I OSK 1383/23

I OSK 1383/23 - Wyrok NSA
Data orzeczenia
2024-06-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-06-13
Sąd
Naczelny Sąd Administracyjny
Sędziowie
Jerzy Siegień /przewodniczący/
Jolanta Rudnicka
Marek Stojanowski /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Sygn. powiązane
II SA/Bd 1086/22 - Wyrok WSA w Bydgoszczy z 2022-12-20
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Oddalono skargę kasacyjną
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 615
art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b, art. 24 ust. 4, art. 27 ust. 5 pkt 3
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - tj.
Dz.U. 2021 poz 735
art. 77 § 1 w  zw. z art. 7
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - tekst jedn.
Dz.U. 2022 poz 329
art. 184 w zw. z art. 193
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi  - t.j.
Sentencja
Naczelny Sąd Administracyjny w składzie: Przewodniczący: Sędzia NSA Jerzy Siegień Sędziowie: Sędzia NSA Marek Stojanowski (spr.) Sędzia NSA Jolanta Rudnicka po rozpoznaniu w dniu 28 czerwca 2024 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Ogólnoadministracyjnej skargi kasacyjnej A.C. od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Bydgoszczy z dnia 20 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Bd 1086/22 w sprawie ze skargi A.C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku z dnia 5 września 2022 r., nr KO.411.1315.2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę kasacyjną.
Uzasadnienie
Zaskarżonym wyrokiem z 20 grudnia 2022 r., sygn. akt II SA/Bd 1086/22, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Bydgoszczy oddalił skargę A.C. (dalej również: "wnioskodawczyni", "skarżąca", "skarżąca kasacyjnie", "strona") na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Włocławku (dalej również: "organ odwoławczy", "organ II instancji", "SKO", "Kolegium") z 5 września 2022 r., nr KO.411.1315.2022 w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego.
Skargę kasacyjną od powyższego wyroku wniosła A.C. reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, kwestionując go w całości i zarzucając Sądowi I instancji:
I. naruszenie prawa materialnego, tj.:
1. art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej: "uśr", "ustawa"), poprzez jego błędną wykładnię polegającą na uznaniu za niemożliwe przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku o wydanie orzeczenia o niepełnosprawności (tj. zgodnie z art. 24 ust. 2 uśr) w sytuacji, w której w okresie od 1 października 2021 r. do 6 czerwca 2022 r. pozostawała w mocy decyzja przyznająca skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego;
2. art. 24 ust. 4 uśr, poprzez jego błędne zastosowanie i uznanie, że skarżącej zostało prawidłowo przyznane prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na czas określony, mimo
że niepełnosprawny legitymuje się właściwym orzeczeniem o niepełnosprawności wydanym na stałe, która to okoliczność nie została przez organy administracji ustalona w związku ze wskazanymi poniżej naruszeniami prawa procesowego;
3. art. 27 ust. 5 pkt 3 uśr, poprzez jego błędną wykładnię, polegającą na uznaniu za niemożliwe przyznania świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w sytuacji, w której w okresie od 1 grudnia 2021 r. do 6 czerwca 2022 r. pozostawała w mocy decyzja przyznająca skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, podczas gdy to rolą organu administracji jest znalezienie takiego rozwiązania procesowego, które umożliwiłoby jej skorzystanie z prawa wyboru świadczenia rodzinnego, które chce pobierać, aby możliwe było przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od miesiąca złożenia wniosku;
II. naruszenie prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na rozstrzygnięcie w sprawie, tj.:
1. art. 134 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r., poz. 329 ze zm., dalej: "ppsa"), poprzez jego niewłaściwe zastosowanie, objawiające się pominięciem okoliczności legitymowania się przez niepełnosprawnego orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji od 2003 r. i nieuwzględnieniem przy wyrokowaniu naruszenia przepisów prawa procesowego przez organy administracji w postępowaniu dowodowym, czego skutkiem jest pozostanie w mocy decyzji administracyjnej wprost naruszającej przepisy procedury administracyjnej w postępowaniu dowodowym;
2. art. 151 ppsa, poprzez bezzasadne oddalenie skargi, w sytuacji, gdy zaskarżona decyzja naruszała art. 77 § 1 w zw. z art. 7 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2021 r., poz. 735 ze zm., dalej: "kpa"), poprzez jego błędne zastosowanie, objawiające się niewyczerpującym zebraniem materiału dowodowego w sprawie w zakresie legitymowania się przez niepełnosprawnego P.C. orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS, mimo znajdujących się w aktach sprawy dokumentów jednoznacznie na taką okoliczność wskazujących, w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy, co powinno było skutkować jej uchyleniem na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c ppsa.
W uzasadnieniu środka zaskarżenia przedstawiono argumentację na poparcie ww. zarzutów.
Wskazując na powyższe wniesiono o:
1. przeprowadzenie na podstawie art. 106 § 3 w zw. z art. 193 ppsa dowodu uzupełniającego z dokumentów, tj.: orzeczenia lekarskiego z 2 czerwca 2003 r. i zaświadczenia ZUS z 22 września 2022 r., na wykazanie okoliczności legitymowania się przez niepełnosprawnego orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji wydanym na stałe, co z kolei powodować powinno przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na czas nieokreślony; 2. uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i rozpoznanie skargi na podstawie art. 188 ppsa; 3. ewentualnie uchylenie zaskarżonego wyroku w całości i przekazanie sprawy do ponownego rozpoznania sądowi I instancji na podstawie 185 § 1 ppsa; 4. zasądzenie na rzecz skarżącej zwrotu kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Odpowiedzi na skargę kasacyjną nie wniesiono.
Naczelny Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Stosownie do art. 183 § 1 ppsa, Naczelny Sąd Administracyjny rozpoznaje sprawę w granicach skargi kasacyjnej, bierze jednak z urzędu pod rozwagę nieważność postępowania. W analizowanej sprawie przesłanki nieważności postępowania sądowoadministracyjnego wskazane enumeratywnie w art. 183 § 2 ppsa, nie występują. Z tego względu Naczelny Sąd Administracyjny przy rozpoznaniu sprawy związany był granicami skargi kasacyjnej. Granice te wyznaczone są wskazanymi w środku zaskarżenia podstawami, którymi może być naruszenie prawa materialnego przez jego błędną wykładnię lub niewłaściwe zastosowanie (art. 174 pkt 1 ppsa), a także naruszenie przepisów postępowania, jeżeli uchybienie to mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 174 pkt 2 ppsa).
Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym na podstawie art. 182 § 2 ppsa, ponieważ skarżąca kasacyjnie zrzekła się rozprawy, a strona przeciwna, w terminie czternastu dni od dnia doręczenia odpisu środka zaskarżenia, nie zażądała jej przeprowadzenia.
Skarga kasacyjna nie zawiera usprawiedliwionych podstaw.
W środku zaskarżenia sformułowano tak zarzuty naruszenia przez Sąd Wojewódzki prawa materialnego (art. 174 pkt 1 ppsa) jak i procesowego (art. 174 pkt 2 ppsa).
Istotą zaistniałego w sprawie sporu jest odpowiedź na pytanie, czy należało przyznać skarżącej kasacyjnie prawo do świadczenia pielęgnacyjnego – od dnia złożenia wniosku o jego ustalenie - bezterminowo, w sytuacji, gdy miała ona wcześniej przyznany i był przez nią pobierany specjalny zasiłek opiekuńczy. Sporne jest zatem, czy w okresie od 1 grudnia 2021 r. do momentu uchylenia decyzji przyznającej stronie specjalny zasiłek opiekuńczy, doszło do zbiegu świadczeń konkurencyjnych na zasadach określonych w uśr, a strona nie dokonała wyboru na podstawie art. 27 ust. 5 pkt 3 ustawy.
Złożony środek zaskarżenia obejmuje również żądanie ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego bezterminowo. Argumentację w tym zakresie oparto zaś na treści dołączonej do skargi kasacyjnej kopii zaświadczenia ZUS Oddział w Toruniu z 22 września 2022 r. o przyznaniu niepełnosprawnemu mężowi strony, renty z tytułu całkowitej niezdolności do pracy od 1 maja 2003 r. – na stałe.
Rozstrzygnięcie powyższych kwestii wypada poprzedzić przybliżeniem okoliczności faktycznych sprawy.
Pismem z 28 grudnia 2021 r. (wpływ do organu: 29 grudnia 2021 r.), skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem. W pkt 3 ww. wniosku zawarto oświadczenie, że: "w przypadku wydania decyzji przyznającej w/w świadczenie pielęgnacyjne z dniem jej wydania wnoszę o uchylenie decyzji dotyczącej przyznania specjalnego zasiłku opiekuńczego". 15 lutego 2022 r. Prezydent Miasta Włocławek (dalej również: "Prezydent", "organ I instancji") dokonał sprawdzenia w Elektronicznym Krajowym Systemie Monitoringu o Niepełnosprawności (dalej: "EKSMOoN") danych w odniesieniu osoby niepełnosprawnej. Na tej podstawie ustalił, że P.C., na mocy orzeczenia z 24 listopada 2021 r. uznany został za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym do 30 listopada 2024 r. (dane te są zgodne z treścią orzeczenia o niepełnosprawności dołączonego do wniosku strony).
Pismem z 21 stycznia 2022 r. Prezydent wezwał wnioskodawczynię do złożenia deklaracji o bezwarunkowej rezygnacji z prawa do przyznanego jej specjalnego zasiłku opiekuńczego (jako świadczenia konkurencyjnego). W oświadczeniu datowanym na 7 lutego 2022 r. skarżąca, reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, wskazała, że nie zrezygnuje z prawa do ww. zasiłku do momentu uzyskania potwierdzenia, że spełnia wszystkie pozostałe przesłanki do przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego. W stanowiącym odpowiedź na powyższe stanowisko zawiadomieniu z 15 lutego 2022 r. organ I instancji stwierdził, że wnioskująca nie spełnia wymogu z art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr, gdyż jest małżonką niepełnosprawnego i nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Decyzją z 14 marca 2022 r., nr SP000578.2022 Prezydent odmówił skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, za podstawę rozstrzygnięcia przyjmując: art. 17 ust. 1 lit. b uśr (związany z datą powstania niepełnosprawności podopiecznego), art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a uśr (brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności współmałżonka) oraz art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr (zbieg świadczenia ze specjalnym zasiłkiem opiekuńczym).
Aktem z 4 maja 2022 r., wydanym w konsekwencji rozpatrzenia odwołania wnioskodawczyni, Kolegium – na podstawie art. 138 § 2 kpa – uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia Prezydentowi. W uzasadnieniu wskazało, że organ I instancji zobowiązany jest do oceny złożonego wniosku w kontekście wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., K 38/14, wprowadzającego wymóg równego traktowania opiekunów dorosłych osób niepełnosprawnych i determinującego zakres badania przesłanek przyznania świadczenia, z wyłączeniem części art. 17 uśr uznanej za niekonstytucyjną.
SKO zanegowało również przyjętą przez organ I instancji wykładnię art. 17 ust. 5 pkt 2a uśr, wskazując, że norma ta nie ma zastosowania w sprawie.
Oświadczeniem z 24 maja 2022 r., złożonym w odpowiedzi na wezwanie Prezydenta z 13 maja 2022 r., wnioskodawczyni wskazała, że rezygnuje ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, "(...) od miesiąca złożenia wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego." Realizując tak wyrażoną wolę strony, Prezydent aktem z 7 czerwca 2022 r. uchylił własną decyzję z 21 grudnia 2021 r., na mocy której skarżąca nabyła prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego. Pismem z 20 czerwca 2022 r. A.C. zrzekła się prawa do wniesienia odwołania od ww. decyzji.
Organ I instancji ponownie negatywnie odniósł się do wniosku skarżącej o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego - decyzją z 19 lipca 2022 r., nr SP858.2022. W uzasadnieniu wydanego rozstrzygnięcia powielił argumentację jak w decyzji własnej z 14 marca 2022 r. W ocenie Prezydenta, przeszkodą do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego nadal były wskazywane wcześniej przesłanki z art. 17 ust. 1b uśr i art. 17 ust. 5 pkt 2a uśr.
Kolegium aktem z 4 lipca 2022 r., uchyliło akt organu I instancji w całości i przyznało skarżącej świadczenie pielęgnacyjne od 7 czerwca 2022 r. do 30 listopada 2024 r., w wysokości: 1) od 7 czerwca 2022 r. do 30 czerwca 2022 r. – 1695, 20 zł; 2) od 1 lipca 2022 r. do 30 listopada 2024 r. – 2119 zł miesięcznie. Nie podzieliło przy tym argumentacji Prezydenta w zakresie oceny daty powstania niepełnosprawności podopiecznej, ponownie powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 oraz przyjętej przez ten organ wykładni art. 17 ust. 5 pkt 2a uśr, w zakresie konieczności posiadania przez wnioskującą orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Organ odwoławczy wskazał również, że w związku ze skuteczną rezygnacją ze specjalnego zasiłku opiekuńczego, ustąpiła - stanowiąca kolejną, wskazaną przez organ I instancji, przyczynę odmowy ustalenia prawa do świadczenia - przesłanka "negatywna" określona w art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr. Wyjaśnił również, że decyzją Prezydenta z 7 czerwca 2022 r., uchylono skarżącej prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, wobec czego od tej daty nie dochodziło do zbiegu świadczeń. Wskazał, że prawo do wnioskowanej formy pomocy z uśr zostało przyznane czasowo (do 30 listopada 2024 r.) – zgodnie ze złożonym orzeczeniem o niepełnosprawności, zaś jej wysokość określono stosownie do ogłoszonych w drodze obwieszczenia przez właściwego do spraw zabezpieczenia społecznego w Dzienniku Urzędowym Rzeczypospolitej Polskiej "Monitor Polski" na rok 2022.
Powyższe okoliczności stały u podstaw decyzji Kolegium, następnie zaaprobowanej wyrokiem Sądu Wojewódzkiego.
Również Naczelny Sąd Administracyjny podziela ww. stanowisko.
W tym miejscu zauważenia wymaga, że przyznając świadczenia rodzinne, organ ocenia spełnienie warunków ich przysługiwania na dzień podejmowania rozstrzygnięcia. W sytuacji więc, gdy – w momencie wydawania decyzji – jeden z warunków przysługiwania prawa do danego świadczenia rodzinnego nie jest spełniony, organ jest nie tylko uprawniony, lecz wręcz zobowiązany uwzględnić daną okoliczność. Taka właśnie sytuacja miała miejsce w analizowanej sprawie – w zakresie czasookresu ustalenia wnioskowanego prawa.
Bezspornym jest, że wnioskiem z 28 grudnia 2021 r. skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem. Do wniosku załączyła m.in. kopię – wydanego 24 listopada 2021 r. orzeczenia o stopniu niepełnosprawności nr 15562/09/VI – ważnego do 30 listopada 2024 r. W pkt 3 wniosku strona zawarła oświadczenie o warunkowej rezygnacji z pobieranego na datę złożenia żądania specjalnego zasiłku opiekuńczego. Następnie, w odpowiedzi na wezwanie Prezydenta do wyboru jednego ze świadczeń, wnioskująca jasno wskazała, że z ww. zasiłku nie zrezygnuje. Konsekwencją m.in. powyższego była negatywna dla strony decyzja organu I instancji z 14 marca 2022 r., nr SP000578.2022.
W tym miejscu zauważyć należy, że przed wydaniem odmownej decyzji organu I instancji skarżąca została poinformowana o aktualizacji negatywnej przesłanki ustalenia prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w postaci zbiegu świadczeń konkurencyjnych. O swoich prawach i obowiązkach była bowiem pouczona już w dacie składania wniosku (w druku wniosku) oraz w wystosowanym do niej przez ponownie rozpoznający sprawę organ I instancji - w piśmie z 25 stycznia 2022 r. - stanowiącym wezwanie do rezygnacji ze specjalnego zasiłku opiekuńczego. Miała więc świadomość kolizji konkurencyjnych form pomocy. Ponadto, podczas całego postępowania administracyjnego oraz sądowoadministracyjnego, skarżąca była reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika, który posiada stosowną wiedzę i uprawnienia, aby udzielić jej wyczerpującej informacji w zakresie przesłanek warunkujących przyznanie świadczenia (w tym o konieczności wyboru pomiędzy świadczeniami o charakterze konkurencyjnym).
Z powołanego wyżej stanu faktycznego sprawy oraz norm uśr jasno wynika, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego (art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr), uprawnionemu może przysługiwać wyłącznie jedno z nich. Wykluczona jest bowiem możliwość równoczesnego ustalenia prawa obu świadczeń na ten sam okres. Skarżąca mogła więc domagać się od organu ustalenia prawa do jednej, wybranej przez siebie, formy pomocy.
Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru o którym mowa w art. 27 ust. 5 uśr, jest jednoczesne wyłączenie z obrotu decyzji ustalającej dla wnioskodawcy prawo do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. W sytuacji, gdy strona miała więc ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, warunkiem skutecznego ubiegania się o świadczenie pielęgnacyjne było dokonanie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 uśr oraz rezygnacja z przysługującego jej i pobieranego zasiłku – poprzez wyraźne zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia – i w konsekwencji wyeliminowanie z obrotu prawnego decyzji o jego przyznaniu. Powyższe nastąpiło z 7 czerwca 2022 r., w dacie uchylenia decyzji Prezydenta 21 grudnia 2021 r., nr SZO000158.2021 w przedmiocie specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Stosownie do art. 24 ust. 2 uśr, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Podkreślić jednak należy – co zauważył również Sąd I instancji – że zasady wyrażonej w art. 24 ust. 2 uśr nie można traktować jako bezwzględnego nakazu. Norma ta ma bowiem charakter procesowy, a więc pełni funkcję służebną względem norm materialnoprawnych. W konsekwencji jej zastosowanie nie może prowadzić do modyfikacji, czy pominięcia przepisów materialnoprawnych. Oznacza to, że przyznając świadczenia rodzinne (tu świadczenie pielęgnacyjne), organ był zobowiązany wyeliminować sytuację jednoczesnego pobierania przez wnioskodawczynię specjalnego zasiłku opiekuńczego oraz świadczenia pielęgnacyjnego – a taka sytuacja miałaby miejsce, gdyby świadczenie zostało przyznane od daty wcześniejszej, niż moment wyłączenia z obiegu decyzji Prezydenta z 21 grudnia 2021 r. o przyznaniu prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego.
Zgodzić się w tym miejscu również należy z Sądem Wojewódzkim, który wskazał, że art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr określa zasadę, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do ww. zasiłku, gdyż nie ma możliwości korzystania z kilku różnych form pomocy z uśr jednocześnie. Zasadnym również było stwierdzenie, że art. 27 ust. 5 ustawy potwierdza, że uprawnionemu przysługuje jedno z tych świadczeń – zgodnie z jego wyborem – na okres, od którego wyeliminowany zostanie zbieg uprawnień. Z art. 24 ust. 2 uśr, regulującego okresy zasiłkowe wynika, że prawo do świadczeń rodzinnych ustala się począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami – w sprawie jest to miesiąc określony ustaniem prawa do pobieranego zasiłku. Skoro zaś – jak wskazano wyżej – nie jest możliwe kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i specjalnego zasiłku opiekuńczego, a warunkiem przyznania "nowego" świadczenia jest rezygnacja z uprzednio przyznanej na ten sam cel formy pomocy, okres na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego nie jest determinowany jedynie datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale wiąże się też z terminem obowiązywania dotychczasowego, zbieżnego uprawnienia.
Z akt sprawy wynika, że skutecznego oświadczenia w zakresie rezygnacji z zasiłku skarżąca dokonała dopiero pismem z 25 maja 2022 r. – pismo złożone przez nią w tej dacie było jasne i nie pozostawiało organowi pola do powzięcia wątpliwości w kwestii woli skarżącej. W związku z powyższym, w przypadku gdy do dnia wydania decyzji o uchyleniu prawa do specjalnego zasiłku pielęgnacyjnego był on skarżącej wypłacany, uznać należy, że decyzja SKO, utrzymana następnie w obrocie prawnym wyrokiem Sądu Wojewódzkiego, była prawidłowa.
Nieuprawnione tym samym było formułowanie w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b uśr, gdyż organ odwoławczy podjął decyzję z 5 września 2022 r. nie dopuszczając do kumulacji konkurencyjnych praw. Pozbawione podstaw jest również zarzucane pominięcie przez organy - przynależnego skarżącej z mocy art. 27 ust. 5 uśr – prawa do wyboru świadczenia względniejszego. Bez wątpienia strona została poinformowana o swoim uprawnieniu i w maju 2022 r. dokonała skutecznej rezygnacji z zasiłku.
W tej sytuacji uznać należy, że zarzuty materialnoprawne, zawarte w pkt 1 i 3 skargi kasacyjnej, są pozbawione podstaw.
Za chybiony również uznał Naczelny Sąd Administracyjny wskazany w pkt 2 środka zaskarżenia zarzut naruszenia art. 24 ust. 4 uśr. W myśl ww. normy, prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się na czas nieokreślony, chyba że orzeczenie o niepełnosprawności lub orzeczenie o stopniu niepełnosprawności zostało wydane na czas określony. W przypadku wydania orzeczenia o niepełnosprawności lub orzeczenia o stopniu niepełnosprawności na czas określony prawo do zasiłku pielęgnacyjnego lub świadczenia pielęgnacyjnego ustala się do ostatniego dnia miesiąca, w którym upływa termin ważności orzeczenia.
Z akt administracyjnych sprawy, a w szczególności ze złożonego przez wnioskodawczynię orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności z 24 listopada 2021 r. oraz ze sporządzonego przez organ I instancji wydruku z EKSMOoN, jasno wynika data obowiązywania opisywanego dokumentu (do 30 listopada 2024 r.). W tej sytuacji, organ – działając na podstawie dokumentacji akt sprawy i w zgodzie z przywołaną powyżej normą uśr – ograniczył okres przyznania świadczenia pielęgnacyjnego do ww. daty. Zauważyć w tym miejscu należy, że ani w trakcie postępowania przed organami administracji, ani też przed Sądem Wojewódzkim, skarżąca nie podnosiła ww. zarzutu i nie kwestionowała zasadności ustalenia daty skrajnej prawa do wnioskowanego świadczenia. Wskazywała jedynie naruszenia materialnoprawne w zakresie art. 17 i art. 27 uśr – podnoszone w zarzutach skargi do WSA.
Nieuprawnionym jest więc formułowanie w skardze kasacyjnej zarzutu naruszenia przez WSA w Bydgoszczy art. 24 ust. 4 uśr oraz związanych z powyższą argumentacją naruszeń art. 134 § 1 ppsa oraz art. 151 ppsa w zw. z art. 7, art. 77 § 1 kpa (wskazanych w obrębie art. 174 pkt 2 ppsa). Trudno bowiem – jak tego chce skarżąca kasacyjnie w złożonym środku zaskarżenia wyroku – przyznać walor słuszności żądaniu od Sądu Wojewódzkiego wydania zaleceń w zakresie przeprowadzania "(...) dodatkowego postępowania dowodowego w zakresie ustalenia, czy niepełnosprawny faktycznie legitymuje się innym niż złożone w sprawie orzeczenie o niepełnosprawności MZON z dnia 24.11.2021", w sytuacji, gdy zarzut taki nie był przed Sądem I instancji podnoszony i przez niego oceniany. Jeżeli strona jest w posiadaniu dokumentacji, na podstawie której można stwierdzić, że jej niepełnosprawny mąż legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu znacznym od 2003 r., a w szczególności stosownym orzeczeniem lekarza orzecznika ZUS o niezdolności do samodzielnej egzystencji, wydanym na podstawie art. 13 ust. 5 ustawy z dnia z dnia 17 grudnia 1998 r. o emeryturach i rentach z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych (Dz. U. z 2023 r., poz. 1251 ze zm.) – traktowanym na równi z orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 5 pkt 1a ustawy z dnia 27 sierpnia 1997 roku o rehabilitacji zawodowej i społecznej oraz zatrudnianiu osób niepełnosprawnych – Dz. U. z 2024 r., poz. 44) - nie ma przeszkód prawnych, by skarżąca przedłożyła je organowi wraz z kolejnym wnioskiem o przyznanie świadczenia na dalszy okres.
W skardze kasacyjnej sformułowano również wniosek o przeprowadzenie dowodów z załączonych do niej (niepoświadczonych za zgodność z oryginałem) kserokopii: odpisu orzeczenia lekarskiego z 2 czerwca 2003 r. i zaświadczenia ZUS Oddział w Toruniu z 22 września 2022 r., "na wykazanie okoliczności legitymowania się przez niepełnosprawnego orzeczeniem o niezdolności do samodzielnej egzystencji wydanym na stałe, co z kolei powodować powinno przyznanie skarżącej prawa do świadczenia pielęgnacyjnego na czas nieokreślony."
Zgodnie z art. 106 § 3 ppsa: "Sąd może z urzędu lub na wniosek stron przeprowadzić dowody uzupełniające z dokumentów, jeżeli jest to niezbędne do wyjaśnienia istotnych wątpliwości i nie spowoduje nadmiernego przedłużenia postępowania w sprawie." Z normy tej wynika, że podstawą orzekania dla sądu administracyjnego jest cały materiał faktyczny i dowodowy sprawy, zgromadzony w postępowaniu przed organem administracji (por. art. 133 § 1 ppsa). Poza tym sąd bierze pod uwagę fakty powszechnie znane (art. 106 § 4 ppsa) oraz może wziąć pod uwagę dowody uzupełniające z dokumentów (art. 106 § 3 ppsa). Zakres postępowania dowodowego jest zatem wyznaczony podstawową funkcją sądowej kontroli administracji, tj. oceną z punktu widzenia legalności zaskarżonego aktu lub czynności (zob.: K. Sobieralski, Z problematyki postępowania rozpoznawczego przed sądem administracyjnym, ST 2002, nr 7-8, s. 51, czy A. Hanusz, Dowód z dokumentu w postępowaniu przed sądami administracyjnymi, PiP 2009, nr 2, s. 45). Przeprowadzenie dowodu, na podstawie art. 106 § 3 ppsa, w postępowaniu przed Naczelnym Sądem Administracyjnym, który – co wskazano na wstępie – jest związany granicami skargi kasacyjnej, jest dopuszczalne jeżeli zostaną uwzględnione zarzuty procesowe dotyczące wadliwego ustalenia stanu faktycznego przez organ administracji lub wadliwej oceny ustalenia tego stanu faktycznego przez Sąd I instancji. Tylko w takim przypadku mogą bowiem pojawić się istotne wątpliwości, które należy wyjaśnić. W rozpoznawanej sprawie, jak już wcześniej wskazano, zarzutu takiego skutecznego nie postawiono. Przedstawiona wraz ze środkiem zaskarżenia wyroku WSA dokumentacja pozostaje, w ocenie Sądu kasacyjnego, bez wpływu na treść rozstrzygnięcia sprawy. Na marginesie wskazać należy, że forma złożonych dowodów - w postaci niepoświadczonych przez profesjonalnego pełnomocnika za zgodność z oryginałem kopii pisma ZUS i kopii odpisu orzeczenia lekarskiego – nie jest prawidłowym sposobem składania dokumentacji do akt sprawy.
Mając powyższe na uwadze, Naczelny Sąd Administracyjny uznał skargę kasacyjną za pozbawioną usprawiedliwionych podstaw i na podstawie art. 184 w zw. z art. 182 § 2 i 3 ppsa, orzekł jak w sentencji.
Uzasadnienie wyroku zostało sporządzone zgodnie z art. 193 in fine ppsa.