IV SA/WR 611/23

IV SA/Wr 611/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-06-12
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-10-02
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Gabriel Węgrzyn /przewodniczący/
Katarzyna Radom
Marta Pająkiewicz-Kremis /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 901
art. 61 ust. 2e i ust. 2f
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn, Sędziowie Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca), Sędzia WSA Katarzyna Radom, Protokolant sekretarz sądowy Katarzyna Kiermacka, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 12 czerwca 2024 r. sprawy ze skargi A.B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 24 lipca 2023 r. nr SKO 4103/742/2023 w przedmiocie ustalenia opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
Uzasadnienie
Decyzją z dnia 22 maja 2023 r. (nr MOPS/2S4010/000026/2023) Prezydent Miasta Wałbrzycha ustalił A. B. wysokość opłaty za pobyt ojca M. B. w Domu Opieki H. w H. w kwocie 2.349,25 zł miesięcznie od dnia 1 maja 2023 r. do dnia 30 kwietnia 2024 r. Podstawę prawną wydanej decyzji stanowił art. 60, art. 61 ust. 1 pkt 2, ust. 2 pkt 2 lit. a i ust. 2e ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. z 2023 r. poz. 90, dalej: u.p.s.).
Zgodnie z treścią decyzji, w związku z przebywaniem M. B. Domu Opieki Św. J. dla osób przewlekle somatycznie chorych w H. na podstawie decyzji kierującej z dnia 22 lutego 2017 r. (nr MOPS/4072/000040/2017) oraz decyzji z dnia 4 października 2018 r. (MOPS/4072/000369/2018) o odpłatności naliczonej zgodnie z art. 61 ust.2 pkt. 1 u.p.s. zachodzi konieczność ustalenia opłaty za pobyt pensjonariusza w DPS. Zgodnie z Zarządzeniem nr 36/2022 Starosty Ząbkowickiego z dnia 29 grudnia 2022 r. średni miesięczny koszt utrzymania w Domu Opieki Św. J. w H. od 1 stycznia 2023 r. wynosi 5150,00 zł. Opłata wnoszona przez pana M. B. w wysokości 451,50 zł miesięcznie nie pokrywa całości za pobyt w domu pomocy społecznej. Pozostałą kwotę 4698,50 zł miesięcznie pokrywa Gmina Wałbrzych.
Z ustaleń poczynionych przez organ wynika, że strona jest córką pensjonariusza a jednocześnie, jedną z dwóch osób zobowiązanych do jego alimentacji. Z tego względu, pismem z dnia 10 marca 2023 r. organ wszczął z urzędu postępowanie w sprawie ustalenia stronie odpłatności za pobyt ojca w domu pomocy społecznej, wskazując skutki prawne odmowy przeprowadzenia wywiadu środowiskowego cz. II (tzw. wywiad alimentacyjny).
Z uwagi na to, że pracownik socjalny Ośrodka nie zastał strony w miejscu zamieszkania, a na pisemne wezwanie organu strona nie zareagowała, zawiadomieniem z dnia 21 kwietnia 2023 r. zakończono postępowanie. W piśmie tym jednocześnie strona została pouczona, iż w terminie 7 dni od dnia jego doręczenia, ma prawo wypowiedzieć się co do zebranych dowodów i materiałów oraz zgłoszonych żądań. Nadto, że w przypadku nieskorzystania z niniejszych uprawnień, organ ustali odpłatność w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszona przez mieszkańca. Wobec braku jakiejkolwiek reakcji strony , na tle tych faktów organ pierwszej instancji przyjął, że występujące w sprawie okoliczności uniemożliwiające przeprowadzenie wywiadu wskazują na brak zgody strony na przeprowadzenie wywiadu rodzinnego oraz ustalenie odpłatności w drodze umowy. A zatem, na ziszczenie się przesłanki z art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. e u.p.s. Z tych względów, w powołaniu na art. 61 ust. 2 pkt 2 lit. e u.p.s. opłatę za pobyt ojca w w/w domu pomocy organ ustalił stronie w kwocie 2349,25 zł. miesięcznie.
W odwołaniu od tej decyzji strona podniosła, że mniej więcej od czwartego roku życia nie ma z ojcem żadnego kontaktu. Jest on dla niej obcym człowiekiem. Niezależnie od tego rodzaju argumentu zaakcentowała, że nie stać jej na pokrycie kosztów do jakich została zobowiązana na mocy kwestionowanej decyzji. Jak wskazała, pracuje na niepełny etat (3/4 etatu). Mieszka u swojego konkubenta. Ma na utrzymaniu siedmioletnie dziecko.
Decyzją z dnia 24 lipca 2023 r. (nr SKO 4103/742/2023), Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu (dalej: SKO, organ drugiej instancji), działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2023 r. poz. 901, dalej: k.p.a.) oraz art. 60, art. 61 i art. 64 u.p.s., uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i orzekło w ten sposób, że ustalono stronie opłatę za pobyt ojca w DPS-ie w kwocie 2.349,25 zł miesięcznie, od dnia 1 maja 2023 r. do dnia 31 grudnia 2023 r.
W treści uzasadnienia organ drugiej instancji wskazał, że strona jest osobą wymienioną w art. 61 ust. 1 pkt 2 lit. b u.p.s., a zatem należy do kręgu osób obowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt ojca w domu pomocy społecznej.
Podtrzymując stanowisko organu pierwszej instancji w zakresie wystąpienia przesłanek do zastosowania art. 61 ust. 2e u.p.s. SKO akcentowało, że strona pomimo otrzymania (w dniu 15 marca 2023 r.) pisma organu z dnia 10 marca 2023 r. w którym została pouczona o konsekwencjach odmowy zawarcia umowy oraz odmowy przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, nie skontaktowała się z organem celem przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Podobnie, bez reakcji strony pozostawało kolejne pismo organu (z dnia 21 kwietnia 2023 r.), w którym pouczono stronę o zakończeniu postępowania w sprawie ustalenia opłaty za pobyt jej ojca w DPS oraz pouczono o przysługującym prawie zapoznania się ze zgromadzonym w sprawie materiale dowodowym i wypowiedzenia się w sprawie w terminie 7 dni od dnia otrzymania pisma.
Jak na tle tych faktów argumentował organ drugiej instancji, brak nawiązania kontaktu przez stronę z organem pierwszej instancji należy potraktować jako odmowę przeprowadzenia wywiadu i odmowę podpisania umowy. W tej sytuacji ma zastosowanie art. 61 ust. 2e i 2 f u.p.s. Przepis ten stanowi, że opłata powinna być ustalona w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt
Jak dalej argumentowało SKO, organ pierwszej instancji ustalił opłatę strony za pobyt jej ojca w DPS na kwotę 2349,25zł., uwzględniając średni koszt pobytu w DPS w H. 5150zł., wysokość opłaty wnoszonej przez mieszkańca 451,50zł., kwotę jaka pozostała do opłacenia tj. 4698,50zł. oraz to, że jest jeszcze jedna osoba zobowiązana do wnoszenia opłaty. Nieopłaconą część kwoty podzielono proporcjonalnie do ilości osób i strona obowiązana jest ponosić opłatę w wysokości 2349,25zł.( 2349,25zł. : 2 osoby). Sam sposób ustalenia opłaty co do zasady nie budził zastrzeżeń SKO. Natomiast z uwagi na to, że z zarządzenia Starosty Ząbkowickiego nr 36/2022 wynika, że średni koszt pobytu w Domu Pomocy Społecznej w H. wynosi kwotę 5150 zł w 2023 r. (natomiast od stycznia 2024 r. ustalony w/w zarządzeniem Starosty średni koszt pobytu nie będzie obowiązywał), organ drugiej instancji przyjął, że kwota z w/w zarządzenia Starosty może stanowić podstawę dla ustalenia opłaty za pobyt ojca w DPS-ie tylko w 2023 r.
Z tego względu Kolegium uchyliło decyzje i orzekło jest w sentencji.
W skierowanej do sądu administracyjnego skardze na decyzję SKO strona wniosła "o całkowite ściągnięcie z niej obowiązku" uiszczania kwoty wskazanej w decyzji. Zakwestionowała zasadność partycypowania w kosztach pobytu ojca w DPS-ie , wskazując, że jest on osobą, której nie pamięta. Zwróciła nadto uwagę, że nie stać jej na pokrycie tych kosztów. Do skargi dołączyła kserokopię zaświadczenia o swoich zarobkach oraz kserokopię zaświadczenia komornika sądowego na okoliczność prowadzenia na jej wniosek (jako wierzyciela) egzekucji przeciwko M. B. o zapłatę zaległości alimentacyjnych
W odpowiedzi na skargę, SKO w Wałbrzychu wniosło o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga zasługuje na uwzględnienie, aczkolwiek zasadniczo z innych powodów aniżeli wyartykułowane w skardze.
Przedmiotem sądowej kontroli w sprawie jest decyzja ustalająca stronie odpłatność za pobyt ojca w Domu Opieki w H., przy czym, podstawę ustalenia tej odpłatności stanowiły przepisy art. 61 ust. 2e i ust. 2f u.p.s.
Zgodnie z treścią art. 61 ust. 2e u.p.s., w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala, w drodze decyzji, organ gminy właściwej zgodnie z art. 59 ust. 1, w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2.
Z kolei w myśl art. 61 ust. 2f u.p.s., wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia.
W ocenie Sądu, w sprawie doszło do naruszenia tych przepisów poprzez ich błędną wykładnię, mającą wpływ na wynik sprawy, nadto również, nastąpiło naruszenie art. 61 ust. 2e u.p.s. poprzez przedwczesne uznanie, że ziściła się przesłanka do ustalenia stronie odpłatności w trybie tego przepisu.
Porządkująco należy objaśnić, że w przypadku odmowy przez osoby zobowiązane zawarcia umowy w przedmiocie wysokości opłaty za pobyt mieszkańca w domu pomocy społecznej, wysokość opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej ustala organ gminy w decyzji administracyjnej. W tym zakresie należy jednak rozróżnić dwie sytuacje. Pierwszą - uregulowaną w art. 61 ust. 2d u.p.s. - gdy osoby zobowiązane odmawiają zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, ale godzą się na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. W takim przypadku wysokość ich opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej ustala się z uwzględnieniem ograniczeń, o których mowa w ust. 2 pkt 2 i art. 103 ust. 2 u.p.s. Natomiast druga sytuacja - do której nawiązuje art. 61 ust. 2e u.p.s. - wiąże się z odmową zawarcia umowy, wskazanej w art. 103 ust. 2, a także z niewyrażeniem zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Poznaniu z dnia 9 listopada 2023 r. sygn. akt IV SA/Po 635/23). Opłata o jakiej mowa w art. 61 ust. 2e u.p.s. to opłata ustalana w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s. Jak już wspomniano, do ustalenia decyzją opłaty w tej wysokości dochodzi wyłącznie w przypadku odmowy przez osoby, o których mowa w ust. 1 pkt 2, zawarcia umowy, o której mowa w art. 103 ust. 2, oraz niewyrażenia zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Przez taką odmowę, skutkującą brakiem ustalenia sytuacji dochodowej osoby lub osób zobowiązanych, osoby te pozbawione są ochrony przewidzianej zgodnie z art. 61 ust. 2 pkt 2 u.p.s. Ponoszona przez te osoby opłata jest niezależna od osiąganego przez nie dochodu (dochodu na osobę w rodzinie), a jeżeli takich osób jest więcej, ponoszą ją w częściach proporcjonalnych (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2022 r., sygn. akt I OSK 1848/21). Natomiast osoby, które wyraziły zgodę na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, objęte są ochroną, albowiem w ich przypadku, w zależności od wysokości dochodu, albo nie mają obowiązku ponoszenia opłaty, albo ponoszą ją w limitowanej wysokości, albo też przy zawarciu umowy lub w wydanej decyzji możliwe jest uwzględnienie przy zawarciu umowy wysokości dochodów i możliwości ponoszenia opłaty (art. 103 ust. 2 u.p.s.).
Poczynione na gruncie art. 61 ust. 2e u.p.s. rozważania prawne prowadzą do niewątpliwego wniosku (wynikającego już z gramatycznej wykładni tego przepisu), że warunkiem ustalania opłaty w tym trybie wymagane jest stwierdzenie, że osoba zobowiązana (wymieniona wart. 61 ust 1 u.p.s.) nie tylko odmówiła zawarcia umowy, wskazanej w art. 103 ust. 2, ale także nie wyraziła zgody na przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego. Przy czym, kwestia odmowy wyrażenia gody na przeprowadzenie wywiadu alimentacyjnego ma na gruncie tego przepisu znaczenie kluczowe, albowiem jak wskazuje się w piśmiennictwie, priorytetowe potraktowanie przez ustawodawcę trybu umownego. Celem uruchomienia trybu umownego organ powinien zwrócić się do wszystkich osób zobowiązanych do wnoszenia opłaty o jej zawarcie. W tym celu konieczne jest ustalenie w drodze rodzinnego wywiadu środowiskowego sytuacji dochodowej, osobistej, rodzinnej i majątkowej osób zobowiązanych oraz wstępne ustalenie, do jakiej wysokości można obciążyć poszczególne osoby w granicach wyznaczonych ust. 2 pkt 2. Priorytetowe potraktowanie umowy nie wyklucza jednak zastosowania administracyjnego trybu rozstrzygania. Skoro bowiem strony, kierując się swobodą zawierania umów, odmówiłyby jej podpisania lub zgodziły się jedynie na symboliczną opłatę, to realizacja ich ustawowego obowiązku byłaby niemożliwa lub iluzoryczna. Dlatego ustawodawca za konieczne uznał dopuszczenie trybu orzeczniczego w takich przypadkach.
Dotychczasowe uwagi prowadzą do niewątpliwego wniosku, że kwestia spełnienia przesłanek z art. 61 ust. 2e u.p.s. musi być każdorazowo oceniana przez organ administracji publicznej z uwzględnieniem okoliczności konkretnej sprawy.
W ocenie Sądu, analiza akt administracyjnych uprawnia do wniosku, że organ pierwszej instancji (którego stanowisko zaakceptował następnie organ drugiej instancji) przedwcześnie uznał wystąpienie przesłanek prawnych do zastosowania art. 61 ust. 2e u.p.s., z uwagi na odmowę przeprowadzenia przez stronę wywiadu środowiskowego.
Jest niewątpliwe, że wobec otrzymania zawiadomienia organu z dnia 10 marca 2023 r. powinnością strony było skontaktowanie się z organem celem ustalenia terminu przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, który byłby dla niej dogodny. Bezspornie, strona zlekceważyła to wezwanie. Wobec takiej postawy strony organ nie był zwolniony do powinności pisemnego poinformowania strony o wyznaczonym odgórnie terminie przeprowadzenia wywiadu środowiskowego. Dopiero nieusprawiedliwiona nieobecność strony w miejscu zamieszkania w dniu i o godzinie wyznaczonym na przeprowadzenie tej czynności uprawniałaby organ do przyjęcia, że strona odmówiła wyrażenia zgody na przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, a w konsekwencji, do ustalenia stronie opłaty za pobyt ojca w DPS-ie w trybie art. 61 ust. 2e u.p.s. Jak wynika z akt administracyjnych, pracownik socjalny który udał się w dniu 8 marca 2023 r. pod adres zamieszkania strony celem przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego ni zastał nikogo w mieszkaniu. Okoliczność ta nie może jednak stanowić źródła negatywnych konsekwencji dla strony, skoro z akt sprawy nie wynika, by do strony zostało skierowane zawiadomienie o tym, że w dniu 8 marca 2023 r. Zawartą w notatce służbowej z dnia 7 kwietnia 2023 r. adnotację organu, że strona pomimo odebrania zawiadomienia z dnia 10 marca 2023 r. do 7 kwietnia 2023 r. nie skontaktowała się pracownikiem socjalnym celem uzgodnienia terminu przeprowadzenia wywiadu alimentacyjnego Sąd uznał, w świetle brzmienia art. 61 ust. 2e u.p.s., a także konsekwencji wynikających z zastosowania tego przepisu, za niewystarczające do przyjęcia, że w sprawie wystąpiła przesłanka odmowy wyrażenia przez stronę zgody na przeprowadzenie z nią wywiadu alimentacyjnego.
Niezależnie od zarzuconego uchybienia, w sprawie doszło do naruszenia art. 61 ust. 2e u.p.s. także na skutek jego błędnej wykładni. Błędna wykładnia tego przepisu związana jest z nieprawidłowym przyjęciem sposobu ustalania wysokości opłaty w oparciu o dyrektywy w tym przepisie wymienione.
Jak wynika z zaskarżonej decyzji, naliczając stronie opłatę za pobyt w DPS-ie, odjęto od kwoty średniego kosztu pobytu w DPS-ie w H. opłatę wnoszoną przez mieszkańca domu, a uzyskany wynik podzielono proporcjonalnie przez ilość osób zobowiązanych do ponoszenia odpłatności za pobyt (przez dwie osoby). Osoby te to - skarżąca, i jak należy sądzić, jej brat. Taki sposób obliczenia opłaty za pobyt pensjonariusza w Domu Pomocy Społecznej należy ocenić za oczywiście nieprawidłowy. Odwołując się w tym miejscu ponownie do treści art. 61 ust. 2e u.p.s. należy wskazać, że w warunkach zastosowania tego przepisu opłatę ustala się w wysokości różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu i opłatami wnoszonymi przez inne osoby obowiązane, o których mowa w ust. 1 pkt 2. Mając na uwadze, że skarżąca jest jedną z dwóch osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty za pobyt ojca w Ośrodku w H., to do ustalenia jej opłaty niezbędnym było poczynienie ustaleń odnośnie do tego, czy w stosunku do drugiej osoby zobowiązanej do alimentacji, tj., jej brata została ustalona opłata. Gdyby tak było, to efektem właściwie zastosowanego przepisu art. 61 ust. 2e u.ps.. byłoby odjęcie od kwoty średniego kosztu utrzymania pensjonariusza w Ośrodku w H. opłaty ponoszonej przez pensjonariusza oraz opłaty ustalonej bratu skarżącej. W razie zaś ustalenia, że brat skarżącej umożliwił przeprowadzenie wywiadu środowiskowego, natomiast z uwagi na kryterium dochodowe nie jest on zobowiązany do ponoszenia opłaty, to w przypadku odmówienia przez skarżącą przeprowadzenia wywiadu środowiskowego , byłaby ona obciążona obowiązkiem poniesienia różnicy między średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu. Tymczasem, w zaskarżonej decyzji brak jest jakichkolwiek ustaleń w tym zakresie. Nie wynikają one również z akt administracyjnych sprawy.
Organ drugiej instancji, błędnie natomiast z faktu, że poza skarżącą jest druga osoba zobowiązana do alimentacji, wywiódł podstawy do zastosowania w sprawie art. 61 ust. 2f u.p.s. W myśl tego przepisu, wysokość opłaty za pobyt mieszkańca domu w domu pomocy społecznej, o której mowa w ust. 2e, ustala się proporcjonalnie do liczby osób obowiązanych do jej wnoszenia. Przepis ten należy rozumieć w ten sposób, że w przypadku, gdy więcej niż jedna osoba zobowiązana do ponoszenia odpłatności odmawia podpisania umowy oraz przeprowadzenia rodzinnego wywiadu środowiskowego, pozostała opłata stanowiąca dopełnienie średniego kosztu utrzymania w domu pomocy społecznej obciąża te osoby proporcjonalnie, a więc w równych częściach. Wymaga podkreślenia, że proporcjonalny podział opłaty, o którym mowa w ust. 2f, dotyczy zatem tylko sytuacji, w której nastąpiła odmowa zwarcia umowy i przeprowadzenia wywiadu środowiskowego przez więcej niż jednego z zobowiązanych, nie można z niego wywodzić ogólnej normy postępowania, a więc dzielenia opłaty po równo na wszystkich zobowiązanych (tak I. Sierpowska [w:] Pomoc społeczna. Komentarz, wyd. VI, LEX/el. 2021, art. 61).
Powyższe oznacza, ze art. 61 ust. 2f nie stanowi na gruncie art. 61 ust. 2e u.p.s. odstępstwa od ogólnej reguły, że na wysokość opłaty nie ma zasadniczego wpływu liczba osób obowiązanych do jej ponoszenia, albowiem głównym czynnikiem kształtującym jej wysokość w odniesieniu do osób wymienionych w art. 61 ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy jest ich sytuacja dochodowa
Innymi słowy, tylko w przypadku gdyby i skarżąca i druga z osób zobowiązanych, tj. jej brat odmówiliby przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, to wówczas oboje proporcjonalnie byliby zobowiązani do poniesienia różnicy pomiędzy średnim kosztem utrzymania w domu pomocy społecznej, a opłatą wnoszoną przez mieszkańca domu.
Powołując się w wydanej decyzji na wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 18 maja 2022 r., sygn. akt I OSK 1848/21, organ drugiej instancji zaprezentował wykładnię art. 61 ust. 2e i ust. 2f u.p.s., która wbrew stanowisku SKO, wcale nie wynika z treści tego wyroku.
Kończąc wątek właściwej wykładni art. 61 ust. 2e u.ps.. należy w tym miejscu zwrócić uwagę, że gdyby w toku ponownego rozpoznania sprawy wystąpiły okoliczności do zastosowania tego przepisu, a prawidłowa jego wykładnia (tj. uwzględniająca potencjalne obciążenie opłatą brata skarżącej) doprowadziłaby do obliczenia strony kwotą wyższą aniżeli ustalona w decyzji z dnia 22 maja 2023 r. , to, zgodnie z zasadą zakazu reformationis in peius, organ nie powinien ustalać stronie tej opłaty w wysokości przekraczającej kwotę wskazaną w rzeczonej decyzji.
Uzupełniając dotychczasowe rozważania w sprawie wymaga również zauważenia, zwłaszcza w świetle argumentów podnoszonych przez stronę, że w obecnym stanie prawnym nie ma przeszkód aby w jednym postępowaniu ustalić opłatę za pobyt w pensjonariusza w DPS-ie (o ile strona odmówi zawarcia umowy) oraz rozpoznać wniosek o zwolnienie z tej opłaty, oczywiście w przypadku złożenia przez nią takiego wniosku. Skarżąca nie zgłosiła w postępowaniu rzeczonego wniosku, niemniej, mając na uwadze podnoszone przez nią argumenty (w tym w szczególności, relacje rodzinne z ojcem), powinnością organu było dopytanie się o to, czy argumentacja strony nie jest ukierunkowana na udzielenie jej takiego zwolnienia. Wypada w tym miejscu dodać, że na organie spoczywają określone obowiązki informacyjne (art. 9 k.p.a.). Mając na uwadze treść pisma organu z dnia 10 marca 2023 r. trudno uznać, by sam fakt powołania się w tym piśmie na art. 64 u.ps. (bez przytoczenia jego treści) stanowił należyte wypełnienie przez organ obowiązku informacyjnego w zakresie przesłanek ubiegania się całkowite lub częściowe zwolnienie z odpłatności za pobyt krewnego w domu pomocy społecznej.
W przypadku złożenia przez stronę wspomnianego wniosku w postępowaniu toczącym się w toku ponownego rozpoznania spray, organy obowiązane są go rozpoznać w jednej decyzji wraz z ustaleniem opłaty (o ile strona odmowi zawarcia umowy). O zasadności takiego wniosku (w przypadku jego złożenia) Sąd oczywiście nie przesądza.
Kierując się przedstawioną argumentacją, Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a) i c) w zw. z art. 135 ustawy z dnia 30 sierpnia 2022 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634) uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzająca ją decyzję organu pierwszej instancji.
Rzeczą organu administracji publicznej ponownie rozpoznającego sprawę jest uwzględnienie stanowiska Sądu, zgodnie z treścią art. 153 p.p.s.a. W ponownie przeprowadzonym postępowaniu strona powinna być zawiadomiona wyznaczonym przez organ o terminie (dacie i godzinie) przeprowadzenia z nią wywiadu środowiskowego. W treści zawiadomienia strona powinna zostać wyczerpująco pouczona o treści art. 64 i art. 64a u.p.s. W zależności od wyników przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, w tym w szczególności, postawy samej skarżącej, rzeczą organu prowadzącego postępowanie będzie wydanie stosownego rozstrzygnięcia.