IV SA/WR 643/23

IV SA/Wr 643/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-06-13
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-16
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Aneta Brzezińska /sprawozdawca/
Anetta Makowska-Hrycyk
Mirosława Rozbicka-Ostrowska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Zaliczka alimentacyjna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1300
art. 5 ust. 3
Ustawa z dnia 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska (sprawozdawca), Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk, Protokolant: Specjalista Magdalena Dworszczak, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 13 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi M.M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 20 lipca 2023 r. nr SKO 4540.12.2023 w przedmiocie uznania za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Wrocławia z dnia 17 maja 2023 r. nr DZSW/FAUD/000504/2023.
Uzasadnienie
Decyzją z 1 września 2022 r. (nr: DZS W/FA/000990/2022) wydaną z upoważnienia Prezydenta Wrocławia, przez Starszego Administratora Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we Wrocławiu ustalono R. C. (przedstawicielowi ustawowemu osoby uprawnionej – L. M.) świadczenie z funduszu alimentacyjnego na rzecz osoby uprawnionej (córki M. M. – L. M.) w kwocie 500 zł miesięcznie na okres od 1 października 2022 r. do 30 września 2023 r. Z pisma komornika sądowego z 30 stycznia 2023 r. (Kmp 98/15) wynika, że M. M. (dalej: skarżący) w okresie 6 miesięcy nie dokonał żadnej wpłaty tytułem alimentów.
W piśmie z 13 października 2022 r. (nr: ZDAL.5123.224.2022.AKr) organ I instancji wezwał skarżącego do złożenia oświadczenia majątkowego w terminie 14 dni od otrzymania wezwania. Jednocześnie organ I instancji pouczył skarżącego, że zarówno niestawienie się w terminie w celu przeprowadzenia wywiadu i złożenia oświadczenia majątkowego, jak i niepodjęcie korespondencji będzie traktowane jako odmowa udzielania wywiadu i złożenia oświadczenia. Pismo to zostało zaadresowane na adres zamieszkania skarżącego "ul. [...]", [...]-[...] W. oraz doręczone zastępczo, w związku z podwójnym awizowaniem. Wobec niezgłoszenia się skarżącego w celu przeprowadzenia wywiadu i niezłożenia przez niego oświadczenia majątkowego, organ I instancji wszczął postępowanie w sprawie uznania skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Następnie pismem z 6 kwietnia 2023 r. (nr: ZDAL.5123.000025.2023.UD.AKr) organ I instancji powiadomił skarżącego o wszczęciu postępowania w sprawie uznania go za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Pismo to zostało zaadresowane na adres skarżącego tj. "ul. [...]", [...]-[...] W. oraz doręczone zastępczo, w związku z podwójnym awizowaniem.
Decyzją z 17 maja 2023 r. (nr: DZSW/FAUD/000504/2023), wydaną z upoważnienia Prezydenta Wrocławia, przez Starszego Administratora w Zespole Dłużników Alimentacyjnych Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we Wrocławiu (dalej: organ I instancji) uznano skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Decyzja została zaadresowana na adres zamieszkania skarżącego "ul. [...]", [...]-[...] W. i doręczona skarżącemu do rąk własnych.
Skarżący odwołał się od tej decyzji, wnosząc o ponowne rozpatrzenie sprawy. W uzasadnieniu odwołania podniósł, że nie otrzymał pisma wzywającego go do stawienia się w celu przeprowadzenia wywiadu, gdyż zostało ono nadane pod niewłaściwy adres. Skarżący załączył niepoświadczoną przez organ kopię pisma, w którym podał jako adres do korespondencji skrytkę pocztową nr [...], [...]-[...] W. Ponadto dołączył do odwołania dowody wpłat dokonanych w dniu 19 czerwca 2023 r. bezpośrednio na rachunek organu z tytułu alimentów za okres 6 miesięcy.
Zaskarżoną decyzją z 20 lipca 2023 r. (nr: SKO 4540.12.2023) Samorządowe Kolegium Odwoławcze we Wrocławiu (dalej: SKO), po rozpatrzeniu odwołania skarżącego od decyzji organu I instancji z 17 maja 2023 r. uznającej skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, utrzymało zaskarżoną decyzję w mocy. W uzasadnieniu decyzji SKO przywołało treść art. 5 ust. 1 i 3 i art. 5b ust. 3a ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów (Dz.U. z 2023 r., poz. 1300 ze zm.; dalej: ustawa) wskazując, że wydanie decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych bezwzględnie poprzedzać powinno stwierdzenie, że dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu i odmawia złożenia oświadczenia majątkowego. Przed wydaniem w tej kwestii decyzji organ powinien zatem wezwać dłużnika do stawienia się w siedzibie organu w celu przeprowadzenia wywiadu i złożenia stosownego oświadczenia. Ponadto, z zebranego materiału dowodowego winno wynikać, jaka jest postawa dłużnika, w szczególności, czy dłużnik świadomie uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu i odmawia złożenia oświadczenia majątkowego.
SKO zauważyło, że – jak wynika z akt sprawy – skarżący został prawidłowo wezwany do dopełnienia obowiązku przeprowadzenia wywiadu i złożenia oświadczenia majątkowego. W szczególności SKO uznało, że brakuje podstaw, by przyjąć, iż organ nie doręczył skarżącemu pisma z 13 października 2022 r. zwierającego stosowne wezwanie. Pismo to zostało zaadresowane na adres jego zamieszkania. Odnosząc się do zarzutu podniesionego w odwołaniu, że skarżący w piśmie z 24 stycznia 2020 r. skierowanym do organu informował organ o innym adresie do korespondencji, SKO zauważyło, iż brakuje dowodów na to, że pismo to zostało wysłane i doręczone organowi. Ponadto skarżący odebrał wysłaną na adres jego zamieszkania przesyłkę zawierającą decyzję z 17 maja 2023 r.
Biorąc natomiast pod uwagę treść odwołania i dołączone dowody wpłat, SKO zauważyło, że do czasu wydania zaskarżonej decyzji, tj. do 17 maja 2023 r. nie była spełniona przesłanka negatywna wydania decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych w postaci wywiązywania się przez dłużnika przez okres ostatnich 6 miesięcy w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów. Ponadto SKO podniosło, że w każdym razie nie stanowi spełnienia tej przesłanki opłacenie już po wydaniu i doręczeniu decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych jednorazowo kwoty odpowiadającej wysokości 50 % alimentów za okres 6 miesięcy. Mając powyższe na względzie, SKO uznało, że zastrzeżenia podniesione w odwołaniu pozostają bez wpływu na rozstrzygnięcie niniejszej sprawy.
Od niniejszej decyzji skarżący wywiódł skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu zarzucając jej naruszenie:
1) art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. poprzez jego zastosowanie i utrzymanie w mocy zaskarżonej decyzji organu I instancji, na skutek błędnego przekonania, iż decyzja organu I instancji została wydana bez naruszenia prawa;
2) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez ocenę części materiału dowodowego dogodnego dla SKO i niewskazanie przyczyn, z powodu których SKO (w składzie którego zasiadał Piotr Lisowski) odmówił wiarygodności i mocy dowodowej załączonemu przez skarżącego dowodowi w postaci decyzji SKO z 3 lipca 2017 r. (składowi SKO przewodniczył Piotr Lisowski), którą w tożsamej sprawie SKO orzekło odmiennie uchylając zaskarżoną decyzję w tym zakresie. Skarżący wskazał nadto na brak pełnego i rzetelnego odniesienia się przez SKO do wszystkich zarzutów wskazanych w odwołaniu z uwzględnieniem dowodów z akt spraw wcześniejszych postępowań, na okoliczność każdorazowego stawiennictwa skarżącego na wezwanie MOPS-u i czynnego uczestnictwa w postępowaniu i pełnej współpracy z organem w celu wyjaśnienia wszystkich okoliczności w sprawie. Skarżący nigdy nie odmówił przeprowadzenia wywiadu, czy złożenia stosownych dokumentów na wezwanie MOPS-u lub złożenia innych informacji w celu wyjaśnienia sprawy. Skarżący podniósł, że jest osobą czynną zawodowo, wychowuje swoją córkę w ramach opieki naprzemiennej (tydzień córka jest u skarżącego, następnie tydzień u matki, która pobiera na dziecko wszelkiego typu świadczenia łącznie z 500+). Skarżący wskazał, że nie otrzymuje żadnych świadczeń na dziecko. Skarżący opłaca córce naukę gry na fortepianie, kupuje ubrania buty i żywność dla córki, finansuje rozrywkę (teatr, kino, wycieczki, muzea, parki rozrywki dla dzieci, od 1 klasy (obecnie córka uczęszcza do 3 klasy), opłaca składki na rodzicielski fundusz klasowy, wycieczki klasowe, dowozi córkę do szkoły (koszty paliwa). Matka dziecka (R. C., która pobiera nadal świadczenia m.in. z FA) nie dokłada się w tym zakresie. W ocenie skarżącego organ nie zbadał sprawy w sposób pełny i rzetelny, nie przeanalizował pism i dokumentów złożonych przez skarżącego do akt sprawy na przestrzeni od 2017 r. do dnia złożenia odwołania na okoliczność jego pozytywnej postawy;
3) art. 7 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i niepodjęcie czynności z urzędu, które są niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy w celu potwierdzenia złożenia przez skarżącego pisma z 24 stycznia 2020 r., w którym to skarżący już w 2020 r. informuje o nowym adresie, na jaki MOPS winien kierować wszelką korespondencję (tj. skr. poczt. [...], [...]-[...] W.) i następnie ponownie informuje MOPS za pośrednictwem jego pracownika w toku wywiadu alimentacyjnego w kwestionariuszu wywiadu alimentacyjnego z 27 października 2021 r. oraz w oświadczeniu z 27 października 2021 r. w miejscu "adres do korespondencji". W aktach sprawy winny znajdować się w/w dokumenty potwierdzające, iż skarżący informował o zmianie adresu do korespondencji na skr. poczt. [...]. [...]-[...] W. już w 2020 r., a następnie 2021 r. co urzędnicy MOPS-u zignorowali, niedopełniając swoich obowiązków służbowych i wysłali wezwania w sprawie na nieaktualny adres do wysyłki korespondencji bezpodstawnie wskazując, iż doszło rzekomo do prawidłowego doręczenia, a skarżący rzekomo uchyla się od obowiązku (przeprowadzenia wywiadu) - narażając skarżącego na negatywne konsekwencje prawne, mimo spełnienia przez niego obowiązku z art. 44 k.p.a. Oba zatem pisma (wezwania) z MOPS, których mowa w decyzji MOPS i SKO inicjujące postępowanie w sprawie nie zostały doręczone skarżącemu w sposób prawidłowy zgodnie z przepisami k.p.a. Co za tym idzie skarżący nie mógł i nie został pouczony o konsekwencjach niestawienia się na wywiad, bowiem nie otrzymał w/w pism przez co nie mógł się zapoznać z ich treścią, jak i z pouczeniem o konsekwencjach niestawienia się w MOPS we wskazanym celu. Prawidłowe pouczenie w tym zakresie może nastąpić, z chwilą zapoznania się z nim (tj. fizycznego odbioru przesyłki, a nie w przypadku fikcji doręczenia) bo skarżący, nie mógł znać treści pisma i pouczenia, którego fizycznie nigdy nie otrzymał na wskazany wcześniej przez niego adres do korespondencji;
4) art. 8 § 2 k.p.a. i art. 9 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie mimo prawomocnego orzeczenia SKO we Wrocławiu z 3 lipca 2017 r. (SKO 4317/103/17) oraz art. 10 § 1 k.p.a. poprzez uniemożliwienie skarżącemu czynnego udziału w zainicjowanym przez MOPS postępowaniu poprzez celowe lub błędne niezawiadomienie o nim skarżącego na wskazany przez niego adres do korespondencji;
5) art. 12 k.p.a. w zw. z art. 7 k.p.a poprzez jego niezastosowanie i brak wnikliwego działania w celu dojścia do prawdy obiektywnej i art. 14 § 2 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie i niewezwanie skarżącego telefonicznie w zaistniałych okolicznościach (powstałych na skutek nieprawidłowego doręczenia korespondencji przez MOPS);
6) art. 44 k.p.a. poprzez uznanie, iż pisma, o których mowa w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji, datowane w szczególności od 13 października 2022 r. rzekomo zostały prawidłowo doręczone, podczas gdy skarżący wielokrotnie informował MOPS pisemnie, ale i osobiście podczas wywiadu już w roku 2020 r. o zmianie adresu — wskazując adres do korespondencji: skr. poczt. [...], "ul. [...]", [...]-[...] W. Dowodzi tego pismo skarżącego z 24 styczna 2020 r. lewy górny narożnik, oraz potwierdzenie nadania wskazanym nowym adresem. Skarżący wywiązał się tym samym z obowiązku określonego w art. 41 kpa, a co zostało przez pracowników MOPS-u zignorowane;
7) art. 5 ust. 3a w zw. z art. 5 ust. 3, art. 8b ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów poprzez uznanie skarżącego za dłużnika alimentacyjnego uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych mimo, iż w rzeczywistości alimentuje córkę w formie pieniężnej i wywiązuje się ze zobowiązań alimentacyjnych za okres ostatnich 6 miesięcy w wysokości co najmniej 50% bieżącej kwoty alimentów.
W odpowiedzi na skargę SKO we Wrocławiu wniosło oddalenie skargi, podtrzymując dotychczasową argumentację.
W aktach sprawy – przedłożonych przez organ I instancji na wezwanie Sądu z 30 listopada 2023 r., jak również przedłożonych przez skarżącego w ślad za pismem z 7 stycznia 2024 r. (doręczonemu organowi przez Sąd w formie elektronicznej, k. 52 akt sądowych) – znajduje się pismo skarżącego z 24 stycznia 2020 r. skierowane do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we Wrocławiu, z którego wynika, że skarżący wskazał organowi zmianę adresu "ul. [...]", [...]-[...] W. – na adres korespondencyjny skr. poczt. [...], [...] – [...] W., z dopiskiem, iż "wszelką korespondencję proszę kierować wyłącznie na ww. adres korespondencyjny". Pismo to wpłynęło do organu 2 lutego 2021 r. (pieczęć potwierdzająca datę wpływu, z dopiskiem nr 482 +załączniki). Niniejszy adres (skr. poczt. [...], [...] – [...] W.) widnieje również w oświadczeniu skarżącego z 27 stycznia 2021 r. (data wpływu do organu nastąpiła 28 października 2021 r.).
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Uprawnienia wojewódzkich sądów administracyjnych, określone między innymi art. 1 § 1 i § 2 ustawy z 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn.: Dz.U. z 2021 r. poz. 137) oraz art. 3 § 1 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn.: Dz.U. z 2023 r. poz. 1634); dalej: p.p.s.a., sprowadzają się do kontroli działalności administracji publicznej pod względem zgodności z prawem, tj. kontroli zgodności zaskarżonego aktu z przepisami postępowania administracyjnego, a także prawidłowości zastosowania i wykładni norm prawa materialnego.
Jednocześnie, zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Sąd obowiązany jest zatem dokonać oceny zgodności z prawem zaskarżonej decyzji także wtedy, gdy dany zarzut nie został podniesiony w skardze.
Skarga jest uzasadniona, gdyż decyzje obu instancji zostały wydane z naruszeniem prawa materialnego i procesowego uzasadniającym wyeliminowanie je z obrotu prawnego. Przedmiotem kontroli w rozpatrywanej sprawie były rozstrzygnięcia dotyczące uznania skarżącego za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
Materialnoprawną podstawę do wydania decyzji w tym przedmiocie stanowiły przepisy ustawy z 7 września 2007 r. o pomocy osobom uprawnionym do alimentów, (Dz.U. z 2023 r., poz. 1300 ze zm.); dalej: ustawa, a w szczególności przepisy art. 5 ust. 3 i ust. 3a tej ustawy, określające przesłanki uznania dłużnika alimentacyjnego za dłużnika uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
Przepis art. 5 ust. 3 ustawy wymienia pozytywne przesłanki, od wystąpienia których ustawodawca uzależnił – wszczęcie postępowania – stanowiąc, że w przypadku gdy dłużnik alimentacyjny uniemożliwia przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego lub odmówił:
1) złożenia oświadczenia majątkowego,
2) zarejestrowania się w powiatowym urzędzie pracy jako bezrobotny albo poszukujący pracy w terminie wyznaczonym przez organ właściwy dłużnika,
3) bez uzasadnionej przyczyny, w rozumieniu przepisów o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, przyjęcia propozycji odpowiedniego zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, wykonywania prac społecznie użytecznych, prac interwencyjnych, robót publicznych, prac na zasadach robót publicznych albo udziału w szkoleniu, stażu lub przygotowaniu zawodowym dorosłych, - organ właściwy dłużnika wszczyna postępowanie dotyczące uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych.
Przepis art. 5 ust. 3a ustawy określa z kolei negatywną przesłankę uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, wskazując, że decyzji o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych nie wydaje się wobec dłużnika alimentacyjnego, który przez okres ostatnich 6 miesięcy wywiązywał się w każdym miesiącu ze zobowiązań alimentacyjnych w kwocie nie niższej niż 50% kwoty bieżąco ustalonych alimentów.
Co istotne, wydanie decyzji SKO, prowadzi do wystąpienia negatywnych konsekwencji dla dłużnika alimentacyjnego, albowiem na podstawie art. 5 ust. 3b pkt 1 i 2 ustawy, gdy wydana w tym przedmiocie decyzja stanie się ostateczna, organ właściwy składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 ustawy z 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny (Dz.U. z 2022 r. poz. 1138) oraz po uzyskaniu z centralnej ewidencji kierowców informacji, że dłużnik alimentacyjny posiada uprawnienie do kierowania pojazdami, kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego wraz z odpisem tej decyzji.
Zważywszy zatem na przytoczoną regulację stwierdzić należy, że ustalenia dokonywane w toku postępowania poprzedzającego wydanie decyzji o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych mają doniosłe znaczenie. W orzecznictwie sądowym wskazuje się powszechnie, że prowadzą one bowiem nie tylko do zakwalifikowania dłużnika alimentacyjnego do określonej kategorii dłużników, ale powodują również dalsze, poważne konsekwencje prawne. Sformułowanie zawarte w art. 5 ust. 3b ustawy: "jeżeli decyzja o uznaniu dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych stanie się ostateczna, organ właściwy dłużnika kieruje wniosek do starosty o zatrzymanie prawa jazdy dłużnika alimentacyjnego oraz składa wniosek o ściganie za przestępstwo określone w art. 209 § 1 Kodeksu karnego", jak też sformułowanie zawarte w art. 5 ust. 5 ustawy: "starosta wydaje decyzję o zatrzymaniu prawa jazdy", są bowiem jednoznaczne. Wskazane zapisy ustawy nie pozostawiają organom żadnego luzu decyzyjnego, nakazując im określone w ustawie działania.
W orzecznictwie wskazuje się również, że aby uznać daną osobę za uchylającą się od obowiązku alimentacyjnego, muszą istnieć dowody na to, że świadomie i w sposób zamierzony unikała ona współpracy z organami w celu realizacji obowiązków alimentacyjnych. Ostateczna decyzja o uznaniu dłużnika za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych jest bowiem podstawą wniosku o ściganie za przestępstwo niealimentacji określone w art. 209 § 1 Kodeksu karnego. Jest to przestępstwo kierunkowe, popełnione z zamiarem bezpośrednim, tzn. sprawca musi chcieć je popełnić, co dodatkowo przemawia za tym, że po stronie dłużnika, którego organ uznaje za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych musi występować wyjątkowe nagromadzenie złej woli (por. wyrok WSA w Krakowie z 26 listopada 2019 r. III SA/Kr 698/19).
Tym samym bezspornym jest, że postępowanie w sprawie uznania dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań musi zostać przeprowadzone przez organy obu instancji z dużą starannością, w celu ustalenia każdej z niezbędnych dla rozstrzygnięcia sprawy przesłanek. Natomiast Sąd kontrolujący wydane w sprawie decyzje winien mieć możliwość oceny ustaleń organu dokonanych na podstawie przedstawionych w aktach sprawy dowodów.
W ocenie organów obu instancji, w sprawie zaistniała przesłanka, o której stanowi art. 5 ust. 3 ustawy albowiem ich zdaniem skarżący został prawidłowo wezwany do dopełnienia obowiązku przeprowadzenia wywiadu i złożenia oświadczenia majątkowego, lecz obowiązków tych nie wypełnił. W ocenie organów, skarżący, pismem z 13 października 2022 r., został bowiem zawiadomiony o konieczności osobistego stawiennictwa w organie – w terminie 14 dni – celem sporządzenia wywiadu alimentacyjnego i złożenia oświadczenia majątkowego. Korespondencja zawierająca wspomniane pismo wraz z pouczeniem, iż zarówno niestawienie się w terminie w celu przeprowadzenia wywiadu i złożenia oświadczenia majątkowego, jak i niepodjęcia korespondencji będzie traktowane jako odmowa udzielenia i złożenia oświadczenia, została wysłana listem poleconym na adres zamieszkania skarżącego "ul. [...]", [...]-[...] W., ale dwukrotnie awizowana, wróciła do nadawcy. Na tej podstawie organy uznały, że korespondencja została doręczona w trybie zastępczym, na podstawie art. 44 k.p.a. Podobnie kolejne pismo z 6 kwietnia 2023 r. zawierające już zawiadomienie o wszczęciu z urzędu postępowania dotyczącego uznania skarżącego za dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, również zostało wysłane listem poleconym na adres zamieszkania skarżącego, a po okresie awizowania, przesyłka wróciła do nadawcy, jako nieodebrana w terminie. W konsekwencji powyższego i tę korespondencję organy uznały za doręczoną, w trybie zastępczym, na podstawie art. 44 k.p.a.
Zdaniem Sądu z takim stanowiskiem organów nie sposób się jednak zgodzić, gdyż z akt administracyjnych sprawy nie wynika, aby skarżący – przed doręczeniem mu decyzji organu I instancji – rzeczywiście posiadał wiedzę o złożonym wniosku o wszczęciu postępowania i o toczącym się postępowaniu w sprawie uznania go za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych. Kluczowa korespondencja warunkujące możliwość wszczęcia i procedowania w sprawie (czyli: wezwanie organu z 13 października 2022 r. oraz pismo z 6 kwietnia 2023 r. zawierające zawiadomienie o wszczęciu postępowania o uznaniu skarżącego za dłużnika alimentacyjnego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych) nie została bowiem doręczona skarżącemu na właściwy adres. Z akt sprawy, w tym z dokumentacji przedłożonej przez skarżącego w ślad za pismem z 7 stycznia 2023 r. oraz z dokumentacji przedłożonej przez organ I instancji na wezwanie Sądu, wynika bowiem, że skarżący już w piśmie z 24 stycznia 2020 r., które wpłynęło do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we Wrocławiu 2 lutego 2021 r., informował organ o zmianie adresu: "ul. [...]", [...]-[...] W. – na adres korespondencyjny: skrytka pocztowa [...], [...] – [...] W. Pismo skarżącego zawierało ww. adres jako nowy adres do korespondencji oraz dopisek, iż "wszelką korespondencję proszę kierować wyłącznie na w/w adres korespondencyjny". Zmianę adresu – na adres korespondencyjny – skarżący podtrzymał również w oświadczeniu z 27 października 2021 r., doręczonym Miejskiemu Ośrodkowi Pomocy Społecznej we Wrocławiu 28 lutego 2021 r. Nie sposób zatem uznać za SKO, iż w sprawie "brakuje dowodów na to, że pismo zostało wysłane i doręczone organowi", skoro na znajdującym się w aktach sprawy piśmie z 24 stycznia 2020 r. wyraźnie widnieje czerwona pieczątka, potwierdzająca datę jego wpływu do organu 2 lutego 2020 r. (nr 482 + załączniki). Zresztą na marginesie wskazać należy na niekonsekwencję SKO, które z jednej strony wskazało, że w sprawie brakuje dowodów, aby pismo skarżącego zawierające nowy adres do korespondencji (skrytka pocztowa [...], [...] – [...] W.) "zostało wysłane i doręczone" organowi, a z drugiej doręczyło skarżącemu zaskarżoną decyzję z 20 lipca 2023 r. na ten właśnie adres.
W konsekwencji powyższego przyjąć należało, że skoro skarżący już 2 lutego 2021 r. skutecznie poinformował Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we Wrocławiu o zmianie adresu – na adres korespondencyjny (skr. poczt. [...], [...]-[...] W.) wypełniając jednocześnie ciążący na nim obowiązek, o którym mowa w art. 41 § 1 k.p.a., to bezspornie rolą organu inicjującego postępowanie w sprawie było – doręczenie wszelkiej korespondencji w sprawie, a w tym pism z 13 października 2022 r. oraz z 23 marca 2023 r. mających kluczowe znaczenie w sprawie, na ten właśnie adres, jako adres właściwy do korespondencji. Natomiast w konsekwencji braku wywiązania się przez organ z tegoż obowiązku, nie sposób wiązać z doręczeniami tych pism skutku w postaci fikcji doręczenia (art. 44 ust. 4 k.p.a.), tak jak to nieprawidłowo zostało przyjęte w sprawie. Doręczenia te były bowiem, w ocenie Sądu nieskuteczne, gdyż jak wynika z akt administracyjnych sprawy, skarżący w odpowiednim terminie (bezspornie przed datą ziszczenia się skutku doręczenia) o nowym adresie do korespondencji powiadomił właściwy w sprawie organ (Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej we Wrocławiu).
Mając powyższe uchybienia procesowe na uwadze, stwierdzić należało, że organy obu instancji (w konsekwencji) dokonały również nieprawidłowych – bo przedwczesnych z uwagi na nieskuteczność doręczenia skarżącemu pism z 13 października 2022 r. oraz 6 kwietnia 2023 r. – ustaleń dotyczących wystąpienia przesłanek warunkujących możliwość uznania skarżącego za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, o których mowa w art. 5 ust. 3 ustawy, tj. uniemożliwienia przez skarżącego przeprowadzenia wywiadu środowiskowego oraz niezłożenia oświadczenia majątkowego. Podczas gdy przesądzenie o tym, że w sprawie ziściły się ww. przesłanki byłoby możliwe tylko wówczas gdyby pomimo stosownych wezwań, skierowanych na prawidłowy adres (skr. poczt. [...], [...]-[...] W.) i skutecznie doręczonych skarżącemu – skarżący w sposób świadomy i zamierzony (celowy) uniemożliwił przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego oraz nie złożył ww. oświadczenia. Innymi słowy, aby móc przyjąć zaistnienie ww. przesłanek (powodujących tak dalekosiężne dla skarżącego konsekwencje prawne), niezbędnym było, aby skarżący jeszcze przed wydaniem decyzji o uznaniu go za uchylającego się od zobowiązań alimentacyjnych, posiadał wiedzę o toczącym się postępowaniu w sprawie. Co jak zostało już wywiedzione – wbrew twierdzeniom organów – nie miało miejsca w sprawie skarżącego i jako takie stanowiło wystarczającą podstawę uchylenia decyzji organów obu instancji.
W konsekwencji powyższego – w ocenie Sądu – w sprawie doszło również do naruszenia art. 6, art. 8, jak i art. 12 k.p.a. w stopniu mającym istotny wpływ na rozstrzygnięcie. Zdaniem Sądu, przepisy kodeksu postępowania administracyjnego regulujące doręczanie przesyłek, winny być bowiem interpretowane w sposób zgodny z zasadami ogólnymi postępowania administracyjnego, tj. z art. 7, 8 i 9 k.p.a., które stanowią, że organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują działania mając na uwadze, m.in. słuszny interes obywateli. Prowadzą postępowanie w sposób budzący zaufanie jego uczestników do władzy publicznej, są obowiązane do należytego i wyczerpującego informowania stron o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków. Czuwają, aby strony i inni uczestnicy nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c) p.p.s.a. w zw. z art. 135 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji wyroku. Zgodnie zaś z art. 153 p.p.s.a., organy ponownie rozpoznając sprawę, uwzględnią wskazania Sądu i wezwą skarżącego do stawienia się w siedzibie organu w celu przeprowadzenia wywiadu i złożenia stosownego oświadczenia – tym razem dokonując doręczeń na właściwy adres korespondencyjny – a dopiero po ewentualnym stwierdzeniu wystąpienia przesłanek, o którym mowa w art. 5 ust. 3 ustawy, wydadzą stosowne decyzje w sprawie skarżącego