IV SA/Wr 617/22

IV SA/Wr 617/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2023-05-11
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2022-10-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Alojzy Wyszkowski /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Administracyjne postępowanie
Sygn. powiązane
I OSK 1842/23 - Wyrok NSA z 2024-08-06
I OZ 6/23 - Postanowienie NSA z 2023-01-25
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 775
art. 7, art. 11, art. 77 par. 1, art. 80, art. 107 par. 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska, Sędziowie: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka-Ostrowska, Sędzia WSA Alojzy Wyszkowski (sprawozdawca), Protokolant: Referent Przemysław Pawłowski, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 27 kwietnia 2023 r. sprawy ze skargi A. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 25 lipca 2022 r. nr SKO 4310/80/22 w przedmiocie odmowy zwolnienia z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu (dalej: Kolegium lub organ odwoławczy) z dnia 25 lipca 2022 r., nr SKO 4310/80/22 utrzymująca w mocy wydaną z upoważnienia Prezydenta Wrocławia, decyzję Zastępcy Kierownika Działu Pomocy Instytucjonalnej w Miejskim Ośrodku Pomocy Społecznej we Wrocławiu (dalej: organ I instancji) z dnia 30 maja 2022 r. (MOPS/DPIN/ODM/412/12/5/2022/1) o odmowie zwolnienia A. M. (dalej: strona, skarżący) z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt W. B. w domu pomocy społecznej.
Z akt sprawy wynika, że W. B. - wstępna strony przebywała w Domu Pomocy Społecznej we Wrocławiu przy [...] [...] od dnia 23 maja 2016 r. do dnia 22 listopada 2020 r.
Jednocześnie organ I instancji wydał w dniu 27 lutego 2020 r. (MOPS/DPIN/412/12/ODP/2020/5) decyzję ostateczną, na mocy której skonkretyzował obowiązek strony w zakresie wysokości opłaty za pobyt wstępnej w domu pomocy społecznej w okresie od dnia 1 października 2018 r. do dnia 1 maja 2019 r.
Ponieważ strona nie wywiązywała się z ponoszenia ustalonej w drodze decyzji opłaty, organ I instancji wydał w dniu 7 stycznia 2021 r. (MOPS/DPIN/412/12/2021/5) decyzję, na mocy której ustalił zobowiązanie do zwrotu przez stronę kwoty 11 097,67 zł z tytułu należności podlegających zwrotowi, zastępczo wniesionych przez Gminę Wrocław. Decyzja ta została jednak uchylona na mocy decyzji SKO we Wrocławiu z dnia 25 marca 2021 r. (SKO 4310/17/21) i sprawa została przekazana do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Z akt sprawy wynika jednocześnie, że nie została dotąd wydana ostateczna decyzja w przedmiocie zwrotu przez stronę należności podlegających zwrotowi, zastępczo wniesionych przez Gminę Wrocław w związku z niewywiązaniem się strony z wnoszenia opłat za pobyt podopiecznej w domu pomocy społecznej. Nadto, jak wynika z akt sprawy, strona złożyła w dniu 12 stycznia 2021 r. wniosek, datowany na 6 stycznia 2021 r., o zwolnienie z obowiązku ponoszenia opłat za pobyt wstępnej w domu pomocy społecznej.
Następnie organ I instancji wydał decyzję z dnia 4 maja 2021 r., na mocy której odmówił zwolnienia strony z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt wstępnej w domu pomocy społecznej, argumentując swoje rozstrzygnięcie tym, że możliwość złożenia takiego wniosku nie dotyczy opłat, które gmina wniosła zastępczo.
Decyzja ta została uchylona na mocy decyzji SKO we Wrocławiu z dnia 17 sierpnia 2021 r. (SKO 4310/51/21), wobec czego sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. Po kolejnym ponownym rozpatrzeniu sprawy, organ I instancji wydał decyzję z dnia 23 grudnia 2021 r., na mocy której ponownie odmówił zwolnienia strony z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt wstępnej w domu pomocy społecznej. Także ta decyzja została uchylona na mocy decyzji SKO (decyzja z dnia 28 lutego 2022 r., SKO 4310/23/22) i sprawę przekazano do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji, wskazując na konieczność uwzględnienia nowej regulacji prawnej.
Ponownie rozpatrując sprawę, organ I instancji zawiadomił stronę o konieczności aktualizacji jej sytuacji życiowej, wskazując na nowy termin załatwienia sprawy do dnia 31 maja 2022 r. Następnie w piśmie z dnia 28 kwietnia 2022 r., doręczonym w dniu 4 maja 2022 r., powiadomiono stronę o terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w dniu 18 maja 2022 r. w godz. od 12:00 do 14:30. Jednocześnie w piśmie tym poinformowano stronę o skutkach niepoddania się wywiadowi środowiskowemu oraz skutkach nienawiązania z organem kontaktu w celu ustalenia innego terminu przeprowadzenia wywiadu w miejscu zamieszkania lub w formie rozmowy telefonicznej. Jak wynika z adnotacji urzędowej, w wyznaczonym przez organ terminie wywiad nie został przeprowadzony z powodu nieobecności strony w miejscu zamieszkania. Wnioskodawca nie skontaktował się także z organem w celu zmiany terminu przeprowadzenia wywiadu.
Następnie organ I instancji wydał decyzję z dnia 30 maja 2022 r., na mocy której odmówił zwolnienia strony z obowiązku ponoszenia opłaty za pobyt wstępnej w domu pomocy społecznej, argumentując swoje rozstrzygnięcie tym, że strona nie współpracuje z organem w ustaleniu jej sytuacji życiowej oraz okoliczności niezbędnych dla rozpoznania wniosku.
W odwołaniu sporządzonym przez profesjonalnego pełnomocnika skarżący wniósł o zmianę wydanej decyzji i zwolnienie w całości z opłaty za pobyt wstępnej w domu pomocy społecznej ewentualnie uchylenie decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia.
Decyzji zarzucił naruszenie art. 10 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2020 r., poz. 256 ze zm. - dalej: k.p.a.) uzasadniając, że został pozbawiony możliwości czynnego udziału w postępowaniu, nie został powiadomiony przez organ prowadzący postępowanie o terminie zapoznania się z materiałem dowodowym i możliwości wypowiedzenia ewentualnie zgłoszenia żądań.
Podkreślił, że już na wstępie postępowania dostarczył stosowne dokumenty, mimo to sprawa toczy się już długo (1,5 roku), organ kilka razy przeprowadzał wywiady środowiskowe, które wyglądały tak samo i nic nie wnosiły do sprawy. Skarżący musiał zwalniać się z pracy, co było szkodą dla niego. Podniósł, że w toku postępowania organ wszedł w posiadanie numeru kontaktowego do skarżącego i nic nie stało na przeszkodzie aby przeprowadzić kolejny wywiad środowiskowy w formie telefonicznej. Organ prowadzący ani nie przeprowadził wywiadu środowiskowego w dozwolonej formie telefonicznej ani nie umożliwił skarżącemu zapoznania się z aktualnym materiałem dowodowym. Organ wykorzystał pierwszą, nadarzającą się okazję aby wydać decyzję odmowną, pozbawiając skarżącego uprawnień, jakie daje art. 10 k.p.a.
Po rozpatrzeniu sprawy w trybie odwoławczym – zaskarżoną decyzją – SKO utrzymało w mocy decyzję organu I instancji.
Według Kolegium organ I instancji nie ustalił aktualnej sytuacji życiowej strony oraz nie uzyskał ewentualnych dokumentów wskazujących na np. wystąpienie okoliczności, o których mowa w art. 64 pkt 7 lub art. 64a z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j. Dz. U. z 2021 r. poz. 2268 ze zm. - dalej u.p.s.), gdyż - z powodu braku współdziałania strony z organem - nie doszło do przeprowadzenia ze stroną rodzinnego wywiadu środowiskowego w terminie wyznaczonym przez organ. Strona nie skorzystała także z możliwości ustalenia innego dogodnego dla niego terminu przeprowadzenia z nim wywiadu środowiskowego czy też ustalenia innej formy wywiadu (telefonicznej). O możliwościach takich został poinformowany przez organ. Jak wynika z treści odwołania, skarżący kwestionuje potrzebę przeprowadzenia z nim kolejnego wywiadu środowiskowego, twierdząc że dostarczył już wcześniej wystarczające dokumenty i informacje. Jednak w opinii organu znajdujące się w aktach sprawy oświadczenia odwołującego się nie są wystarczające dla przyjęcia wniosku, że w niniejszej sprawie wystąpiły okoliczności z art. 64 pkt 7 u.p.s.
Jednocześnie Kolegium podkreśliło, że ustalenie aktualnej sytuacji rodzinnej, alimentacyjnej, zdrowotnej, majątkowej, dochodowej i materialnej osoby wnoszącej o zwolnienie na podstawie art. 64 u.p.s. jest koniecznym elementem prowadzonego w tej sprawie postępowania. Ponadto, w związku ze zmianą obowiązujących w tym zakresie przepisów (od dnia 27 stycznia 2022 r.), celowe było dokonanie dodatkowych, nieobjętych wcześniejszymi wywiadami, ustaleń.
Zdaniem Kolegium udział strony w postępowaniu toczącym się na podstawie ustawy o pomocy społecznej ma szczególnie doniosłe znaczenie. W art. 11 ust. 2 u.p.s. postanowiono, że brak współdziałania osoby lub rodziny z pracownikiem socjalnym lub asystentem rodziny, o którym mowa w przepisach o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, w rozwiązywaniu trudnej sytuacji życiowej, odmowa zawarcia kontraktu socjalnego, niedotrzymywanie jego postanowień, nieuzasadniona odmowa podjęcia zatrudnienia, innej pracy zarobkowej przez osobę bezrobotną lub nieuzasadniona odmowa podjęcia lub przerwanie szkolenia, stażu, przygotowania zawodowego w miejscu pracy, wykonywania prac interwencyjnych, robót publicznych, prac społecznie użytecznych, a także odmowa lub przerwanie udziału w działaniach w zakresie integracji społecznej realizowanych w ramach Programu Aktywizacja i Integracja, o których mowa w przepisach o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, lub nieuzasadniona odmowa podjęcia leczenia odwykowego w zakładzie lecznictwa odwykowego przez osobę uzależnioną mogą stanowić podstawę do odmowy przyznania świadczenia, uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia lub wstrzymania świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. Stosowanie tego mechanizmu w przypadku osoby ubiegającej się o zwolnienie z opłaty za pobyt małżonka, zstępnego lub wstępnego w domu pomocy społecznej jest zatem spójne systemowo z całością regulacji ustawowych.
Kolegium stwierdziło, że skarżący uniemożliwiając przeprowadzenie z nim wywiadu środowiskowego, nie dopełnił obowiązku współdziałania z organem w rozwiązaniu jego trudnej sytuacji życiowej. Przeprowadzenie wywiadu jest, jak wynika z powyższych przepisów, koniecznym elementem postępowania w sprawie przyznania wsparcia (świadczenia) polegającego na zwolnieniu z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt osoby (wstępnego lub zstępnego) w domu pomocy społecznej. Z akt sprawy wynika jednocześnie, że skarżący świadomie utrudnia przeprowadzenie z nim wywiadu środowiskowego. Organ natomiast dopełnił wszelkich starań, by ustalić termin przeprowadzenia tego wywiadu oraz poinformować o wyznaczonym terminie stronę.
W skardze skarżący wniósł o zmianę zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania organowi I instancji. Jako podstawę zaskarżenia decyzji wskazał naruszenie prawa procesowego i przepisów Konstytucji RP.
W odpowiedzi na skargę Kolegium wniosło o jej oddalenie. Podtrzymało stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga podlega uwzględnieniu.
Zgodnie z treścią art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w związku z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tj. Dz. U. z 2022 r. poz. 329 - dalej: p.p.s.a), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach owej kontroli sąd administracyjny nie przejmuje sprawy administracyjnej do jej końcowego załatwienia, lecz ocenia, czy przy wydawaniu zaskarżonego aktu (decyzji lub postanowienia) nie naruszono reguł postępowania administracyjnego i czy prawidłowo zastosowano prawo materialne.
Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Uchylenie zaskarżonej decyzji w całości albo w części następuje w przypadku stwierdzenia przez sąd naruszenia przepisów prawa materialnego, jeżeli miało ono wpływ na wynik sprawy lub naruszenia przepisów prawa procesowego, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy, a także dając podstawę do wznowienia postępowania (art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a.). Natomiast w razie nieuwzględnienia skargi, sąd skargę oddala odpowiednio w całości albo w części (art. 151 p.p.s.a.). Ponadto należy wskazać, że zgodnie z art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W niniejszej sprawie przedmiotem skargi jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 25 lipca 2022 r. utrzymująca w mocy decyzję organu I instancji w przedmiocie odmowy zwolnienia skarżącego z opłaty za pobyt wstępnej w domu pomocy społecznej.
Dokonując kontroli zaskarżonej decyzji w zakreślonych powyżej granicach Sąd stwierdził, że przedmiotowa decyzja oraz poprzedzająca ją decyzja organu I instancji o odmowie zwolnienia skarżącego z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej wstępnej naruszają prawo w stopniu, który w świetle powołanego art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) p.p.s.a. uzasadnia ich uchylenie w całości.
Zaskarżona decyzja została wydana w oparciu o przepisy ustawy o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 64 u.p.s. osoby wnoszące opłatę lub obowiązane do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej można zwolnić z tej opłaty częściowo lub całkowicie, na ich wniosek, po przeprowadzeniu rodzinnego wywiadu środowiskowego, w szczególności jeżeli:
1) wnoszą opłatę za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce;
2) występują uzasadnione okoliczności, zwłaszcza długotrwała choroba, bezrobocie, niepełnosprawność, śmierć członka rodziny, straty materialne powstałe w wyniku klęski żywiołowej lub innych zdarzeń losowych;
3) małżonkowie, zstępni, wstępni utrzymują się z jednego świadczenia lub wynagrodzenia;
4) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko;
5) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty lub jej rodzic przebywała w rodzinie zastępczej, rodzinnym domu dziecka lub placówce opiekuńczo-wychowawczej, na podstawie orzeczenia sądu o ograniczeniu władzy rodzicielskiej osobie kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańcowi domu;
6) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty przedstawi wyrok sądu oddalający powództwo o alimenty na rzecz osoby kierowanej do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu;
7) osoba obowiązana do wnoszenia opłaty wykaże, w szczególności na podstawie dokumentów dołączonych do wniosku, rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty.
Zgodnie z art. 64a u.p.s. osobę obowiązaną do wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej zwalnia się całkowicie z tej opłaty, na jej wniosek, pod warunkiem że przedstawi prawomocne orzeczenie sądu o pozbawieniu tego mieszkańca władzy rodzicielskiej nad tą osobą i oświadczy, że władza rodzicielska nie została przywrócona lub prawomocne orzeczenie sądu o skazaniu tego mieszkańca za umyślne przestępstwo ścigane z oskarżenia publicznego popełnione na szkodę osoby obowiązanej do wnoszenia opłaty, jej zstępnego, małoletniego lub pełnoletniego nieporadnego ze względu na wiek, stan psychiczny lub fizyczny rodzeństwa lub jej rodzica, chyba że skazanie uległo zatarciu. Zwolnienia te obejmują zstępnych osoby zwolnionej z opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej.
Brzmienie przywołanego powyżej art. 64 u.p.s. potwierdza uznaniowy charakter wydawanego na jego podstawie rozstrzygnięcia o zwolnieniu osoby z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej w całości lub w części. Oznacza to, że wybór sposobu załatwienia tego rodzaju wniosku zależy wyłącznie od woli organu właściwego do ustalenia tej opłaty, co nie może jednak oznaczać dowolności wydanego w wyniku jego rozpatrzenia rozstrzygnięcia. Wyjaśnić przy tym należy, że sądowa kontrola decyzji w sprawie zwolnienia z przedmiotowej opłaty, a więc opartych na uznaniu administracyjnym, jest ograniczona wyłącznie do oceny, czy w sprawie zachodzą warunki materialnoprawne uzasadniające skorzystanie przez organ administracji z przysługujących mu uprawnień oraz czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. W wypadku postępowań prowadzonych w oparciu o art. 64 u.p.s. wydanie rozstrzygnięcia na podstawie tego przepisu powinno być bowiem poprzedzone wyjaśnieniem okoliczności sprawy w zakresie sytuacji rodzinnej i dochodowej wnioskodawcy, w szczególności zaś przesłanek wymienionych w pkt 1-7 tego przepisu, oraz jej analizą z zachowaniem wymogów proceduralnych przewidzianych w Kodeksie postępowania administracyjnego. Organ powinien zatem szczegółowo rozważyć kwestię istnienia bądź nieistnienia w konkretnej sprawie szczególnych okoliczności uzasadniających skorzystanie z omawianej instytucji oraz okoliczności uzasadniające zakres jej ewentualnego zastosowania, co następnie powinno znaleźć odzwierciedlenie w uzasadnieniu decyzji.
Dokonując analizy akt kontrolowanej sprawy z perspektywy powołanych regulacji, Sąd przede wszystkim nie podziela stanowiska Kolegium, że w okolicznościach rozpatrywanej sprawy zgromadzony w sprawie materiał dowodowy motywował wydanie decyzji o odmowie zwolnienia skarżącego z opłaty za pobyt jego wstępnej w domu pomocy społecznej i w związku z tym zachodziły podstawy do utrzymania w mocy tej decyzji przez organ odwoławczy na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a.
Podkreślić należy, że na tle art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a. zarówno w doktrynie, jak i orzecznictwie przyjęto, że tego rodzaju rozstrzygnięcie zapada wówczas, gdy organ odwoławczy w wyniku ponownego rozpoznania sprawy, stosownie do art. 15 k.p.a., uzna, że decyzja organu pierwszej instancji jest zgodna z prawem. Innymi słowy – wtedy, gdy podziela stanowisko organu pierwszej instancji co do prawidłowości rozstrzygnięcia sprawy (zob. np. W. Chróścielewski, J. P. Tarno, P. Dańczak, Postępowanie administracyjne i postępowanie przed sądami administracyjnymi, Warszawa 2021, s. 233).
Jednocześnie zauważyć należy, że w postępowaniu odwoławczym obowiązują te same zasady co w postępowaniu przed organem pierwszej instancji, w zakresie zebrania całego materiału dowodowego i jego pełnej oceny (art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a.), uwzględniającej znaczenie i wartość dowodów dla toczącej się sprawy wskazując, którym dowodom organ przyznał rację, a którym odmówił (art. 80 k.p.a.). Organ zobowiązany jest przy tym odnieść się do zarzutów i argumentacji strony zawartych w odwołaniu. Niedoniesienie się do tych argumentów jest naruszeniem art. 7 k.p.a., zgodnie z którym organy administracji publicznej w toku postępowania stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli (por. wyrok WSA w Gliwicach z dnia 22 października 2018 r., sygn. akt IV SA/Gl 384/18, www.orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej jako: CBOSA).
Dokonując oceny zaskarżonej decyzji z punktu widzenia powyższych podstawowych zasad postępowania administracyjnego (zasad kształtujących właściwy przebieg postępowania wyjaśniającego) Sąd stwierdził, że w kontrolowanej sprawie organy nie sprostały powyższym obowiązkom, a w konsekwencji w sprawie doszło do naruszenia przepisów postępowania.
W świetle powyższego, skoro postępowanie w przedmiocie zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej stanowi odrębne postępowanie administracyjne, to z chwilą złożenia wniosku przez osobę ubiegającą się o to zwolnienie powinno zostać uruchomione właśnie takie postępowanie, którego niezbędnym elementem zgodnie z treścią powołanego wyżej art. 64 u.p.s. jest przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Ustalenia wynikające z tego środka dowodowego pozwalają organowi orzekającemu w sprawie ustalić czy w sytuacji życiowej, rodzinnej i dochodowej osoby wnioskującej o zwolnienie zachodzą okoliczności uzasadniające całkowite lub częściowe zwolnienie z odpłatności.
Odmowę zwolnienia skarżącego z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej stanowił brak jego współdziałania z organem bowiem nie doszło do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego w wyznaczonym przez organ terminie celem ustalenia aktualnej sytuacji życiowej strony, w szczególności wystąpienia okoliczności, o których mowa w art. 64 pkt 7 lub art. 64a u.p.s. Dokonanie nowych ustaleń pomimo, że organ dysponował materiałami z wcześniej przeprowadzonych wywiadów było celowe ze względu na zmianę obowiązujących przepisów (od 27 stycznia 2022 r.).
Zgromadzony w sprawie materiał dowodowy wskazuje na następująca sekwencję zdarzeń. Organ wystosował do skarżącego pismo z dnia 28 kwietnia 2022 r., informujące o konieczności aktualizacji jego sytuacji i wzywające do kontaktu z pracownikiem socjalnym w terminie 3 dni celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Jednocześnie wskazano, że w przypadku braku kontaktu termin wywiadu środowiskowego wyznaczono na dzień 18 maja 2022 r. oraz, że niepoddanie się wywiadowi środowiskowemu w wyznaczonym przez organ terminie i brak kontaktu w celu ustalenia innego terminu w miejscu zamieszkania lub w formie rozmowy telefonicznej, będzie równoznaczne w skutkach z niewyrażeniem zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Powyższe wezwanie doręczono pełnomocnikowi skarżącego w dniu 4 maja 2022 r. Z adnotacji urzędowej dokonanej przez pracownika socjalnego w dniu 20 maja 2022 r. wynika, że pracownik ten w wyznaczonym dniu na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego nie zastał skarżącego w jego mieszkaniu. Wskazano, że ani skarżący ani jego pełnomocnik nie skontaktowali się telefonicznie z organem w celu wyznaczenia innego terminu wywiadu środowiskowego. W konsekwencji, w dniu 30 maja 2022 r. organ I instancji wydał decyzję odmawiającą skarżącemu całkowitego zwolnienia z ponoszenia opłaty za pobyt wstępnej w domu pomocy społecznej.
Uzasadnienie braku współdziałania skarżącego z organem budzi jednak zastrzeżenia. Organ poinformował skarżącego pisemnie o wyznaczeniu terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Mimo braku reakcji ze strony skarżącego z akt sprawy nie wynika aby organ podjął jakąkolwiek dodatkową próbę kontaktu ze stroną. Dysponując telefonem kontaktowym do skarżącego (co wynika z odwołania) mógł skontaktować się ze skarżącym telefonicznie i ustalić dogodny dla strony termin wywiadu. Nic nie stało też na przeszkodzie aby organ prowadzący postępowanie ponowił zawiadomienie o wyznaczeniu terminu wywiadu. Co więcej, organ odwoławczy w zaskarżonej decyzji nie odniósł się w żaden sposób do zarzutów odwołania w zakresie możliwości przeprowadzenia wywiadu w formie telefonicznej.
Odmowa skarżącemu zwolnienia z opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej była zatem przedwczesna. Tym samym doszło w sprawie do pozbawienia strony czynnego udziału w toku prowadzonego postępowania administracyjnego (art. 10 § 1 k.p.a.), które to naruszenie pozbawiło skarżącego możliwości wykazania, zarówno przed organem I instancji, jak i przed Kolegium, że istnieją przesłanki do zwolnienia skarżącego z opłaty za pobyt wstępnej w domu pomocy społecznej. W tym zakresie podkreślenia wymaga, że w orzecznictwie sądów administracyjnych ugruntowany został pogląd, który Sąd rozpoznający niniejszą skargę w pełni podziela, że naruszenie art. 10 § 1 k.p.a., które miało wpływ na wynik sprawy i które uzasadnia uchylenie zaskarżonej decyzji z tego powodu, to naruszenie uprawnień strony, które powoduje, że wydana została decyzja o odmiennej treści niż gdyby została wydana po przedstawieniu swojego stanowiska przez stronę. Innymi słowy, do tego rodzaju naruszenia dochodzi, gdy strona zostaje pozbawiona możliwości wyrażenia stanowiska, które miałoby wpływ na wynik sprawy. Inaczej mówiąc naruszenie art. 10 § 1 k.p.a. może stanowić podstawę uchylenia decyzji jedynie wówczas, gdy strona wykaże, że naruszenie to miało wpływ na wynik sprawy w takim zakresie, że gdyby do takiego uchybienia nie doszło, wynik sprawy byłby odmienny (por. wyroki NSA z 16 grudnia 2020 r., II OSK 1767/18; z 16 kwietnia 2021 r., I OSK 212/21; z 22 kwietnia 2021 r., II OSK 2046/18; z dnia 27 października 2021 r., III OSK 4262/21, pub. CBOIS). W niniejszej sprawie skarżący wykazał, że został pozbawiony możliwości wyrażenia stanowiska, które miałoby wpływ na wynik sprawy.
Reasumując, należy przyznać, że wprawdzie to na organie ciąży obowiązek przeprowadzenia postępowania, zgromadzenia i wszechstronnego rozważenia materiału dowodowego, jednak nie wyłącza to ani inicjatywy dowodowej strony, ani jej powinności współdziałania z organem w taki sposób, aby cel postępowania, to jest dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego i załatwienie sprawy, przy uwzględnieniu interesu społecznego i słusznego interesu obywateli (art. 7 k.p.a.), został osiągnięty. Współdziałanie z organem ma istotne znaczenie w tych obszarach, w których możliwości ustalenia stanu faktycznego przez organ są ograniczone, a uzyskanie materiału dowodowego, tak jak w badanej sprawie, jest uzależnione od aktywności strony. W okolicznościach rozpoznawanej sprawy to jednak organ w toku całego postępowania poprzedzającego wydanie decyzji nie stworzył stronie wszelkich możliwości do przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, co dało podstawę do wydania decyzji odmownej. Uwzględniając całokształt podjętych przez organ czynności nie sposób uznać, że skarżący uchylał się od współpracy, gdyż organ wcześniej przeprowadzał wywiady środowiskowe (27 kwietnia 2021 r., 8 grudnia 2021 r.).
Powyższe oznacza, że zarówno zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja zostały wydane z naruszeniem art. 7, art. 77 § 1, art. 80 oraz art. 107 § 3 k.p.a., uchybienia te miały przy tym istotny wpływ na wynik postępowania, wobec czego koniecznym było ich wyeliminowanie z obrotu prawnego.
Ponownie prowadząc postępowanie organ zobowiązany będzie uwzględnić wskazania niniejszego wyroku i rozpoznać wniosek skarżącego o zwolnienie z opłaty. Po rozpatrzeniu wniosku organ swoje stanowisko uzasadni w sposób odpowiadający wymogom wynikającym z art. 107 § 3 k.p.a.
Mając powyższe na uwadze Sąd, działając na podstawie art. 145 § 1 lit. c oraz art. 135 p.p.s.a. orzekł jak w sentencji wyroku.