IV SA/Wr 196/16

Wojewódzki Sąd Administracyjny we WrocławiuWrocław2017-01-31
NSAAdministracyjneWysokawsa
prawo pomocysąd administracyjnynadużycie prawadostęp do sądukoszty postępowaniapełnomocnik z urzęduskarżącypostanowienie

WSA we Wrocławiu utrzymał w mocy postanowienie referendarza odmawiające przyznania prawa pomocy, uznając wniosek skarżącego za nadużycie prawa do sądu z powodu wielokrotnego wnoszenia bezzasadnych skarg.

Skarżący H.B. wniósł o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. Referendarz sądowy odmówił przyznania pomocy, uznając wniosek za nadużycie prawa do sądu ze względu na ogromną liczbę wniesionych przez skarżącego spraw, z których większość została odrzucona lub oddalona. Sąd administracyjny utrzymał w mocy postanowienie referendarza, podkreślając, że prawo do sądu nie jest absolutne i może być ograniczone w przypadku nadużycia, a także wskazując na brak współpracy skarżącego w dostarczeniu dokumentów potwierdzających jego sytuację majątkową.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu rozpoznał sprzeciw H.B. od postanowienia referendarza sądowego, który odmówił przyznania prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu. Skarżący podał, że żyje w ubóstwie, utrzymuje się z żebrania i posiada wierzytelność wobec Ministerstwa Spraw Zagranicznych. Referendarz wezwał skarżącego do przedstawienia dokumentów potwierdzających jego sytuację majątkową, jednak skarżący nie odpowiedział na wezwanie. W konsekwencji referendarz odmówił przyznania prawa pomocy, uznając wniosek za nadużycie prawa do sądu. Sąd administracyjny, analizując dotychczasową aktywność procesową skarżącego, stwierdził, że wniosek o przyznanie prawa pomocy stanowi nadużycie prawa do sądu. Wskazano na ogromną liczbę wniesionych przez skarżącego skarg i wniosków (98 spraw w okresie od 2005 do września 2016 r.), z których większość została odrzucona lub oddalona z różnych przyczyn, w tym z powodu niewłaściwości sądu lub niewyczerpania trybu zaskarżenia. Sąd podkreślił, że prawo do sądu nie jest prawem absolutnym i podlega ograniczeniom, a jego nadużycie wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, nawet jeśli strona spełnia przesłanki materialne. Dodatkowo, sąd zwrócił uwagę na brak współpracy skarżącego w dostarczeniu wymaganych dokumentów, co uniemożliwiło rzetelną ocenę jego sytuacji finansowej. W związku z tym, Sąd utrzymał w mocy postanowienie referendarza sądowego.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (3)

Odpowiedź sądu

Tak, nadużycie prawa do sądu wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy, nawet jeśli strona spełnia przesłanki materialne.

Uzasadnienie

Sąd uznał, że skarżący nadużywa prawa do sądu poprzez inicjowanie licznych postępowań, które są odrzucane lub oddalane, co stanowi cel sam w sobie, a nie ochronę realnych praw. Brak współpracy skarżącego w dostarczeniu dokumentów potwierdzających jego sytuację majątkową dodatkowo utwierdził sąd w tym przekonaniu.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

utrzymano_w_mocy

Przepisy (5)

Główne

p.p.s.a. art. 260 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Pomocnicze

p.p.s.a. art. 244 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 245 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 246 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.p.s.a. art. 255

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

Argumenty

Skuteczne argumenty

Skarżący nadużywa prawa do sądu poprzez wielokrotne wnoszenie bezzasadnych skarg. Brak współpracy skarżącego w dostarczeniu dokumentów potwierdzających jego sytuację majątkową. Prawo do sądu nie jest prawem absolutnym i podlega ograniczeniom w przypadku nadużycia.

Godne uwagi sformułowania

skarżący inicjuje szereg postępowań sądowych nie w celu ochrony swoich realnych praw, ale dla którego inicjowanie tych postępowań jest celem samym w sobie zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa, lecz sprzeciwia się jej sensowi, nie może zasługiwać na ochronę Ocena, iż strona postępowania sądowego nadużywa prawa do sądu wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy nawet w sytuacji, gdyby strona ta wykazała, że spełnia przesłanki materialne warunkujące przyznanie prawa pomocy

Skład orzekający

Henryk Ożóg

przewodniczący sprawozdawca

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Uzasadnienie odmowy przyznania prawa pomocy w przypadku nadużycia prawa do sądu, nawet przy trudnej sytuacji materialnej strony, oraz znaczenie współpracy z sądem."

Ograniczenia: Orzeczenie dotyczy specyficznej sytuacji nadużywania prawa do sądu przez skarżącego, który wielokrotnie wnosił bezzasadne skargi. Może być mniej relewantne w przypadkach, gdzie nie ma tak oczywistego nadużycia.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa pokazuje, jak sądy podchodzą do kwestii nadużywania prawa do sądu i prawa pomocy, co jest istotne dla zrozumienia granic dostępu do wymiaru sprawiedliwości. Liczba spraw wniesionych przez skarżącego jest szokująca.

Czy można stracić prawo do pomocy prawnej, jeśli zbyt często pozywasz sąd?

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
IV SA/Wr 196/16 - Postanowienie WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2017-01-31
Data wpływu
2016-05-09
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Henryk Ożóg /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Prawo pomocy
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Utrzymano w mocy postanowienie - art. 260 par. 1 ustawy - P.p.s.a.
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 718
art. 260 par. 1
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym Przewodniczący: Sędzia NSA Henryk Ożóg po rozpoznaniu w Wydziale IV w dniu 31 stycznia 2017 r. na posiedzeniu niejawnym sprzeciwu H. B. od postanowienia referendarza sądowego w Wojewódzkim Sądzie Administracyjnym we Wrocławiu z dnia 5 grudnia 2016 r. sygn. akt IV SA/Wr 196/16 odmawiającego H. B. przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu w sprawie ze skargi H. B. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W. z dnia [...] lutego 2016 r. nr [...] w przedmiocie odmowy stwierdzenia nieważności decyzji w sprawie odmowy przyznania pomocy w naturze postanawia: zaskarżone postanowienie referendarza sądowego utrzymać w mocy.
Uzasadnienie
Pismem z dnia 25 października 2016 r. H.B. (zwany dalej stroną, wnioskodawcą lub skarżącym) wystąpił o przyznanie prawa pomocy w zakresie ustanowienia adwokata z urzędu w sprawie wniesionej przez niego skargi na opisaną w sentencji decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w W.
We wniosku tym skarżący podał, że prowadzi samodzielne gospodarstwo domowe. Od 1999 r. jest osobą niepełnosprawną w stopniu umiarkowanym na stałe. Od tego też roku został pozbawiony prawa do pracy, a od 2009 r. "na stałe". Żyje w całkowitym ubóstwie. W rubryce dochody podał, że utrzymuje się z żebrania i nie otrzymuje dochodów. W rubryce zobowiązania podał narastający deficyt budżetowy, którego skutkiem są procesy sądowe o zapłatę podatków, danin i inne, brak środków i perspektyw życiowych, brak dostępu do bezpłatnej opieki lekarskiej. Podał także, że nie posiada nawet prawa do godnego mieszkania w warunkach chronionych i nie posiada innych nieruchomości, oszczędności, papierów wartościowych. W rubryce wierzytelności podał umowę z 2002 r. Rzeczpospolita Polska – Minister Spraw Zagranicznych kwota 2000 euro miesięcznie na stałe, czyli 300.000 euro. W dodatkowych danych podał, że Minister Spraw Zagranicznych nie wywiązał się z umowy mediacyjnej z 2008 r. przed ETPC w Strasburgu skarga nr 34484/05 poprzez niewypłacenie co miesiąc restytucji i kompensacji.
Pismem referendarza sądowego z dnia 2 listopada 2016 r. wezwano skarżącego w niniejszej sprawie do nadesłania dokumentów i wyjaśnień dotyczących jego aktualnej sytuacji majątkowej, tj. orzeczenia potwierdzającego, że skarżący jest osobą niepełnosprawną, wyciągów ze wszystkich kont bankowych i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące, dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, telewizja, podatek od nieruchomości, czynsz, raty kredytów i pożyczek i inne), zeznania podatkowego za 2015 r., dokumenty potwierdzające ewentualne postępowanie egzekucyjne, dokumenty potwierdzające postępowania dotyczące zapłaty podatków i innych danin, wyjaśnienia czy skarżący wykonuje prace dorywcze i w jakiej ewentualnie wysokości uzyskuje miesięczny dochód z tego tytułu, wyjaśnienia czy skarżący ma prawo do renty, emerytury, zasiłku stałego, renty socjalnej (należało nadesłać także dokumenty potwierdzające te dane), wyjaśnienia czy skarżący korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej (należało nadesłać także decyzje przyznające świadczenia z pomocy społecznej w okresie ostatnich trzech miesięcy). W piśmie tym wskazano jednocześnie, że dokumenty te należy nadesłać w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania tego pisma. W przeciwnym wypadku wniosek zostanie rozpoznany na podstawie akt sprawy i formularza.
Skarżący otrzymał to pismo w dniu 7 listopada i nie udzielił na nie żadnej odpowiedzi.
Postanowieniem z dnia 5 grudnia 2016 r., sygn. akt IV SA/Wr 196/16 referendarz sądowy Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu odmówił skarżącemu przyznania prawa pomocy w zakresie obejmującym ustanowienie adwokata z urzędu.
W motywach swojego rozstrzygnięcia referendarz sądowy podał, że prawo pomocy, stanowiące formę realizacji prawa do sądu, nie może być przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek. Skarżący, który inicjuje szereg postępowań sądowych nie w celu ochrony swoich realnych praw, ale dla którego inicjowanie tych postępowań jest celem samym w sobie, nie może zasługiwać na ochronę. Stwierdzenie, że strona postępowania nadużywa prawa do sądu wyklucza, w ocenie referendarza sądowego, możliwość przyznania prawa pomocy nawet wówczas, gdy strona wykazała, że spełnia przesłanki materialne warunkujące przyznanie prawa pomocy.
Pismem z dnia 23 grudnia 2016 r. skarżący – z zachowaniem ustawowego terminu – złożył sprzeciw od opisanego powyżej postanowienia referendarza sądowego, domagając się ustanowienia adwokata z urzędu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Zgodnie z art. 260 § 1 ustawy - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (tekst jednolity: Dz. U. z 2016 r., poz. 718 ze zm., zwanej dalej ppsa), w brzmieniu obowiązującym od dnia 15 sierpnia 2015 r., rozpoznając sprzeciw od zarządzenia i postanowień, o których mowa w art. 258 § 2 pkt 6 – 8, sąd wydaje postanowienie, w którym zaskarżone zarządzenie lub postanowienie referendarza sądowego zmienia lub utrzymuje w mocy.
W sprawach, o których mowa w § 1, wniesienie sprzeciwu od zarządzenia lub postanowienia referendarza sądowego wstrzymuje jego wykonalność. Sąd orzeka jako sąd drugiej instancji, stosując odpowiednio przepisy o zażaleniu (§ 2).
W ocenie Sądu wniesiony sprzeciw nie zasługiwał na uwzględnienie, a postanowienie referendarza sądowego było prawidłowe.
Stosownie do treści art. 244 § 1 ppsa, prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
W myśl art. 245 § 1 ppsa, prawo pomocy może być przyznane w zakresie całkowitym lub częściowym.
Zgodnie z art. 246 § 1 ppsa, przyznanie prawa pomocy osobie fizycznej w zakresie całkowitym następuje, gdy osoba ta wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Z kolei, w zakresie częściowym, gdy wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania, bez uszczerbku utrzymania koniecznego dla siebie i rodziny.
Odnosząc się do rozstrzygnięcia dotyczącego ustanowienia pełnomocnika z urzędu, należy podzielić stanowisko przedstawione w zaskarżonym postanowieniu, że żądanie skarżącego należy traktować w kategoriach nadużycia prawa.
Rozpoznając w niniejszej sprawie wniosek skarżącego o przyznanie prawa pomocy poprzez ustanowienie adwokata stwierdzić należy, że skarżący w okresie od 2005 do września 2016 r. wniósł do Wydziału IV tutejszego Sądu 98 skarg i wniosków wszczynających postępowanie sądowe. Większość tych skarg i wniosków została odrzucona tj. odrzucono 33 skarg i odrzucono 3 wnioski wszczynające postępowanie, a zatem nie doszło do ich merytorycznego rozpoznania. Skargi zostały odrzucone m. in. z tego względu, że sprawa nie należy do właściwości sądu administracyjnego (np. IV SA/Wr 798/11, IV SA/Wr 445/05), z powodu niewyczerpania trybu zaskarżenia (sygn. akt IV SA/Wr 501/05). Ponadto 15 skarg oddalono (np. IV SA/Wr 454/10, IV SA/Wr 207/15, IV SA/Wr 197/16), a tylko w 1 sprawie uchylono zaskarżone postanowienia (IV SA/Wr 569/10) i w jednej sprawie umorzono postępowanie sądowe, gdyż skarżący cofnął skargę (IV SA/Wr 189/11). Jedną sprawę przekazano według właściwości do innego sądu.
Pismem z dnia 16 marca 2016 r. skarżący wniósł do Sądu skargę dotyczącą 22 orzeczeń SKO odmawiających stwierdzenia nieważności i na podstawie tej skargi zarejestrowano 22 skargi skarżącego o sygn. od IV SA/Wr 189/16 do IV SA/Wr 210/16. Następnie pismem, które wpłynęło do Sądu w dniu 7 września 2016 r., skarżący wniósł o wymierzenie organowi grzywny w powyższych 22 sprawach za nieprzekazanie w terminie sądowi skargi. Wnioski te zostały zarejestrowane pod sygnaturami od IV SO/Wr 26/16 do IV SO/Wr 47/16. W tych 22 sprawach, w których zarejestrowano wnioski o wymierzenie grzywny wezwano skarżącego do uiszczenia wpisu sądowego od wniosku w wysokości 100 zł w każdej sprawie.
Skarżący złożył również w powyższym okresie od 2005 do listopada 2016 około 50 wniosków o przyznanie prawa pomocy. W dwóch sprawach Sąd oddalił wniosek o przyznanie prawa pomocy z uwagi na oczywistą bezzasadność skargi (sygn. akt IV SA/Wr 296/10 i IV SA/Wr 243/16) W 24 sprawach pozostawiono wniosek bez rozpoznania, gdyż nie został on złożony na urzędowym formularzu (np. IV SA/Wr 661/14, SAB/Wr 204/14, IV SO/Wr 27/16). W 8 sprawach przyznano adwokata (np. SA/Wr 77/12, SA/Wr 205/16). W jednej ze spraw, w której dotychczas przyznano adwokata z urzędu i która została już zakończona - NSA oddalił skargę kasacyjną (sygn. akt IV SA/Wr 77/12), a w drugiej sporządzono opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej (IV SA/Wr 83/14).
Skarżący sporządził również w pięciu sprawach skargi kasacyjne osobiście, które zostały przez sąd odrzucone (np. IV SA/Wr 243/16).
W dwóch sprawach przyznano prawo pomocy poprzez zwolnienie od kosztów sądowych (sygn. akt IV SAB/Wr 146/16 i IV SAB/Wr 177/15). W czterech sprawach (sygn. akt IV SA/Wr 197/16 do IV SA/Wr 200/16) umorzono postępowanie wszczęte wnioskiem o ustanowienie adwokata, gdyż skarżący cofnął ten wniosek. W pięciu sprawach odmówiono skarżącemu przyznania prawa pomocy (np. sygn. akt IV SA/Wr 197/16 do IV SA/Wr 200/16) z uwagi na nadużycie prawa do sądu.
Skarżący składał również wniosek o dokonanie wykładni wyroku (sygn. akt IV SA/Wr 454/10).
W myśl art. 244 § 1 ppsa, prawo pomocy obejmuje zwolnienie od kosztów sądowych oraz ustanowienie adwokata, radcy prawnego, doradcy podatkowego lub rzecznika patentowego.
Ustanowienie pełnomocnika z urzędu obejmuje z mocy art. 245 § 3 ppsa prawo pomocy w zakresie częściowym, a przyznanie tego prawa następuje na podstawie art. 246 § 1 pkt 2 ppsa w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść pełnych kosztów postępowania bez uszczerbku utrzymania dla siebie i rodziny. Natomiast zwolnienie od kosztów sądowych i ustanowienie adwokata lub radcy prawnego z urzędu obejmuje z mocy art. 245 § 2 ppsa prawo pomocy w zakresie całkowitym, a przyznanie tego prawa następuje na podstawie art. 246 § 1 pkt 1 ppsa w sytuacji, gdy osoba fizyczna wykaże, że nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania.
Ocena zasadności wniosku o przyznanie prawa pomocy na podstawie powyższego przepisu powinna ograniczać się jedynie do oceny czy wnioskodawca jest w stanie ponieść ciężar kosztów postępowania.
Szeroki dostęp do prawa pomocy w procedurze sądowoadministracyjnej wymaga jednak szczególnie wnikliwej oceny sposobu realizacji tego prawa przez skarżących.
Prawo dostępu do sądu jest jednym z podstawowych wolności określonych w Konstytucji RP.
Formą realizacji prawa do sądu jest analizowana instytucja prawa pomocy. Przykładem ograniczenia prawa dostępu do sądu są zbyt wysokie koszty opłat sądowych, nadmierny formalizm procesowy, trudności w dostępie do pomocy prawnej i dostępie niezamożnych obywateli do usług prawniczych.
Należy jednak podkreślić, że prawo dostępu do sądu nie jest prawem absolutnym, które musi zostać w każdym jednostkowym przypadku zrealizowane za każdą cenę. Europejski Trybunał Praw Człowieka w orzecznictwie podkreślał, że podlega ono uprawnionym ograniczeniom: terminom ustawowym, okresom przedawnienia, zabezpieczeniom kosztów, regulacjom dotyczącym nieletnich (sprawa Związek Nauczycielstwa Polskiego przeciwko Polsce, wyrok ETPC z dnia 21 września 2004 r., skarga nr 42049/98).
Podobnie Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 10 maja 2000 r. stwierdził, iż nie istnieje bezwzględne i absolutne prawo do sądu, które nie podlegałoby jakimkolwiek ograniczeniom i które w konsekwencji stwarzałoby uprawnionemu nieograniczoną możliwość ochrony praw na drodze sądowej. Ograniczenie prawa do sądu może być konieczne ze względu na inne wartości powszechnie szanowane w państwie prawnym, w szczególności bezpieczeństwo prawne, zasadę legalizmu bądź zaufanie do prawa (wyroki TK z dnia 10 maja 2000 r., K 21/99, OTK ZU 2000/4/109).
Realizacja konstytucyjnej gwarancji prawa do sądu, w szczególności dostępu do sądu, wymaga sprawnie funkcjonującego systemu, który nie ograniczając praktyk sądowych, w bezpośredni sposób wpłynie na możliwość dochodzenia praw jednostki. Przede wszystkim uwzględni różne interesy przeciwników procesowych, interesy społeczne, wartości uznawane za słuszne w demokratycznym państwie, instytucję niezawisłości sędziego, ekonomię procesową, koszty wymiaru sprawiedliwości, opłaty ponoszone w postępowaniach sądowych, dostęp do pomocy prawnej w sprawach z wyboru, a także realizację praw ubogich.
W nauce prawa przyjęto pogląd, że istnieje możliwość nadużycia publicznych praw podmiotowych zarówno w zakresie prawa materialnego, jak i procesowego.
W doktrynie przyjmuje się, że nadużycie praw procesowych należy uznać za samoistną instytucję prawa procesowego (A. Redelbach, S. Wronkowska, Z. Ziembiński, Zarys teorii państwa i prawa, Warszaw 1992, s. 153; P. Przybysz - głos w dyskusji na Konferencji Wydziału Prawa i Administracji UW dnia 1 marca 2002 r., w: red. H. Izdebski, A. Stępkowski, Nadużycie prawa, LIBER 2003, s. 189). Do nadużycia prawa dochodzi w sytuacjach, gdy strona podejmuje prawnie dozwolone działania dla celów innych, niż przewidziane przez ustawodawcę. Każde prawo podmiotowe, w tym prawo do sądu, przyznane jest przez normę prawną w celu ochrony interesów uprawnionego. Prawo to winno być jednak wykonywane zgodnie z celem, na który zostało przyznane. W konsekwencji zachowanie, które formalnie zgodne jest z literą prawa, lecz sprzeciwia się jej sensowi, nie może zasługiwać na ochronę (Marcin Warchoł, Pojęcie nadużycia prawa w procesie karnym, Prokuratura i Prawo, 2007/11/49; T. Cytowski, Procesowe nadużycie prawa, PS 2005/5/81).
Prawo pomocy stanowiące formę realizacji prawa do sądu, nie może być przyznane podmiotowi, który ze swojego prawa czyni nienależyty użytek.
Niedopuszczalne jest bowiem używanie uprawnień procesowych do celów innych od tych, które odpowiadają ich przeznaczeniu. Jak już wyżej wskazano zachowanie, które jest formalnie zgodne z literą prawa lecz sprzeciwia się jej sensowi nie może zasługiwać na ochronę. Tak zaś należy oceniać np. działania podmiotu, który inicjuje szereg postępowań sądowych nie w celu ochrony swoich realnych praw, ale dla którego inicjowanie tychże postępowań jest celem samym w sobie. Ponadto działania te mają wpływ na obniżenie poziomu ochrony innych podmiotów, które nie mogą w dostatecznie szybki sposób uzyskać ochronę prawną.
W niniejszej sprawie istotne jest, że liczba zarejestrowanych spraw skarżącego wzrosła, gdyż w na koniec grudnia 2015 r. zarejestrowano około 35 spraw, a w listopadzie 2016 r. 98 spraw.
Oceniając zasadność wniosku o przyznanie prawa pomocy stwierdzić należy, że charakter rozstrzygnięć poddanych kontroli sądowej i liczba wniesionych spraw oraz charakter orzeczeń kończących postępowanie sądowe, zakończonych w większości postanowieniami o odrzuceniu skarg lub wniosków, a także liczba wniosków o przyznanie prawa pomocy i wzrost liczby skarg wniesionych przez skarżącego, a przy tym i wniosków o przyznanie prawa pomocy do tych skarg dowodzą, iż celem skarżącego nie jest faktyczna obrona swych praw w postępowaniu sądowoadministracyjnym lecz inicjowanie postępowań sądowych, stanowiące cel sam w sobie.
Ponadto w jednej ze spraw, w której dotychczas przyznano adwokata z urzędu i która została już zakończona - NSA oddalił skargę kasacyjną (sygn. akt IV SA/Wr 77/12), a w drugiej sporządzono opinię o braku podstaw do wniesienia skargi kasacyjnej (IV SA/Wr 83/14).
Poza tym w sprawach o sygn. akt IV SA/Wr 197/16 do IV SA/Wr 200/16 skarżący złożył kolejny wniosek o prawo pomocy po zakończeniu rozprawy, na której cofnął swój pierwszy wniosek.
Powyższe okoliczności dotyczące liczby spraw skarżącego i wniosków o prawa pomocy, charakteru rozstrzygnięć podejmowanych przez Sąd świadczą o tym, że skarżący nadużywa prawa do sądu, w tym prawa do przyznania mu prawa pomocy.
Ocena, iż strona postępowania sądowego nadużywa prawa do sądu wyklucza możliwość przyznania prawa pomocy nawet w sytuacji, gdyby strona ta wykazała, że spełnia przesłanki materialne warunkujące przyznanie prawa pomocy uregulowane w art. 246 ppsa. Stanowisko to potwierdził Naczelny Sąd Administracyjny m. in. w postanowieniu z dnia 12 lutego 2016 r. sygn. akt I OZ 117/16.
W tej sytuacji powołane przez skarżącego okoliczności dotyczące jego sytuacji materialnej, w tym życia w całkowitym ubóstwie, braku środków do życia, deficytu budżetowego związanego z procesami sądowymi, brakiem dostępu do opieki lekarskiej nie zmieniają powyższej oceny, że skarżący nadużywa prawa do sądu.
Oceny tej nie zmienia również fakt, że wcześniej skarżącemu prawo pomocy było przyznawane. Fakt, iż dany podmiot został zwolniony z kosztów sądowych w innych sprawach nie ma wpływu na rozstrzygnięcie, bowiem Sąd nie jest związany orzeczeniami wydanymi z zakresu prawa pomocy w innych sprawach nawet z wniosku tego samego podmiotu (por. post. NSA z dnia 10 kwietnia 2008 r. sygn. akt II OZ 308/08, post. NSA z dnia 22 października 2014 r. sygn. akt II FZ 1294/14).
Ponadto o ile Sąd zobligowany jest wszcząć postępowanie na skutek wniesienia każdej skargi, to już przyznanie uprawnienia procesowego, które wiąże się z przejęciem przez Skarb Państwa kosztów udziału strony w postępowaniu, musi być racjonalnie uzasadnione. Sąd, jako gospodarz postępowania, będący jednocześnie dysponentem środków publicznych w tym zakresie, nie może akceptować sytuacji, w której koszty wszczętych przez skarżącego licznych, merytorycznie wątpliwych postępowań sądowych, zostałyby sfinansowane przez Skarb Państwa (post. NSA z dnia 3 lutego 2015 r. sygn. akt I OZ 61/15 ).
Dodatkowo należy zauważyć, że zgodnie z zarządzeniem referendarza sądowego wezwano wnioskodawcę pismem z dnia 2 listopada 2016 r. do nadesłania dokumentów i wyjaśnień dotyczących jego aktualnej sytuacji majątkowej, tj. orzeczenia potwierdzającego, że skarżący jest osobą niepełnosprawną, wyciągów ze wszystkich kont bankowych i lokat bankowych za ostatnie trzy miesiące, dowodów potwierdzających wysokość wydatków związanych z utrzymaniem (opłaty za gaz, energię elektryczną, wodę, telefon, leki, telewizja, podatek od nieruchomości, czynsz, raty kredytów i pożyczek i inne), zeznania podatkowego za 2015 r., dokumenty potwierdzające ewentualne postępowanie egzekucyjne, dokumenty potwierdzające postępowania dotyczące zapłaty podatków i innych danin, wyjaśnienia czy skarżący wykonuje prace dorywcze i w jakiej ewentualnie wysokości uzyskuje miesięczny dochód z tego tytułu, wyjaśnienia czy skarżący ma prawo do renty, emerytury, zasiłku stałego, renty socjalnej (należało nadesłać także dokumenty potwierdzające te dane), wyjaśnienia czy skarżący korzysta ze świadczeń z pomocy społecznej (należało nadesłać także decyzje przyznające świadczenia z pomocy społecznej w okresie ostatnich trzech miesięcy). W piśmie tym wskazano jednocześnie, że dokumenty te należy nadesłać w terminie siedmiu dni od dnia otrzymania tego pisma.
W przeciwnym wypadku wniosek zostanie rozpoznany na podstawie akt sprawy i formularza. W ocenie Sądu wezwanie w tym zakresie nie naruszało art. 255 ppsa, a w konsekwencji udzielenie żądanych informacji było obowiązkiem wnioskodawców. Jednak wnioskodawca nie odpowiedział na to wezwanie.
W tym stanie rzeczy Sąd stwierdził również, że brak jest szczegółowych informacji o kosztach utrzymania wnioskodawcy nie pozwala na dywagowanie, na jakim poziomie kształtują się jego rzeczywiste możliwości płatnicze. To jednak, co ujawniono we wniosku, podlegało ocenie referendarza sądowego i prowadzi do wniosku, że trafnie referendarz sądowy uznał, że wnioskodawca nie wykazał, iż nie jest w stanie ponieść jakichkolwiek kosztów postępowania. Zignorowanie wezwania referendarza do uzupełnienia wniosku o szczegółowe informacje oznacza, że celem skarżącego wcale nie było i nie jest rzetelne wykazanie, że są osobami faktycznie uprawnionymi do uzyskania prawa pomocy.
Zdaniem Sądu brak współpracy z Sądem pomimo stosownego wezwania utrudnia ocenę rzeczywistych zdolności finansowych skarżącego. Również w samym sprzeciwie nie podano żadnych istotnych w sprawie danych. Skoro jednak to na wnioskodawcy spoczywał obowiązek wykazania, że nie jest w stanie pokryć kosztów postępowania, a wnioskodawca tego nie wykazał, to należało odmówić mu przyznania prawa pomocy. W świetle powyższego Sąd stwierdził więc, że zaskarżone postanowienie referendarza sądowego należało utrzymać w mocy.
Mając powyższe na uwadze, Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu, na podstawie art. 260 § 1 ppsa postanowił jak w sentencji. Niniejsze postanowienie jest ostateczne i nie podlega zaskarżeniu.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI