IV SA/Wr 559/25

IV SA/Wr 559/25 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2026-02-25
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2025-10-24
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Aneta Brzezińska
Daria Gawlak-Nowakowska /przewodniczący/
Katarzyna Radom /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
*Uchylono decyzję I i II instancji
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1576
art. 13a
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska, Sędziowie Asesor WSA Aneta Brzezińska, Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 25 lutego 2026 r. sprawy ze skargi M. K. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 sierpnia 2025 r. nr 010070/680/223027/2024 w przedmiocie umorzenia postępowania w sprawie wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję i poprzedzającą ją decyzję Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 marca 2025 r. nr 010070/680/223027/2024.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi M. K. jest decyzja Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 27 sierpnia 2025 r. utrzymująca w mocy orzeczenie Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 17 marca 2024 r. umarzające postępowanie w sprawie wniosku o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na okres 2023/2024 na dziecko K. K.
Jak wynikało z akt sprawy Skarżąca w dniu 13 lutego 2023 r. złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze na okres 2023/2024 na dziecko K. K. Informacją z dnia 28 lutego 2023 r. ustalono prawo do ww. świadczenia. W dniu 2 lutego 2024 r. wpłynął kolejny wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na ten sam okres świadczeniowy. Wobec tego decyzją z dnia 5 lutego 2024 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych umorzył postępowanie w sprawie wniosku Strony z dnia 2 lutego 2024 r. uznając, że rozpoznanie wniosku za ten sam okres świadczeniowy jest bezprzedmiotowe. Zaznaczał, że jeśli intencją Skarżącej jest uzyskanie świadczenia wychowawczego na kolejny okres świadczeniowy 2024/2025 należy złożyć nowy wniosek. Jednocześnie pouczył Stronę, że wnioski o ustalenie prawa do świadczenia na ww. okres świadczeniowy przyjmowane są od dnia 1 lutego 2024 r.
Pismem z dnia 29 października 2024 r. Skarżąca wniosła o wypłatę świadczenia na dwójkę dzieci K. i K. za okres od czerwca do września 2024 r., wskazując na wniosek złożony w dniu 2 lutego 2024 r. Kolejnym pismem z dnia 18 grudnia 2024 r. zwróciła się do organu o wyjaśnienia w sprawie wniosku 800+ i braku wypłaty świadczenia na syna K. Podnosiła, że nie otrzymała żadnej decyzji w związku z jej wnioskiem z dnia 2 lutego 2024 r., co przekonało ją o przyznaniu świadczenia. Po kilku miesiącach zorientowała się, że świadczenie nie wpływa na jej rachunek wobec czego w październiku 2024 r. złożyła kolejny wniosek. Na jego podstawie przyznano jej świadczenie ale od października 2024 r. Skarżąca wyjaśniała, że próbowała wyjaśnić sprawę przez formularz kontaktowy na portalu organu, odpowiedzi nie były związane z jej zapytaniem. Wskazywała, że odmowa przyznania świadczenia następuje w formie decyzji, tej jednak nie wydano. W opinii Skarżącej została ona pozbawiona świadczeń za okres od czerwca do września 2024 r. w łącznej kwocie 3.200 zł. Domagała się wypłaty ww. kwoty lub wydania decyzji w tej sprawie.
W dniu 6 lutego 2025 r. Skarżąca wniosła ponaglenie. Zarzucała brak reakcji organu na pismo z dnia 18 grudnia 2024 r. i wnosiła o pilne zajecie stanowiska w sprawie, podkreślając, że nie wydano w tej sprawie decyzji.
W aktach znajduje się także wydruk odpisu postępowania wyjaśniającego zawierający wiadomość wysłaną przez Stronę w dniu 11 marca 2025 r. na adres elektroniczny organu, w którym powiela dotychczasową argumentację domagając się wypłaty świadczenia lub wydania decyzji.
Powołaną na wstępie decyzją z dnia 17 marca 2025 r. Zakład Ubezpieczeń Społecznych umorzył postępowanie w sprawie wniosku Skarżącej z dnia 2 lutego 2024 r. o świadczenie wychowawcze na okres od dnia 1 czerwca 2023 r. do dnia 31 maja 2024 r. na dziecko K. K. Wyjaśniał, że z poczynionych ustaleń wynikało, że za ten okres Skarżącej zostało wypłacone świadczenie na dziecko, co wskazuje na bezprzedmiotowość postępowania.
W odwołaniu od decyzji Skarżąca zarzucała naruszenie terminów na wydanie decyzji, wydano ją po upływie roku od złożenia wniosku. Wyjaśniała, że w dniu 2 lutego 2024 r. złożyła wniosek o świadczenie wychowawcze na syna K., jednakże omyłkowo oznaczyła, że dotyczy okresu 2023/2024, na który otrzymała już świadczenie. Jej zamiarem było uzyskanie świadczenia na kolejny okres. Zwracała uwagę na obowiązek organu wydania decyzji w przypadku odmowy wypłaty świadczenia, Strona nie ma wiedzy, czy organ wydał w tej sprawie decyzję, ale na pewno nie została jej doręczona. Wobec tego Strona pozostawała w przekonaniu, że prawidłowo złożyła wniosek. Dopiero w październiku 2024 r. zorientowała się, że nie otrzymuje świadczeń i podjęła próbę wyjaśnienia sytuacji, ale nikt nie pochylił się nad zgłoszonymi uwagami. Zaniedbania popełnione w tej sprawie przekonały Stronę o prawidłowości złożonego wniosku, co uzasadnia wniosek o wypłatę zaległych świadczeń.
W dniu 27 sierpnia 2025 r. Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych wydał decyzję, w której utrzymał w mocy orzeczenie organu I instancji. W uzasadnieniu opisał okoliczności faktyczne sprawy. Dalej, powołując się na art. 105 § 1 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572, dalej: k.p.a.) wskazał, że postępowanie w sprawie jest bezprzedmiotowe, gdyż świadczenie za 2023/2024 zostało już przyznane i wypłacone. Wniosek Skarżącej dotyczył świadczeń na rok 2023/2024, co wyklucza kolejne przyznanie świadczeń za ten sam okres.
W skardze na opisaną decyzję Skarżąca wnioskowała o jej unieważnienie i przyznanie zaległego świadczenia na okres od czerwca do września 2024 r. W uzasadnieniu wyjaśniała, że we wniosku z dnia 2 lutego 2024 r. omyłkowo wskazała okres świadczeniowy 2023/2024, za który już uzyskała świadczenie. Podkreślała, że obecnie system nie przyjmuje wniosków na stary okres. Pomimo błędu we wniosku, w sprawie - wbrew zapisom art. 13a ustawy z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowaniu dzieci (Dz.U. z 2024 r., poz. 1574, dalej: p.p.w.d.) organ nie wydał decyzji aż do dnia 17 marca 2025 r. Skarżąca pozostawała zatem w przekonaniu, że wniosek został prawidłowo złożony i nie zawiera błędów, a świadczenie jest przyznane. Dopiero w październiku 2024r. Strona zorientowała się, że nie otrzymuje świadczenia. Podjęte przez nią próby wyjaśnienia sprawy nie odniosły skutku, a organ podjął rozstrzygnięcie po ponad roku. Działanie organu Skarżąca oceniła jako rażąco naruszające prawo, zestawiając je z prawami strony. Uchybienie terminom przez stronę postępowania niesie dla niej negatywne skutki, czego nie można powiedzieć o skutkach uchybień organu.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. Uzasadniając wniosek opisał okoliczności faktyczne sprawy wskazując, że w dniu 2 lutego 2024 r. Skarżąca złożyła wniosek na dwoje dzieci: K. i K. na okres świadczeniowy 2023/2024. Organ ustalił, że w tym zakresie Skarżąca złożyła już wniosek w dniu 10 lutego 2023 r. i otrzymała świadczenia na dwójkę dzieci w dniu 28 lutego 2023 r. (wniosek został rozpoznany automatycznie). W związku z tym w postępowaniu automatycznym system w dniu 5 lutego 2024 r. wygenerował dwie decyzje o umorzeniu postępowania, odrębnie na każde z dzieci. Decyzja na K. została prawidłowo przetworzona i doręczona Stronie w dniu 13 lutego 2024 r. Z powodu błędu systemu decyzja z tej samej daty na K. nie została doręczona. Dopiero po interwencji Strony doręczono jej decyzję z dnia 17 marca 2025 r., od której Strona złożyła odwołanie, a która została utrzymana w mocy zaskarżoną decyzją. Nadto w dniu 26 sierpnia 2025 r. organ wydał dwie decyzje dotyczące K. i K. odmawiające przyznania świadczenia na okres od 1 czerwca 2024 r. do 30 września 2024 r. Decyzje doręczono Skarżącej w dniu 26 sierpnia 2025 r. od decyzji Strona nie wniosła odwołania.
Odnosząc się do zarzutów skargi organ wskazał, że wobec złożenia dwóch wniosków za ten sam okres i przyznania świadczenia na podstawie pierwszego z nich, drugi nie mógł zostać rozpoznany. Za bezzasadne uznał organ twierdzenia Strony, że był obligowany kolejny wniosek potraktować jako żądanie dotyczące następnego okresu świadczeniowego. Wskazał na sposób wnioskowania i wymogi formularza umożliwiające weryfikacje wniosku przed złożeniem podpisu i wysłaniem. Jeszcze w trakcie trwania okresu świadczeniowego 2023/2024 Strona została poinformowana o umorzeniu postępowania, gdyż doręczono jej decyzję dotyczącą drugiego dziecka – K. Nie istniała zatem przeszkoda do złożenia prawidłowego wniosku. Organ wskazał na art. 18 ust. 2 i art. 21 ust. 3 p.p.w.d. określający datę ustalenia prawa do świadczenia oraz terminy składania wniosków. Są to terminy wynikające z ustawy i organ nie ma obowiązku stosowania pouczeń, zwracał też uwagę, że korzystanie ze świadczenia nie jest obligatoryjne i nie może być realizowane z urzędu. Końcowo przywołał orzeczenie sądu administracyjnego dotyczące spóźnionych wniosków o świadczenie.
W piśmie procesowym z dnia 9 grudnia 2025 r. Skarżąca wyjaśniała, że postępowanie dotyczy syna K., nie K. Obowiązkiem organu było wydanie dwóch decyzji, a za błędy w działaniu systemów informatycznych ponosi odpowiedzialność organ. Podkreślała, że wyjaśniając sprawę wniosku dotyczącego świadczenia przyznanego na K. nie uzyskała od organu informacji o wydanej w dniu 5 lutego 2024 r. decyzji dotyczącej świadczeń na syna K.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Na wstępie trzeba wskazać, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2024 r. poz. 1267 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2026 poz. 143 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.
Badając sprawę w tak nakreślonych granicach, wspierając się na przedstawionym przez organy materiale aktowym, należy stwierdzić, że zaskarżona decyzja i poprzedzający ją akt naruszają przepisy prawa procesowego w stopniu warunkującym ich uchylenie.
Spór w sprawie dotyczy zasadności umorzenia postępowania w sprawie wszczętej wnioskiem z dnia 2 lutego 2024 r. o przyznanie świadczenia wychowawczego na syna K.
W opinii organu treść wniosku wyraźnie wskazywała na okres świadczeniowy 2023/2024, na który organ ustalił już prawo do świadczeń informując o tym Stronę w dniu 28 lutego 2023 r. Zatem kolejny wniosek dotyczący tego samego świadczenia nie może być rozpoznany. Wskazał także, że w dniu 5 lutego 2024 r. w odniesieniu do wniosku z tej samej daty, ale dotyczącego drugiego syna Skarżącej, wydał decyzję umarzającą postępowanie, którą prawidłowo doręczył Stronie, a zatem miała ona możliwość złożenia wniosku na kolejny okres świadczeniowy 2024/2025.
Skarżąca konsekwentnie wywodziła, że oznaczenie okresu świadczeniowego we wniosku z dnia 2 lutego 2024 r. było wynikiem omyłki, zamiarem Strony było uzyskanie świadczenia na syna na okres 2024/2025. Na pisma Skarżącej składane od października 2024 r. organ odpowiedział dopiero w dniu 17 marca 2025 r. wydając decyzję umarzającą postępowanie.
Odnosząc się do tak nakreślonego sporu odnotowania wymaga, że w sprawie nie jest sporne uzyskanie przez Skarżącą świadczenia wychowawczego na syna K. na okres świadczeniowy 2023/2024 na podstawie wniosku z dnia 10 lutego 2023 r. (data wpływu do organu 13 lutego 2023 r.). Nie jest także sporne, że w dniu 2 lutego 2024 r. Strona złożyła wniosek o ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego na syna K., w jego treści wskazała, że dotyczy on okresu 2023/2024. Zatem kolejny wniosek odnosił się do okresu, za który uzyskała już świadczenie. W tych okolicznościach ocenie podlega działanie obu stron sporu i skutki z nim związane.
Zgodnie z art. 13 ust. 1 p.p.w.d. ustalenie prawa do świadczenia wychowawczego oraz jego wypłata następują odpowiednio na wniosek matki, ojca, opiekuna faktycznego dziecka, opiekuna prawnego dziecka, dyrektora domu pomocy społecznej, rodziny zastępczej, osoby prowadzącej rodzinny dom dziecka, dyrektora placówki opiekuńczo-wychowawczej, dyrektora regionalnej placówki opiekuńczo-terapeutycznej albo dyrektora interwencyjnego ośrodka preadopcyjnego. Stosownie do art. 13 ust. 2a ww. ustawy informacje przedstawione we wniosku i w załącznikach do wniosku składa się pod rygorem odpowiedzialności karnej za składanie fałszywych zeznań.
Stosownie do art. 13a ust. 1 p.p.w.d. przyznanie przez Zakład Ubezpieczeń Społecznych świadczenia wychowawczego nie wymaga wydania decyzji. Przepis art. 13a ust. 4 ww. ustawy stanowi zaś, że w sprawach odmowy przyznania świadczenia wychowawczego, uchylenia lub zmiany prawa do świadczenia wychowawczego oraz nienależnie pobranego świadczenia wychowawczego Zakład Ubezpieczeń Społecznych wydaje decyzję. Istotna jest także regulacja art. 28 ust. 1 p.p.w.d. nakazująca w sprawach nieuregulowanych stosowanie przepisów z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego z zastrzeżeniem, że organem wyższego stopnia w stosunku do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych jest Prezes Zakładu Ubezpieczeń Społecznych.
Wskazany zapis jest niezwykle istotny z punktu widzenia gwarancji procesowych dla strony postępowania w sprawie świadczeń wychowawczych, zwłaszcza jeśli w sprawie ma być wydana decyzja. Na tej podstawie do postępowań w sprawie przyznania świadczeń wychowawczych mają zastosowanie zasady ogólne postępowania, w tym zasada zaufania, wyjaśniania i udzielania pouczeń, których nie uchylają przepisy szczególne. Postępowanie w sprawie świadczenia wychowawczego jakkolwiek w dużym stopniu zinformatyzowane, prowadzone przy użyciu opisanych w ustawie instrumentów, nadal pozostaje postępowaniem administracyjnym. Formy składania wniosków, czy doręczeń słowem komunikacji ze stronami postępowania, pewnego uproszczenia zasad postępowania nie uchylają jednak ogólnych zasad postępowania administracyjnego, szczególnej w nim roli organu i gwarancji jakie zastrzeżone są dla stron postępowania. Punktem wyjścia dalszych rozważań należy zatem uczynić założenia postępowania administracyjnego, umocowanie i pozycję procesową jego uczestników, co Sąd wywodzi z treści i istoty zasad ogólnych, w szczególności zasady prawdy obiektywnej, zasady zaufania i zasady informowania (art. 7, art. 8, art. 9 k.p.a.). Relacje te wsparte są na szczególnej pozycji organu administracji względem stron postępowania, co musi być równoważone szeregiem obowiązków nakładanych na organy administracji w procesie administracyjnym. W doktrynie utrwalony jest pogląd, że jurysdykcja administracyjna jest realizowana przez podmiot zaangażowany w sprawę, którą rozstrzyga. Organ administracji publicznej prowadzący postępowanie jest jedną ze stron stosunku materialnoprawnego który powstanie w efekcie jurysdykcji lub który już istnieje w momencie podejmowania działań jurysdykcyjnych. Organ administracji publicznej prowadzący postępowanie występuje zatem w podwójnej roli: z jednej strony organu władczo rozstrzygającego w przedmiocie uprawnień lub obowiązków strony, z drugiej strony ustalenia w przedmiocie tych obowiązków lub uprawnień wiążą sam organ na przyszłość. Organ administracji publicznej jest zatem iudex in causa sua, co rodzi poważne konsekwencje dla jurysdykcji administracyjnej (por. J. Zimmermann, Polska jurysdykcja administracyjna, Wydawnictwo Prawnicze 1996 r.).
Jak wskazano ta pozycja organu administracji musi być równoważona gwarancjami procesowymi dla strony postępowania, w tym nałożeniem na organ administracji szeregu obowiązków przyjmujących formułę zasad ogólnych, w tym zasadę prawdy obiektywnej (materialnej) wyrażaną w art. 7 k.p.a., która ma zasadniczy wpływ na ukształtowanie modelu administracyjnego postępowania dowodowego, a co za tym idzie - zakresu uprawnień strony w tymże postępowaniu. Zgodnie z brzmieniem tego zapisu w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności, z urzędu lub na wniosek stron podejmują wszelkie czynności niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli.
Z zasady prawdy materialnej wypływają obowiązki konkretnego zachowania się organu administracji publicznej w postępowaniu wyjaśniającym. Przepisy szczególne k.p.a. rozwijają tę zasadę, stanowiąc jednocześnie gwarancję jej realizacji. W sytuacji gdy wszczęcie postępowania administracyjnego następuje na wniosek strony, organ administracji publicznej winien w sposób niebudzący wątpliwości wyjaśnić rzeczywistą treść żądania strony i w tym celu podjąć z urzędu niezbędne czynności
Stanowisko zbieżne z wyrażonym poglądem zajął Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 7 kwietnia 1992 r., sygn. akt IV SA 1378/91 stanowiąc: "dokładne wyjaśnienie stanu faktycznego w rozumieniu art. 7 k.p.a. obejmuje również ustalenie przez organ administracji treści rzeczywistego żądania strony, zwłaszcza w sytuacji, gdy strona w trybie skargi określonej w art. 235 k.p.a. kwestionuje prawidłowość decyzji". W sytuacji gdy strona formułuje swe żądanie w sposób niejasny, niepozwalający na jego prawidłowe zakwalifikowanie z punktu widzenia przepisów prawa materialnego czy procesowego, organ administracji publicznej winien zwrócić się do strony o złożenie oświadczenia celem wyjaśnienia jej intencji, pouczając przy tym stronę możliwie najszerzej o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie jej praw i obowiązków. (H. Knysiak-Molczyk, 3. Prawo do kształtowania postępowania wyjaśniającego [w:] Uprawnienia strony w postępowaniu administracyjnym, Kraków 2004).
Obowiązek taki obciążać będzie organy także wówczas, gdy z posiadanych informacji mają one wiedzę, że żądanie strony we wnioskowanym zakresie zostało już zrealizowane, a wniosek odnosi się do świadczeń ustalanych cyklicznie.
Tego wymagają także zasada zaufania oraz zasada informowania stron postępowania o okolicznościach faktycznych i prawnych, które mogą mieć wpływ na ustalenie ich praw i obowiązków będących przedmiotem postępowania administracyjnego. W zakresie tej ostatniej zasady wskazano nadto, organy czuwają nad tym, aby strony i inne osoby uczestniczące w postępowaniu nie poniosły szkody z powodu nieznajomości prawa, i w tym celu udzielają im niezbędnych wyjaśnień i wskazówek.
Opisane reguły zostały naruszone postępowaniem organów, w którym skupiły się one wyłącznie na literalnym brzmieniu wniosku, pomimo że z posiadanych informacji wynikało, że Strona uzyskała już świadczenie na syna za okres, na który składa procedowany wniosek. O posianiu tej wiedzy świadczy wydanie w dniu 5 lutego 2024 r. decyzji umarzającej postępowanie wobec przyznania świadczenia za ten sam okres. Decyzji tej, co w sprawie nie jest sporne, nie doręczono Stronie, a zatem nie miała wiedzy jak rozpoznano jej żądanie. W opinii Sądu wydanie tej decyzji winno być poprzedzone wyjaśnieniami ze strony organu, wezwaniem Skarżącej do jednoznacznego wskazania, czy istotą jej wniosku jest ustalenie prawa do świadczenia na okres, za który uzyskała już świadczenie, tj. 2023/2024, czy też kolejny okres rozliczeniowy. Działań tych po stronie organu zabrakło, co narusza opisane na wstępie regulacje.
Zrozumiałe są w tej sprawie zarzuty i rozgoryczanie Skarżącej widoczne w treści składanych pism, gdyż organ z pomyłki Skarżącej wywozi skutek w postaci ograniczenia prawa do świadczenia, nie wyjaśniając, choć powinien, co było celem i przedmiotem jej wniosku. Takie działanie stanowi także przejaw nadmiernego formalizmu, czego nie może usprawiedliwiać forma procedowania, w której organ w znacznej mierze korzysta z instrumentów informatycznych. Zgodnie bowiem z art. 14 ust. 10 p.p.w.d. Zakład Ubezpieczeń Społecznych może podejmować rozstrzygnięcia w sprawach świadczenia wychowawczego, w tym rozstrzygnięcia w sprawach indywidualnych, w oparciu o wyłącznie zautomatyzowane przetwarzanie danych osobowych, pod warunkiem zapewnienia stronie, której dotyczy podejmowane rozstrzygnięcie, prawa do otrzymania stosownych wyjaśnień co do podstaw podjętego rozstrzygnięcia oraz prawa do uzyskania interwencji ludzkiej, do wyrażenia własnego stanowiska i do zakwestionowania takiego rozstrzygnięcia.
Powołany przepis zastrzegający na rzecz organu opisaną w nim formułę procedowania zachowuje gwarancje, o których mowa w powołanych na wstępie przepisach. Tymczasem postępowanie organów w tej sprawie stanowi przejaw formalizmu, wręcz automatyzmu, co godzi nie tylko w zasady ogólne, ale także narusza przepis art. 2 Konstytucji RP, statuujący zasadę demokratycznego państwa prawnego oraz art. 16 Europejskiego Kodeksu Dobrej Administracji Praktyki Administracyjnej (Dz.U.UE.C. 2011.285.3 z dnia 29 września 2011 r.) - stanowiącego o prawie każdej jednostki do wysłuchania i złożenia wyjaśnień (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 8 grudnia 2020 r., sygn. akt II OSK 494/20, wyroki Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego: w Łodzi z dnia 10 grudnia 2010 r., sygn. akt III SA/Łd 546/10; w Lublinie z dnia 26 stycznia 2012 r. sygn. akt III SA/Lu 609/11; w Warszawie z dnia 23 sierpnia 2017 r. sygn. akt 19/17 oraz we Wrocławiu z dnia 22 czerwca 2021 r. sygn. akt IV SA/Wr 157/21, dostępne w CBOSA).
Zgodnie z orzecznictwem Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej prawo do obrony stanowi podstawową zasadę unijnego prawa, której integralną częścią jest prawo do bycia wysłuchanym w każdym postępowaniu (por. wyroki: Kamino International Logistics, C 129/13, pkt 28; Mukarubega, EU:C:2014:2336, pkt 42). Prawo do bycia wysłuchanym jest wymienione nie tylko w art. 47 i 48 Karty Praw Podstawowych, które gwarantują przestrzeganie prawa do obrony oraz prawo do rzetelnego procesu w ramach wszystkich postępowań sądowych, ale również w art. 41 Karty, który zapewnia prawo do dobrej administracji. Prawo do dobrej administracji obejmuje zwłaszcza prawo każdego do bycia wysłuchanym, zanim zostaną podjęte indywidualne środki mogące niekorzystnie wpłynąć na jego sytuację (wyroki: Kamino International Logistics, pkt 29; Mukarubega, pkt 43). To prawo oznacza również, że organ administracji zwraca należytą uwagę na przedstawione w ten sposób przez zainteresowanego uwagi, oceniając starannie i w sposób bezstronny wszystkie istotne elementy danej sprawy oraz uzasadniając decyzję w szczegółowy sposób (wyrok Technische Universität München, C 269/90, pkt 14).
Tym samym Sąd nie podziela poglądu organu wyrażanego w zaskarżonej decyzji oraz odpowiedzi na skargę o braku podstaw do rozpoznania wniosku Strony z dnia 2 lutego 2024 r. Wniosek ten winien być bowiem poddany ocenie przy czynnym udziale Strony i w kontekście informacji posiadanych przez organ z urzędu. Należało zatem wezwać Skarżącą do złożenia wyjaśnień, co do treści wniosku informując o tym, że wskazany w nim okres rozliczeniowy został podany we wcześniejszym wniosku i jest realizowany. Jeśli bowiem wskazane okresu 2023/2024 było wynikiem omyłki, czego mogą dowodzić opisane na wstępie okoliczności, Strona winna mieć prawo do złożenia wyjaśnień i ewentualnej zmiany zapisów w treści wniosku. Obowiązkiem organu – wywodzonym z przytoczonych zasad było wezwanie Skarżącej do złożenia takich wyjaśnień. Zaniechanie tych czynności i skupienie się wyłącznie na wskazanym we wniosku okresie świadczeniowym, pomijające informacje posiadane przez organ z urzędu (o nabyciu prawa do świadczenia za ten okres) narusza wskazane na wstępie przepisy procesowe w stopniu uzasadniającym uchylenie zaskarżonego aktu. W ponownie prowadzonym postępowaniu organy winny zastosować pominięte przepisy zgodnie z zaleceniami Sądu przedstawionymi w rozważaniach.
Końcowo odnotowania wymaga, że stwierdzonych uchybień nie uchyla wskazany w odpowiedzi na skargę fakt otrzymania w dniu 5 lutego 2024 r. decyzji dotyczącej drugiego z synów. Są to bowiem odrębne rozstrzygnięcia, a Skarżąca jak słusznie zauważa oczekiwała na decyzję lub świadczenia w sprawie syna K.
W tych okolicznościach Sąd działając na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c w zw. z art. 135 p.p.s.a. uchylił zaskarżone orzeczenie oraz poprzedzające je orzeczenie organu I instancji.