IV SA/Wr 584/24

Wojewódzki Sąd Administracyjny we WrocławiuWrocław2025-04-02
NSAinneWysokawsa
świadczenie pielęgnacyjnezasiłek dla opiekunaustawa o świadczeniach rodzinnychopieka nad osobą niepełnosprawnązbieg uprawnieńprawo do wyboru świadczeniaorzecznictwo NSAWSA Wrocław

Wojewódzki Sąd Administracyjny oddalił skargę na decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, uznając, że prawo do zasiłku dla opiekuna wykluczało przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego za ten sam okres.

Skarżąca domagała się przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu opieki nad matką, jednak organ odmówił, wskazując na wcześniejsze pobieranie zasiłku dla opiekuna. Po uchyleniu przez NSA wyroku WSA oddalającego skargę, sprawa wróciła do ponownego rozpoznania. Samorządowe Kolegium Odwoławcze ponownie utrzymało w mocy decyzję odmawiającą świadczenia, argumentując, że prawo do zasiłku dla opiekuna stanowi przesłankę negatywną z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b Ustawy o świadczeniach rodzinnych. WSA we Wrocławiu oddalił skargę, podzielając stanowisko SKO, że zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna wyklucza przyznanie tego pierwszego, dopóki decyzja o zasiłku nie zostanie wyeliminowana z obrotu prawnego.

Sprawa dotyczyła skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy, która utrzymała w mocy decyzję Burmistrza Góry odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia w związku z opieką nad matką. Organ I instancji pierwotnie odmówił świadczenia, powołując się na wiek powstania niepełnosprawności matki, co zostało zakwestionowane przez SKO w oparciu o wyrok TK. Po ponownym rozpatrzeniu, organ I instancji ponownie odmówił, a SKO utrzymało w mocy decyzję, wskazując na brak związku przyczynowo-skutkowego między rezygnacją z zatrudnienia a opieką. WSA we Wrocławiu oddalił skargę, podzielając brak związku przyczynowo-skutkowego, co zostało następnie zakwestionowane przez NSA. Naczelny Sąd Administracyjny uchylił wyrok WSA i decyzję SKO, wskazując na specyficzną wykładnię art. 17 ust. 1 UoŚR i nakazując uwzględnienie tej wykładni w dalszym postępowaniu. Po ponownym rozpoznaniu sprawy, SKO wydało decyzję z 26 września 2024 r., utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji, ale z innych przyczyn. SKO wskazało, że skarżąca była uprawniona do zasiłku dla opiekuna od 1 października 2017 r. do 31 sierpnia 2023 r., co stanowiło przesłankę negatywną z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b UoŚR, wykluczającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca zarzuciła naruszenie przepisów poprzez błędną wykładnię, twierdząc, że złożyła oświadczenie o rezygnacji z zasiłku dla opiekuna wraz z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne. WSA we Wrocławiu oddalił skargę, podzielając stanowisko SKO. Sąd podkreślił, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna. Okoliczność pobierania zasiłku dla opiekuna od 1 października 2017 r. do 31 sierpnia 2023 r. stanowiła przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Sąd powołał się na liczne orzecznictwo NSA, zgodnie z którym zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, dopóki decyzja o zasiłku nie zostanie wyeliminowana z obrotu prawnego. Sąd uznał, że warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest bezwarunkowa rezygnacja z przysługującego świadczenia konkurencyjnego, a nie warunkowe oświadczenie. Ponieważ decyzja uchylająca zasiłek dla opiekuna została wydana ze skutkiem od 1 września 2023 r., a matka skarżącej zmarła 25 sierpnia 2023 r., ustała zasadnicza przesłanka sprawowania opieki, co uniemożliwiło przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego od 1 września 2023 r. Sąd uznał, że skarżąca nie zrezygnowała wcześniej z zasiłku dla opiekuna w sposób skuteczny, a zadośćuczynienie jej żądaniu oznaczałoby pobieranie obu świadczeń za ten sam okres.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Tak, prawo do zasiłku dla opiekuna stanowi przesłankę negatywną z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b Ustawy o świadczeniach rodzinnych, która wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest bezwarunkowa rezygnacja z przysługującego świadczenia konkurencyjnego i wyeliminowanie decyzji o jego przyznaniu z obrotu prawnego.

Uzasadnienie

Sąd podzielił stanowisko organów administracji, że zbieg uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna wyklucza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest brak posiadania przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego, co oznacza konieczność wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej zasiłek dla opiekuna. Warunkowe oświadczenie o rezygnacji nie jest wystarczające.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

oddalono_skargę

Przepisy (7)

Główne

UoŚR art. 17 § ust. 5 pkt 1 lit. b

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna.

UoŚR art. 27 § ust. 5

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

W przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną.

Pomocnicze

UoŚR art. 24 § ust. 2

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zasada ta ma charakter procesowy i nie może modyfikować norm materialnoprawnych.

UoŚR art. 17 § ust. 1b

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Ograniczenia wiekowe dotyczące powstania niepełnosprawności uniemożliwiające przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.

UoŚR art. 17 § ust. 1

Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych

Przesłanka związku przyczynowo-skutkowego pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia a sprawowaniem opieki.

k.p.a. art. 16 § § 1

Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego

Ostateczna decyzja organów administracji publicznej korzysta z domniemania legalności i trwałości.

Ustawa z dnia 4 kwietnia 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów

Argumenty

Skuteczne argumenty

Prawo do zasiłku dla opiekuna stanowi przesłankę negatywną z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b UoŚR, wykluczającą przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego jest bezwarunkowa rezygnacja z przysługującego świadczenia konkurencyjnego i wyeliminowanie decyzji o jego przyznaniu z obrotu prawnego. Warunkowe oświadczenie o rezygnacji z zasiłku dla opiekuna nie jest skuteczne prawnie.

Odrzucone argumenty

Złożenie warunkowego oświadczenia o rezygnacji z zasiłku dla opiekuna wraz z wnioskiem o świadczenie pielęgnacyjne powinno być traktowane jako wybór świadczenia. Niewłaściwa wykładnia art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b UoŚR i art. 27 ust. 5 UoŚR przez organy.

Godne uwagi sformułowania

świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do [...] zasiłku dla opiekuna nie jest możliwe najpierw przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero po jego otrzymaniu zrezygnowanie z dotychczas pobieranego zasiłku dla opiekuna warunkiem skutecznym ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego [...] jest rezygnacja z przysługującego świadczenia i to poprzez wyraźne, a nie tylko hipotetyczne (warunkowe), zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia [...] prowadzące do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej to świadczenie.

Skład orzekający

Gabriel Węgrzyn

przewodniczący sprawozdawca

Andrzej Nikiforów

sędzia

Marta Pająkiewicz-Kremis

sędzia

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, a także wymogów formalnych związanych z rezygnacją z jednego świadczenia na rzecz drugiego."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, z uwzględnieniem orzecznictwa NSA w tym zakresie.

Wartość merytoryczna

Ocena: 6/10

Sprawa dotyczy powszechnego świadczenia socjalnego i pokazuje zawiłości proceduralne oraz interpretacyjne, które mogą mieć znaczenie dla wielu osób sprawujących opiekę nad bliskimi.

Czy możesz pobierać dwa świadczenia opiekuńcze jednocześnie? Sąd wyjaśnia.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
IV SA/Wr 584/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-04-02
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-27
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Andrzej Nikiforów
Gabriel Węgrzyn /przewodniczący sprawozdawca/
Marta Pająkiewicz-Kremis
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b, art. 24 ust. 2, art. 27 ust. 5
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 775
art. 16 par. 1
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Andrzej Nikiforów, Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis, , po rozpoznaniu w dniu 2 kwietnia 2025 r. w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym sprawy ze skargi M. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 26 września 2024 r., nr SKO/RŚ-423/172/2024 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Decyzją z 26 IX 2024 r. (nr SKO/RŚ-423/172/2024) Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy (dalej jako "SKO"), po rozpatrzeniu odwołania M. D. (dalej jako "skarżąca"), utrzymało w mocy decyzję Burmistrza Góry, odmawiającą skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad matką, M. S.
Powyższą decyzję wydano w następujących okolicznościach sprawy:
W dniu 20 IX 2021 r. wpłynął do organu I instancji wniosek skarżącej o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku ze sprawowaniem opieki nad matką M. S., ur. [...] r. Do wniosku załączono m.in. oświadczenie skarżącej z 16 IX 2021 r., że z dniem przyznania jej świadczenia pielęgnacyjnego rezygnuje z prawa do specjalnego zasiłku opiekuńczego od miesiąca złożenia wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Decyzją z 25 XI 2021 r. (nr OPS.4702.88.XII.2021) organ I instancji odmówił przyznania skarżącej wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego. Wyjaśnił, że niezdolność do samodzielnej egzystencji u matki skarżącej powstała dopiero w wieku 61 lat, co uniemożliwia przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego z uwagi na ograniczenia wiekowe powstania niepełnosprawności określone w art. 17 ust. 1b ustawy z 28 XI 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390, ze zm.), dalej "UoŚR".
SKO, po rozpoznaniu odwołania skarżącej, decyzją z 28 I 2022 r. (nr SKO/RŚ- 423/530/2021) uchyliło zaskarżoną decyzję w całości i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia organowi I instancji. SKO nie podzieliło stanowiska organu I instancji odnośnie do zastosowania w sprawie art. 17 ust. 1b UoŚR powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z 21 X 2014 r. sygn. akt K 38/13. W ocenie SKO w sprawie wystąpiła konieczność kontynuowania postępowania wyjaśniającego w celu ustalenia historii zatrudnienia skarżącej, stanu zdrowia matki skarżącej i zakresu koniecznej opieki.
Po przeprowadzeniu postępowania dowodowego we wskazanym przez SKO zakresie organ I instancji decyzją z dnia 22 IV 2022 r. (nr OPS.4702.89.XII.2022) odmówił skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego. Wyjaśnił, że w sprawie nie ma możliwości przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Jakikolwiek skarżąca sprawuje stałą opiekę nad matką, to jednak trwałą niezdolność matki do samodzielnej egzystencji stwierdzono dopiero w 2012 r., czyli od 61. roku życia.
SKO, po rozpatrzeniu odwołania skarżącej, Decyzją z 20 VI 2022 r. (nr SKO/RŚ-423/154/2022) utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję. SKO wprawdzie nie podzieliło stanowiska organu I instancji co do wystąpienia w sprawie przesłanki negatywnej z art. 17 ust. 1b UoŚR, jednak jako powód odmowy przyznania świadczenia wskazało niespełnienie przesłanki z art. 17 ust. 1 UoŚR, stwierdzając, że w przypadku skarżącej nie występuje związek przyczynowo-skutkowy pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, a sprawowaniem opieki nad matką.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, po rozpatrzeniu skargi wywiedzionej przez skarżącą, wyrokiem z dnia 13 IV 2023 r. (sygn. akt IV SA/Wr 518/22) oddalił skargę. Sąd podzielił stanowisko SKO, co do braku w przypadku skarżącej bezpośredniego związku przyczynowo - skutkowego między niepodejmowaniem zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad niepełnosprawną matką. Sąd zauważył, że zatrudnienie skarżącej ustało 22 lata przed powstaniem niepełnosprawności jej matki. Nadto, skarżąca w toku postępowania nie wykazała, że jest zdolna do pracy i podjęłaby zatrudnienie, gdyby nie konieczność sprawowania opieki. W protokole przesłuchania z 7 III 2022 r. skarżąca stwierdziła, że mieszka w powiecie o wysokiej stopie bezrobocia i jest w wieku 50+, co wiąże się z trudnościami w podjęciu jakiegokolwiek zatrudnienia. W tych okolicznościach, w ocenie Sądu I isntancji, brak jest podstaw pozwalających na przyjęcie, że zaprzestanie aktywności zawodowej czy też jej niepodejmowanie przez skarżącą spowodowane było koniecznością zapewnienia matce stałej opieki.
W wyniku skargi kasacyjnej skarżącej Naczelny Sąd Administracyjny wyrokiem z dnia 11 VII 2024 r. (sygn. akt I OSK 1692/23) uchylił zaskarżony wyrok oraz zaskarżoną decyzję SKO.
W motywach wyroku Naczelny Sąd Administracyjny w szczególności stwierdził, że związku przyczynowo - skutkowego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 UoŚR nie można rozumieć jako konieczności czasowej korelacji pomiędzy rezygnacją z zatrudnienia przez wnioskodawcę, wystąpieniem niepełnosprawności u osoby wymagającej opieki oraz złożeniem wniosku o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. W realiach rozpoznawanej sprawy oznacza to, że fakt niepodejmowania przez skarżącą zatrudnienia już od 1990 r. z innego powodu niż konieczność sprawowania opieki nad niepełnosprawną matką nie może świadczyć o braku takiego związku na dzień złożenia wniosku o świadczenie pielęgnacyjne. Niewątpliwie zaawansowany wiek skarżącej oraz zamieszkiwanie w powiecie o wysokiej stopie bezrobocia są okolicznościami utrudniającymi podjęcie przez skarżącą zatrudnienia, jednak żadna z tych okoliczności nie wyklucza jego podjęcia, bądź to na terenie powiatu miejsca swojego zamieszkania bądź któregoś z sąsiednich powiatów. W tym kontekście Sąd II instancji dodatkowo zauważył, że pomimo braku aktywności zawodowej od 1990 r., skarżąca posiada obecnie około 14 lat doświadczenia w sprawowaniu opieki nad osobą niepełnosprawną, zaś faktem notoryjnym jest, że w związku ze starzeniem się społeczeństwa tego rodzaju usługi są obecnie pożądane na rynku pracy. Podsumowując, jakkolwiek okoliczności wskazane w protokole z 27 III 2022 r., na które zwrócił uwagę Sąd I instancji, niewątpliwie utrudniają skarżącej podjęcie zatrudnienia, nie uniemożliwiają go jednak, przez co nie można uznać, aby stanowiły przesłankę negatywną dla ustalenia związku przyczynowo - skutkowego między niepodejmowaniem przez skarżącą zatrudnienia a sprawowaniem opieki nad matką. Jednocześnie Sąd II instancji za przedwczesne uznał odnoszenie się do wskazanego w skardze kasacyjnej faktu pobierania przez skarżącą kasacyjnie zasiłku dla opiekuna od 11 lat, gdyż kwestia wpływu tej okoliczności na wynik sprawy nie była dotychczas przedmiotem rozważania przez SKO a sąd administracyjny nie może w tym zakresie zastąpić organu. Mając powyższe na uwadze, Sąd II instancji nakazał uwzględnić wyżej wskazaną wykładnię art. 17 ust. 1 pkt 4 UoŚR i przeprowadzić postępowanie odwoławcze z uwzględnieniem wszystkich zasad procedury administracyjnej.
SKO, decyzją z 26 IX 2024 r. (nr SKO/RŚ-423/172/2024), utrzymało ponownie w mocy decyzję organu I instancji, jakkolwiek z innych przyczyn. W ocenie SKO w sprawie istotne jest, że skarżąca na mocy decyzji Burmistrza Góry, z dnia 4 grudnia 2017 r. (nr OPS/47021/621-1/2017) była uprawniona do zasiłku dla opiekuna w związku z opieką nad matką, w okresie od 1 X 2017 r. Decyzja ta została zmieniona decyzją z dnia 16 XI 2018 r. (nr OPS/47021/875-I/2018) w części dot. wysokości zasiłku. Następnie ww. decyzja przyznająca została uchylona od dnia 1 IX 2023 r. przez Burmistrza Góry decyzją z dnia 5 IX 2023 r. (nr OPS.47021.313.XII.2023) w związku ze zgonem matki skarżącej, który nastąpił w dniu 25 VIII 2023 r. Skarżąca nie wniosła odwołania od ww. decyzji, a zatem jest ostateczna oraz prawomocna. Zdaniem SKO taki stan rzeczy wyklucza możliwość przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Skarżąca uprawniona była bowiem do świadczenia konkurencyjnego, co stanowi przesłankę negatywną z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b UoŚR. W ocenie SKO istotne jest, że skarżąca w okresie, za który należne byłoby świadczenie pielęgnacyjne nie zrezygnowała z prawa do zasiłku dla opiekuna. Załączone do wniosku warunkowe oświadczenie nie może zaś być traktowane jako rezygnacja z prawa do przedmiotowego zasiłku.
W skardze na powyższą decyzję skarżąca wniosła o: uchylenie decyzji SKO oraz utrzymanej nią w mocy decyzji organu I instancji, przyznanie kosztów postępowania oraz rozpatrzenia skargi w trybie uproszczonym. Zarzucono przy tym naruszenie:
1) art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b UoŚR, poprzez jego nieprawidłową wykładnię, polegającą na uznaniu, iż wyklucza on możliwość zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego oraz zasiłku dla opiekuna;
2) art. 27 ust. 5 UoŚR, poprzez jego błędną wykładnię i przyjęcie, że świadczenie pielęgnacyjne nie może być przyznane osobie, która ma już ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, gdy zarówno wykładnia językowa, jak i funkcjonalna prowadzi do wniosku, że w sytuacji, gdy wobec danej osoby występuje zbieg uprawnień do jednego z wymienionych w tym przepisie świadczeń, to osoba uprawniona ma prawo wyboru świadczenia, co w przedmiotowej sprawie miało miejsce, bowiem wnioskodawca wskazała, iż w przypadku przyznania mu świadczenia pielęgnacyjnego, rezygnuje on z pobieranego zasiłku.
W ocenie skarżącej SKO bezpodstawnie przyjęło kolizję świadczeń. Skarżąca wraz z wnioskiem o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożyła oświadczenie o rezygnacji z zasiłku dla opiekuna, tak więc nie wystąpiła tu kolizja świadczeń z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b UoŚR.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o jej rozpatrzenie w trybie uproszczonym i oddalenie podtrzymując swoje stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Zaskarżona decyzja nie narusza przepisów prawa. Uwzględnia ona bowiem zasygnalizowaną w orzeczeniu Sądu II instancji, a istotną w sprawie, okoliczność przysługiwania skarżącej zasiłku dla opiekuna.
Jak wynika z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b UoŚR, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 IV 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów.
W świetle powołanego art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b UoŚR, okoliczność, że skarżącej od 1 X 2017 r. do 31 VIII 2023 r. przysługiwał zasiłek dla opiekuna, stanowiła przeszkodę do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Przeszkoda ta ustąpiła dopiero w związku decyzją organu I instancji z dnia 5 IX 2023 r. (nr OPS.47021.313.XII.2023) uchylającą z dnia 1 IX 2023 r. decyzję przyznającą zasiłek dla opiekuna w związku ze śmiercią matki skarżącej (zgon dnia 25 VIII 2023 r.).
Podkreślić należy, że Sąd w składzie orzekającym podziela wyrażane w judykaturze stanowisko, zgodnie z którym świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane stronie dopiero, gdy z obrotu prawnego zostanie wyeliminowana wcześniejsza decyzja, przyznająca tej osobie specjalny zasiłek opiekuńczy lub zasiłek dla opiekuna (zob. wyroki NSA z: 3 II 2023 r., sygn. akt I OSK 630/22, 9 II 2023 r., sygn. akt I OSK 656/22, 22 II 2023 r., sygn. akt I OSK 703/22, 4 IV 2023 r., sygn. akt I OSK 805/22, 9 V 2023 r., sygn. akt I OSK 1024/22, 9 V 2023 r., sygn. akt I OSK 1054/22, 12 V 2023 r., sygn. akt I OSK 1017/22, 24 V 2023 r., sygn. akt I OSK 1206/22, 24 V 2023 r., sygn. akt I OSK 1207/22, 21 VII 2023 r., sygn. akt I OSK 1580/22, 4 VIII 2023 r., sygn. akt I OSK 1636/22, 14 IX 2023 r., sygn. akt I OSK 1714/22, 11 X 2023 r., sygn. akt I OSK 1865/22 oraz 20 XII 2023 r., sygn. akt I OSK 2349/22 – publ. CBOSA).
W motywach powyższych orzeczeń trafnie podnoszono, że zgodnie z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b UoŚR, świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba sprawująca opiekę ma ustalone prawo do specjalnego zasiłku opiekuńczego, świadczenia pielęgnacyjnego lub zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 IV 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów. Stosownie natomiast do treści art. 27 ust. 5 UoŚR, w przypadku zbiegu uprawnień do następujących świadczeń: 1) świadczenia rodzicielskiego lub 2) świadczenia pielęgnacyjnego, lub 3) specjalnego zasiłku opiekuńczego, lub 4) dodatku do zasiłku rodzinnego, o którym mowa w art. 10, lub 5) zasiłku dla opiekuna, o którym mowa w ustawie z dnia 4 IV 2014 r. o ustaleniu i wypłacie zasiłków dla opiekunów - przysługuje jedno z tych świadczeń wybrane przez osobę uprawnioną - także w przypadku gdy świadczenia te przysługują w związku z opieką nad różnymi osobami. Przepis ten umożliwia uprawnionemu dokonanie wyboru przysługującego mu świadczenia.
Brzmienie art. 17 ust. 5 pkt 1 lit. b UoŚR oznacza, że w przypadku zbiegu uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego i innego konkurencyjnego świadczenia, uprawnionemu może przysługiwać wyłącznie tylko jedno z tych świadczeń, co wyklucza możność równoczesnego przyznania obu świadczeń za ten sam okres. W tych samych okolicznościach faktycznych i prawnych strona może bowiem otrzymać tylko jedno ze świadczeń, przy czym chodzi tu o przyznanie samego świadczenia, a nie jedynie o fakt jego pobierania. W sytuacji bowiem, gdy strona ma przyznane decyzją administracyjną prawo do określonego świadczenia, brak jest podstaw prawnych, aby zakazać stronie prawa do jego pobrania.
Tym samym, gdyby strona miała przyznane jednocześnie dwa świadczenia - nie byłoby podstaw prawnych, aby nie mogła ich pobierać. By zapobiec takim sytuacjom, czyli kumulacji świadczeń - organy wydają decyzje o przyznaniu jednego świadczenia na dany okres.
Warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, obok dokonania wyboru świadczenia, o którym mowa w art. 27 ust. 5 UoŚR, jest zatem brak posiadania przez wnioskodawcę uprawnienia do otrzymywania świadczenia konkurencyjnego. Innymi słowy, aby świadczenie pielęgnacyjne mogła uzyskać osoba, która ma już przyznany np. zasiłek dla opiekuna, osoba ta musi albo wstrzymać się z nowym wnioskiem do momentu wygaśnięcia decyzji (terminowej) przyznającej jej prawo do tego zasiłku, albo wyraźnie wystąpić o uchylenie tego rodzaju decyzji. W świetle przytoczonych przepisów nie jest możliwe najpierw przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, a dopiero po jego otrzymaniu zrezygnowanie z dotychczas pobieranego zasiłku dla opiekuna. W sytuacji, gdy strona ma ustalone prawo do zasiłku dla opiekuna, warunkiem skutecznego ubiegania się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, na zasadzie wyboru, o którym mowa w art. 27 ust. 5 UoŚR, jest więc rezygnacja z przysługującego świadczenia i to poprzez wyraźne, a nie tylko hipotetyczne (warunkowe), zrzeczenie się prawa do konkurencyjnego świadczenia w postaci zasiłku dla opiekuna, prowadzące do wyeliminowania z obrotu prawnego decyzji przyznającej to świadczenie.
W myśl art. 24 ust. 2 UoŚR, prawo do świadczeń rodzinnych ustala się, począwszy od miesiąca, w którym wpłynął wniosek z prawidłowo wypełnionymi dokumentami, do końca okresu zasiłkowego. Zauważyć jednak należy, że zasady wyrażonej w art. 24 ust. 2 UoŚR nie można traktować jako bezwzględnego nakazu. Przepis art. 24 UoŚR stanowi bowiem normę procesową, pełniącą funkcję służebną względem norm materialnoprawnych i nie może prowadzić do modyfikacji lub pominięcia tych norm. W praktyce oznacza to, że przyznając świadczenia rodzinne, organ ocenia spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia (zob. Małysa-Sulińska Katarzyna (red.), Ustawa o świadczeniach rodzinnych. Komentarz, opubl. LEX 2015 oraz R. Babińska-Górecka (w:) R. Babińska-Górecka, M. Lewandowicz-Machnikowska, Świadczenia rodzinne/ Komentarz, Wrocław 2010, s. 296 oraz literatura i orzecznictwo tam przywołane).
Przyznając świadczenia rodzinne, organ ocenia spełnienie warunków przysługiwania świadczenia na dzień podejmowania rozstrzygnięcia. W sytuacji więc, gdy - w momencie wydawania decyzji - jeden z warunków przysługiwania prawa do danego świadczenia rodzinnego nastąpi po miesiącu złożenia wniosku w tej sprawie, to organ administracji jest nie tylko uprawniony, lecz wręcz zobowiązany uwzględnić daną okoliczność. Oczywistym jest bowiem, że określone świadczenie rodzinne może być stronie przyznane tylko wówczas, gdy wszystkie warunki będą spełnione. Skoro zaś - jak wyżej wskazano - nie jest możliwe kumulatywne pobieranie świadczenia pielęgnacyjnego i zasiłku dla opiekuna, a warunkiem przyznania nowego świadczenia jest (bezwarunkowa) rezygnacja z uprzednio przyznanego świadczenia, to okres, na jaki strona może ubiegać się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, nie jest determinowany tylko datą wpływu wniosku o to świadczenie, ale też uzależniony jest od terminu obowiązywania dotychczasowego uprawnienia, którego nie można pobierać równolegle ze świadczeniem pielęgnacyjnym.
Należy zaznaczyć, że na mocy art. 16 § 1 kpa, ostateczna decyzja organów administracji publicznej korzysta z domniemania legalności i zgodnie z zasadą trwałości decyzji, funkcjonuje w obrocie prawnym. Z tego więc powodu organ, podobnie zresztą, jak i sąd administracyjny, zobowiązany jest do jej uwzględnienia przy wydawaniu kolejnego rozstrzygnięcia. W rezultacie złożenie przez stronę zainteresowaną wniosku o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, czy też złożenie oświadczenia o rezygnacji z prawa do otrzymywanego zasiłku stałego w związku ze złożeniem wniosku o przyznanie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego – nie może wywołać skutku polegającego na wyeliminowaniu negatywnej przesłanki z art. 17 ust. 5 pkt 1 lit.b UoŚR w postaci posiadania prawa do konkurencyjnego świadczenia. Skutek taki mogła wywołać dopiero ostateczna decyzja o wstrzymaniu/uchyleniu prawa do takiego świadczenia.
W świetle więc art. 24 ust. 2 UoŚR, należy przyjąć, że stronie może przysługiwać prawo do świadczenia pielęgnacyjnego dopiero od miesiąca następującego po ostatnim miesiącu, w którym przysługiwało jej konkurencyjne świadczenie. Przysługiwanie stronie prawa do konkurencyjnego świadczenia, wyklucza bowiem możliwość jednoczesnego pobierania przez nią świadczenia pielęgnacyjnego.
W okolicznościach sprawy decyzja uchylająca decyzję w sprawie zasiłku dla opiekuna wydana została ze skutkiem na dzień 1 IX 2023 r., tak więc formalnie dopiero od tego momentu ustała przeszkoda w postaci kolizji z prawem do świadczenia pielęgnacyjnego. Z uwagi jednak na zgon matki skarżącej w dniu 25 VIII 2023 r. brak było podstaw do przyznania skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego od dnia 1 IX 2023 r., gdyż ustała zasadnicza przesłanka w postaci konieczności sprawowania opieki. W rezultacie SKO zasadnie utrzymało w mocy decyzję odmawiającą przyznania świadczenia pielęgnacyjnego. Nie można przy tym podzielić argumentacji skargi, jakoby skarżąca wcześniej zrezygnowała z zasiłku dla opiekuna. Jak wyżej wyjaśniono, oświadczenia lub wnioski o charakterze niejednoznacznym i warunkowym, uzależniające rezygnację ze świadczenia od zdarzeń przyszłych i niepewnych, nie mogą być przez organy traktowane jako rezygnacja z przysługującego zasiłku dla opiekuna, ani tym bardziej jako wniosek o uchylenie decyzji w tym przedmiocie. Podkreślić też należy, że zadośćuczynienie żądaniu skarżącej w okolicznościach sprawy oznaczałoby, że za okres od 1 IX 2021 r. do 31 VIII 2023 r. skarżąca pobrałaby oba kolidujące świadczenia (tj. zasiłek dla opiekuna oraz świadczenie pielęgnacyjne), w warunkach braku prawnych podstaw do żądania zwrotu któregokolwiek z nich, jako nienależnie pobranego (zob. art. 30 ust. 2 UoŚR).
Wobec powyższego Sąd orzekł na zasadzie art. 151 ppsa.
Sąd rozpoznał skargę na posiedzeniu niejawnym, w postępowaniu uproszczonym, na podstawie art. 119 pkt 2 ppsa.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI