IV SA/WR 579/24

IV SA/Wr 579/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-04-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-23
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Aneta Brzezińska /sprawozdawca/
Katarzyna Radom
Tomasz Świetlikowski /przewodniczący/
Symbol z opisem
6322 Usługi opiekuńcze, w tym skierowanie do domu pomocy społecznej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1283
art. 61  ust. 1 pkt 2; art. 64  pkt 7; art. 64a; art. 107 ust. 1;  art. 107 ust. 4
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (t.j.)
Dz.U. 2020 poz 256
art. 7; art. 8 § 1;  art. 80; art. 107 § 3
Ustawa z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego - t.j.
Dz.U. 2024 poz 935
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, Sędziowie Asesor WSA Aneta Brzezińska (sprawozdawca), Sędzia WSA Katarzyna Radom, , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 24 kwietnia 2025 r. sprawy ze skargi A. D. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z dnia 11 października 2024 r. nr SKO/PS-411/111/2024 w przedmiocie zwolnienia z ponoszenia odpłatności za pobyt w domu pomocy społecznej oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Pismem z 10 sierpnia 2020 r. działający z upoważnienia Wójta Gminy Rudna, Dyrektor Gminnego Ośrodka Pomocy Społecznej w Rudnej (dalej: organ I instancji) zawiadomił A. D. (dalej: skarżąca) o wszczęciu z urzędu postępowania w sprawie ustalenia odpłatność pobyt matki A1.liny D. w Domu Pomocy Społecznej w Nysie.
Decyzją z 29 grudnia 2020 r. (PS.4022.15.20) organ I instancji ustalił odpłatność za pobyt A1. D. w Domu Pomocy Społecznej w Nysie (pkt 1), orzekł o częściowym zwolnieniu skarżącej z ustalonej odpłatności i ustalił w związku z tym odpłatność (pkt 2), ustalił zaległą odpłatność za 11 miesięcy, tj. od 1 grudnia 2019 r. do 31 października 2020 r. w łącznej kwocie 12.006,10 zł (pkt 3). Po rozpoznaniu odwołania od ww. decyzji, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy (dalej: SKO w Legnicy) decyzją z 1 kwietnia 2021 r. (SKO/PS- 41 1/41/2021), utrzymało w mocy decyzję organu I instancji w zakresie pkt 1 i 2, zaś w zakresie pkt 3 odnoszącego się do kwestii zwrotu kwoty 12.006,10 zł uchyliło decyzję i przekazało sprawę do ponownego rozpatrzenia. Od decyzji tej skarżąca wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, który wyrokiem z 16 marca 2022 r. w sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 402/21 uchylił zaskarżoną decyzję w punkcie pierwszym i oddalił dalej idącą skargę. Z treści uzasadnienia wyroku wynika, że uchylenie przez Sąd punktu pierwszego zaskarżonej decyzji odnosi się do zawartego rozstrzygnięcia decyzji organu II instancji odnośnie wniosku skarżącej o zwolnienie z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt matki w DPS. Sąd przy tym nie kwestionował stanowiska organów w zakresie częściowego zwolnienia skarżącej od wnoszenia opłaty za okres od 1 listopada 2020 r. na podstawie art. 64 pkt 1 u.p.s. A nadto w okresie od 1 kwietnia 2020 r. do 31 października 2020 r. na podstawie art. 64 pkt 4 u.p.s. gdyż uznał, że w tym zakresie rozstrzygnięcie mieści się w granicach uznania administracyjnego, zostało w sposób dostateczny uzasadnione (skarżąca była w ciąży, w okresie od kwietnia do października 2020 r. oraz, że od listopada 2020 r. ponosi koszty pobytu babci w Domu Opieki).
Zastrzeżenia Sądu budził natomiast sposób uzasadnienia stanowiska organu w zakresie rozpoznania wniosku o zwolnienie od opłaty, jaki skarżąca sformułowała w piśmie z 13 marca 2020 r., wnosząc o całkowite zwolnienie z obowiązku publicznoprawnego na podstawie art. 64 pkt 2 u.p.s. powołując się na "trudne dzieciństwo" dziecka porzuconego przez matkę i zasady współżycia społecznego. W ocenie Sądu organy nie dość wnikliwie odniosły się do art. 64 u.p.s., w brzmieniu obowiązującym na dzień wydania zaskarżonej decyzji. Nie wyjaśniły skarżącej dlaczego podnoszony przez nią fakt porzucenia przez matkę we wczesnym dzieciństwie, fakt alkoholizmu matki, ograniczenie jej praw rodzicielskich, niepłacenie alimentów, praktycznego braku interesowania się jej losem, nie mieści się w przesłance "uzasadnionych okoliczności" w rozumieniu art. 64 pkt 2 u.p.s.
Ponownie rozpoznając sprawę, decyzją z 28 lutego 2023 r. (PS.4022.4.2023) organ I instancji zwolnił skarżąca w całości z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS w Nysie. Rozpoznanie wniosku o zwolnienie z opłaty A. D. organ I instancji rozpatrzył w kontekście obowiązującego w dacie wydania decyzji art. 64 pkt 7 u.p.s. (przepis ten wszedł w życie 27 stycznia 2022 r. na mocy ustawy z 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy o pomocy społecznej - Dz. U. z 2022 r., poz. 66). Uzasadniając decyzję organ m.in. wskazał, że wniosek skarżącej o całkowite zwolnienie z odpłatności za pobyt matki w DPS rozpatrzony został w oparciu o istnienie po jej stronie przesłanek zwolnienia opisanych w art. 64 pkt 7 oraz ust. 1, ust. 4 u.p.s., tj. rażące naruszenie przez osobę kierowaną do domu pomocy społecznej lub mieszkańca domu obowiązku alimentacyjnego lub innych obowiązków rodzinnych względem osoby zobowiązanej do wnoszenia opłaty; wnoszenie opłaty za pobyt innych członków rodziny w domu pomocy społecznej, ośrodku wsparcia lub innej placówce; osoba zobowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko. Organ I instancji na podstawie zebranego materiału dowodowego, a w szczególności oświadczeń skarżącej oraz przedłożonych przez nią dokumentów ustalił, że A1. D. nie wywiązywała się ze swoich obowiązków wynikających z roli matki. Nie wychowywała córki, nie uczestniczyła w kosztach jej utrzymania, nie kontaktowała się i nie interesowała się nią przez całe życie. Przedstawiony materiał dowodowy świadczy, zdaniem organu, o zupełnym niewywiązywaniu się z moralnych i prawnych obowiązków rodzica wobec dziecka. Ponadto organ zauważył, że skarżąca wnosi opłatę za pobyt babci H. D. w Domu Opieki w wysokości 2.000 zł miesięcznie, a przedstawione zaświadczenie potwierdza ciążę od kwietnia 2020 r. Mając na uwadze wskazane stosunki rodzinne, organ I instancji zwolnił całkowicie skarżąca z odpłatności za pobyt matki w DPS w Nysie, począwszy od 1 grudnia 2019 r. W tej sytuacji kwotę zwolnień będzie ponosić gmina Rudna. Końcowo organ I instancji wskazał, że zwolnienie z opłat traktowane jest jako udzielenie pomocy ze środków publicznych, w związku z czym na mocy art. 107 ust. 1 i 4 u.p.s. z osobami korzystającymi ze zwalniania przeprowadza się aktualizujące wywiady środowiskowe.
Również od decyzji tej skarżąca wywiodła odwołanie wnosząc o ponowne rozpoznanie sprawy, nadanie decyzji z 28 lutego 2023 r. (PS.4022.4.2023 ) charakteru bezterminowości oraz uwolnienia jej od obowiązku uczestniczenia w wywiadach środowiskowych wynikających z treści tej decyzji sprzed wniesieniem odwołania.
Po rozpoznaniu ww. odwołania, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy, decyzją z 11 lipca 2023 r. (SKO/PS-411/49/2023) utrzymało w mocy decyzję organu I instancji, od której skarżąca wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu. Wyrokiem z dnia 26 czerwca 2024 r. w sprawie o sygn. akt IV SA/Wr 599/23 Sąd ten uchylił zaskarżoną decyzję SKO wskazując, że udzielone skarżącej całkowite zwolnienie z odpłatności za pobyt matki w DPS zostało udzielone w powołaniu na przesłanki z art. 64 pkt 1, pkt 4 oraz pkt 7 u.p.s, a zatem, w przypadku wniosku skarżącej organ dostrzegł wystąpienie zarówno przesłanek o charakterze ekonomicznym, jak i o charakterze aksjologicznym. Sąd zaznaczył, że przesłanka z art. 64 pkt 7 u.p.s. oderwana jest od kryterium ekonomicznego. Niezrozumiała dla Sądu jest zatem argumentacja organu II instancji ukierunkowana na wykazanie zasadności poddania się skarżącej obowiązkowi wywiadu środowiskowego w myśl art. 107 ust. 4 u.p.s. z uwagi na to, że jak czytamy w zaskarżonej decyzji: "przesłanki całkowitego zwolnienia mogą w czasie ulegać zmianom". Sąd podkreślił, że skoro przesłanka z art. 64 pkt 7 u.p.s. nie ma charakteru ekonomicznego, to dostrzeżenie jej występowania przez organ i udzielenie zwolnienia w powołaniu na tę przesłankę, następuje w oderwaniu od sytuacji majątkowej osoby, która o takie zwolnienie wniosła. Także zatem kwestia potencjalnej możliwości zmiany w przyszłości sytuacji ekonomicznej i życiowej strony skarżącej w porównaniu z tą jaka stanowiła podstawę ustaleń z powodu których stronie udzielono zwolnienia z art. 64 pkt 1 i 4 u.p.s. nie powinna mieć znaczenia dla trwałości udzielonego stronie zwolnienia, skoro podstawą prawną tego zwolnienia był także art. 64 pkt 7 u.p.s. Przesłanka z art. 64 pkt 7 u.p.s. ma bowiem swego rodzaju charakter zastały. Z tego względu, uzasadnienie organu II instancji akceptujące stanowisko organu I instancji w zakresie powinności poddawania się przez stronę obowiązkowi wywiadu środowiskowego, przeprowadzanego, co 6 miesięcy, pozostaje w sprzeczności z przepisem prawa materialnego, który stanowił jedną z podstaw prawnych udzielonego stronie zwolnienia, a mianowicie, z przepisem art. 64 pkt 7 u.p.s.
Dalej Sąd podniósł, że również pozostałe zarzuty skargi nie były uzasadnione. Nietrafny okazał się w szczególności zarzut skargi dotyczy zaniechania zawarcia w:decyzji z 28 lutego 2023 r. sformułowania o bezterminowym zwolnieniu skarżącej z odpłatności za pobyt matki w DPS, gdyż w art. 64 u.p.s ustawodawca nie formułuje wymogu wskazywania w wydanej przez organ decyzji uznaniowej na jaki czas udzielane jest zwolnienie. Z tego względu, domaganie się przez stronę zawarcia sformułowania o "bezterminowości" udzielonego jej zwolnienia nie znajduje podstawy prawnej.
Poza tym Sąd wskazał, że nieuzasadnione były także zarzuty skargi dotyczące braku rozpoznania wniosku o zwolnienie z odpłatności za pobyt matki w DPS na podstawie art. 64 pkt 3 i pkt 2 u.p.s. oraz art. 64a u.p.s. Sąd wskazał, że organy orzekające w sprawie związane były treścią i wytycznymi zawartymi w prawomocnym wyroku WSA we Wrocławiu z 16 marca 2022 r., w sygn. akt IV SA/Wr 402/21. W wyroku tym Sąd sformułował zalecenia pod adresem organów administracji publicznej odnośnie do ponownego rozpoznania wniosku strony pod kątem przesłanki z art. 64 pkt 7 u.p.s., dodanej do ustawy przez art. 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. (Dz.U. z 2022 r. poz. 66) zmieniającej ustawę o pomocy społecznej z dniem 27 stycznia 2022 r. W treści tego wyroku Sąd wypowiedział się także odnośnie przesłanki z art. 64a u.p.s., nie stwierdzając wadliwości w sposobie wykładania tego przepisu przez organy administracji publicznej orzekające na poprzednim etapie sprawy.
Sąd stwierdził dalej, że poprzez argumentację jaką organ zawarł w zaskarżonej decyzji, doszło do naruszenia art. 7, art. 8 § 1 i art. 107 § 3 k.p.a. w tej części zaskarżonej decyzji, w której organ wadliwie informował stronę o zasadności poddawania się przez nią aktualizacjom wywiadu środowiskowego w sytuacji, gdy jedną z podstaw udzielonego stronie zwolnienia na podstawie art. 64 u.p.s. były okoliczności z art. 64 pkt 7 u.p.s.
Końcowo Sąd podniósł, że w toku ponownego rozpoznania sprawy rzeczą organu będzie – przy wydaniu identycznego rozstrzygnięcia w formie decyzji o zwolnieniu strony w całości na podstawie art. 64 pkt 1, 4 oraz 7 u.p.s. – sporządzenie uzasadnienia do tej decyzji w sposób adekwatny do przyjętych podstaw zwolnienia, ze szczególnym uwzględnieniem charakteru przesłanek zwolnienia z art. 64 pkt 7 u.p.s. Przy sporządzaniu uzasadnienia organ związany jest stanowiskiem, jakie na gruncie art. 64 pkt 7 u.p.s. wyraził Sąd orzekający w sprawie.
Stanowiącą przedmiot niniejszej sprawy, SKO w Legnicy decyzją z 11 października 2024 r. (SKO/PS-411/111/2024) utrzymało w mocy zaskarżaną decyzję organu I instancji z 28 lutego 2023 r. W uzasadnianiu wskazało, że wobec wydania w sprawie wyroku uchylającego decyzję ostateczną Kolegium, rozpatrując ponownie odwołanie, zgodnie z art. 153 p.p.s.a., związane jest oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania wyrażonymi w orzeczeniu sądu, który nakazał organowi odwoławczemu wydanie identycznego rozstrzygnięcia w formie decyzji o zwolnieniu skarżącej w całości z wnoszenia opłat za pobyt matki skarżącej w DPS na podstawie art. 64 pkt 1, 4 oraz 7 u.p.s. - sporządzenia uzasadnienia od tej decyzji w sposób adekwatny do przyjętych podstaw zwolnienia z art. 64 pkt 7 u.p.s.
Dalej, SKO po przywołaniu treści art. 64 ustawy z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz.U. z 2024 r. poz. 1283: dalej: u.p.s.) i zreferowaniu dotychczasowego przebiegu sprawy podkreśliło w szczególności, że decyzją organu I instancji z 28 lutego 2023 r., organ ten rozpoznając wniosek skarżącej o zwolnienie z opłat w oparciu o treść obowiązującego w dacie wydania decyzji art. 67 pkt 7 u.p.s. – na podstawie art. 64 pkt 7 oraz pkt 1 i 4 zwolnił skarżącą w całości obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS w Nysie. SKO podkreśliło przy tym, że decyzja organu I instancji jest zatem decyzją pozytywną jednakże skarżąca oczekuje aby decyzja ta była bezterminowa i niezabezpieczona koniecznością przeprowadzenia wywiadu środowiskowego, ponieważ w "obecnej wersji" nie czuje się uwolniona od obowiązku pokrywania kosztów przebywania pensjonariusza w domu pomocy społecznej z powodu zawinionego przez mieszkańca działania naruszającego więzi rodzinne mające ten obowiązek uzasadniać. Jej zdaniem, do zwolnienia z odpłatności nie został uwzględniony przez organ art. 64 pkt 3 u.p.s., ponieważ utrzymuje się wraz z córeczką z jednego wynagrodzenia. Jest to, zdaniem skarżącej, czwarta przesłanka, przemawiająca za całkowitym i bezterminowym zwolnieniem jej z opłat za pobyt matki w domu pomocy społecznej.
W nawiązaniu do takiej argumentacji skarżącej, SKO w Legnicy podniosło, że wprowadzenie w ustawie o pomocy społecznej art. 64 pkt 7, daje prawną możliwość zwolnienia z opłat osób, co do których nie mogło zapaść lub nie zapadło rozstrzygnięcie karne o którym mowa w art. 64a u.p.s. Sposób sformułowania art. 64 pkt 7 u.p.s., przenosi ciężar dowodu w zakresie tej przesłanki na osobę wnioskującą o zwolnienie z opłaty. W ocenie SKO skarżąca przedstawiła dowody i oświadczenia, z których wynikało, że jej matka nie wychowywała jej, nie łożyła na jej utrzymanie, miała problem alkoholowy. Wobec faktu uchylania się przez A1. D. od obowiązku alimentacyjnego wobec skarżącej jako jej córki, świadczenia alimentacyjne były wypłacane z Funduszu Alimentacyjnego (kserokopia decyzji ZUS z 17 października 1994 r.). Ponadto, wobec A1. D. prowadzone było dochodzenie w sprawie uchylania się od obowiązku alimentacyjnego (kopia postanowienia o wszczęciu dochodzenia z 10 grudnia 2003 r.). A1. D. została skazana za czyn z art. 209 § 1 k.k., popełniony na szkodę skarżącej. Obecnie skazanie uległo zatarciu (pismo z 22 września 2021 r. Sądu Rejonowego w Głogowie II Wydział Karny). Skarżąca w odwołaniu zarzuciła, że przy rozpatrywaniu jej sprawy nie uwzględniono art. 111 kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a jak wynika z kserokopii wyroku zaocznego sygn. akt I.C. 606/95 z 16 kwietnia 1996 r. Sąd Wojewódzki w Legnicy Wydział Cywilny, wykonywanie władzy rodzicielskiej nad małoletnią A2. D. powierzył J. D., zaś A1. D. ograniczył władzę rodzicielską do ogólnego
wglądu w wychowanie i wykształcenie dziecka, w szczególności współdecydowania co do wyboru kierunku nauki zawodu oraz sposobu leczenia w razie poważnej choroby. W nawiązaniu do powyższego, SKO w Legnicy podkreśliło, że na gruncie sprawy, obowiązek zstępnego wywodzący się z art. 61 ust. 1 pkt 2 u.p.s., chociaż pozostaje w funkcjonalnym związku z przepisami kodeksu rodzinnego i opiekuńczego o alimentacji, nie jest obowiązkiem alimentacyjnym, lecz publicznoprawnym ciężarem powstającym z chwilą przyjęcia osoby skierowanej do DPS. Poniesienie tego ciężaru ma na celu pokrycie określanych w trybie administracyjnym kosztów utrzymania mieszkańca w DPS. Skoro zatem rozpatrywana sprawa ma charakter administracyjny, to przy jej rozpatrywaniu organy administracji kierowały się przepisami ustawy o pomocy społecznej, a nie przepisami Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.
Reasumując, SKO wskazało, że rozstrzygnięcie zawarte w decyzji organu I instancji o całkowitym, a nie częściowym zwolnieniu (tak we wniosku skarżącej z 13 marca 2020 r.), z wnoszenia przez skarżąca opłaty za pobyt jej matki w DPS są nie tylko okoliczności wskazane w art. 64 pkt 7 u.p.s. ale także okoliczności związane z wnoszeniem przez skarżącą opłaty za pobyt w domu pomocy społecznej jej babci H. D. (art. 64 pkt 1 u.p.s.), oraz art. 64 pkt 4 u.p.s., zgodnie, z którym osoba obowiązana do wnoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecko. Skarżąca w odwołaniu wskazała, że podstawą zwolnienia mogłaby być przesłanka wynikająca również z art. 64 pkt 3 u.p.s. (jako czwarta przesłanka zwolnienia - tak w odwołaniu i w wyroku z 16 marca 2022 r. sygn. akt IV SA/Wr 402/21 str. 28). Niemniej jednak jak wskazał Sąd w prawomocnym wyroku z 26 czerwca 2024 r. sygn. akt IV SA/Wr 599/23 wydanym w tej sprawie, skoro przesłanka z art. 64 pkt 7 u.p.s. nie ma charakteru ekonomicznego, to dostrzeżenie jej występowania przez organ i udzielenie zwolnienia w powołaniu na tę przesłankę, następuje w oderwaniu od sytuacji majątkowej osoby, która o takie zwolnienie wniosła. Także zatem kwestia potencjalnej możliwości zmiany w przyszłości sytuacji ekonomicznej i życiowej skarżącej w porównaniu z tą jaka stanowiła podstawę ustaleń z powodu których skarżącej udzielono zwolnienia z art. 64 pkt 1 i 4 u.p.s. nie powinno mieć znaczenia dla trwałości udzielonego jej zwolnienia, skoro podstawą prawną tego zwolnienia był także art. 64 pkt 7 u.p.s. Przesłanka z art. 64 pkt 7 u.p.s. ma bowiem swego rodzaju charakter trwały (...) (vide: str. 10-12 uzasadnienia wyroku o sygn. akt IV SA/Wr 599/23).
Biorąc pod uwagę stanowisko prawne zawarte w wydanym w tej sprawie wyroku, a odnoszące się do art. 64 pkt 7 u.p.s. SKO przyjęło, że skoro podstawę prawną całkowitego zwolnienia skarżącej z odpłatności za pobyt matki w DPS jest również art. 64 pkt 7 u.p.s., to ma on, jak wskazał Sąd, swego rodzaju charakter zastały (nie ekonomiczny) a wobec tego zawarcie w decyzji organu I instancji informacji o konieczności okresowego poddawania się przez skarżącą aktualizacji wywiadu środowiskowego celem ustalenia aktualnej sytuacji rodziny, jest nieprawidłowe i pozostaje w sprzeczności z przepisem prawa materialnego, tj. art. 64 pkt 7 u.p.s.
Co się tyczy pozostałych zarzutów skargi Sąd uznał, że nie były one uzasadnione. W związku z tym Sąd uznał, że domaganie się przez skarżącą zawarcia sformułowania o "bezterminowości" udzielonego jej zwolnienia nie znajduje podstawy prawnej (vide: str. 11 uzasadnienia wyroku o sygn. akt IV SA/Wr 599/23).
SKO wskazało, że pozostałe zarzuty zawarte w odwołaniu skarżącej również nie zasługują na uwzględnienie. Nie jest przy tym tak jak wskazuje skarżąca w odwołaniu (vide: str. 3). że nigdy nie wnioskowała do DPS w Rudnej o udzielenie pomocy finansowej w celu opłaty za pobyt A1. D. w Domu Pomocy Społecznej w Nysie". Strona zdaje się nie brać pod uwagę faktu, że sprawa zwolnienia z odpłatności za pobyt jej matki w DPS toczy się na jej wniosek z 29 września 2020 r. czego dowodem są wydane w tej sprawie decyzje administracyjne, wyroki Sądu i aktualna decyzja w tej sprawie, prowadzona także z jej wniosku z dnia 13 marca 2020 r.
Od niniejszej decyzji skarżąca – reprezentowana przez profesjonalnego pełnomocnika – wywiodła skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu skargę zarzucając jej naruszenie:
1) art. 64 pkt 7 w zw. z art. 107 ust. 1 oraz art. 107 ust. 4 u.p.s. poprzez ich nieprawidłowe zastosowanie, które to poskutkowało brakiem zwolnienia skarżącej z obowiązku uczestniczenia w wywiadach środowiskowych, w związku z całkowitym zwolnieniem jej z obowiązku ponoszenia odpłatności na pobyt jej matki DPS w Nysie,
2) art. 153 p.p.s.a. poprzez jego niezastosowanie i nieuwzględnienie przez organ w zaskarżonej decyzji stanowiska uprzednio wyrażonego przez Sąd w wyroku z 26 czerwca 2024 r. o sygn.. IV SA/Wr 599/23, a z którego wprost wynika, że cyt.: "uzasadnienie organu drugiej instancji akceptujące stanowisko organu pierwszej instancji w zakresie powinności poddawania się przez stronę obowiązkowi wywiadu środowiskowego, przeprowadzanego (...) co 6 miesięcy, pozostaje w sprzeczności z przepisem prawa materialnego, który stanowił jedną z podstaw prawnych udzielonego stronie zwolnienia, a mianowicie - z przepisem art. 64 pkt 7 u.p.s.",
3) art. 6, art. 7 oraz art. 8 k.p.a. poprzez ich niezastosowanie, w szczególności wydanie decyzji z naruszeniem przepisów prawa materialnego oraz procesowego, polegającego na bezzasadnym zaniechaniu podjęcia decyzji w przedmiocie zwolnienia skarżącej z obowiązku uczestniczenia w wywiadzie środowiskowym, o którym mowa w art. 107 u.p.s., jak również dokonaniu obrazy oceny prawnej i wskazań dokonanych przez sąd na wcześniejszym etapie postępowania przez brak ich uwzględnienia,
4) art. 80 k.p.a. w zw. art. 64 pkt 7 w zw. z art. 107 ust. 1 oraz art. 107 ust. 4 u.p.s.a poprzez jego nieprawidłowe zastosowanie, które poskutkowało przyjęciem przez organ dowolnej, a nie swobodnej oceny dowodów, w tym brak uwzględnienia, że przesłanka zwolnienia z obowiązku wnoszenia opłaty za pobyt mieszkańca DPS określona w art. 64 pkt 7 jest przesłanką bezterminową, co potwierdził uprzednio w sprawie WSA we Wrocławiu wyrokiem z 26 czerwca 2024 r.,
5) art. 107 § 3 k.p.a. poprzez jego niezastosowanie, które to objawiło się zaniechaniem przez organ wymienienia przyczyn, z jakich nie uwzględnił on wniosków oraz interpretacji przepisów prawa, wyrażonej przez WSA we Wrocławiu, wyrokiem z 26 czerwca 2024 r.
Mając powyższe na uwadze pełnomocnik skarżącej (obszernie uzasadniając skargę) wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie kosztów postępowania oraz o zobowiązanie organu do wydania decyzji: po pierwsze zwalniającą skarżącą bezterminowo i w całości z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS w Nysie, a po drugie bezterminowo zwalniającej z obowiązku uczestnictwa w wywiadzie środowiskowym, o którym mowa w art. 107 u.p.s.
W odpowiedzi na skargę SKO w Legnicy wniosło o jej oddalenie podnosząc, iż w całości wykonało zalecenia Sądu zawarte w wyroku z 26 czerwca 2024 r.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga nie jest zasadna.
W pierwszej kolejności wskazać należy, że orzekanie w niniejszej sprawie odbywa się w warunkach związania, o których mowa w art. 153 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r. poz. 359, dalej jako: p.p.s.a.), ponieważ niniejszy wyrok jest poprzedzony prawomocnym wyrokiem tutejszego Sądu z 26 czerwca 2024 r, o sygn. akt IV SA/Wr 599/23, którym Sąd uchylił decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Legnicy z 11 lipca 2023 r. (SKO/PS 411/49/2023) utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji z 28 lutego 2023 r. (PS 4022.4.2023) w przedmiocie zwolnienia z obowiązku z ponoszenia przez skarżącą odpłatności za pobyt matki w Domu Pomocy Społecznej w Nysie.
W następstwie tegoż wyroku, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy – ponownie rozpatrując odwołanie skarżącej od decyzji organu I instancji z 28 lutego 2023 r. – wydało decyzję z 11 października 2024 r. (SKO/PS-411/111/2024) ponownie utrzymującą w mocy decyzję organu I instancji zwalniającą w całości skarżącą z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt jej matki w DPS, która to decyzja stanowi przedmiot rozpoznania niniejszej sprawy. W decyzji tej nie wskazano terminu jej obowiązywania, natomiast skarżąca oczekuje aby decyzja organu I instancji z 28 lutego 2023 r. (choć dla niej korzystna bo zwalniająca ją w całości z obowiązku odpłatności za pobyt jej matki w DPS) była dodatkowo decyzją "bezterminową". Jednocześnie w braku "sformułowania" bezterminowego zwolnienia skarżącej z ww. obowiązku i przez to "bezterminowego" zwolnienia jej z obowiązku poddania się wywiadowi środowiskowemu, o którym mowa w art. 107 u.p.s., skarżąca upatruje niewykonania (nieuwzględnienia) przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy zaleceń zawartych w prawomocnym wyroku tutejszego Sądu z 26 czerwca 2024 r.
Przed przystąpieniem do rozpoznania sprawy wskazać należy, że stosownie do art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie.
Ocena prawna może dotyczyć stanu faktycznego, wykładni przepisów prawa materialnego i procesowego, prawidłowości korzystania z uznania administracyjnego, jak i kwestii zastosowania określonego przepisu prawa jako podstawy do wydania decyzji administracyjnej. Obowiązek podporządkowania się ocenie prawnej wyrażonej w wyroku sądu administracyjnego ciąży na organie administracyjnym i na sądzie, może być wyłączony tylko w wypadku istotnej zmiany stanu prawnego lub faktycznego. Obowiązek ten oznacza również brak możliwości formułowania nowych ocen prawnych, sprzecznych z wyrażonym przez sąd poglądem. Wskazania co do dalszego postępowania stanowią z reguły konsekwencję oceny prawnej. Dotyczą one sposobu działania w toku ponownego rozpoznania sprawy i mają na celu uniknięcie błędów już popełnionych i wskazanie kierunku, w którym winno zmierzać przyszłe postępowanie (J. P. Tarno, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2012 r., s. 397 uw. 1, 2; M. Jagielska, J. Jagielski, R. Stankiewicz, w: red. R. Hauser, M. Wierzbowski, Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi. Komentarz, Warszawa 2011 r., s. 544, Nb 1-3). Zauważyć należy, że nieprzestrzeganie art. 153 p.p.s.a. podważałoby obowiązującą w demokratycznym państwie prawnym zasadę sądowej kontroli nad aktami i czynnościami organów administracji i prowadziło do niespójności działania systemu władzy publicznej. Dlatego też, w razie wnoszenia kolejnych skarg z powodu niewłaściwego wykonania zapadłego wyroku uwzględniającego skargę, sąd administracyjny jedynie weryfikuje sposób wywiązania się organów ze skierowanych do nich wskazań, nie wnika on natomiast w materię objętą zakresem wcześniejszych ocen (wyrok NSA z 21 kwietnia 2010 r., II FSK 2129/08, Lex nr 596261).
Należy w tym miejscu dodatkowo podkreślić, że art. 153 p.p.s.a. pełni szczególną rolę w kontekście skuteczności oraz wykonalności orzeczeń sądów administracyjnych. Naruszenie art. 153 p.p.s.a. przez organy administracji pociąga za sobą niebezpieczeństwo ponownego zaskarżenia podjętej decyzji do sądu administracyjnego, unicestwienie bytu prawnego przedmiotowej decyzji oraz konieczność ponownego przeprowadzenia postępowania administracyjnego co do istoty sprawy. W ten sposób toczące się postępowanie administracyjne z nieuzasadnionych powodów ulega przedłużeniu. Przepis art. 153 p.p.s.a. określa taką relację między organem administracyjnym a sądem, która sprowadza się do związania organu oceną prawną i wskazaniami co do dalszego postępowania, gdzie nie ma miejsca na polemikę organu z oceną prawną i wskazaniami do dalszego postępowania. Biorąc pod uwagę wiążący charakter wyroku rolą Sądu w niniejszym postępowaniu było przede wszystkim zweryfikowanie, czy organ wykonał wskazania sformułowane w prawomocnym wyroku.
Mając powyższe rozważania na uwadze stwierdzić należy, że w ocenie Sądu, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy w zaskarżonej decyzji z 11 października 2024 r. – wbrew twierdzeniom skarżącej – dokładnie wykonało zalecenia wynikające z prawomocnego wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu z 26 czerwca 2024 r. o sygn. akt IV SA/Wr 599/23. Przypomnienia wymaga, że formułując zalecenia dla organu Sąd w wyroku tym stwierdził (w szczególności), że skoro w realiach sprawy – kiedy to skarżąca została zwolniona z opłaty za pobyt matki w DPS w Nysie nie tylko na podstawie przesłanek z art. 64 pkt 1 i 4 u.p.s., lecz również na podstawie przesłanki z art. 64 pkt 7 u.p.s. która ma swojego rodzaju charakter zastały, i występuje w oderwaniu od sytuacji majątkowej skarżącej, to "uzasadnienie organu II instancji akceptujące stanowisko organu I instancji w zakresie powinności poddawania się przez stronę obowiązkowi wywiadu środowiskowego, przeprowadzanego, co 6 miesięcy, pozostaje w sprzeczności z przepisem prawa materialnego, który stanowił jedną z podstaw prawnych udzielonego stronie zwolnienia, a mianowicie, z przepisem art. 64 pkt 7 u.p.s.
Sąd ten wskazał również, że pozostałe zarzuty skargi nie były uzasadnione, w tym nietrafny okazał się zarzut dotyczący zaniechania zawarcia w decyzji z 28 lutego 2023 r. sformułowania o bezterminowym zwolnieniu strony z odpłatności za pobyt matki w DPS. Sąd dostrzegł bowiem, że w przepisie art. 64 u.p.s ustawodawca nie formułuje wymogu wskazywania w wydanej przez organ decyzji uznaniowej na jaki czas udzielane jest zwolnienie. Z tego względu, domaganie się przez stronę zawarcia sformułowania o "bezterminowości" udzielonego jej zwolnienia nie znajduje podstawy prawnej.
Ostatecznie zaś (w zaleceniach końcowych) Sąd wskazał, iż w toku ponownego rozpoznania sprawy rzeczą organu będzie – "przy wydaniu identycznego rozstrzygnięcia w formie decyzji o zwolnieniu strony w całości na podstawie art. 64 pkt 1, 4 oraz 7 u.p.s." – sporządzenie uzasadnienia do tej decyzji w sposób adekwatny do przyjętych podstaw zwolnienia, ze szczególnym uwzględnieniem charakteru przesłanek zwolnienia z art. 64 pkt 7 u.p.s. Przy sporządzaniu uzasadnienia organ związany jest stanowiskiem, jakie na gruncie art. 64 pkt 7 u.p.s. wyraził Sąd orzekający w sprawie.
Wykonując powyższe zalecenia, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy w zaskarżonej decyzji po pierwsze wydało "identyczne rozstrzygnięcie w formie decyzji o zwolnieniu skarżącej w całości na podstawie art. 64 pkt 1, 4 oraz 7 u.p.s.", gdyż utrzymało w mocy decyzję organu I instancji z 28 lutego 2023 r. (PS 4022.4.2023) w przedmiocie zwolnienia skarżącej w całości z obowiązku ponoszenia odpłatności za pobyt matki w DPS w Nysie wyraźnie wskazując, że rozstrzygnięcie to zostało oparte nie tylko na okolicznościach wskazanych w art. 64 pkt 7 u.p.s., lecz również na okolicznościach wskazanych w art. 64 pkt 1 (ponoszenie przez skarżącą opłat za pobyt w Domu Opieki jej babci H. D.) i art. 64 pkt 4 u.p.s. (gdy osoba zobowiązana do ponoszenia opłaty jest w ciąży lub samotnie wychowuje dziecka). A po drugie, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy – co istotne z uwagi na treść zarzutów skargi – uwzględniło przy tym stanowisko wyrażone przez Sąd w zakresie charakteru "trwałości" przesłanki z art. 64 pkt 7 u.p.s. w kontekście poddania skarżącej obowiązkowi uczestnictwa raz na pół roku w wywiadach środowiskowych i powołując się na adekwatny fragment ww. wyroku WSA w tym zakresie, zgodziło się z Sądem, że "zawarcie w decyzji organu I instancji informacji o konieczności okresowego poddania skarżącej aktualizacji wywiadu u.p.a. środowiskowego, celem ustalenia jej sytuacji jest nieprawidłowe, gdyż pozostaje w sprzeczności z przepisem art. 64 pkt 7 u.p.s.". Tym samym nie sposób zgodzić się z zarzutem naruszenia przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy treści art. 64 pkt 7 w zw. z art. 107 ust. 1 i 4 u.p.s. oraz art. 153 p.p.s.a. polegającym na "braku zwolnienia skarżącej z obowiązku uczestnictwa w wywiadach środowiskowych", skoro wynika ono – zdaniem Sądu – w sposób jednoznaczny z przywołanej treści uzasadnienia zaskarżonej decyzji SKO w Legnicy. Tym samym niezrozumiałe dla Sądu jest sformułowanie zawarte na str. 5 skargi, w którym pełnomocnik skarżącej wywodzi, że "bezzasadne jest obligowanie skarżącej do uczestnictwa w rodzinnych wywiadach środowiskowych, o których mowa w art. 107 u.ps.", gdyż z treści tej decyzji taki obowiązek nie wynika.
W konsekwencji powyższego, za bezzasadny należało uznać również zarzut skargi podniesiony w kontekście niewykonania przez Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy zaleceń Sądu zawartych w wyroku z 26 czerwca 2024 r., a polegający (jak wskazano w pkt 3 skargi) na naruszeniu art. 6, 7 i 8 k.p.a. poprzez "bezzasadne zaniechanie podjęcia decyzji w przedmiocie zwolnienia skarżącej z obowiązku uczestnictwa w wywiadzie środowiskowym". Po pierwsze wskazać należy, że z treści ww. wyroku Sądu nie wynika takie zalecenie ((Sąd wskazał jedynie na wadliwość treści uzasadnienia decyzji (a nie jej rozstrzygnięcia), w którym organ informował skarżącą o zasadności poddawania się przez nią aktualizacjom wywiadu środowiskowego w sytuacji, gdy jedną z podstaw udzielonego stronie zwolnienia na podstawie art. 64 u.p.s. były okoliczności z art. 64 pkt 7 u.p.s.)). A po drugie, nadmienić należy, że ustawa o pomocy społecznej nie daje podstawy prawnej do wydania odrębnej decyzji w przedmiocie zwolnienia skarżącej z obowiązku uczestnictwa w wywiadzie środowiskowym.
Odnosząc się wreszcie do powielanego wielokrotnie przez skarżącą żądania, aby decyzja w przedmiocie zwolnienia jej z odpłatności za pobyt matki w DPS była decyzją "bezterminową" i przez to niejako "bezterminowo" zwalniała ją z obowiązku uczestnictwa w wywiadzie środowiskowym, o którym mowa w art. 107 u.p.s. podkreślenia wymaga, że skarżąca zdaje się nie zauważać, że w kwestii tej wypowiedział się już w sposób jednoznaczny, przesądzający (i wiążący) tutejszy Sąd w wyroku z 26 czerwca 2024 r. Sąd ten wyraźnie bowiem wskazał, iż w przepisie art. 64 u.p.s ustawodawca nie formułuje wymogu wskazywania w wydanej przez organ decyzji uznaniowej na jaki czas udzielane jest zwolnienie". Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy prawidłowo zatem w zaskarżonej decyzji wskazało za Sądem, że "domagania się przez stronę zawarcia sformułowania o "bezterminowości" udzielonego jej żądania nie znajduje podstawy prawnej". Dlatego też, zarzuty skarżącej wskazane w pkt 4 i 5 skargi, powołujące się na naruszenie art. 80 k.p.a w związku z art. 64 pkt 7 u.p.s. i art. 107 ust. 1 i 4 u.p.s. poprzez nieuwzględnienie bezterminowego charakteru przesłanki z art. 64 ust. 7 p.p.s.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a. należało uznać za bezzasadne.
W konsekwencji powyższego, zdaniem Sądu, Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Legnicy wydając zaskarżoną decyzję – wbrew zarzutom skargi – prawidłowo wykonało zalecenia Sądu zwarte w wyroku z 26 czerwca 2024 r., sygn. akt IV SA/Wr 599/23. Mając na uwadze powyższe, Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzekł jak w sentencji