IV SA/Wr 564/25

IV SA/Wr 564/25 - Postanowienie WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2026-01-20
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-10-29
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Ewa Kamieniecka /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6361 Rejestr  zabytków
Hasła tematyczne
Odrzucenie skargi
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
*Odrzucono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 935
art. 58 par. 1 pkt 2
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka po rozpoznaniu w dniu 20 stycznia 2026 r. na posiedzeniu niejawnym w Wydziale IV sprawy ze skargi R. K. i E. P. na czynność Prezydenta Wrocławia w przedmiocie odmowy wykreślenia obiektu z gminnej ewidencji zabytków postanawia: odrzucić skargę.
Uzasadnienie
Prezydent Wrocławia (dalej: organ) pismem z dnia 17 czerwca 2025 r., nr WAZ-ZZ.410.19.2025, WAZ-ZZ.410.19.2025.AS3, odmówił R. K. i E. P. (dalej: strona skarżąca) wykreślenia (wyłączenia) budynku mieszkalnego położonego przy "ul.[...]" we W. z gminnej ewidencji zabytków, stwierdzając, iż po przeprowadzeniu wskazanych w w/w piśmie czynności stwierdzono, że nie ma podstaw merytorycznych do wykreślenia budynku przy "ul. [...]" we W. z gminnej ewidencji zabytków (dalej również: GEZ). Pismo zawierało pouczenie, iż na podstawie art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2024 r., poz. 935, ze zm., dalej jako: p.p.s.a.) na czynność ujęcia karty adresowej zabytku w gminnej ewidencji zabytków służy skarga do wojewódzkiego sądu administracyjnego wniesiona za pośrednictwem organu.
Wyżej wymienione pismo organu zostało doręczone R. K. w dniu 4 lipca 2025 r., natomiast w przypadku E. P.o przesyłka sądowa zawierająca w/w pismo organu z dnia 17 czerwca 2025 r. została, po dwukrotnym awizowaniu - w dniach 3 lipca oraz 11 lipca 2025 r. - zwrócona w dniu 18 lipca 2025 r. do nadawcy (organu) z adnotacją "zwrot nie podjęto w terminie".
R. K., w dniu 13 sierpnia 2025 r. (data osobistego złożenia pisma w siedzibie organu), w odpowiedzi na pismo organu z dnia 17 czerwca 2025 r., nr WAZ-ZZ.410.19.2025, WAZ-ZZ.410.19.2025.AS3, wniósł do organu pismo (datowane na dzień 7 sierpnia 2025 r.) nazwane "odwołanie i sprzeciw", w którym, kwestionując zasadność odmowy wykreślenia budynku przy "ul. [...]" we W. z GEZ domagał się od organu: 1) przeprowadzenia prawidłowego, w pełni transparentnego i zgodnego z prawem postępowania administracyjnego celem merytorycznego rozpoznania wniosku o wykreślenie w/w obiektu z GEZ, dokonania prawidłowych ustaleń faktycznych, w tym prawidłowych oględzin nieruchomości przez osoby z uprawnieniami, analizy przedstawionych dokumentów, odniesienia się do nich i właściwej oceny prawnej; 2) przeprowadzenia wskazanego postępowania bez zbędnej zwłoki bowiem materiał dowodowy jest zabezpieczony, a stan nieruchomości ulega dalszej degradacji. R. W. K. zawnioskował o potraktowanie wnoszonego pisma jako odwołania od "stanowiska" organu zawartego w piśmie organu z dnia 17 czerwca 2025 r., nr WAZ-ZZ.410.19.2025, WAZ-ZZ.410.19.2025.AS3.
Organ, pismem z dnia 11 września 2025 r., nr WAZ-ZZ.410.19.2025, WAZ-ZZ.410.19.2025.AS3, stanowiącym odpowiedź na pismo R. W. K. z dnia 13 sierpnia 2025 r., powtórzył własne ustalenia i argumenty, zawarte w piśmie z dnia 17 czerwca 2025 r., nr WAZ-ZZ.410.19.2025, WAZ-ZZ.410.19.2025.AS3, stwierdzającym brak podstaw merytorycznych do wykreślenia budynku przy " ul. [...]" we W. z GEZ.
Pismem z dnia 22 września 2025 r. strona skarżąca, działając poprzez profesjonalnego pełnomocnika, wniosła do tut. Sądu skargę na czynność z zakresu administracji publicznej polegającą na odmowie wykreślenia budynku mieszkalnego położonego przy "ul. [...]" we W. z GEZ. Zdaniem strony skarżącej zaskarżona czynność organu wynikała z pisma organu z dnia 11 września 2025 r. nr WAZ-ZZ.410.19.2025, WAZ-ZZ.410.19.2025.AS4. Strona skarżąca zarzuciła czynności organu naruszenie: art. 3 pkt 1 i 2 ustawy z dnia 23 lipca 2003 r. o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami (Dz. U. z 2024 r. poz. 1292), art. 8 § 1, art. 9, art. 11, art. 12 i art. 80 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2025 r. poz. 1691, dalej: k.p.a.) oraz art. 7 Konstytucji RP. Z uwagi na powyższe strona skarżąca wniosła o: 1) stwierdzenie bezskuteczności czynności organu w przedmiocie odmowy wykreślenia budynku mieszkalnego położonego przy "ul. [...]" we W. z GEZ; 2) zasądzenie zwrotu kosztów postępowania według norm przepisanych.
W uzasadnieniu skargi wskazano, że wbrew stanowisku organu istnieją podstawy faktyczne i prawne do wykreślenia wspomnianego budynku z GEZ, z uwagi na brak spełnienia przez ten obiekt kryteriów ustawowych zabytku określonych w art. 3 pkt 1 ustawy o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami.
Skarga została wniesiona do organu osobiście w dniu 24 września 2025 r., co dodatkowo potwierdził, na wezwanie Sądu, pełnomocnik organu oświadczeniem zawartym w piśmie z dnia 17 grudnia 2025 r., nr ZPN.0751.27.2025.
W odpowiedzi na skargę organ, działając poprzez profesjonalnego pełnomocnika, wniósł o jej:
1) odrzucenie, z uwagi na upływ terminu do wniesienia skargi - organ wskazał, że czynność odmowy wykreślenia budynku mieszkalnego położonego przy "ul.[...]" we W. z GEZ nastąpiła pismem organu z dnia 17 czerwca 2025 r., od której to czynności strona, po upływie miesiąca od dnia doręczenia w/w pisma, wniosła do organu pismo zatytułowane "odwołanie i sprzeciw". Wniesienie "odwołania i sprzeciwu" od wskazanej wyżej czynności organu (zawartej w piśmie organu z dnia 17 czerwca 2025 r.), a następnie podtrzymanie stanowiska przez organ w przedmiocie braku podstaw do wykreślenie z GEZ nie mogło wywołać skutku w postaci nowego terminu na wniesienie skargi na omawianą czynność do sądu administracyjnego; ewentualnie
2) oddalenie, podtrzymując stanowisko o konieczności utrzymania budynku w gminnej ewidencji zabytków z uwagi na fakt wpisania go również do wojewódzkiej ewidencji zabytków i brak zgody Dolnośląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków na wykreślenie przedmiotowego budynku z GEZ.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Skarga podlegała odrzuceniu.
Zgodnie z art. 3 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935, dalej: p.p.s.a.), sądy administracyjne sprawują kontrolę działalności administracji publicznej i stosują środki określone w ustawie. Stosownie do art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje między innymi orzekanie w sprawach skarg na inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w k.p.a., postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 i 2760), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw. Dodać trzeba, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną.
Przed przystąpieniem do merytorycznego rozpoznania skargi Sąd jest obowiązany zbadać zachowanie terminu do wniesienia skargi oraz jej dopuszczalność, tym bardziej, że w sprawie strona skarżącą podjęła już próbę zwalczenia czynności organu, w przedmiocie odmowy wykreślenia budynku mieszkalnego położonego przy "ul. [...] we W. z gminnej ewidencji zabytków, w drodze odwołania wniesionego od pisma organu z dnia 17 czerwca 2025 r., nr WAZ-ZZ.410.19.2025, WAZ-ZZ.410.19.2025.AS3.
W orzecznictwie sądowoadministracyjnym (m.in. wyrok NSA z dnia 18 października 2023 r., sygn. akt II OSK 3029/18; postanowienie NSA z dnia 30 października 2023 r., sygn. akt II OZ 584/24) przyjmuje się, że włączenie do ewidencji zabytków zabytku nieruchomego jest czynnością organu administracji, o której mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., podlegającą kognicji sądów administracyjnych. Analogicznie odmowa wyłączenia obiektu z wykazu zabytków nieruchomych stanowi akt z zakresu administracji publicznej dotyczący uprawnień i obowiązków wynikających z przepisów prawa, o jakim mowa w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., a nie jest aktem administracyjnym przybierającym postać decyzji, postanowienia bądź zarządzenia. Innymi słowy, w wyniku złożenia wniosku o usunięcie budynku z rejestru organ dokonuje usunięcia budynku z rejestru zabytków lub też informuje wnioskodawcę o odmowie dokonania powyższej czynności. Nie ma zatem potrzeby wydania decyzji administracyjnej, które rozstrzygałaby powyższą kwestię.
W sprawie należało przyjąć, że zaskarżeniu do sądu administracyjnego podlegało, na podstawie art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a., pismo organu z dnia 17 czerwca 2025 r., nr WAZ-ZZ.410.19.2025, WAZ-ZZ.410.19.2025.AS3, w którym organ, w odpowiedzi na wniosek strony skarżącej z dnia 30 marca 2023 r. o wykreślenie z GEZ budynku mieszkalnego przy "ul. [...]" we W., wyraźnie stwierdził brak podstaw do wykreślenia w/w obiektu z GEZ, dodatkowo pouczając stronę skarżącą o prawie do zaskarżenia przedmiotowej czynności do sądu administracyjnego. Wbrew twierdzeniom strony skarżącej, czynności takiej nie stanowi pismo organu z dnia 11 września 2025 r. nr WAZ-ZZ.410.19.2025, WAZ-ZZ.410.19.2025.AS4. Stanowi ono bowiem jedynie powtórzenie stanowiska organu, zajętego pierwotnie w piśmie z dnia 17 czerwca 2025 r., nr WAZ-ZZ.410.19.2025, WAZ-ZZ.410.19.2025.AS3 i jest wynikiem niewłaściwego obrania przez stronę skarżącą drogi do zwalczenia czynności odmowy wykreślenia obiektu z GEZ w drodze odwołania wnoszonego do organu, który wykonał kwestionowaną czynność określoną w art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a, zamiast w drodze skargi do sądu administracyjnego.
Konsekwencją ustalenia, że przedmiotem skargi jest czynność organu z dnia 17 czerwca 2025 r. o odmowie wyłączenia budynku mieszkalnego przy "ul. [...]" we W. z gminnej ewidencji zabytków, musi być przyjęcie, że terminowość wniesienia skargi w tej sprawie ustalić należało na podstawie normy prawnej zawartej w art. 53 § 2 p.p.s.a. Zgodnie z tym przepisem jeżeli ustawa nie przewiduje środków zaskarżenia w sprawie będącej przedmiotem skargi, skargę na akty lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4, wnosi się w terminie trzydziestu dni od dnia, w którym skarżący dowiedział się o wydaniu aktu lub podjęciu innej czynności. Sąd, po wniesieniu skargi, może uznać, że uchybienie tego terminu nastąpiło bez winy skarżącego i rozpoznać skargę.
Dokonując w niniejszej sprawie oceny, co do terminowości wniesionej skargi, Sąd stwierdził, że strona skarżąca wniosła skargę na przedmiotową czynność organu po terminie.
Z nadesłanych przez organ akt administracyjnych sprawy wynika, że pismo organu z dnia 17 czerwca 2025 r., nr WAZ-ZZ.410.19.2025, WAZ-ZZ.410.19.2025.AS3 o odmowie wykreślenia (wyłączenia) budynku mieszkalnego położonego przy "ul.[...]" we W. z GEZ zostało doręczone R. K. w dniu 4 lipca 2025 r. Z kolei w przypadku E. P., wobec dwukrotnego awizowania w dniu 3 i 11 lipca 2025 r. kierowanej do niej i w konsekwencji nieodebranej przesyłki pocztowej zawierającej w/w pismo, przesyłka została w dniu 18 lipca 2025 r. zwrócona do organu. W związku z powyższym należy uznać, że oboje skarżący odpowiednio w dniu 4 lipca 2025 r. i w dniu 17 lipca 2025 r. (ostatni dzień, w którym E. P. mogła odebrać zawierającą w/w pismo organu przesyłkę) dowiedzieli się o przyczynach odmowy wyłączenia w/w budynku z GEZ. Tymczasem skarga w niniejszej sprawie została wniesiona przez pełnomocnika strony skarżącej osobiście w dniu 24 września 2025 r., czyli ze znacznym przekroczeniem terminu wskazanego w art. 53 § 2 p.p.s.a.
W treści skargi nie powołano się przy tym na żadne okoliczności, które należałoby rozważyć w kontekście oceny braku winy strony skarżącej w uchybieniu terminu do jej wniesienia, mylnie twierdząc, jak już wspomniano, że czynność organu polegająca na odmowie wykreślenia przedmiotowego obiektu z GEZ została dokonana pismem organu z dnia 11 września 2025 r. nr WAZ-ZZ.410.19.2025, WAZ-ZZ.410.19.2025.AS4. W ocenie Sądu taką okolicznością nie jest w szczególności wniesienie przez stronę skarżącą w dniu 13 sierpnia 2025 r. pisma określonego jako odwołanie od pisma organu z dnia 17 czerwca 2025 r., nr WAZ-ZZ.410.19.2025, WAZ-ZZ.410.19.2025.AS3, w którym organ wyraźnie odmówił wykreślenia budynku mieszkalnego. Odmawiając wykreślenia, organ wyraźnie pouczył stronę skarżącą o przysługującym prawie wniesienia skargi na omawianą czynność do sądu administracyjnego. W sytuacji, w której strona skarżąca wywiodła wbrew prawidłowemu pouczeniu organu, w dniu 13 sierpnia 2025 r., wniesione do organu odwołanie od czynności odmowy wykreślenia obiektu z GEZ - nie otwiera się tym samym stronie skarżącej dodatkowy termin do zaskarżenia tej samej czynności do sądu administracyjnego. Wybór bowiem przez stronę skarżącą niedopuszczalnego środka odwoławczego lub zaskarżenia nie może stanowić podstawy do przyznania stronie skarżącej dodatkowego terminu do zaskarżenia tej samej czynności na innej podstawie prawnej.
Sąd nie dopatrzył się więc okoliczności uzasadniających uznanie, że znaczne uchybienie terminu do wniesienia skargi miało miejsce bez winy strony skarżącej.
W konsekwencji koniecznym było odrzucenie skargi, jako wniesionej po upływie terminu do jej wniesienia, o czym na podstawie art. 58 § 1 pkt 2 p.p.s.a. orzeczono jak w sentencji postanowienia.