II SA/Sz 992/23

II SA/Sz 992/23 - Wyrok WSA w Szczecinie
Data orzeczenia
2024-02-08
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-11-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie
Sędziowie
Joanna Wojciechowska /przewodniczący/
Krzysztof Szydłowski
Patrycja Joanna Suwaj /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
Uchylono zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 390
art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1b
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (t. j.)
Dz.U. 2023 poz 1634
art. 135, art. 145 par. 1 pkt 1 lit. a, art. 153, art. 200, art. 205 par. 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Joanna Wojciechowska Sędziowie Sędzia WSA Patrycja Joanna Suwaj (spr.), Asesor WSA Krzysztof Szydłowski po rozpoznaniu w trybie uproszczonym w dniu 8 lutego 2024 r. sprawy ze skargi J. Z. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie z dnia 5 października 2023 r. nr [...] w przedmiocie świadczenia pielęgnacyjnego I. uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Prezydenta Miasta S. z dnia 17 lipca 2023 r., nr [...], II. zasądza od Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie na rzecz skarżącej J. Z. kwotę [...]([...]) złotych tytułem zwrotu kosztów postępowania.
Uzasadnienie
1. Decyzją z 17 lipca 2023, nr [...], wydaną
na podstawie art. 104 § ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2022 r., poz. 2000 ze zm., zwanej dalej: "k.p.a." ), art. 7
ust. 1 oraz art. 3 pkt 11, art. 25 ust. 1 w zw. z art. 20 ust. 3 ustawy z 28 listopada
2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r., poz. 390, ze zm., zwanej dalej: "u.ś.r.") Prezydent Miasta S. (zwany dalej: "Organem I instancji") odmówił J. Z. (zwanej dalej: "Stroną" lub "Skarżącą") przyznania prawa
do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem D. L..
Jak wynika z uzasadnienia ww. decyzji, Organ I instancji doszedł do wniosku,
że brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy rezygnacją Strony
z zatrudnienia a koniecznością sprawowania opieki nad mężem. W opinii pracownika socjalnego mąż Strony jest aktualnie w stanie wykonywać podstawowe czynności życia codziennego w związku z tym zakres wykonywanych czynności w ramach sprawowania opieki nie jest faktyczną przeszkodą w podjęciu zatrudnienia przez Stronę.
Z przeprowadzonego w sprawie wywiadu środowiskowego wynika, że sama Strona zapytana czy według niej konieczność sprawowania opieki nad mężem wynika
z faktycznej niemożności wykonywania czynności życia codziennego przez męża czy
z chęci wyręczania go w tych czynnościach przyznała, że jest to zależne od obu kwestii. Przyznała także, że możliwe jest wprowadzenie rozwiązań, które pomogą mierzyć mu się z problemami życia codziennego (np. przygotowanie wcześniej posiłku, czy odzieży), zaznaczając jednocześnie, że nie jest to łatwe. Organ I instancji zaznaczył też, że Strona wskazała, iż opieka nad mężem zajmuje około 8 godzin dziennie. W ocenie Organu I instancji, możliwe jest podjęcie przez Stronę zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasu. Dodatkowo Organ I instancji argumentował, że Strona wraz ze mężem, zarówno przed wypadkiem męża, jak i jeszcze nadal po jego wypadku (który miał miejsce w 2016 r.) prowadzili działalność gospodarczą będąc wspólnikami spółki jawnej, która została rozwiązana dopiero uchwałą z 18 grudnia 2022 r., a do 1 marca 2019 r. Strona odprowadzała za siebie składki zdrowotne. Jednocześnie Organ I instancji wskazał, iż dążył do wyjaśniania wątpliwości związanych z aktywnością zawodową Strony i wezwał ją do osobistego stawiennictwa w celu wyjaśnienia tych wątpliwości, jednak Strona nie zastosowała się do tego wezwania.
2. Strona, zastępowana przez radcę prawnego, wniosła odwołanie od ww. decyzji Organu I instancji z 17 lipca 2023 r., której zarzuciła rażące naruszenie prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1b u.ś.r., poprzez jego niezastosowanie i błędne przyjęcie, że Strona nie spełnia warunków do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, także poprzez błędną wykładnię sprawowania opieki użytego w art. 17 ust. 1 u.ś.r. Ponadto Strona zarzuciła wydanie ww. decyzji z rażącym naruszenie przepisów postępowania, tj. art. 77 § 1, art. 80 i art. 7 k.p.a., poprzez brak zebrania wyczerpującego materiału dowodowego, brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego i błędną jego ocenę, nadto dokonanie przez Organ I instancji ustaleń sprzecznych ze stanem faktycznym oraz zgromadzonym materiałem dowodowym.
3. Decyzją z 5 października 2023 r., nr [...], wydaną
na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 k.p.a., art. 17 ust. 1 pkt 4, ust. 1a, ust. 1b u.ś.r., Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Szczecinie (zwane dalej: "Organem II instancji") utrzymało w mocy ww. decyzję Organu I instancji z 17 lipca 2023 r.
W uzasadnieniu swej decyzji Organ II instancji przedstawił ustalenia stanu faktycznego sprawy. Wynika z nich, że uprzednio decyzją z 6 kwietnia 2023 r.
Organ I instancji odmówił Stronie przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego
w celu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym mężem. Decyzja ta została jednak uchylona i przekazana do ponownego rozpoznania Organowi I instancji przez Organ II instancji w drodze decyzji z 25 maja 2023 r. Organ II instancji wskazał wówczas, że okoliczności dotyczące zakresu świadczonej przez Stronę opieki nad mężem oraz ich związek z niepodejmowaniem zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej nie zostały dostatecznie uzasadnione przez Organ I instancji. Następnie Organ II instancji przytoczył motywy, którymi kierował się Organ I instancji wydając ww. decyzję odmowną z 17 lipca 2023 r.
Ustosunkowując się do zarzutu odwołania o naruszeniu art. 17 ust. 1b u.ś.r., Organ II instancji zauważył, że po uchyleniu pierwotnej decyzji z 6 kwietnia 2023 r. Organ I instancji zaniechał formułowania twierdzeń o braku wypełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1b ustawy. W świetle bowiem wyroku Trybunału Konstytucyjnego z 21 października 2014 r., sygn. akt K 38/13 ww. przepis w zakresie, w jakim różnicuje prawo do świadczenia pielęgnacyjnego osób sprawujących opiekę nad osobą niepełnosprawną po ukończeniu przez nią wieku określonego w tym przepisie ze względu na moment powstania niepełnosprawności, jest niezgodny z art. 32 ust. 1 Konstytucji. Wobec zarzut poczyniony w odwołaniu dotyczący naruszenia przez Organ I instancji art. 17 ust. 1 b u.ś.r. Organ II instancji uznał za chybiony.
Jak wskazał Organ II instancji, osią sporu pozostaje ustalenie czy w istocie, wobec zgromadzonego w sprawie materiału dowodowego Organ I instancji prawidłowo uznał, iż nie zachodzi w niniejszej sprawie związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Stronę a koniecznością sprawowania opieki nad mężem, w tym czy Organ I instancji prawidłowo skonstatował, że zakres sprawowanej opieki rzeczywiście nie wyklucza podjęcia przez Stronę zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasowym, oraz czy Organ I instancji ww. twierdzenia należycie oparł w zgromadzonym materiale dowodowym.
W ocenie Organu II instancji, Organ I instancji w sposób dostatecznie czytelny
i zrozumiały, a także nieurągający zasadom logicznego rozumowania dokonał wyjaśnienia Stronie dlaczego uznał, że nie zachodzi w niniejszej sprawie związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Stronę
a koniecznością sprawowania opieki nad mężem.
Organ II instancji nie przywołując całości ustaleń faktycznych i ich oceny dokonanej przez Organ I instancji, zwrócił uwagę jedynie na niektóre znaczące elementy stanu faktycznego ustalone przez Organ I instancji m. in. na fakt, iż z wywiadu środowiskowego wynika, że mąż Strony jest aktualnie w stanie wykonywać podstawowe czynności życia codziennego, tj. umyć się, zjeść posiłek, poruszać się po mieszkaniu, ubrać we wcześniej przygotowaną odzież, oraz że sama Strona przyznała także, że możliwe jest wprowadzenie rozwiązań, które pomogą mierzyć się mężowi samodzielnie, bez nieustannego dozoru Strony, z problemami życia codziennego, czy też fakt, że Strona wskazała, iż opieka nad mężem zajmuje około 8 godzin dziennie. W tym kontekście Organ II instancji, powołując się na uzasadnienie wyroku WSA w Krakowie z 29 czerwca 2023 r., sygn. akt III SA/Kr 1728/22 podniósł, że podstawowym wymogiem do uzyskania świadczenia pielęgnacyjnego jest sprawowanie stałej, ciągłej opieki, wykluczającej podjęcie zatrudnienia lub powodującej konieczność zrezygnowania z pracy. Opieka ta powinna być przy tym tak absorbująca, że podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez opiekuna musiałoby się odbyć ze szkodą dla niej. Zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna musi być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (vide: wyrok NSA z 7 listopada 2019 r., sygn. akt I OSK 1549/19; wyroki WSA w Gdańsku z 14 października 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 655/21 oraz z 24 września 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 612/21). Sprawowana opieka ma być stała w sensie trwałości, zaś długotrwała w sensie rozciągłości w czasie, której zakres jest wyznaczony niepełnosprawnością danej osoby niepełnosprawnej. Jej intensywność musi wykluczać możliwość podjęcia jakiegokolwiek zatrudnienia, nawet w niepełnym wymiarze czasu pracy.
W ocenie Organu II instancji, Organ I instancji również słusznie zwrócił uwagę na rozbieżność czasową pomiędzy zdarzeniem, które doprowadziło do niepełnosprawności męża Strony, a formalnym zaprzestaniem prowadzenia działalności gospodarczej przez Stronę, czy zaprzestaniem opłacania składek na ubezpieczenie zdrowotne. Świadczenie pielęgnacyjne przysługuje osobom, których brak aktywności zawodowej wynika wyłącznie i bezpośrednio z konieczności sprawowania opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny (wyrok WSA w Lublinie z 18 lipca 2023 r., sygn. akt II SA/Lu 459/23). Zaprzestanie aktywności zawodowej przez opiekuna ma być spowodowane koniecznością sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną, nie zaś innymi przyczynami, głównie leżącymi po stronie osoby ubiegającej się o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego (wyrok WSA w Krakowie z 2 sierpnia 2023 r., sygn. akt
III SA/Kr 771/23).
4. J.Z. , zastępowana przez radcę prawnego, wystąpiła
do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Szczecinie ze skargą na decyzję Organu II instancji z 5 października 2023 r., wnosząc o jej o uchylenie w całości oraz poprzedzającej ją decyzji Organu I instancji z 17 lipca 2023 r. Ponadto Skarżąca wniosła o zasądzenie od Organu na rzecz Skarżącej zwrotu kosztów postępowania,
w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.
Wydanym decyzjom Skarżąca zarzuciła:
1). rażące naruszenie przepisów prawa materialnego, mające wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 17 ust. 1 pkt 4 w zw. z art. 17 ust. 1a u.ś.r., poprzez ich niezastosowanie,
w sytuacji gdy Skarżąca spełnia warunki do przyznania świadczenia pielęgnacyjnego, w szczególności nie podejmuje zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad mężem, który legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności,
b) art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., poprzez błędną jego wykładnię polegającą na:
- definiowaniu pojęcia "sprawowania opieki" jako opieki nieustannej, sprawowanej całodobowo, podczas gdy opieka ma być stała, w sensie trwałości, a ciągła w zakresie rozciągłości w czasie, a nadto nie oznacza jedynie wykonywania bezpośrednich czynności obsługi osoby niepełnosprawnej, ale obejmuje również pozostawanie w dyspozycji do ich świadczenia,
- błędnym przyjęciu, iż opieka, o jakiej mowa w art. 17 ust. 1, u.ś.r., dotyczy wyłącznie osoby niezdolnej do wykonywania podstawowych czynności życia codziennego, podczas gdy właściwie rozumienie tego pojęcia prowadzić powinno do wniosków, iż jej zakres oceniać należy w światłe rodzaju schorzeń oraz sprawności psychofizycznej danej osoby;
2). naruszenie przepisów postępowania, mające wpływ na wynik sprawy, tj.:
a) art. 77 § 1 i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a., poprzez niewyjaśnienie wszystkich okoliczności istotnych dla rozstrzygnięcia sprawy w szczególności odnoszących się do zakresu faktycznej opieki sprawowanej przez Skarżącą nad mężem w zakresie wymaganym stanem jego zdrowia, jak również dokonanie przez Organ ustaleń sprzecznych ze stanem faktycznym oraz zgromadzonym materiałem dowodowym, a przez to błędne przyjęcie, że nie zachodzi związek przyczynowo - skutkowy pomiędzy niepodejmowaniem zatrudnienia przez Skarżącą a koniecznością sprawowania opieki nad mężem,
b) art. 11 i art. 107 § 3 k.p.a., polegające na braku dostatecznego wyjaśnienia motywów wydanego rozstrzygnięcia, w szczególności nie odniesieniu się w uzasadnieniu decyzji do zarzutu Skarżącej, dotyczącego naruszenia prawa materialnego, tj. art. 17 ust. 1 u.ś.r. oraz błędnej wykładni użytego w nim pojęcia "sprawowania opieki".
W uzasadnieniu skargi wnoszący ją podniósł, że Skarżąca na wezwanie Organu przesłała pisemne wyjaśnienia (pismo z dnia 3 lipca 2023 r.) wskazując wprost, iż nie może podjąć zatrudnienia z powodu opieki nad mężem, którego niepełnosprawność stwierdzona została orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności, z którego to orzeczenia wynika dodatkowo, iż zachodzi konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby nad mężem, w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Skarżąca kilkukrotnie na etapie postępowania składała jednoznaczne oświadczenia, iż wyłączną przyczyną braku podejmowania zatrudnia jest konieczność sprawowania opieki nad mężem (m.in. pismo z 2 marca 2023 r., oświadczenie z 3 marca 2023 r. spisane przez pracownika socjalnego, pismo z 3 lipca 2023 r.).
Odnosząc się do żądania wyjaśnień co do zakresu opieki sprawowanej nad mężem Skarżąca wskazała, iż było to przedmiotem badania Organu I instancji.
W toku postępowania Skarżąca przedstawiła już szczegółowe wyjaśnienia i dowody
w tym zakresie, w tym w piśmie z 2 marca 2023 r. Ponadto w aktach sprawy widnieją oświadczenia świadków w osobie męża Skarżącej oraz Ł. L., spisane przez pracownika socjalnego podczas wywiadu, które wskazują na zakres opieki świadczonej przez Skarżącą.
Według Skarżącej, Organ I instancji dysponował obszernym i wyczerpującym materiałem dowodowym, pozwalającym na ustalenie zakresu opieki sprawowanej przez Skarżącą nad mężem. Organ zażądał również złożenia wyjaśnień w zakresie aktywności zawodowej Skarżącej od roku 2015 do chwili obecnej. Skarżąca wskazała, że takowej od 2015 r. nie wykazuje. Nadmieniła również Skarżąca, że kilkukrotnie na etapie trwającego postępowania składała oświadczenia w tym zakresie, wskazujące bezspornie, że nie jest zatrudniona, oraz że nie wykonuje innej pracy zarobkowej w rozumieniu definicji ustawowej z art. 3 pkt 22 u.ś.r. Nie podlega więc jakiekolwiek wątpliwości, że na moment złożenia wniosku zachodziła okoliczność w postaci braku zatrudnienia i braku wykonywania innej pracy zarobkowej. Wynika to m.in. z treści oświadczeń zwartych we wniosku o ustalenie prawa do świadczenia z 16 stycznia 2023 r., pisma strony z 2 marca 2023 r., wywiadu środowiskowego z dnia 23 marca 2023 r., pisma strony z 3 lipca
2023 r., a nadto ustaleń samego Organu na podstawie danych uzyskanych z ZUS oraz z KRS. Żądanie informacji o przebiegu jej kariery zawodowej w okresie poprzedzającym okres, za który ubiega się o przyznanie świadczenia, a nawet za okres sprzed wypadku jej męża, który zdarzył się w 2016 r. i był bezpośrednią przyczyną powstania jego niepełnosprawności, wykracza poza ramy niniejszego postępowania i pozostaje bez znaczenia dla oceny przesłanek do przyznania świadczenia (vide uzasadnienia wyroków: WSA w Krakowie o sygn. akt III SA/Kr 487/23; WSA w Gdańsku o sygn. akt II SAB/Gd 69/23).
Skarżąca podniosła dalej, że Organ II instancji w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji nie odniósł się do zarzutu dotyczącego naruszenia art. 17 ust. 1 u.ś.r., w zakresie w jakim wskazano na błędną jego wykładnię oraz błędną wykładnię pojęcia "sprawowania opieki". Ponadto Organ ten lakonicznie odniósł się do pozostałych, obszernych zarzutów odwołania.
W ocenie Skarżącej zaskarżona decyzja, jak i poprzedzająca ją decyzja Organu I instancji naruszają przepisy prawa materialnego (art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. oraz art. art. 17 ust. 1a u.ś.r.) jak również przepisy postępowania (art. 77 § I i art. 7 w zw. z art. 80 k.p.a.). Organy dokonały ustaleń faktycznych w sposób wybiórczy, w oparciu o pojedyncze stwierdzenia i wypowiedzi Skarżącej i fragmentaryczne opinie pracownika socjalnego, z jednoczesnym pominięciem obszernego materiału dowodowego w sprawie przemawiającego na korzyść Skarżącej. W oparciu o wybiórcze stwierdzenia Organ I instancji a następnie Organ II instancji doszły do wniosku, iż opieka nad mężem nie wyklucza podjęcia jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez Skarżącą, choćby na pół etatu.
Według Skarżącej, nie podlega jakimkolwiek wątpliwościom fakt, iż jej mąż po przebytym w 2016 r. wypadku wymaga stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Okoliczność ta podlegała ocenie właściwych organów i znalazła odzwierciedlenie
w orzeczeniu o niepełnosprawności czego, wobec związania decyzją, Organ w niniejszym postępowania kwestionować nie może. Jakiekolwiek sugestie, iż istnieje możliwość wdrożenia faktycznych rozwiązań powodujących, iż stała lub długotrwała opieka nad mężem nie będzie konieczna w istocie ingerują i podważają treść orzeczenia o niepełnosprawności, w którym stwierdzono, iż zarówno znaczny stopień niepełnosprawności oraz konieczność opieki nad mężem mają charter stały
i bezterminowy. Stanowisko powyższe znajduje potwierdzenie w wyrokach WSA
w Gliwicach z 1 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/GI 364/23; WSA w Gdańsku z 7 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 1098/22.
Ponadto Skarżąca podniosła, że zgromadzony materiał dowodowy wskazuje, iż jest ona jedyną osobą sprawująca opiekę nad mężem, z którym prowadzi gospodarstwo domowe. Jak ponadto wynika z dowodów w postaci oświadczenia Skarżącej z 18 grudnia 2022 r. i z 2 marca 2023 r., oświadczenia męża Skarżącej z 23 marca 2023 r., oświadczenia Ł. L. z 3 marca 2023 r., oświadczenia Skarżącej z 3 lipca 2023 r. opieka sprawowana przez Skarżącą nad mężem ma charakter kompleksowy i całodobowy. Tak wprost stwierdziła Skarżąca w pisemnych wyjaśnieniach skierowanych do Organu w dniu 2 marca 2023 r. Jednocześnie w trakcie wywiadu środowiskowego na pytanie ile faktycznie zajmują czynności związane z opieką nad mężem to Skarżąca wskazała, że około 8 godzin dziennie. Skarżąca uważa, że Organ błędnie interpretuje pojęcie "sprawowania opieki" użyte w art. 17 ust. 1 u.ś.r. utożsamiając to pojęcie z czasem faktycznie wykonywanych czynności opieki. W orzecznictwie wskazuje się, że opieka w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r., nie oznacza tutaj konieczności wykonywania obowiązków opiekuna przez całą dobą, nieustannie ale należy ją rozumieć szerzej i uwzględniać przy jej ocenie również fakt, stałości, oraz dyspozycyjności opiekuna do świadczenia pomocy (por. wyroki: WSA w Gdańsku z z 19 lipca 2023 r. sygn. akt II SA/Gd 33/23; z 7 czerwca 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 1098/22).
Zdaniem Skarżącej, bez wątpienia materiał dowodowy potwierdza, że Skarżąca sprawuje opiekę nad swoim mężem całodobowo i że charakter sprawowanej opieki wyklucza podjęcie jakiejkolwiek pracy zarobkowej. Skarżąca od dnia wypadku męża sprawuje trwałą opiekę, prowadząc wspólne gospodarstwo domowe z mężem. Opieka jest sprawowana codziennie. Jak wynika z wyjaśnień samej Skarżącej, jej męża i syna, Skarżąca pozostaje do stałej dyspozycji podopiecznego w ciągu doby a zakres faktycznie niesionej mężowi pomocy wyznaczony jest jego niepełnosprawnością (04-0 — choroby narządu wzroku) obejmuje m.in. pomoc w utrzymywaniu higieny (kąpiele), przygotowywanie posiłków, pomoc w ubieraniu się, prowadzenie z wyłączeniem męża gospodarstwa domowego, utrzymywanie czystości, prowadzenie męża pięć razy w tygodniu na rehabilitację do dwóch różnych placówek, asystowanie przy wizytach lekarskich, załatwianie za męża wszelkich spraw formalnych, chodzenie na codzienne spacery z mężem. Brak jest podstaw do kwestionowania zasadności wykonywania poszczególnych czynności opiekuńczych, o ile pozostają one w związku z charakterem niepełnosprawności podopiecznego. W niniejszym przypadku mając na względzie charakter tej niepełnosprawności, tj. 04-0 - choroby narządu wzroku oraz wynikające z materiału dowodowego okoliczności, iż mąż Skarżącej jest osobą niewidomą, zakres świadczonej przez Skarżącą opieki jest w pełni uzasadniony
i wymaga nieustannej dyspozycji Skarżącej, w celu niesienia mężowi pomocy. Jego stan chorobowy nie ma bowiem przejściowego charakteru, nie pooprawia się okresowo i wymaga kompleksowej obsługi przez całą dobę.
Skarżąca uważa, że błędnie Organ I instancji a następnie Organ
II instancji ocenili i uznali, że Skarżąca sprawuje opiekę na mężem jedynie w wymiarze 8 godzin dziennie, utożsamiając to jedynie z faktycznie wykonywanymi codziennymi zadaniami, z pominięciem okresu w jakim Skarżąca pozostaje w gotowości do niesienia pomocy i w faktycznej dyspozycji do jej świadczenia. Opieka ta ma charakter całodobowy i wyklucza podjęcie jakikolwiek pracy zarobkowej, nawet na pół etatu.
W kwestii ustaleń Organu I i II instancji, w zakresie rzekomego braku istnienia związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy koniecznością sprawowania opieki
a niepodejmowaniem zatrudnienia, Skarżąca podniosła, że uzasadnienia decyzji Organów są niezrozumiałe, lakoniczne i w żadnym wypadku nie wskazują na istnienie jakichkolwiek obiektywnych okoliczności świadczących o tym, iż Skarżąca nie podejmuje zatrudnienia z innych powodów niż niepełnosprawność męża. Skarżąca kilkukrotnie na etapie postępowania składała jednoznaczne oświadczenia, iż wyłączną przyczyną braku podejmowania zatrudnienia jest konieczność sprawowania opieki nad mężem (m.in. pismo z 2 marca 2023 r., oświadczenie z 3 marca 2023 r. spisane przez pracownika socjalnego, pismo z 3 lipca 2023 r.). Z okoliczności sprawy wynika również, że niepełnosprawność jej męża powstała na skutek przebytego w 2016 r. wypadku, a od tego czasu Skarżąca sprawuje nad mężem nieustanną opiekę. Zakres świadczonej opieki jest całodobowy i znajduje uzasadnienie w rodzaju i przyczynie niepełnosprawności męża Skarżącej. Zakres tej opieki bezspornie wyklucza też możliwość podjęcie jakiejkolwiek aktywności zawodowej przez Skarżącą. Wskazała również, iż obecnie z mężem korzystają z pomocy finansowej syna, który potwierdził ten takt w swoim oświadczeniu wskazując, iż ponosi z tego tytułu miesięcznie wydatki na kwotę około 4.000 zł. Pomoc ta ma charakter przejściowy dlatego też, Skarżąca z całą pewnością podjęłaby zatrudnienie, gdyby obiektywnie miała taką możliwość. Skarżąca wskazała, iż ma świadomość rosnącego zadłużenia u syna oraz wysokości ponoszonych przez niego kosztów na jej utrzymanie.
Odnosząc się do kwestii tego, że Skarżąca oraz jej mąż byli wspólnikami spółki jawnej, zarówno przed jak i po wypadku oraz, że spółka została rozwiązana dopiero w dniu 18 grudnia 2022 r. Skarżąca podniosła, że wbrew argumentacji Organu potwierdza to jedynie zasadność wniosku, bowiem świadczy o rezygnacji Skarżącej z jakiekolwiek aktywności, w okresie poprzedzającym ubieganie się o niniejsze świadczenie. Organ sam zresztą wskazał, że był to przejaw rezygnacji Skarżącej z aktywności zawodowej. Nadmieniła, iż Organy nie kwestionowały faktu, iż Skarżąca nie jest zatrudniona oraz nie wykonuje innej pracy zarobkowej w rozumieniu definicji ustawowej z art. 3 pkt 22 u.ś.r. Argumentowała, za uzasadnieniem wyroku WSA w Gdańsku z 19 lipca 2023 r., sygn. akt II SA/Gd 117/23, m.in., że świadczenie pielęgnacyjne może być przyznane nawet osobom, które nigdy wcześniej nie pracowały.
Zdaniem Skarżącej, Organ I instancji a następnie Organ II instancji dokonały wadliwiej oceny stanu faktycznego oraz wywiodły błędne wnioski, które skutkują naruszeniem przepisów postępowania a w konsekwencji wadliwością decyzji. Nadto Organ I instancji w toku postępowania, wobec wątpliwości dotyczących zakresu niepełnosprawności oraz faktycznych ograniczeń jakich doznaje mąż Skarżącej zaniechał poczynienia w tym zakresie wyjaśnień, które były możliwe choćby poprzez żądanie przestawienia jego aktualnej dokumentacji medycznej oraz dokumentacji
z leczenia i rehabilitacji. Organ pomija całkowicie fakt, iż przyczyną niepełnosprawności męża Skarżącej jest to, iż po wypadku który przebył kilka lat temu stał się osobą niewidomą a ograniczenia jakich doznał nie dotyczą sfery ruchowej, na której to wyłącznie skupił się Organ. Ograniczenia z jakimi mierzy się mąż Skarżącej są w istocie znacznie szersze, bowiem wprawdzie jest on w stanie np. spożyć posiłek, ale nie może już samodzielnie wyjść z domu i zrobić zakupów, przygotować posiłku i posprzątać po nim. Organy dokonały pobieżnych ustaleń w tym zakresie, co zapewne wynikało z błędnego definiowania przepisu oraz braku oceny ograniczeń osoby wymagającej opieki pod kątem przyczyny stwierdzonej w orzeczeniu niepełnosprawności.
5. W odpowiedzi na skargę Organ wniósł o jej oddalenie oraz wniósł o rozpoznanie sprawy w trybie uproszczonym.
Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie zważył, co następuje:
7. Sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym. W myśl art. 119 pkt 2 ustawy z 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634 ze zm., zwanej dalej "p.p.s.a.")sprawa może być rozpoznana w ww. trybie, jeżeli strona zgłosi taki wniosek, a żadna z pozostałych stron w terminie czternastu dni od zawiadomienia o złożeniu wniosku nie zażąda przeprowadzenia rozprawy. Sąd rozpoznał sprawę we wskazanym trybie, na wniosek Organu przy braku sprzeciwu Skarżącej. W trybie uproszczonym sąd rozpoznaje sprawę na posiedzeniu niejawnym w składzie trzech sędziów (art. 120 p.p.s.a.).
Stosownie do art. 1 § 1 i 2 ustawy z 25 lipca 2002 r.- Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 2492) w zw. z art. 3 § 1 p.p.s.a., sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej. Wspomniana kontrola sprawowana jest pod względem zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Ponadto, zgodnie z treścią
art. 134 § 1 p.p.s.a., sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Dokonana przez Sąd kontrola zaskarżonej decyzji, według wyżej wskazanego kryterium legalności działań organu administracji publicznej, wykazała zasadność wniesionej skargi.
8. Na wstępie wywodu należy nakreślić ramy prawne sprawy.
Zgodnie z art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2023 r. poz. 390 ze zm., przywoływanej dalej jako: "u.ś.r.") świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje:
1) matce albo ojcu,
2) opiekunowi faktycznemu dziecka,
3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej,
4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r.
- Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób
o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji.
Z art. 17 ust. 1 u.ś.r. wynika zatem, że okoliczność sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji oraz rezygnacja z tego powodu z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przez osobę tę opiekę sprawującą, to warunki konieczne do przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
9. Przedmiotem sprawy objętej skargą jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Szczecinie utrzymująca w mocy decyzję Organu I instancji odmawiająca Skarżącej przyznania świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu sprawowania opieki nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym mężem Skarżącej D. L..
Istotą sporu w rozpoznawanej sprawie jest zasadność odmowy przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, w sytuacji gdy zdaniem Organu brak jest związku przyczynowo - skutkowego pomiędzy sprawowaniem opieki nad mężem Skarżącej a niepodejmowaniem bądź rezygnacją z zatrudnienia przez Skarżącą. Nadto sporny jest zakres sprawowanej przez Skarżącą opieki, który – według Organów - nie wyklucza podjęcia przez nią zatrudnienia choćby w niepełnym wymiarze czasowym, z czym nie zgadza się Skarżąca.
9. Niesporne jest w sprawie, że 16 stycznia 2023 r. wpłynął do Organu wniosek Skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w związku ze sprawowaniem opieki nad niepełnosprawnym mężem. Osoba poddana opiece, na mocy orzeczenia Wojewódzkiego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności z 20 października 2022 r., zaliczona została do osób niepełnosprawnych w stopniu znacznym, z symbolem niepełnosprawności 04-O, do dnia 30 września 2024. Orzeczenie to zostało zmienione wyrokiem Sądu Rejonowego w S. z [...] lutego 2023r., sygn. akt [...] w ten sposób, że zaliczono męża Skarżącej do stopnia znacznego niepełnosprawności na stałe.
W wywiadzie środowiskowym ustalono, co potwierdza treść uzasadnień kontrolowanych decyzji, że Skarżąca prowadzi wspólne gospodarstwo domowe
z niepełnosprawnym mężem i sprawuje nad nim opiekę. Mąż Skarżącej w 2016 r. uległ wypadkowi, w wyniku którego utracił znaczną część wzroku. Skarżąca pomaga mężowi podczas utrzymywania higieny ciała (kąpiel), pomaga w ubieraniu się przygotowuje posiłki, utrzymuje czystość otoczenia, prowadzi męża na rehabilitację i wychodzi z nim na spacery, załatwia sprawy formalne oraz związane z wizytami lekarskimi. Skarżąca oświadczyła wówczas, że przedmiotowa opieka nad mężem zajmuje jej około 8 godzin dziennie. Pracownik stwierdził, że mąż Skarżącej jest zadbany higienicznie. Zarówno w ww. wywiadzie, jaki w oświadczeniu z 3 marca 2023 r. Skarżąca wskazywała na ww. zakres opieki oraz oświadczyła, że nie jest w stanie podjąć zatrudnienia ze względu na opiekę nad mężem. Stanowisko to powtórzyła Skarżąca w piśmie z 3 lipca 2023 r.
10. Sąd uznaje za bezsporne, że Organy obu instancji rozpoznające wniosek Skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, dysponowały kompletnym materiałem dowodowym, koniecznym dla dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy, jednakże doszły do nieprawidłowych wniosków o braku przesłanek uprawniających Skarżącą do przyznania wnioskowanego świadczenia pielęgnacyjnego.
Nie jest sporną kwestia, że na Skarżącej jako małżonce, spoczywa obowiązek alimentacyjny, a więc i obowiązek sprawowania opieki, który jest na pierwszym miejscu przed obowiązkiem innych krewnych osoby potrzebującej opieki. Istotą świadczenia pielęgnacyjnego jest zapewnienie odpowiednich świadczeń dla członków rodzin osób niepełnosprawnych, którzy poświęcając się dla najbliższych rezygnują z zatrudnienia, aby stale się nimi opiekować. Celem uregulowania z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. jest udzielenie pomocy państwa osobie, która podejmuje się sprawowania opieki nad osobą niepełnosprawną i tym samym, na czas tej opieki, dobrowolnie pozbawia się potencjalnego dochodu. Musi zatem istnieć związek między rezygnacją bądź niepodejmowaniem zatrudnienia a podjęciem opieki. Świadczenie pielęgnacyjne jest niejako surogatem wynagrodzenia za pracę, które jest uzyskiwane przez uprawnionego nie od pracodawcy z tytułu świadczenia pracy, a na podstawie decyzji administracyjnej, w związku z koniecznością rezygnacji przez wnioskującego z zatrudnienia z powodu opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Celem ustawodawcy było zapewnienie osobie rezygnującej z zatrudnienia lub go niepodejmującej, ekwiwalentu zatrudnienia, którego nie może podjąć lub kontynuować ze względu na sprawowanie opieki nad niepełnosprawną osobą.
Wskazać należy, że przepis art. 17 ust. 1 ustawy stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne przysługuje, jeśli wnioskodawca nie podejmuje lub rezygnuje
z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Przepis ten określa jako przesłankę przyznania świadczenia nie tylko rezygnację
z zatrudnienia ale także niepodejmowanie zatrudnienia i obie te przesłanki traktuje jako równorzędne.
W orzecznictwie sądów administracyjnych wykładnia cytowanego przepisu nie budzi wątpliwości. Nie tylko rezygnacja z zatrudnienia stanowi o spełnieniu przesłanki niezbędnej do uzyskania świadczenia. Spełnienie tej przesłanki następuje także wówczas, jeżeli wnioskujący nie podejmuje zatrudnienia w zawiązku z koniecznością sprawowania opieki, przy czym cytowany przepis nie wyznacza żadnych ram czasowych dotyczących podejmowania aktywności zawodowej.
Okoliczność, że Skarżąca nie była aktywna zawodowo przed złożeniem wniosku nie wyklucza zatem, co do zasady, przyznania świadczenia w związku
z niepodejmowaniem zatrudnienia z uwagi na sprawowanie opieki.
Skarżąca ma 62 lata, i choć jest to wiek już emerytalny, to przyjąć można na podstawie całokształtu zgromadzonego materiału, że ani wiek ani stan zdrowia nie wykluczają możliwości podjęcia przez nią zatrudnienia. Niejednokrotnie bowiem kobiety w wieku Skarżącej są aktywne zawodowo. Pracują i prowadzą własną działalność gospodarczą. Niewątpliwie zatem i Skarżąca mogłaby podjąć zatrudnienie i jak wynika z akt sprawy, podejmowała aktywności zawodowe. Należy przyjąć, że rezygnacja czy nie podejmowanie przez Skarżącą z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, mogła mieć związek ze stanem zdrowia jej męża. Fakt sprawowania opieki nad mężem Skarżącej nie budzi wątpliwości.
Zaznaczyć też należy, że ocena spełnienia przesłanek z art. 17 ust. 1 u.ś.r. powinna być dokonywana jako aktualna, to jest odnosząca się do czasu, w którym Skarżąca wystąpiła o przyznanie świadczenia. Skarżąca złożyła wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego w okresie, w którym mąż Skarżącej legitymował się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Skład orzekający w niniejszej sprawie w pełni podziela stanowisko judykatury, zgodnie z którym przepis art. 17 ust. 1 u.ś.r. nie wyznacza żadnych ram czasowych dotyczących podejmowania aktywności zawodowej (wyrok WSA w Szczecinie z 17 listopada 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 623/22). Brak aktywności zawodowej sam w sobie nie wyklucza przyznania świadczenia pielęgnacyjnego (por. wyrok WSA w Gdańsku z 27 maja 2021 r., sygn. akt III SA/Gd 145/21; wyrok WSA w Szczecinie z 12 maja 2022 r., sygn. akt II SA/Sz 130/22). Nie mogą być więc przeszkodą w przyznaniu Skarżącej świadczenia pielęgnacyjnego, okoliczności podnoszone przez Organ I i II instancji dotyczące potrzeby zbadania aktywności zawodowej Skarżącej w okresie pomiędzy wypadkiem męża w 2016 r. a 2022 r. Istotne jest bowiem, że Skarżąca może obecnie zatrudnienie podjąć w każdym momencie, ale nie podejmuje go z powodu rozmiaru opieki nad niepełnosprawnym mężem. Sprawowanie opieki stanowi wówczas ewidentną przeszkodę w podejmowaniu zatrudnienia.
11. Sąd nie podziela również dokonanej przez Organ I i II instancji oceny rozmiaru sprawowanej przez Skarżącą opieki nad niepełnosprawnym mężem. Za stanowiskiem NSA przedstawionym w wyroku z 29 maja 2020 r. (sygn. akt I OSK 1854/19), które Sąd w pełni popiera i uznaje za własny pogląd na gruncie kontrolowanej sprawy, powtórzyć należy, że treść orzeczenia o niepełnosprawności jest dla organów orzekających w sprawie wiążąca, gdyż determinuje charakter i zakres opieki, jakiej wymaga dana osoba legitymująca się takim orzeczeniem. W badaniu ww. kwestii uwzględnić należy okoliczności wynikające z zebranego przez Organ I instancji materiału dowodowego, w tym oświadczeń Skarżącej oraz okoliczności podnoszone skargą. NSA wskazał przy tym, że nie można wymagać sprawowania opieki nieustannie przez cały dzień i w tym sensie "całodobowo".
Z treści orzeczenia o stopniu niepełnosprawności męża Skarżącej wynika,
że wymaga konieczności stałej i długotrwałej opieki i pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji. Przyczyną niepełnosprawności orzekanego są schorzenia oznaczone symbolem 04-O (choroby narządu wzroku), które w całości wypełniają obraz zaburzenia funkcji organizmu oraz ograniczeń w wykonywaniu czynności życiowych. Skarżąca złożyła stosowne oświadczenia dotyczące sprawowania opieki nad mężem, opisała jej rodzaj i zakres, który – zdaniem Sądu – spełnia przesłanki z art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. Pracownik socjalny w wywiadzie środowiskowym nie negował faktu, iż Skarżąca sprawuje opiekę nad mężem.
Legitymowanie się przez osobę pozostającą pod opieką innej osoby, która występuje o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego, orzeczeniem, z którego wynika konieczność stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oznacza, że osoba niepełnosprawna wymaga w codziennym funkcjonowaniu takiego rodzaju wsparcia ze strony innych osób. Konsekwentnie zatem, wykonywanie codziennych czynności pomocy i opieki względem takiej osoby w zakresie wynikającym z orzeczenia o niepełnosprawności może stanowić przyczynę niepodejmowania lub rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w rozumieniu art. 17 ust. 1 u.ś.r. (por. wyroki NSA: z 7 maja 2019 r., sygn. akt I OSK 3946/18 i z 12 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 516/19).
W ocenie Sądu, w świetle zebranego w sprawie materiału dowodowego, nie jest zatem prawidłowe stanowisko Organów obu instancji, iż skoro opieka nad mężem zajmuje Skarżącej 8 godzin dziennie, to jest w stanie podjąć zatrudnienie choćby w niepełnym zakresie. Trafny jest zarzut skargi, że w kontrolowanej sprawie Organy dokonały błędnej wykładni art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., przy definiowaniu pojęcia "sprawowania opieki".
W ocenie Sądu, opisywany przez Skarżącą zakres i rodzaj opieki, świadczy o tym, że Skarżąca jest zmuszona pomagać mężowi w podstawowych życiowych czynnościach, jak kąpiel, ubieranie się oraz przygotowanie posiłków, opuszczenie mieszkania. W oświadczeniu z 2 marca 2023 r. Skarżąca podnosiła, że jej całodobowa opieka polega na pełnieniu wszelkich ról opiekuńczych, do których wykonania potrzebny jest wzrok, w mieszkaniu i poza mieszkaniem. Skarżąca załatwia wszelkie formalności codzienne za męża, w tym umawia lekarzy, rehabilitację. Zaprowadza i odbiera męża z rehabilitacji i innych zajęć ruchowych. Asystuje podczas spacerów. Opieka ta trwa od wypadku męża w 2016 r. do chwili obecnej. Wskazane informacje potwierdził mąż Skarżącej, w oświadczeniu z 23 marca 2023 r.
Powyższe wskazuje, że Skarżąca nie tylko wykonuje w sposób stały czynności pielęgnacyjne, które wykonywane są przy opiece na osobami całkowicie zdanymi na pomoc innych osób. Skarżąca wykazuje przy tym ciągłą gotowość niesienia pomocy mężowi. Odmienna ocena Organu w tej mierze nie znajduje potwierdzenia we wnioskach, jakie nasuwają się Sądowi z ww. dokumentów. Brak jest podstaw do kwestionowania kompletności przedmiotowego wniosku Skarżącej o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego. Ponownie Sąd podkreśla, że w treści art. 17 ust. 1 u.ś.r. ustawodawca nie zawęził charakteru sprawowanej opieki, w szczególności nie wskazał aby opieka ta musiała być opieką stałą, wykonywaną bez przerwy, przez 24 godziny na dobę. Nie wskazał nawet na obowiązek zamieszkiwania opiekuna ze swoim podopiecznym.
Przyjmuje się zatem, że cel i istota świadczenia pielęgnacyjnego wskazują na konieczność sprawowania opieki ustawicznej nad osobą niepełnosprawną. Powinna ona być sprawowana codziennie, a opiekun winien pozostawać do dyspozycji podopiecznego, udzielając pomocy oraz wykazując ciągłą gotowość niesienia pomocy. Sprawowanie opieki, w powyższym rozumieniu tegoż pojęcia, nie musi oznaczać, że podopieczny nie może podejmować aktywności adekwatnych dla swego stanu zdrowia, w szczególności, że nie może mieć "czasu dla siebie". Podejmowanie takich aktywności nie podważa sprawowanej opieki, która winna być odpowiednią do charakteru istniejącej niepełnosprawności, potwierdzonej w orzeczeniu o niepełnosprawności (por. wyrok NSA z 6 grudnia 2023 r., sygn. akt I OSK 612/22). Brak jest wymogu ustawowego, żeby opieka była całodobowa (por. wyrok NSA z 18 października 2023 r., sygn. akt I OSK 1875/22). Wyklucza się sprawowanie czynności opiekuńczych sporadycznie, nie oznacza to jednak stricte opieki całodobowej (por. wyrok NSA z 2 lutego 2017 r., sygn. akt I OSK 2201/15).
Z powołanych względów Sąd nie podziela argumentacji przeciwnej
ww. wywodom oraz poglądów orzecznictwa, które Organ II instancji przedstawił
w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy, nie pozwala na formułowanie twierdzenia, że sprawowana przez Skarżącą opieka nie była zgodna
z orzeczeniem stwierdzającym niepełnosprawność jej męża w stopniu znacznym.
W ramach sprawowanej opieki nad osobą niepełnosprawną będą współwystępowały czynności opiekuna, które zalicza się do tzw. czynności dnia codziennego, jak sprzątanie, gotowanie, robienie zakupów itp., jak i te, które w większym lub mniejszym stopniu służą poprawie egzystencji osoby niepełnosprawnej poddanej opiece, jak np. pomoc w przemieszaniu się czy przy wizytach u lekarza i rehabilitanta, podawanie leków, pomiary służące ustalaniu stanu zdrowia, ale także typowe czynności pielęgnacyjne, które powołała Skarżąca w swoich oświadczeniach z 2 marca 2023 r., 3 marca 2023 r. oraz w skardze.
Zdaniem Sądu, powyższym informacjom Organy obu instancji nie przyznały właściwego znaczenia. Stąd zarzuty skargi we wskazanych wyżej kwestiach okazały się zasadne. Skarżąca nieprzerwanie od wielu lat sprawuje nad mężem codzienną opiekę i pozostaje do stałej jego dyspozycji. W sprawie została zatem spełniona przesłanka przyznania świadczenia wynikająca z art. 17 ust. 1 u.ś.r., jaką jest niepodejmowanie zatrudnienia w związku z koniecznością sprawowania opieki nad niepełnosprawną osobą bliską.
12. Podsumowując Sąd stwierdził, że Organ I i II instancji niewłaściwie ocenił,
że w sprawie nie została spełniona przesłanka przyznania świadczenia z art. 17 ust. 1 u.ś.r., jaką jest istnienie związku przyczynowego między sprawowaniem opieki
a niepodejmowaniem zatrudnienia przez opiekuna osoby niepełnosprawnej. Organy niewłaściwe także oceniły wymiar opieki sprawowanej przez Skarżącą nad mężem, uznając, że nie spełnia cechy stałości lub długotrwałości, dopuszczając się tym samym naruszenia przepisu prawa materialnego - art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r.
13. Końcowo dodać należy, że w ocenie Sądu w badanej sprawie Organ II instancji przedstawił prawidłową i powszechnie przyjętą w orzecznictwie sądowoadministracyjnym wykładnię art. 17 ust. ust. 1b u.ś.r. i prawidłowo przyjął, iż po wejściu w życie wyroku Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r., sygn. K 38/13, organy administracji rozpoznając wniosek o przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego złożony przez opiekuna dorosłej osoby niepełnosprawnej, winny badać, czy wnioskodawca spełnia warunki do przyznania tego świadczenia określone w art. 17 u.ś.r. z wyłączeniem tej części tego przepisu, która z dniem 23 października 2014 r. została ostatecznie uznana za niekonstytucyjną.
14. Przy ponownym rozpoznaniu sprawy, stosownie do art. 153 p.p.s.a., rzeczą Organu będzie ocena wniosku Skarżącej, z uwzględnieniem wyrażonego przez Sąd stanowiska.
15. Biorąc powyższe pod uwagę, Wojewódzki Sąd Administracyjny w Szczecinie na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. a w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżoną decyzję oraz poprzedzającą ją decyzję Organu I instancji z 17 lipca 2023 r., o czym orzekł jak w pkt I sentencji wyroku. O kosztach postępowania zasądzonych na rzecz Skarżącej od Organu, Sąd orzekł, jak w pkt II sentencji wyroku, na podstawie art. 200 w zw. z art. 205 § 2 p.p.s.a.
Powołane w treści niniejszego uzasadnienia orzeczenia sądów administracyjnych dostępne są w Internetowej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych (www.orzeczenia.nsa.gov.pl).