II SA/Gl 791/25

II SA/Gl 791/25 - Wyrok WSA w Gliwicach
Data orzeczenia
2025-11-20
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-06-18
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach
Sędziowie
Beata Kalaga-Gajewska
Edyta Kędzierska /sprawozdawca/
Krzysztof Nowak /przewodniczący/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych/ZUS
Treść wyniku
Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1576
art. 15,  art. 22
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j.)
Dz.U. 2024 poz 935
art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a i c
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Krzysztof Nowak, Sędziowie, Sędzia WSA Beata Kalaga-Gajewska, Sędzia WSA Edyta Kędzierska (spr.), , po rozpoznaniu w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym w dniu 20 listopada 2025 r. sprawy ze skargi K. M. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 21 maja 2025 r. nr 010070/680/172665/2024 w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 2 lipca 2024 r.
Uzasadnienie
Zakład Ubezpieczeń Społecznych decyzją z dnia 2 lipca 2024 r. odmówił przyznania skarżącej K. M. prawa do świadczenia wychowawczego na córkę Z. L. na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. W uzasadnieniu organ wskazał, że Sąd Okręgowy w R., postanowieniem z dnia [...] r. sygn. akt [...] ustalił, iż na czas toczącego się postępowania, opieka nad wymienionym dzieckiem powierzona została ojcu dziecka, a ponadto sąd orzekł, że miejscem zamieszkania małoletniej, jest miejsce zamieszkania jej ojca. Organ dodał, że zmiana decyzji w sprawie świadczenia wychowawczego będzie możliwa jedynie po wydaniu przez sąd wyroku lub postanowienia, w którym na nowo zostanie określony sposób sprawowania opieki nad dzieckiem.
Zaskarżoną decyzją z dnia 21 maja 2025 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych (zwany dalej również organem), w wyniku rozpoznania odwołania skarżącej, uchylił wymienioną decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych i przyznał skarżącej świadczenie wychowawcze na dziecko – Z. L. na okres od 1 listopada 2024 r. do 31 maja 2025 r. w kwocie 800 zł miesięcznie i odmówił przyznania prawa do tego świadczenia na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 października 2025 r.
W uzasadnieniu organ wskazał, że w dniu 1 lutego 2024 r. skarżąca złożyła wniosek o przyznanie prawa do świadczenia wychowawczego na wymienione dziecko na okres świadczeniowy 2024/2025 r. Jednocześnie wniosek o przyznanie prawa do tego świadczenia na to samo dziecko złożył w dniu 1 lutego 2024 r., ojciec dziecka. Do wniosku dołączył postanowienie Sądu Okręgowego w R., z dnia [...] r., według którego, na czas toczącego się postępowania opieka nad dzieckiem – Z. L. powierzona została ojcu. Organ podniósł, że w związku tym, ZUS pismem z dnia 8 kwietnia 2024 r. wezwał skarżącą do przedłożenia dokumentów potwierdzających sprawowanie wyłącznej lub naprzemiennej opieki nad dzieckiem. Z uwagi na to, że skarżąca nie dołączyła do akt sprawy rozstrzygnięcia sądowego dotyczącego sprawowania opieki nad wymienionym dzieckiem, ZUS odmówił przyznania jej prawa do świadczenia. Następnie Sąd Okręgowy w R. postanowieniem z dnia [...] r., powierzył skarżącej opiekę nad wymienionym dzieckiem na czas toczącego się postępowania. W związku z powyższym organ wskazał, że w sytuacji, gdy obojgu rodzicom przysługuje pełna władza rodzicielska nad dzieckiem, świadczenie przysługuje temu z rodziców, z którym dziecko wspólnie zamieszkuje i pozostaje na jego utrzymaniu. Dodał, że w świetle dokonanych ustaleń, od dnia 14 października 2024 r., zgodnie z postanowieniem Sądu, to skarżąca sprawuje faktyczną opiekę nad małoletnią Z. L., przez co uzyskała prawo do ubiegania się o świadczenie wychowawcze na okres świadczeniowy 2024/2025.
Jednocześnie organ wskazał, że nie ma podstaw prawnych do przyznania skarżącej prawa do świadczenia za okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 października 2024 r., ponieważ w tym okresie, zgodnie z postanowieniem Sądu Okręgowego w R. z dnia [...] r., na czas toczącego się postępowania w sprawie o rozwód, opieka nad dzieckiem powierzona została ojcu i to przy nim Sąd ustalił miejsce zamieszkania dziecka. Postanowienie to zostało wydane w trybie zarządzenia opiekuńczego, a więc było wykonalne z chwilą jego wydania i stanowiło podstawę do przyznania ojcu prawa do świadczenia wychowawczego.
W skardze wniesionej od powyższej decyzji do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach skarżąca podniosła, że pomimo treści postanowienia Sądu Okręgowego w R. z dnia [...] r., jej córka Z. L. mieszka wraz z nią nieprzerwanie od 25 grudnia 2022 r., została zameldowana 10 maja 2023 r., a od 1 września 2023 r. uczęszcza do Szkoły Podstawowej w P. Podniosła, że pomimo tego, ojciec jej dziecka składał i nadal składa wnioski o świadczenie wychowawcze, które powinno być przyznane temu z rodziców, który to dziecko utrzymuje i wychowuje.
W odpowiedzi na skargę organ odwoławczy wniósł o jej oddalenie i podtrzymał dotychczasową argumentację.
Sprawa została rozpoznana w trybie uproszczonym na posiedzeniu niejawnym (art. 119 pkt 2 w zw. z art. 120 P.p.s.a.), na wniosek organu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Gliwicach zważył, co następuje:
Na podstawie art. 1 § 1 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r., poz. 1267 ), sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości w zakresie swojej właściwości przez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym § 2 cytowanego przepisu stanowi, iż kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej.
Natomiast zgodnie z art. 145 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jedn. Dz. U. z 2024 r. poz. 935), zwanej dalej P.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na decyzję lub postanowienie uchyla zaskarżoną decyzję lub postanowienie w całości albo w części, jeżeli stwierdzi; naruszenie prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, bądź naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego, bądź inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Ponadto według art. 134 § 1 P.p.s.a., Sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
W konsekwencji przeprowadzenia kontroli w powyższym zakresie stwierdzić należało, że skarga zasługiwała na uwzględnienie, gdyż przy wydaniu zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji wydanej w I instancji doszło do naruszenia prawa materialnego, mającego wpływ na wynik sprawy oraz przepisów postępowania, które mogło mieć wpływ na wynik sprawy.
Przede wszystkim podkreślenia wymagało, że wydane w wyniku rozpoznania odwołania, rozstrzygnięcie Prezesa ZUS jest wewnętrznie sprzeczne – z jednej bowiem strony organ przyznał skarżącej świadczenie wychowawcze na dziecko – na okres od 1 listopada 2024 r. do 31 maja 2025 r., a z drugiej strony - odmówił przyznania prawa do tego świadczenia na okres od 1 czerwca 2024 r. do 31 października 2025 r., a zatem odmowa objęła cały okres, za który organ przyznał świadczenie i jeszcze pięć miesięcy poprzedzających ten okres, a dodatkowo pięć miesięcy po upływie okresu świadczeniowego, którego dotyczył wniosek. Wewnętrzna sprzeczność istniejąca pomiędzy poszczególnymi uregulowaniami zawartymi w decyzji wymienionego organu, spowodowała konieczność usunięcia tej decyzji – w całości - z obrotu prawnego. Nie został bowiem prawidłowo zrealizowany warunek określony w art. 107 § 1 pkt 5 K.p.a., skoro poszczególne części rozstrzygnięcia są ze sobą sprzeczne, a nie ulega wątpliwości, że z prawidłowo wydanym rozstrzygnięciem mamy do czynienia wówczas, gdy jego cząstkowe uregulowania, zestawione ze sobą, składają się na spójną całość. Ponadto we wskazany wyżej sposób – organ orzekł w części rozstrzygnięcia co do okresu wykraczającego poza okres świadczeniowy trwający od 1 czerwca 2024 r. do 31 maja 2025 r. i odmówił świadczenia za okres do 31 października 2025 r., którego nie dotyczył wniosek w niniejszej sprawie. Doszło zatem do wydania decyzji w przedmiotowym postępowaniu administracyjnym, co do części kolejnego okresu świadczeniowego, obejmującej miesiące od 1 czerwca 2025 r. do 31 października 2025 r., co było niedopuszczalne, gdyż wykraczało poza zakres rozpoznania sprawy.
Ponadto dodać należało, że powodem wydania rozstrzygnięcia o odmowie przyznania skarżącej prawa do świadczenia wychowawczego na okres wskazany w decyzji było stwierdzenie przez organ, że w tym okresie, zgodnie z postanowieniem sądowym, opieka nad wymienionym dzieckiem powierzona została ojcu dziecka.
W związku z tym podnieść należało, że zgodnie z art. 22 ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (Dz.U. z 2024 r. poz. 1576 zwanej dalej również u.p.p.w.d.), w przypadku zbiegu prawa rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka do świadczenia wychowawczego, świadczenie to wypłaca się temu z rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, który faktycznie sprawuje opiekę nad dzieckiem. Jeżeli opieka nad dzieckiem sprawowana jest równocześnie przez oboje rodziców, opiekunów prawnych dziecka lub opiekunów faktycznych dziecka, świadczenie wychowawcze wypłaca się temu, kto pierwszy złoży wniosek. W przypadku, gdy po złożeniu wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego przez rodzica, opiekuna prawnego dziecka lub opiekuna faktycznego dziecka drugi rodzic, opiekun prawny dziecka lub opiekun faktyczny dziecka złoży wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, Zakład Ubezpieczeń Społecznych ustala, kto sprawuje opiekę i w tym celu może zwrócić się do kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej, w celu ustalenia osoby sprawującej opiekę nad dzieckiem. Przepis art. 15 ust. 2 stosuje się.
Z treści przytoczonej regulacji wynika więc, że w razie zaistnienia zbiegu prawa rodziców do świadczenia wychowawczego, kluczowe znaczenie w sprawie z wniosku o przyznanie tego świadczenia, ma rzeczywiste sprawowanie opieki nad dzieckiem, a nie treść orzeczenia sądowego dotyczącego powierzenia pieczy lub sprawowania władzy rodzicielskiej nad dzieckiem. W sytuacji zatem, gdy o świadczenie wychowawcze w związku z opieką nad tym samym dzieckiem, zostaną złożone wnioski przez oboje rodziców, organ jest zobowiązany do ustalenia, czy rzeczywista opieka nad dzieckiem jest sprawowana równocześnie przez oboje wnioskodawców, czy też przez jednego z nich, a jeżeli tak, to przez którego.
W celu ustalenia powyższych okoliczności organ – zgodnie z art. 15 ust. 1 u.p.p.w.d., może zwrócić się do właściwego kierownika ośrodka pomocy społecznej o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego, o którym mowa w ustawie z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.
Natomiast w przedmiotowej sprawie organ rozpoznający sprawę w I instancji całkowicie pominął przeprowadzenie postępowania w powyższym zakresie, a Prezes ZUS, rozpoznając odwołanie, w najmniejszym nawet stopniu nie odniósł się do zawartych w nim zarzutów i twierdzeń. Podkreślenia zaś wymagało, że w odwołaniu skarżąca przede wszystkim podniosła, iż jej córka Z. L. mieszka wraz z nią nieprzerwanie od 25 grudnia 2022 r., jest u niej zameldowana i uczęszcza do szkoły podstawowej. Ponadto w piśmie z dnia 22 sierpnia 2024 r. skarżąca złożyła wniosek o przeprowadzenie rodzinnego wywiadu środowiskowego.
Pomimo tego, nie zostały dokonane ustalenia w powyższym zakresie, a organ odmówił przyznania skarżącej świadczenia wychowawczego na okres wymieniony w decyzji, stwierdzając, że zgodnie z postanowieniem sądu, opieka nad wymienionym dzieckiem powierzona została ojcu dziecka i sąd ustalił, że miejscem zamieszkania dziecka, jest miejsce zamieszkania ojca.
W wyniku przeprowadzenia w określonych wyżej ramach, kontroli zgodności z prawem zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji wydanej w I instancji, stwierdzić zatem należało, że przy ich wydaniu doszło do naruszenia prawa materialnego, tj. art. 22 u.p.p.w.d., które miało wpływ na wynik sprawy. Ponadto w postępowaniu administracyjnym naruszone zostały przepisy art. 7 K.p.a., art. 77 § 1 K.p.a. i art. 80 K.p.a. oraz art. 107 § 3 K.p.a. i naruszenie tych przepisów postępowania mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Dotyczyło bowiem uchybień w zakresie ustalenia kwestii o podstawowym znaczeniu dla rozstrzygnięcia sprawy.
W konsekwencji tego, skargę należało uwzględnić i na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c w związku z art. 135 P.p.s.a. uchylić zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję wydaną w I instancji.
Przy ponownym rozpoznaniu sprawy organ administracji przeprowadzi postępowanie zgodnie ze wskazaniami wynikającymi z powyższych rozważań, dokona analizy istotnych okoliczności w określonym wyżej zakresie, a następnie wyda decyzję spełniającą wszystkie warunki określone w art. 107 K.p.a.