłatę zadłużonego mieszkania, do czego doprowadziła zmarła matka.
W świetle tych faktów oraz przedstawionej przez stronę argumentacji stanowisko organu wyrażone w zaskarżonej decyzji a ukierunkowane na argumentację, że pomoc społeczna ukierunkowana jest na pomoc w zaspokojeniu potrzeby niezbędnej, której strona we własnym zakresie, wykorzystując własne możliwości, nie może zaspokoić jawi się jak najbardziej zasadne. Środki z pomocy społecznej służą min. zaspokajaniu bieżącej potrzeby bytowej, której beneficjent potencjalnej pomocy społecznej nie może zaspokoić przy pomocy własnych starań. Akta sprawy uprawniają do wniosku, że formułując żądanie wniosku strona w istocie dąży do zrekompensowania kosztów pogrzebu babci i matki, w sytuacji, gdy otrzymała zasiłki pogrzebowe, lecz, jak argumentuje, w przypadku zasiłku pogrzebowego za pogrzeb babki został on przeznaczony na spłatę pożyczki u znajomych (pożyczkę tę strona zaciągnęła celem organizacji pogrzebu), a w przypadku zasiłku pogrzebowego za pogrzeb matki, został on przeznaczony na spłatę zasłużenia.
W zaskarżonej decyzji zasadnie SKO wskazuje, że przy realizacji zadań z zakresu prawa pomocy organy muszą przestrzegać reguły zawartej w art. 3 ust. 4 u.p.s., zgodnie z którą potrzeby osób korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej. Faktem powszechnie znanym jest natomiast to, że organy odpowiedzialne za udzielanie pomocy dysponują ograniczonymi środkami finansowymi, a posiadane fundusze muszą rozdzielać pomiędzy dużą liczbę osób wymagających wsparcia.
Wymaga również odnotowania, że zarówno z treści tej decyzji, jak i akt sprawy wynika, że organ dostrzegł trudną sytuację strony i trudności w zaspokojeniu przez nią pozostałych niezbędnych potrzeb, wydając decyzje o przyznaniu zasiłku celowego na inne zgłoszone przez stronę niezbędne potrzeby bytowe (z przeznaczeniem na zakup żywności lub gorącego posiłku, na zakup środków czystości i higieny osobistej).
Należy w tym miejscu zauważyć, że na swoją trudną sytuację życiową wskazywała strona ubiegając się o zasiłek celowy na koszty wspomnianych pogrzebów.
Uzupełniając dotychczasową argumentację należy wskazać, że ustawa o pomocy społecznej nie przewiduje wprost obowiązku zwrotu kosztów pogrzebu poniesionych przez stronę uprawnioną, a organ pomocy społecznej – zgodnie z art. 17 pkt 15 u.p.s. ma obowiązek pokryć te koszty wyłącznie w przypadku, gdy nie ma osób uprawnionych zgodnie z przepisami ustawy z dnia 31 stycznia 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych (Dz. U. z 2018, poz. 1508, ze zm.). Przepis art. 10 ust. 1 i ust. 3 tej ustawy o cmentarzach i chowaniu zmarłych stanowi, że prawo do pochowania zwłok ludzkich ma najbliższa pozostała rodzina osób zmarłej, a mianowicie: 1/ pozostały małżonek(ka); 2/ krewni zstępni; 3/ krewni wstępni; 4/ krewni boczni do 4 stopnia pokrewieństwa; 5/ powinowaci w linii prostej do 1 stopnia. Z kolei zwłoki niepochowane przez podmioty, o których mowa w ust. 1, albo nieprzekazane publicznej uczelni medycznej albo publicznej uczelni prowadzącej działalność dydaktyczną i badawczą w dziedzinie nauk medycznych - zgodnie z art. 10 ust. 3 ustawy są chowane przez gminę właściwą ze względu na miejsce zgonu.
W tym miejscu trzeba zauważyć, że wedle regulacji z art. 36 pkt 2 lit. f u.p.s., sprawienie pogrzebu jest świadczeniem niepieniężnym z pomocy społecznej. Obowiązek organizacji pochówku, w tym osób bezdomnych, jest zadaniem własnym gminy. Realizuje ona ten obowiązek, jeżeli z prawa do pochowania zmarłego nie korzystają krewni, małżonek ani powinowaci. Gminie przysługuje zwrot kosztów pogrzebu z zasiłku pogrzebowego, a jeżeli zasiłek ten się nie należy – z masy spadkowej (art. 96 ust. 3 u.p.s.). Postanowienia ustawy dotyczące obowiązku organizacji pogrzebu przez gminę należy interpretować zgodnie z zasadami i celami pomocy społecznej, zwłaszcza z uwzględnieniem zasady subsydiarności. Przyjmuje się, że gmina ma prawo sprawić pogrzeb tylko wtedy, gdy obowiązku tego nie może wykonać rodzina, ewentualnie, inna osoba, która się do tego dobrowolnie zobowiązała. Trudności finansowe rodziny nie przerzucają jej powinności wobec zmarłego na gminę. W takiej sytuacji rodzina może wystąpić z wnioskiem o zasiłek celowy, który w myśl art. 39 ust. 2 u.p.s.
Jakkolwiek wyżej powołane przepisy dotyczą zagadnienie sprawienia pogrzebu przez gminę, to jednak nie pozostają w zupełnym oderwaniu od procesu wykładni art. 39 ust. 2 u.p.s. (w zakresie adekwatnym do stanu faktycznego sprawy), tj. w odniesieniu do zasiłku celowego na pokrycie kosztów pogrzebu.
O czym była już mowa, z art. 36 ust. 2 lit. f u.p.s. wynika, że gmina jako organ pomocy społecznej obowiązana jest do udzielenia pomocy społecznej o charakterze niepieniężnym, polegającej na sprawieniu pogrzebu w sytuacji, gdy - jak określono w art. 10 ust. 3 ustawy z 1959 r. o cmentarzach i chowaniu zmarłych - zwłoki nie zostaną pochowane przez podmioty enumeratywnie wymienione w art. 10 ust. 1 tej ustawy, czy też nie zostaną przekazane uczelni medycznej (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 31 sierpnia 2022 r., sygn. akt II SA/Gl 639/22).
Przepis art. 36 u.p.s. nie określa natomiast, iż pomoc społeczna udzielana jest przez refundację kosztów pogrzebu sprawionego przez inny podmiot.
Realizacja prawa pochówku przez rodzinę nie może rodzić uprawnienia po stronie osób, które sprawiły pogrzeb do zwrotu poniesionych kosztów tego pogrzebu przez gminę. Niewątpliwie sprawienie pogrzebu w realiach czasów współczesnych może kreować koszty pogrzebu, których niektóre osoby nie są w stanie ponieść. Z uwagi na ten fakt, ustawodawca poprzez regulacje ustawy o pomocy społecznej umożliwił tym osobom zwrócenie się do gminy o przyznanie zasiłku na ten cel.
Z akt sprawy nie wynika, by skarżąca zwracała się do organu gminy o sprawienie wspomnianych pogrzebów. Koszty pogrzebu matki i babki pokryła własnymi staraniami. O czym w sprawie była już mowa, wniosek o zasiłek celowy na pokrycie kosztów pogrzebu (będący w istocie wnioskiem o zwrot kosztów pogrzebów), w przypadku pogrzebu matki strona złożyła natomiast niespełna rok od poniesienia tego kosztu, a wniosek o zwrot kosztów pogrzebu babki niespełna miesiąc od pokrycia tego kosztu.
Sąd oczywiście dostrzega argumentację strony ukierunkowaną na wykazanie tego, że by pokryć koszt pochowku babki strona zmuszona była zaciągnąć pożyczkę u znajomych, która nadal jest do zapłaty. W tym kontekście trzeba, że konieczność spłaty zaciągniętych zobowiązań, nawet przy uwzględnieniu celu zaciągnięcia pożyczki, co do zasady nie posiada charakteru niezbędnej potrzeby życiowej, uzasadniającej przyznanie zasiłku celowego. Sąd podziela pogląd wyrażony przez Wojewódzki Sąd Administracyjnego w Gliwicach w wyroku z dnia 23 sierpnia 2019, sygn. akt II SA/Gl 708/19, na tle art. 39 ust. 1 i 2 u.p.s., w myśl którego, dopuszczalna jest wyjątkowo możliwość przyznania zasiłku celowego w związku z koniecznością zwrotu środków pożyczonych na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, pod warunkiem jednak takim, że wnioskodawca złożył wcześniej wniosek o przyznanie świadczenia i oczekuje na jego rozpatrzenie, natomiast ze względów obiektywnych taka potrzeba musi bezzwłocznie zostać zaspokojona. Uzupełniająco należy w tym miejscu dodatkowo zauważyć, że żądanie strony nie ograniczało się do przyznania świadczenia w kwocie odpowiadającej wysokości pobranej pożyczki, lecz obejmowało żądanie pokrycia poniesionych kosztów dwóch pogrzebów w całości, pomimo że strona otrzymała z tego tytułu dwa zasiłki pogrzebowe. Przypomnieć w tym miejscu trzeba, że zgodnie z art. 78 ust. 1 ustawy z 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (t.j. Dz.U. z 2023 r. poz. 1251 ) zasiłek pogrzebowy przysługuje osobie, która pokryła koszty pogrzebu. Uprawnienie do zasiłku pogrzebowego łączy się z poniesieniem kosztów pogrzebu, dlatego jego podstawową funkcją jest funkcja kompensacyjna (Krystyna Kwapisz, Ustawa o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych. Komentarz, Opublikowano: LexisNexis 2013).
Kierując się przedstawioną argumentacją Sąd nie stwierdził zasadności podniesionych w skardze zarzutów naruszenia art. 39 u.p.s., jak również, art. 7, art. 77 § 1, art. 78, art. 80 k.p.a. Zaskarżona decyzja nie narusza również art. 107 § 3 k.p.a., albowiem zawiera niezbędne uzasadnienie faktyczne i prawne.
Z tych względów, działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634) Sąd skargę w całości oddalił.