IV SA/Wr 587/25

Wojewódzki Sąd Administracyjny we WrocławiuWrocław2026-02-11
NSAinneWysokawsa
świadczenie "Za życiem"opieka medyczna w ciążyterminyprzyczyny niezależneprawo rodzinneochrona zdrowiadobro dzieckadobro rodziny

WSA we Wrocławiu uchylił decyzję odmawiającą przyznania świadczenia "Za życiem", uznając, że opóźnienie w objęciu opieką medyczną wynikało z przyczyn niezależnych od skarżącej.

Skarżąca ubiegała się o jednorazowe świadczenie z tytułu urodzenia dziecka z ciężkim upośledzeniem, jednak organy odmówiły, wskazując na brak objęcia opieką medyczną nie później niż od 10. tygodnia ciąży. Skarżąca argumentowała, że dowiedziała się o ciąży w 5. miesiącu z powodu braku objawów i trudności z dostępem do opieki medycznej za granicą. WSA we Wrocławiu uchylił decyzje organów, uznając, że opóźnienie w objęciu opieką medyczną wynikało z przyczyn od niej niezależnych, co jest zgodne z celem ustawy "Za życiem" i zasadami postępowania administracyjnego.

Sprawa dotyczyła odmowy przyznania jednorazowego świadczenia z tytułu urodzenia dziecka z ciężkim upośledzeniem, przewidzianego w ustawie "Za życiem". Skarżąca złożyła wniosek po urodzeniu syna, który wymagał specjalistycznej opieki. Organy administracji, zarówno pierwszego, jak i drugiego stopnia, odmówiły przyznania świadczenia, powołując się na art. 10 ust. 5 ustawy, który wymagał objęcia kobiety opieką medyczną nie później niż od 10. tygodnia ciąży. Skarżąca wyjaśniała, że dowiedziała się o ciąży dopiero w 5. miesiącu z powodu braku objawów i przebywania za granicą, gdzie miała trudności z dostępem do opieki medycznej. Podkreślała również brak środków finansowych na podróż i konieczność uzyskania ubezpieczenia zdrowotnego. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu pierwszej instancji. Sąd uznał, że organy wadliwie zinterpretowały przepis art. 10 ust. 5 ustawy "Za życiem", nie uwzględniając w pełni przyczyn niezależnych od skarżącej, które spowodowały opóźnienie w objęciu opieką medyczną. Sąd podkreślił, że celem świadczenia jest ochrona zdrowia matki i dziecka, a jego przyznanie powinno uwzględniać konstytucyjne zasady wspierania rodziny i szczególnej opieki zdrowotnej. Sąd zaakceptował ustalenie, że skarżąca dowiedziała się o ciąży w 5. miesiącu, ale uznał, że dalsze opóźnienie w poddaniu się opiece medycznej (między 5. a 7. miesiącem) wynikało z obiektywnych przyczyn, takich jak brak środków finansowych na podróż i konieczność uzyskania ubezpieczenia. Sąd wskazał, że organy powinny dokładniej zbadać te okoliczności, zgodnie z zasadą uwzględniania słusznego interesu obywatela.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, opóźnienie w objęciu opieką medyczną, jeśli wynika z przyczyn od kobiety niezależnych (np. trudności z rozpoznaniem ciąży, brak środków finansowych na podróż, brak ubezpieczenia), nie wyklucza przyznania świadczenia.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że przepis art. 10 ust. 5 ustawy "Za życiem" należy interpretować z uwzględnieniem ratio legis, czyli ochrony zdrowia matki i dziecka. Opóźnienie w objęciu opieką medyczną może wynikać z przyczyn od kobiety niezależnych, takich jak trudności z rozpoznaniem ciąży czy brak środków finansowych, co powinno być badane przez organy administracji. W tej sprawie sąd uznał, że wyjaśnienia skarżącej dotyczące braku środków na podróż i konieczności uzyskania ubezpieczenia były wiarygodne i stanowiły przyczyny niezależne od niej.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

uchylono_decyzję

Przepisy (10)

Główne

ustawa "Za życiem" art. 10 § ust. 1-5

Ustawa o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem"

Pomocnicze

ustawa "Za życiem" art. 4 § ust. 3

Ustawa o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem"

u.ś.o.f.

Ustawa o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych

u.ś.r.

Ustawa o świadczeniach rodzinnych

p.u.s.a. art. 1 § § 1 i 2

Prawo o ustroju sądów administracyjnych

p.p.s.a. art. 3 § § 1 i § 2

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 134 § § 1

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a i c

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 135

Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

K.p.a. art. 7

Kodeks postępowania administracyjnego

Argumenty

Skuteczne argumenty

Opóźnienie w objęciu opieką medyczną wynikało z przyczyn od skarżącej niezależnych (brak środków na podróż, brak ubezpieczenia, trudności z rozpoznaniem ciąży). Interpretacja art. 10 ust. 5 ustawy "Za życiem" powinna uwzględniać cel świadczenia i konstytucyjne zasady wspierania rodziny. Organy administracji naruszyły zasadę uwzględniania słusznego interesu obywatela, nie badając wystarczająco przyczyn opóźnienia.

Odrzucone argumenty

Skarżąca nie spełniła wymogu objęcia opieką medyczną nie później niż od 10. tygodnia ciąży. Opóźnienie w objęciu opieką medyczną wynikało z przyczyn zależnych od skarżącej (zbagatelizowanie stanu, samodzielna ocena zdrowia, brak pośpiechu w powrocie).

Godne uwagi sformułowania

ratio legis tego przepisu, rzeczywistą intencję ustawodawcy, którego wolą było zmobilizowanie kobiet w ciąży do szczególnej dbałości o zdrowie nie można stracić z pola widzenia, że orzekający w sprawie organ II instancji dokonał w niniejszej sprawie stosowanej analizy sytuacji skarżącej. zbagatelizowało" okoliczności przemawiające na jej korzyść. Okoliczności te w ocenie Sądu mają charakter obiektywny. Ich wiarygodność można zaakceptować opierając się na logice i doświadczeniu życiowym.

Skład orzekający

Andrzej Nikiforów

sprawozdawca

Anetta Makowska-Hrycyk

członek

Ewa Kamieniecka

przewodniczący

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja art. 10 ust. 5 ustawy \"Za życiem\" w kontekście przyczyn niezależnych od kobiety, które spowodowały opóźnienie w objęciu opieką medyczną w ciąży."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji skarżącej, ale jego zasady mogą być stosowane w podobnych przypadkach, gdzie występują obiektywne przeszkody w poddaniu się opiece medycznej w wymaganym terminie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak sądy interpretują przepisy w kontekście indywidualnych trudności życiowych obywateli, podkreślając znaczenie "przyczyn niezależnych" w prawie administracyjnym.

Czy trudna sytuacja życiowa może usprawiedliwić opóźnienie w opiece medycznej i nadal gwarantować świadczenie "Za życiem"?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
IV SA/Wr 587/25 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2026-02-11
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-11-07
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Andrzej Nikiforów /sprawozdawca/
Anetta Makowska-Hrycyk
Ewa Kamieniecka /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1923
art. 10 ust. 1-5
Ustawa z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem"
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka Sędziowie: Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk Sędzia WSA Andrzej Nikiforów (sprawozdawca) Protokolant: Michał Janusz po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 11 lutego 2026 r. sprawy ze skargi A. W. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia 18 września 2025 r. nr SKO.ŚR/41/85/25 w przedmiocie odmowy przyznania jednorazowego świadczenia z tytułu urodzenia się dziecka uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję organu I instancji.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi A. W. (dalej jako: strona, skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze (dalej jako: SKO, organ II instancji) z 18 września 2025 r., utrzymująca w mocy decyzję Burmistrza Kowar (dalej jako: Burmistrz, organ I instancji) z 29 lipca 2025 r., odmawiającą przyznania jednorazowego świadczenia w kwocie 4.000 zł z tytułu urodzenia się dziecka.
Z uzasadnienia zaskarżonej decyzji oraz akt administracyjnych sprawy wynika, że strona wnioskiem z 17 lutego 2025 r. zwróciła się o ustalenie prawa do jednorazowego świadczenia z tytułu urodzenia się dziecka, u którego zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu. Do wniosku dołączyła zaświadczenie lekarskie z 13 lutego 2025 r., że syn urodzony w dniu 27 października 2024 r. cierpi na ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu.
Decyzją z 29 lipca 2025 r. Burmistrz orzekł o odmowie przyznania wnioskowanego świadczenia. W podstawie prawnej powołał m.in. art. 10 ust. 1 w związku z art. 4 ust. 3 oraz art. 10 ust. 5 i ust. 6 ustawy z dnia 4 listopada 2016 r. o wsparciu kobiet w ciąży i rodzin "Za życiem" (Dz. U. 2024 r. poz. 1829; dalej: ustawa "Za życiem"). Uzasadniając decyzję wskazał, że wnioskodawczyni nie przysługuje prawo do przedmiotowego świadczenia. Jak wyjaśnił strona nie pozostawała pod opieką medyczną w żadnym z trzech trymestrów ciąży, podczas gdy przepis art. 10 ust. 5 ustawy "Za życiem" uzależnia prawo do tego świadczenia od pozostawania kobiety pod opieką medyczną nie później niż od 10. tygodnia ciąży.
W odwołaniu strona podniosła, że nie wiedziała o wymogu ustawowym powoływanym przez organ pierwszej instancji, ponieważ dwoje swoich dzieci wcześniej rodziła w N. i nie ubiegała się o takie świadczenie w Polsce. Wyjaśniła też, że jest osobą niepełnosprawną i ma ograniczone rozeznanie w sprawach prawnych i w związku z tym, jeśli zachodzi taka potrzeba, to korzysta z pomocy ojca lub radców prawnych. Odnośnie do ciąży i urodzenia syna wyjaśniła, że po rozwodzie z mężem pod koniec 2023 r. wyjechała do H., aby przebywać w cieplejszym klimacie i nabrać dystansu do dalszego jej życia i odizolować się od dotychczasowego życia i tam dopiero około 5. miesiąca ciąży poczuła ruchy dziecka i tym samym dowiedziała się, że jest w ciąży (wcześniej nie występowały żadne typowe objawy wskazujące na ten stan). Wtedy też - jak to wyjaśniła dalej - znajomi uświadomili jej, że będąc w H. nie przysługuje jej żadna opieka medyczna (podała: dla tamtejszej służby zdrowia nie istnieję), a nie pracując nie posiadała środków na odpłatne wizyty lekarskie. Wyjaśniając dalej swoją sytuację, podała, że nie odczuwając żadnych objawów ciąży i mając w pamięci zakończone bez kłopotów dwie poprzednie ciążę, bez pośpiechu zaczęła przygotowywać się do powrotu do N., aby - jak to określiła - posiadając także obywatelstwo tego kraju, urodzić spokojnie dziecko, gdyż tam była jeszcze objęta ubezpieczeniem medycznym byłego męża. Tak więc do lekarza zgłosiła się po powrocie do N. w 7. miesiącu ciąży, który ustalił termin porodu i zlecił niezbędne badania przed porodem. Odwołująca wyjaśniła dalej, że do dnia porodu nie wydarzyło się nic szczególnego. Dopiero po porodzie w czasie badań okazało się, że dziecko jest poważnie chore i będzie wymagało skomplikowanej opieki lekarskiej, a nie mogąc zapewnić tej opieki w N., powróciła do Polski. Według skarżącej okoliczności sprawy wskazują na to, że nie było po jej stronie zaniedbania obowiązku podlegania opiece medycznej w czasie ciąży i odmowa przyznania jej przedmiotowego świadczenia jest dyskryminująca, skoro wymaga wsparcia z uwagi na ciężko chorego syna. Wniosła o zmianę decyzji i przyznanie jej świadczenia.
Na wezwanie SKO strona w piśmie z 27 sierpnia 2025 r. dodatkowo wyjaśniła, że początek ciąży przebiegał u niej bezobjawowo i nie miała możliwości poddać się opiece medycznej przed 10. tygodniem tej ciąży. Wyjaśniła też uzupełniająco, że miała obiektywne przeszkody w wyjeździe z H. do N. z uwagi na brak samochodu (awaria) i pieniędzy na jego naprawę oraz brak środków finansowych na podróż (otrzymała wsparcie w ambasadzie [...]). Wyjaśniła przy tym, że po przyjeździe do N. nie poszła od razu do lekarza, gdyż dobrze się czuła, i mając wcześniejsze doświadczenie, nie widziała żadnych zagrożeń dla ciąży. Dopiero w sierpniu mając już ubezpieczenie [...] udała się do ginekologa, który już czuwał nad dalszym przebiegiem ciąży (wtedy też założono jej książeczkę M., w której rejestrowano wszystkie wyniki zlecanych badań i wizyt). Do pisma dołączyła kserokopie okładki i 2-11 stron M.
SKO decyzją z 18 września 2025 r. utrzymało w mocy rozstrzygnięcie Burmistrza. W uzasadnieniu organ II instancji wskazał, że w rozpatrywanej sprawie jedyną przeszkodą niepozwalającą na przyznanie wnioskowanego świadczenia okazał się brak pozostawania przez stronę pod opieką medyczną nie później niż od 10. tygodnia ciąży. Wyjaśnił przy tym, że na podstawie ustalonych w sprawie faktów jest bezsporne, że strona pozostawała pod opieką medyczną dopiero od 7. miesiąca ciąży. SKO zwróciło przy tym uwagę, że przepis art. 10 ust. 5 ustawy "Za życiem" należy rozumieć w ten sposób, że świadczenie przysługuje także wówczas, gdy kobieta wprawdzie pozostawała pod opieką medyczną później niż od 10. tygodnia ciąży, ale opóźnienie to wynikało z przyczyn od niej niezależnych. Takie stanowisko zostało wypracowane przez orzecznictwo sądów administracyjnych na bazie spraw o dodatek do świadczenia rodzinnego z tytułu urodzenia dziecka. Dalej organ odwoławczy wskazał, że art. 10 ust. 5 ustawy "Za życiem", co prawda wprowadza ścisłą cenzurę czasową poddania się kobiety w ciąży opiece medycznej, jednakże dokonując wykładni tego przepisu nie można tracić z pola widzenia rzeczywistej intencji ustawodawcy, którego wolą było zmobilizowanie kobiet w ciąży do szczególnej dbałości o zdrowie przejawiającej się w podaniu ich systematycznej kontroli medycznej w całym okresie ciąży. Istotne są zatem ustalenia zarówno w zakresie dbałości kobiety o zdrowie w czasie ciąży (pozostawanie w tym okresie pod opieką lekarską), jak również dołożenie przez kobietę należytej staranności w zakresie dochowania terminu poddania się tej opiece. Nie można, bowiem wykluczyć, że z przyczyn niezależnych od woli i wiedzy kobiety nie będzie ona w stanie dochować określonego przepisem terminu poddania się opiece medycznej. Przyczyn niezależnych od woli kobiety należy upatrywać w szczególności w braku możliwości rozpoznania przez kobietę ciąży w ciągu pierwszych 10 tygodni z uwagi na uwarunkowania zdrowotne i fizjologiczne. SKO rekapitulowało, że postępowanie wyjaśniające pozwala na ustalenie, że pozostawanie strony pod opieką medyczną dopiero od 7. miesiąca ciąży wynikało z przyczyn od niej zależnych. Strona o ciąży dowiedziała się, jak to sama wprost określiła, w 5. jej miesiącu. W tym zakresie, w ocenie organu II instancji, jej wyjaśnienia należy uznać za przekonujące, czyli należy przyjąć za udowodniony fakt, że stanu ciąży nie mogła wcześniej rozpoznać z przyczyn funkcjonowania jej organizmu, jakkolwiek na ten fakt nie przedstawiła żadnego dokumentu medycznego. Jednak pomiędzy 5. miesiącem ciąży a 7., w którym udała się do lekarza, upłynęły dwa miesiące, gdy strona była w ciąży, ale nie podejmowała żadnych działań, aby poddać się opiece medycznej. Z informacji zawartej w dokumencie ze szpitala wynika, iż syn odwołującej urodził się w dniu 27 października 2024 r., tj. w 38 tygodniu i 4 dniu ciąży. Z kolei pierwsza wizyta lekarska miała miejsce w dniu 22 sierpnia 2024 r., co jest zgodne z wyjaśnieniami strony, i po tym dniu kolejne działania medyczne miały miejsce w dniach 1,10 i 17 października 2024 r., co wynika z książki ciąży (M.). Zatem należy przyjąć, że od momentu pierwszej wizyty lekarskiej strona poddała się opiece medycznej. Jednak opóźnienie w okresie pomiędzy 5. a 7. miesiącem ciąży w skorzystaniu z opieki medycznej nie pozwala przyjąć, że spełnione zostały przesłanki ustawowe do przyznania wnioskowanego świadczenia. W ocenie SKO przywoływane przez stronę okoliczności pozwalają na ustalenie, że wiedząc, iż jest w ciąży, zbagatelizowała ten stan i dokonując samodzielnej oceny swojego zdrowia, jak to określiła "bez pośpiechu", podjęła kroki, aby wyjechać do N., gdzie miała podlegać ubezpieczeniu zdrowotnemu, a o które, jak się okazało na miejscu, musiała dopiero podjąć starania w [...] opiece społecznej. Stąd nie można racjonalnie przyjąć, że poddanie się przez skarżącą opiece medycznej dopiero od 7. miesiąca ciąży nastąpiło z przyczyn od niej niezależnych.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu strona zarzuciła decyzji SKO naruszenie art. 10 ust. 1-5 i ust. 6 w związku z art. 4 ust. 3 ustawy "Za życiem" poprzez utrzymanie w mocy decyzji Burmistrza odmawiającej przyznania prawa do wnioskowanego świadczenia i ustalenie, iż pozostawanie pod opieką lekarską skarżącej dopiero od 7-go miesiąca ciąży wynika z przyczyn zależnych od skarżącej. Wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do ponownego rozpatrzenia przez organ I instancji. Motywując swoje stanowisko powtórzyła argumentację zawartą w odwołaniu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje.
Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. - Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 1267) i art. 3 § 1 i § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przez sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2026 r. poz. 143; dalej: p.p.s.a.), sądowa kontrola legalności polega na badaniu zgodności z prawem zaskarżonych aktów administracyjnych. Kontrola ta polega na zbadaniu, czy w toku rozpoznania sprawy organy administracji publicznej nie naruszyły prawa materialnego i procesowego w stopniu istotnie wpływającym na wynik sprawy. Przy czym stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy co do zasady nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną. Oznacza to, że bierze pod uwagę wszelkie naruszenia prawa, a także wszystkie przepisy, które powinny znaleźć zastosowanie w rozpoznawanej sprawie, niezależnie od żądań i wniosków podniesionych w skardze - w granicach sprawy, wyznaczonych rodzajem i treścią zaskarżonego aktu.
Kontrola legalności przeprowadzona przez Sąd w niniejszej sprawie doprowadziła zaś do wniosku, że zarówno zaskarżona decyzja SKO jak i poprzedzająca ją decyzja Burmistrza w sposób istotny naruszają prawo.
Podstawą prawną ww. decyzji były przepisy wspomnianej ustawy "Za życiem", która – według art. 1 - określa uprawnienia kobiet w ciąży i rodzin do wsparcia w zakresie dostępu do: 1) świadczeń opieki zdrowotnej; 2) instrumentów polityki na rzecz rodziny. Zgodnie z art. 4 ust. 2 pkt 2 ustawy "Za życiem" katalog działań podejmowanych jako wsparcie kobiet w ciąży i rodzin obejmuje – m.in. – zapewnienie jednorazowego świadczenia z tytułu urodzenia dziecka, u którego zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą jego życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu.
Przy tym według art. 4 ust. 3 ustawy "Za życiem", ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu stwierdza w zaświadczeniu lekarz ubezpieczenia zdrowotnego, w rozumieniu ustawy z dnia 27 sierpnia 2004 r. o świadczeniach opieki zdrowotnej finansowanych ze środków publicznych, posiadający specjalizację II stopnia lub tytuł specjalisty w dziedzinie: położnictwa i ginekologii, perinatologii, neonatologii, neurologii dziecięcej, kardiologii dziecięcej lub chirurgii dziecięcej.
Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy "Za życiem", z tytułu urodzenia się żywego dziecka, posiadającego wspomniane wyżej zaświadczenie przyznaje się, na to dziecko, jednorazowe świadczenie w wysokości 4000 zł. Co ma istotne znaczenie dla sprawy według art. 10 ust. 5 ustawy "Za życiem", jednorazowe świadczenie przysługuje, jeżeli kobieta pozostawała pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu. Z kolei art. 10 ust. 5 ustawy "Za życiem" przewiduje, że pozostawanie pod opieką medyczną potwierdza się zaświadczeniem lekarskim lub zaświadczeniem wystawionym przez położną. Przepisy wydane na podstawie art. 9 ust. 8 ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2024 r. poz. 323, 858 i 1615) stosuje się odpowiednio.
W sprawie poddanej kontroli sądowej bezsporne jest to, że skarżąca urodziła dziecko (syna), którego stan udokumentowany stosownym zaświadczeniem uzasadnia przyznanie wnioskowanego jednorazowego świadczenia z tytułu urodzenia dziecka, u którego zdiagnozowano ciężkie i nieodwracalne upośledzenie albo nieuleczalną chorobę zagrażającą jego życiu, które powstały w prenatalnym okresie rozwoju dziecka lub w czasie porodu. Orzekające w sprawie organy uznały natomiast, że nie został spełniony warunek przyznania świadczenia, który przewiduje art. 10 ust. 5 ustawy "Za życiem", polegający na pozostawaniu kobiety pod opieką medyczną nie później niż od 10 tygodnia ciąży do porodu.
W ocenie Sądu – na co w motywach zaskarżonej decyzji prawidłowo zwróciło uwagę SKO - przy wykładni art. 10 ust. 5 ustawy "Za życiem" należy uwzględnić ratio legis tego przepisu, rzeczywistą intencję ustawodawcy, którego wolą było zmobilizowanie kobiet w ciąży do szczególnej dbałości o zdrowie, przejawiającej się w poddawaniu się systematycznej kontroli medycznej (opiece lekarskiej) w całym okresie ciąży. Posiłkując się zatem wykładnią funkcjonalną należałoby uznać za konieczne i decydujące przy stosowaniu tego przepisu i ustalaniu na jego podstawie prawa do przedmiotowego jednorazowego świadczenia, dokonywanie przez organy ustaleń w zakresie dbałości kobiety o zdrowie w czasie ciąży (pozostawania w tym okresie pod opieką medyczną), czy też dołożenia przez kobietę należytej staranności w zakresie dochowania terminu poddania się tej opiece.
Takie też stanowisko, na tle tożsamego w treści przepisu art. 15b ust. 5 wyraził Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 22 listopada 2016 r., SK 2/16, podkreślając że przepis art. 15b ust. 5 u.ś.r. służy przede wszystkim ochronie zdrowia matki i dziecka. Na tle ww. wyroku Trybunału Konstytucyjnego dopuszczalne jest na gruncie art. 15b ust. 5 u.ś.r. badanie przyczyn pozostawania przez kobietę pod opieką medyczną później niż od 10 tygodnia ciąży.
Oznacza to, że przedmiotowe świadczenie przysługuje także wówczas, gdy kobieta pozostawała pod opieką medyczną później niż od 10 tygodnia ciąży, a opóźnienie to wynikało z przyczyn od niej niezależnych.
Uwzględniając cel analizowanego świadczenia, którym jest ochrona zdrowia matki i dziecka, należy więc zaakcentować jej konstytucyjne konotacje. Realizuje ono bowiem wyrażoną w Konstytucji RP zasadę uwzględniania dobra rodziny (art. 71 ust. 1) i wynikający z niej nakaz udzielania szczególnej pomocy ze strony władz publicznych rodzinom znajdującym się w trudnej sytuacji materialnej i społecznej oraz kobietom zarówno w ciąży, jak i po urodzeniu dziecka (art. 71 ust. 2), a także zasadę zapewnienia szczególnej opieki zdrowotnej dzieciom, kobietom ciężarnym osobom niepełnosprawnym i osobom w podeszłym wieku (art. 68 ust. 3). Należy więc przyjąć, że stosowanie art. 10 ust. 5 ustawy "Za życiem" w przypadku niniejszej sprawy powinno być poprzedzone dokonaniem przez organy administracji ustaleń odnośnie do dbałości kobiety o zdrowie w czasie ciąży, tj. pozostawania w tym okresie pod opieką medyczną (por. wyrok WSA w Bydgoszczy z 11 stycznia 2022 r., II SA/Bd 1168/21).
Nie można stracić z pola widzenia, że orzekający w sprawie organ II instancji dokonał w niniejszej sprawie stosowanej analizy sytuacji skarżącej. Sąd przy tym w pełni akceptuje i przyjmuje za własny pogląd SKO, że niezależnych od woli kobiety przyczyn niezachowania warunku z art. 10 ust. 5 ustawy "Za życiem" należy upatrywać w szczególności w braku możliwości rozpoznania przez nią ciąży w ciągu pierwszych 10 tygodni z uwagi na uwarunkowania zdrowotne i fizjologiczne. W tym kontekście należy przypomnieć, że organ odwoławczy uznał za wiarygodne wyjaśnienia skarżącej co do daty w jakiej dowiedziała się o ciąży (w 5. jej miesiącu).
Z drugiej jednak strony SKO uznało, że dalsze opóźnienie skarżącej w skorzystaniu z opieki medycznej, tj. w okresie pomiędzy 5. a 7. miesiącem ciąży nie pozwala przyjąć, że spełnione zostały przesłanki ustawowe do przyznania wnioskowanego świadczenia. W ocenie SKO "zbagatelizowała" ona swój stan i dokonując samodzielnej oceny zdrowia, jak to określiła "bez pośpiechu", podjęła kroki, aby wyjechać do N., gdzie miała podlegać ubezpieczeniu zdrowotnemu. Stąd organ II instancji wykluczył możliwość przyjęcia, iż poddanie się przez skarżącą opiece medycznej dopiero od 7. miesiąca ciąży nastąpiło z przyczyn od niej niezależnych.
Powyższy pogląd nie może jednak uzyskać akceptacji Sądu. Zwrócić wypada uwagę, że zgodnie z treścią art. 7 K.p.a., w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Przywołany przepis nakazuje organom administracji przestrzeganie m.in. zasady ogólnej uwzględniania interesu społecznego i słusznego interesu obywateli. Nie można stracić z pola widzenia, że szczególne znaczenie ma realizacja tej zasady w postępowaniu wyjaśniającym. Ustalenie stanu faktycznego przesądza o sposobie załatwienia sprawy. Ustalając zakres postępowania wyjaśniającego, organ obowiązany jest dążyć do ustalenia okoliczności faktycznych nie tylko mających znaczenie prawne dla realizacji interesu społecznego, ale w równej mierze i okoliczności faktycznych mających znaczenie dla realizacji interesu indywidualnego. Nie może zatem w tym zakresie pozostawać bierny, czekając na inicjatywę dowodową strony. Jednostronność postępowania wyjaśniającego, uwzględniającego tylko okoliczności faktyczne mające znaczenie prawne dla interesu społecznego, stanowi naruszenie zasady uwzględnienia interesu społecznego i słusznego interesu obywateli, a więc jest działaniem naruszającym prawo (zob. B. Adamiak, Kodeks postępowania administracyjnego. Komentarz, Warszawa 2019, s. 90-91).
Przenosząc powyższą tezę na grunt rozpoznawanej sprawy należy więc zaakcentować, że SKO, dokonując analizy sytuacji skarżącej, "zbagatelizowało" okoliczności przemawiające na jej korzyść. Wypada dostrzec, że skarżąca konsekwentnie wyjaśniała przyczyny natury organizacyjnej wpływające na odłożenie powrotu z H. do N., które z kolei skutkowały opóźnieniem w poddaniu się opiece medycznej w związku z ciążą. Wskazywała m.in. na brak środków finansowych na podróż. Podnosiła również konieczność uzyskania ubezpieczenia zdrowotnego, aby móc udać się do ginekologa w N. Okoliczności te w ocenie Sądu mają charakter obiektywny. Ich wiarygodność można zaakceptować opierając się na logice i doświadczeniu życiowym. Dodatkowo wypada dostrzec, że z chwilą uzyskania [...] ubezpieczenia zdrowotnego, skarżąca poddała się regularnej opiece lekarza, co potwierdza treść przedłożonego dokumentu (M.). Potwierdza to przyjęcie tezy, że wcale nie ignorowała dbałości o swoje zdrowie i dziecka.
W ten sposób zdaniem Sądu analiza wyjaśnień skarżącej w świetle zgromadzonego materiału dowodowego pozwala przyjąć - odmiennie niż uczyniło to SKO - że objęcie opieką medyczną skarżącej dopiero od 7. miesiąca ciąży istotnie nastąpiło z przyczyn od niej niezależnych.
Oznacza to, że przyjęta przez SKO interpretacja stanu faktycznego w świetle art. 10 ust. 5 ustawy "Za życiem" była wadliwa albowiem naruszała zarówno wspomniane dyrektywy konstytucyjne (art. 71 ust. 2 oraz art. 68 ust. 3 Konstytucji RP) jak i dyspozycję art. 7 K.p.a.
Mając powyższe na uwadze Sąd, na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i c w związku z art. 135 p.p.s.a., uchylił zaskarżoną decyzję SKO oraz poprzedzającą ją decyzję Burmistrza.
Ponownie rozpoznając sprawę organy uwzględnią ocenę prawną wyrażoną w uzasadnieniu wyroku.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI