IV SA/Wr 552/24

IV SA/Wr 552/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-03-24
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2024-12-04
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Katarzyna Radom /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6324 Rodzina   zastępcza,  pomoc na usamodzielnienie dla wychowanka rodziny zastępczej
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
*Stwierdzono bezskuteczność czynności z zakresu administracji publicznej dotyczących uprawnień lub obowiązków
Powołane przepisy
Dz.U. 2023 poz 1426
art. 43 ust. 1
Ustawa z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca), Sędziowie Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska, Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn, Protokolant starszy sekretarz sądowy Katarzyna Kiermacka, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 11 marca 2025 r. sprawy ze skargi M. K. i W.K. na czynność Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Bolesławcu z dnia 24 września 2024 r. nr DWR.4002-26/24 w przedmiocie negatywnej wstępnej kwalifikacji do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej I. stwierdza bezskuteczność zaskarżonej czynności; II. zasądza od Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy Rodzinie w Bolesławcu solidarnie na rzecz skarżących M. K. i W. K. kwotę 480 zł (słownie: czterysta osiemdziesiąt złotych) tytułem zwrotu kosztów postępowania sądowego.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi M. i W. K. jest czynność Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy w Rodzinie w Bolesławcu z dnia 24 września 2024 r. w przedmiocie negatywnej wstępnej kwalifikacji do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej.
Jak wynikało z akt sprawy pismem z dnia 27 kwietnia 2023 r. sygn. akt III Nsm 262/23 Sąd Rejonowy w Bolesławcu III Wydział Rodzinny i Nieletnich, powołując się na art. 579² § 2 pkt 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego (Dz.U. z 2021 r., poz. 1805 ze zm., dalej: k.p.c.), zwrócił się do Dyrektora Powiatowego Centrum Pomocy w Rodzinie w Bolesławcu (dalej: PCPR, organ) o wydanie opinii na temat wnioskodawców (Skarżących) jako kandydatów do sprawowania funkcji rodziny zastępczej dla małoletniego A. D. Prośba obejmowała w szczególności wskazanie, czy kandydaci spełniają kryteria zawarte w art. 42 ust. 1- 3 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej (Dz.U. z 2021 r., poz. 1426 ze zm., dalej: ustawa o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej).
W następstwie organ podjął czynności zmierzające do wydania wnioskowanej opinii. Skarżący złożyli oświadczenia o posiadaniu pełnej zdolności do czynności prawnych i korzystaniu z praw obywatelskich, braku zobowiązań alimentacyjnych oraz w zakresie władzy rodzicielskiej. Organ dokonał również analizy sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej kandydatów oraz pozyskał zaświadczenia lekarskie o braku przeciwwskazań do sprawowania funkcji rodziny zastępczej. W przedmiocie ustalenia przesłanki braku karalności organ wystąpił do Krajowego Rejestru Karnego uzyskując informację o braku karalności Skarżącej. W odniesieniu do Skarżącego – złożył on w dniu 16 maja 2023r. oświadczenie o dwóch postępowaniach w sprawach karnych. Okoliczności te znalazły potwierdzenie w informacji z Krajowego Rejestru Karnego, która wpłynęła do organu w dniu 19 maja 2023 r. Wynikało z niej, że Skarżący był dwukrotnie skazany za przestępstwa popełnione z winy umyślnej - prawomocne wyroki Sądu Rejonowego w Bolesławcu z dnia 19 maja 2016 r., sygn. akt II K 771/15 i z dnia 11 lutego 2022 r., sygn. akt II K 88/18).
W rezultacie tych ustaleń, w dniu 23 maja 2023 r., w odpowiedź na pismo Sądu Rejonowego Bolesławcu III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 27 kwietnia 2023r. organ stwierdził, że Skarżący nie spełniają warunku opisanego w art. 42 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej niezbędnego do sprawowania funkcji rodziny zastępczej. W treści pisma organ, na podstawie przeprowadzonych czynności i zebranych dokumentów, opisał sytuację rodzinną, majątkowa i zawodową Skarżących. Wskazał na posiadanie pełni praw obywatelskich i zdolności do czynności prawnej, brak zobowiązań alimentacyjnych i ograniczeń w zakresie sprawowania władzy rodzicielskiej Skarżących. Powołał się także na przeprowadzone w dniu 24 marca 2024 r. badanie psychologiczne Skarżących oraz wydaną w następstwie tej czynności pozytywną opinię psychologiczną i predyspozycje zdrowotne do pełnienia funkcji rodziny zastępczej. W piśmie tym opisano także relacje w rodzinie Skarżących oraz motywacje jakimi się kierowali występując o ustanowienie ich rodziną zastępczą. Organ zaznaczył, że podczas przeprowadzania czynności w miejscu zamieszkania Skarżących nie udało się ustalić ich zobowiązań finansowych wobec instytucji finansowych, tj. urzędów skarbowych i Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz banków lub innych wierzycieli. Ponadto w opinii organu Skarżący zataili fakt, że W. K. jest osobą karaną. Odpowiadając na na pytania pracownika w tym zakresie Skarżący wskazali, że nie toczy się wobec nich postępowanie karne i nie byli karani. Oświadczenia te były sprzeczne z informacją uzyskaną względem Skarżącego z Krajowego Rejestru Karnego. Tym samym Skarżący nie spełniają warunku wynikającego z art. 42 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Do pisma organ załączył powoływane w jego treści dokumenty.
W dniu 20 marca 2024 r. do organu wpłynęło pismo Sądu Rejonowego w Bolesławcu III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 19 marca 2024 r. (sygn. akt III Opm 65a/18) przekazujące odpis prawomocnego postanowienia Sądu z dnia 11 marca 2024 r. sygn. akt III Nsm 262/23. W orzeczeniu tym Sąd w pkt I zmienił postanowienie tegoż Sądu z dnia 15 grudnia 2022 r. o sygn. akt III Nsm 392/22 o tyle tylko, że małoletniego A. D. umieścił w rodzinie zastępczej niezawodowej M. K. i W. K., zamieszkałych pod wskazanym w orzeczeniu adresem. W pkt II rozszerzył uprawnienia rodziny zastępczej w osobach M. K. i W. K. do reprezentowania małoletniego A. D. w sprawach zdrowotnych, religijnych oraz urzędowych, w tym dotyczących wydania paszportu i dowodu osobistego. W pkt III ustalił miejsce zamieszkania małoletniego A. D. w każdorazowym miejscu zamieszkania rodziny zastępczej w osobach M. K. i W. K. W pkt IV postanowienia Sąd orzekł o kosztach postępowania.
Jednocześnie w treści powołanego pisma Sąd wskazał, że opisane postanowienie przesyła organowi celem zawarcia umowy o rodzinę zastępczą ze Skarżącymi, zgodnie z powołanym orzeczeniem. Nadto zobowiązał organ do składania, co najmniej raz na sześć miesięcy, informacji o całokształcie sytuacji dziecka umieszczonego w trybie art. 109 § 5 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2023 r., poz. 2809 ze zm., dalej: k.r.o.) w rodzinie zastępczej oraz sytuacji rodziny dziecka (art. 47 ust. 5 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej).
W dniu 20 września 2024 r. odbyło się posiedzenie Zespołu ds. rodzinnej pieczy zastępczej w sprawie dokonania wstępnej kwalifikacji spełniania warunków przez kandydatów do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej. W jego toku dokonano weryfikacji niezbędnej dokumentacji Skarżących - uprzednio opisanej. W rezultacie, jak wynika z treści sporządzonego na tę okoliczność protokołu, Zespół wyraził opinię, że Skarżący jako rodzina zastępcza niezawodowa nie spełniają warunku określonego w art. 42 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, gdyż Skarżący figuruje w Krajowym Rejestrze Karnym w związku z wyrokiem za przestępstwo umyślne. Wobec tego Zespół udzielił negatywnej wstępnej kwalifikacji do pełnienia przez Skarżących funkcji rodziny zastępczej niezawodowej.
Pismem z dnia 24 września 2024 r. organ jako organizator rodzinnej pieczy zastępczej poinformował Skarżących o wydaniu negatywnej wstępnej kwalifikacji do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej. W uzasadnieniu odwołał się do opisanego stanowiska wyrażonego przez Zespół ds. rodzinnej pieczy zastępczej oraz brzmienia art. 42 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Stwierdził, że Skarżący nie spełniają warunku niezbędnego do pełnienia funkcji rodziny zastępczej z uwagi na fakt, że Skarżący figuruje w Krajowym Rejestrze Karnym w związku z wyrokiem za umyślne przestępstwo, co wynika z informacji z dnia 16 maja 2023 r.
W dniu 8 listopada 2024 r. Skarżący, zastępowani przez profesjonalnego pełnomocnika, złożyli skargę na czynność Dyrektora PCRP w przedmiocie negatywnej wstępnej kwalifikacji do pełnienia rodziny zastępczej niezawodowej. Zarzucali naruszenie przepisów postępowania w stopniu mającym istotny wpływ na wynik sprawy: art. 7, art. 8, art. 77 § 1, art. 78, art. 80, art. 107 § 3 ustawy z dnia 14 czerwca 1060 r. Kodeks postępowania administracyjnego (Dz.U. z 2024 r., poz. 572 ze zm., dalej: k.p.a.) w zw. z art. 140 i art. 144 k.p.a. – poprzez zaniechanie dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego, niezebranie całego materiału dowodowego, nie odniesienie się do przedstawionych dokumentów, w szczególności postanowienia Sądu Rejonowego w Bolesławcu III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 11 marca 2024 r. w sprawie o sygn. akt III Nsm 262/23 w sprawie z wniosku Skarżących z udziałem M. D. o umieszczeniu małoletniego w rodzinie zastępczej niezawodowej w osobach Skarżących.
Zarzucali również naruszenie prawa materialnego w sposób mający wpływ na wynik sprawy - art. 42 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, poprzez wydanie negatywnej wstępnej kwalifikacji do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej w osobach Skarżących, podczas gdy z powołanego postanowienia Sądu Rejonowego w Bolesławcu wynika, że małoletni został umieszczony w rodzinie zastępczej niezawodowej w osobach Skarżących.
Wnioskowali o uchylenie decyzji organu i zwrot kosztów.
W uzasadnieniu Skarżący wyjaśniali, że od połowy marca bieżącego roku sprawują faktyczną opiekę nad małoletnim A. D. Zapewniają mu wszystko co jest niezbędne do prawidłowego rozwoju, godne warunki bytowe, właściwy rozwój, w tym naukę, zdrowie, stworzyli mu bardzo dobre warunki na co pozwala ich sytuacja finansowa, mają silne relacje z chłopcem, podobnie jak ich dzieci. Także podopieczny dobrze odnalazł się w rodzinie, wspólnie spędzili ostatnie wakacje w Irlandii. Skarżący zapewniali, że posiadają odpowiednie kwalifikacje i doświadczenie, wychowują dwójkę własnych dzieci. Są gotowi do dalszego podnoszenia kompetencji, w tym celu zgłosili się na szkolenie w PCRP. Uzyskali pozytywną opinię psychologiczną, pozytywnie do sprawy odnosi się także Dom Dziecka w B. Brak po stronie Skarżących przeszkód zdrowotnych do pełnienia rodziny zastępczej.
Skarżący nie negowali, że W. K. jest osobą karaną, w tym kontekście powołali wyrok Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada 2026 r. sygn. akt II CA 1/16, w którym Sąd dokonał pokonstytucyjnej wykładni art. 42 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Z jego treści wynika, że w orzeczeniu o powierzeniu sprawowania pieczy nad małoletnim sąd uwzględnia przede wszystkim dobro i interesy dziecka. To zaś w szczególnych okolicznościach może przemawiać za odstąpieniem spełniania przez kandydata wszystkich wymagań wskazanych w ww. przepisie. Skarżący podkreślał, że bardzo żałuje swoich czynów, zobowiązał się do uregulowania wszystkich należności wynikających z orzeczeń karnych. Dla Skarżącego był to jednorazowy epizod i nigdy więcej nie miał zatargów z prawem.
W opinii Stron w sprawie należy się kierować dobrem dziecka, które zdefiniowano w art. 95 § 3 k.r.o. wskazując na całą sferę spraw osobistych dziecka, jak rozwój fizyczny, duchowy, wykształcenie, wychowanie, przygotowanie do dorosłego życia w tym wymiar materialny. Zasada dobra dziecka odgrywa podstawowe znaczenie przy wykładni wszystkich przepisów prawa, co wynika z powołanego w skardze orzecznictwa wskazującego na konieczność odnoszenia się do okoliczności konkretnej sprawy oraz powinność wszystkich podmiotów zachowania tej zasady i dążenia do zapewnienia dziecku wszelkiej ochrony stanowiącej niewyczerpany zbiór.
Skarżący podkreślali, że dają należyte gwarancje opiekuńczo-wychowawcze, zaś małoletni wyraża chęć pozostania z nimi. Są w stanie zapewnić małoletniemu wszelkie wartości utożsamiane z pojęciem dobra dziecka, ochronę życia, zdrowia, niezakłócony rozwój, poszanowanie godności, rozwój fizyczny i duchowy. Ustanowienie ich rodziną zastępcza dla małoletniego jest zgodne z dobrem dziecka, dlatego też uzasadnione jest odstąpienie od spełnienia wszystkich wymagań określonych w art. 42 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, co nakazywałoby wydanie pozytywnej wstępnej kwalifikacji do pełnienia funkcji rodziny zastępczej.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie. W uzasadnieniu opisał okoliczności faktyczne sprawy, podkreślając, że Skarżący nie składali w organie wniosku o przeprowadzenie wstępnej kwalifikacji do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej zgodnie z art. 43 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Organ na zlecenie Sądu przeprowadził analizę sytuacji osobistej, majątkowej i rodzinnej Skarżących, jako kandydatów do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej celem wydania opinii o kandydatach, zgodnie z art. 42 ww. ustawy. W wyniku tych czynności organ stwierdził, że Skarżący nie spełniają warunku wskazanego w art. 42 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, zatem nie mogą być skierowani na szkolenie, o którym mowa w art. 43 ust. 8 ww. ustawy. Dalej organ wskazał, że na podstawie postanowienia Sądu Rejonowego w Bolesławcu III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 11 marca 2024 r. sygn. akt III Nsm 262/23 Skarżący stanowią rodzinę zastępczą niezawodową dla małoletniego A. D. W dniu 22 października 2024 r. organ ponownie wystąpił do Krajowego Rejestru Karnego z zapytaniem o niekaralność Skarżących. Z uzyskanej odpowiedzi wynika, że Skarżący nadal figuruje jako osoba skazana prawomocnym wyrokiem za przestępstwo popełnione z winy umyślnej.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga jest uzasadniona, choć nie z uwagi na podnoszone w niej zarzuty.
Na wstępie uzasadnić trzeba właściwość sądu administracyjnego do rozpoznania sprawy. Otóż przedmiot kontroli sądowej określa art. 3 § 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935 ze zm., dalej p.p.s.a.). W pkt 4 wymienia on inne niż określone w pkt 1-3 akty lub czynności z zakresu administracji publicznej dotyczące uprawnień lub obowiązków wynikających z przepisów prawa, z wyłączeniem aktów lub czynności podjętych w ramach postępowania administracyjnego określonego w ustawie z dnia 14 czerwca 1960 r. - Kodeks postępowania administracyjnego (Dz. U. z 2024 r. poz. 572), postępowań określonych w działach IV, V i VI ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. - Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 2023 r. poz. 2383 i 2760), postępowań, o których mowa w dziale V w rozdziale 1 ustawy z dnia 16 listopada 2016 r. o Krajowej Administracji Skarbowej (Dz. U. z 2023 r. poz. 615, ze zm.), oraz postępowań, do których mają zastosowanie przepisy powołanych ustaw.
O tym, że negatywna wstępna kwalifikacja kandydata do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej stanowi tego rodzaju czynność przesądza brzmienie art. 43 ust. 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, przewidującego prawo do złożenia skargi na taką czynność na zasadach i w trybie określonym dla rozstrzygnięć ze wskazanego art. 3 § 2 pkt 4 p.p.s.a.
Jeśli zaś chodzi o zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne to określa go ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2024 r. poz. 1267 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. Przy czym dokonując kontroli legalności zaskarżonych orzeczeń i aktów, czy czynności sąd rozstrzyga w granicach danej sprawy nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną podstawą prawną, z zastrzeżeniem art. 57a (art. 134 § 1 p.p.s.a.). Stosownie zaś do art. 133 p.p.s.a. sąd wydaje wyrok po zamknięciu rozprawy na podstawie akt sprawy, chyba że organ nie wykonał obowiązku, o którym mowa w art. 54 § 2. Wyrok może być wydany na posiedzeniu niejawnym w postępowaniu uproszczonym albo jeżeli ustawa tak stanowi.
Zgodnie z art. 146 § 1 p.p.s.a., uwzględniając skargę sąd stwierdza bezskuteczność czynności, przy czym przepis art. 145 § 1 pkt 1 stosuje się odpowiednio. Oznacza to, że przychylając się do złożonej skargi sąd musi stwierdzić zaistnienie przyczyn z art. 156 k.p.a. (tj. nieważności) bądź też naruszenie prawa materialnego o wpływie na wynik sprawy, naruszenie prawa dające podstawę do wznowienia postępowania administracyjnego czy inne naruszenie przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Badając sprawę w tak nakreślonych granicach należy stwierdzić, że objęta skargą czynność narusza przepisy prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy, to zaś skutkuje koniecznością uznania jej bezskuteczności, co ma umocowanie w powołanych regulacjach prawnych.
Jak wynika z akt sprawy zaskarżona czynność PCPR w Bolesławcu - organizatora rodzinnej pieczy zastępczej - w sprawie negatywnej wstępnej kwalifikacji Skarżących jako kandydatów do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej, została podjęta na podstawie oceny spełnienia warunków, o których mowa w art. 42 ust. 1 i ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Jak wynika z zapisów przywołanej ustawy, formą rodzinnej pieczy zastępczej jest rodzina zastępcza niezawodowa (art. 39 ust. 1 pkt 1 lit. b), którą tworzyć mogą m.in. małżonkowie, niebędący wstępnymi lub rodzeństwem dziecka (art. 41 ust. 3). Warunki, które małżonkowie ci muszą spełniać, aby móc pełnić funkcję rodziny zastępczej określa art. 42 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Jednym z nich jest wskazany w ust. 2 ww. regulacji wymóg braku skazania prawomocnym wyrokiem za umyślne przestępstwo.
Z dalszych zapisów tej ustawy wynika, że organizator rodzinnej pieczy zastępczej, na wniosek kandydata do pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej, rodziny zastępczej niezawodowej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka, przeprowadza na podstawie oceny spełniania warunków, o których mowa w art. 42 ust. 1 i 2, wstępną kwalifikację kandydata do pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej, rodziny zastępczej niezawodowej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka. Pozytywna wstępna kwalifikacja jest ważna przez okres 2 lat od dnia jej przeprowadzenia (art. 43 ust. 1). Po przeprowadzeniu wstępnej kwalifikacji, o której mowa w ust. 1, organizator rodzinnej pieczy zastępczej sporządza dokument potwierdzający przeprowadzenie tej wstępnej kwalifikacji, który zawiera w szczególności datę przeprowadzenia wstępnej kwalifikacji oraz wskazanie, czy wstępna kwalifikacja jest pozytywna czy negatywna. Dokument potwierdzający przeprowadzenie wstępnej kwalifikacji jest wydawany pisemnie w postaci papierowej lub elektronicznej (art. 43 ust. 2). W przypadku gdy wstępna kwalifikacja, o której mowa w ust. 1, jest negatywna, w dokumencie potwierdzającym przeprowadzenie tej wstępnej kwalifikacji organizator rodzinnej pieczy zastępczej szczegółowo uzasadnia przyczyny negatywnej wstępnej kwalifikacji i wskazuje obszary wymagające poprawy, z jednoczesnym pouczeniem strony o przysługującym prawie wniesienia do sądu administracyjnego skargi na zasadach i w trybie określonych dla aktów lub czynności, o których mowa w art. 3 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (art. 43 ust. 3).
Z treści przywołanych zapisów wynikają obowiązki organizatora pieczy zastępczej w zakresie oceny spełnienia warunków do pełnienia funkcji rodziny zastępczej przez kandydatów i na tej podstawie sporządzenia wstępnej kwalifikacji, która wymaga uzasadnienia w przypadku gdy nie jest dla kandydatów korzystna. Co jednak istotne z punktu widzenia rozpoznawanej sprawy to fakt, że owa wstępna kwalifikacja do pełnienia funkcji rodziny zastępczej zawodowej, rodziny zastępczej niezawodowej lub prowadzenia rodzinnego domu dziecka dokonywana jest wyłącznie na wniosek kandydata do pełnienia ww. funkcji. Tym samym wykluczone jest działanie organu z urzędu, co wprost wynika z powołanych regulacji – art. 43 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Tymczasem w rozpoznawanej sprawie objęta skargą czynność została dokonana w taki właśnie sposób, tj. bez wniosku Skarżących, co zresztą potwierdza sam organ w odpowiedzi na skargę.
Z akt sprawy wynika bowiem, że pismem z dnia 27 kwietnia 2023 r. Sąd Rejonowy w Bolesławcu III Wydział Rodzinny i Nieletnich w sprawie o sygn. akt III Nsm 262/23 wystąpił do organu na podstawie art. 579² § 2 pkt 2 k.p.c. o wydanie opinii (podkreślenie Sądu) na temat Skarżących jako kandydatów do sprawowania funkcji rodziny zastępczej dla małoletniego, w szczególności, czy spełniają kryteria z art. 42 ust. 1-3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Na tej podstawie organ podjął czynności mające na celu ustalenie opisanych przesłanek, w tym celu pozyskał od Skarżących wymagane oświadczenia, pozyskał zaświadczenia lekarskie oraz przeprowadził analizę sytuacji osobistej, rodzinnej i majątkowej. Wystąpił także do Krajowego Rejestru Karnego z zapytaniem o karalność Skarżących ostatecznie uzyskując informację, że Skarżący był dwukrotnie prawomocnie skazany za przestępstwo popełnione z winy umyślnej.
Pismem z dnia 23 maja 2023 r., w odpowiedzi na wniosek Sądu Rejonowego o zaopiniowane Skarżących jako kandydatów do pełnienia funkcji rodziny zastępczej, organ powołując się na ustalenia wizyty środowiskowej i zebrane dokumenty wskazał m.in., że nie udało się ustalić zobowiązań finansowych kandydatów wobec instytucji finansowych i innych wierzycieli, ponadto Skarżący zataili fakt, że Skarżący jest karany za umyślne przestępstwo. W rezultacie organ stwierdził, że Skarżący nie spełniają warunku opisanego w art. 42 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.
W aktach znajduje się także Postanowienie Sądu Rejonowego w Bolesławcu III Wydział Rodzinny i Nieletnich z dnia 11 marca 2024 r. sygn. akt III Nsm 262/23 m.in. zmieniające postanowienie tegoż Sądu z dnia 15 grudnia 2022 r. (którego brak w aktach sprawy) o tyle tylko, że małoletniego A. D. umieszcza w rodzinie zastępczej niezawodowej Skarżących. W postanowieniu tym Sąd Rejonowy rozszerzył także uprawnienia rodziny zastępczej w osobach Skarżących do reprezentowania małoletniego w sprawach zdrowotnych, religijnych oraz urzędowych, w tym dotyczących wydania paszportu i dowodu osobistego oraz ustalił jego miejsce zamieszkania w każdorazowym miejscu zamieszkania rodziny zastępczej w osobach Skarżących. Na tej podstawie pismem z dnia 19 marca 2024 r. Sąd Rejonowy w Bolesławcu III Wydział Rodzinny i Nieletnich (sygn. akt III Opm 65a/18) przesłał do organu powołane orzeczenie celem zawarcia umowy o rodzinę zastępczą ze Skarżącymi. Jednocześnie zobowiązał organ do składania, co najmniej raz na sześć miesięcy, informacji o całokształcie sytuacji dziecka umieszczonego w trybie art. 109 § 5 k.r.o. w rodzinie zastępczej Skarżących oraz o sytuacji rodziny dziecka na podstawie art. 47 ust. 5 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.
Następnie z akt wynika, że w dniu 20 września 2024 r. odbyło się posiedzenie Zespołu ds. rodzinnej pieczy zastępczej w sprawie dokonania kwalifikacji spełniania warunków przez kandydatów do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej. Kwalifikacja ta była negatywna z uwagi na karalność Skarżącego za umyślne przestępstwo. W rezultacie opisanego posiedzenia pismem z dnia z dnia 24 września 2024 r. organ poinformował Skarżących o negatywnej wstępnej kwalifikacji do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej.
Przedstawiony opis przebiegu postępowania w tej sprawie, ustalony na podstawie przedłożonych Sądowi dokumentów, dowodzi, że Skarżący nie składali wniosku o przeprowadzenie wstępnej kwalifikacji do pełnienia funkcji rodziny zastępczej niezawodowej. Potwierdza to również treść odpowiedzi na skargę, w której organ stwierdza, że Skarżący takiego wniosku nie złożyli. Jak podano na wstępie rozważań zgodnie z art. 146 § 1 p.p.s.a. Sąd, uwzględniając skargę na czynność stwierdza bezskuteczność czynności. Przy czym stosuje odpowiednio art. 145 § 1 pkt 1 p.p.s.a. Ten zaś jako podstawę wyeliminowania z obrotu prawnego zaskarżonych orzeczeń wskazuje m.in. naruszenie przepisów prawa materialnego i procesowego w stopniu, który miał lub mógłby mieć wpływ na wynik sprawy.
W opinii Sądu taka okoliczności wystąpiła w tej sprawie. Przedstawione fakty wynikające z akt sprawy dowodzą, że organ podjął zaskarżoną czynność z urzędu, choć przepis wyraźnie określa, że organizator pieczy zastępczej przeprowadza wstępną kwalifikację kandydata do pełnienia funkcji rodziny zastępczej wyłącznie na wniosek kandydata, wykluczone jest zatem działanie z urzędu. Tym samym taka czynność dokonana została bez podstawy prawnej. W ustawie o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej brak bowiem podstawy do działania przez organ z urzędu. Zatem należało uznać bezskuteczność zaskarżonej czynności jako wydanej z naruszeniem art. 43 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.
Dodać przy tym trzeba, że podstawy do dokonania zaskarżonej czynności nie sposób doszukiwać się w działaniu Sądu Rejonowego w Bolesławcu III Wydział Rodzinny i Nieletnich, który w piśmie z dnia 27 kwietnia 2023 r. wystąpił o wydanie opinii na temat wnioskodawców. Po pierwsze przywołany przepis art.43 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej dookreśla, że wnioskodawcą może być wyłącznie kandydat do sprawowania funkcji rodziny zastępczej. Po drugie chodzi o zupełnie inny dokument – opinię sporządzaną na podstawie art. 579² § 2 pkt 2 k.p.c. Zgodnie z brzmieniem tego przepisu w przypadku konieczności uzyskania przez sąd informacji o kandydacie zakwalifikowanym do pełnienia funkcji rodziny zastępczej, kandydacie zakwalifikowanym do prowadzenia rodzinnego domu dziecka, rodzinie zastępczej lub prowadzącym rodzinny dom dziecka innych niż zawarte w rejestrze, o którym mowa w art. 38d ust. 1 ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, sąd może wystąpić o informacje odpowiednio do właściwego organizatora rodzinnej pieczy zastępczej.
Prowadząc postępowanie z wniosku Skarżących o umieszczenie małoletniego w rodzinie zastępczej Sąd Rejonowy w Bolesławcu wystąpił do organu o sporządzenie opinii w tym trybie o czym świadczy powołana w piśmie Sądu podstawa prawna. Organ zrealizowała te zalecenia w dniu 23 maja 2023 r., co wynika z akt sprawy. Jest to jednak czynność odmienna od wskazanej w art. 43 ust. 1 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Na wezwanie Sądu organ przedstawił bowiem opinię o kandydatach, co odpowiada wymogom wynikającym z przywołanego zapisu art. 579² § 2 pkt 2 k.p.c., informując jednocześnie Sąd o okolicznościach wynikających z dokonanych przez organ ustaleń, w tym braku przesłanki wynikającej z art. 42 ust. 2 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej.
Jak wynika z akt sprawy, które co prawda nie zawierają wszystkich dokumentów odnoszących się do postępowania przed Sądem Rejonowym, Sąd ten wydał orzeczenie z dnia 11 marca 2024 r. o umieszczeniu małoletniego w rodzinie zastępczej w osobach Skarżących. Z przedłożonych Sądowi akt wynika, że postanowienie Sądu Rejonowego w Bolesławcu III Wydział Rodzinny i Nieletnich o sygn. akt III Nsm 262/23 jest prawomocne (pismo Sądu Rejowego w Bolesławcu z dnia 19 marca 2024 r.).
Mając na uwadze ten fakt, w kontekście uwag organu przedstawionych w odpowiedzi na skargę, należy wskazać, że stosownie do treści art. 365 § 1 k.p.c. orzeczenie prawomocne wiąże nie tylko strony i sąd, który je wydał, lecz również inne sądy oraz inne organy państwowe i organy administracji publicznej, a w wypadkach w ustawie przewidzianych także inne osoby. Moc wiążąca prawomocnego orzeczenia charakteryzuje się w istocie rzeczy dwoma aspektami. Pierwszy z nich odnosi się do faktu istnienia prawomocnego orzeczenia, drugi natomiast przejawia się w mocy wiążącej jako określonym walorze rozstrzygnięcia (osądzenia) zawartego w treści orzeczenia. Zatem, w przypadku, gdy sąd umieścił małoletniego w rodzinie zastępczej w osobie Skarżących, to jego treść wiąże nie tylko Skarżących i sąd, który wydał orzeczenie, ale także organ w tej kwestii oraz Sąd obecnie rozpoznający sprawę. Stosownie do treści art. 578 § 1 k.p.c. postanowienia sądu opiekuńczego są skuteczne i wykonalne z chwilą ich ogłoszenia, a gdy ogłoszenia nie było, z chwilą ich wydania. Niemniej rozstrzygnięcie to, aby miało moc wiążącą i mogło być "realizowane przez organy i instytucje" musi mieć przymiot wykonalności stwierdzonej z urzędu przez sąd (por. art. 365 § 1 k.p.c.).
Odnosząc się do ponoszonych w skardze zarzutów należy odmówić im zasadności, w istocie ich adresatem na tle rozważanego stanu faktycznego (umieszczenia dziecka w pieczy zastępczej na mocy orzeczenia sądu) nie może być PCRP. Skarżący, powołując się na orzeczenie Sądu Najwyższego z dnia 24 listopada 2016 r. sygn. akt III CZP 68/16, wydane na tle konkretnego stanu faktycznego, domagają się stosowania zawartej tam wykładni przepisu art. 42 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej przez organizatora pieczy zastępczej. W opinii Sądu orzeczenie Sądu Najwyższego nie znajdzie zastosowania w odniesieniu do rozważanego problemu (niezależnie od oceny legalności podjętej przez organ czynności). Po pierwsze analiza przedstawionych w powołanym wyroku Sądu Najwyższego przepisów dotyczy postępowania sądowego, a nie działań czy kompetencji organu, które zdaniem Sądu rozpoznającego niniejszą sprawę, nie mogą odstąpić od wyników przeprowadzonej oceny kwalifikacji kandydatów w zakresie stwierdzenia spełnienia przesłanek wynikających z art. 42 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Kompetencja ta zastrzeżona jest wyłącznie dla sądu opiekuńczego. Organ jest obligowany do dokonania właściwej oceny przesłanek i wydania kwalifikacji (lub tak jak w rozpoznawanej sprawie opinii, o której mowa w art. 579² § 2 pkt 2 k.p.c.) zgodnie z wynikiem badań. Ta bowiem ocena jest brana pod uwagę przez sąd opiekuńczy, który w uzasadnionych wypadkach może podjąć decyzję o umieszczeniu małoletniego w rodzinie zastępczej nawet jeśli nie spełnione zostały wszystkie wymogi wynikające z art. 42 ust. 1 – ust. 3 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, kierując się dobrem dziecka, tak jak to wskazał Sąd Najwyższy. Jednakże podejmując taką decyzję sąd opiekuńczy musi dysponować rzetelną oceną organu w zakresie spełnienia lub nie przesłanek wynikających z art. 42 ustawy o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej oraz kompletnym materiałem dowodowym w tym zakresie. Natomiast w przypadku orzeczenia przez sąd opiekuńczy o umieszczeniu dziecka w rodzinie zastępczej obowiązkiem organu jest realizacja takiego postanowienia, zgodnie z powołanymi przepisami jest on bowiem związany tym rozstrzygnięciem.
Mając powyższe na uwadze, Sąd, na podstawie art. 146 § 1 p.p.s.a., stwierdził bezskuteczność zaskarżonej czynności. Na podstawie art. 200, art. 202 § 2 i art. 205 § 2 p.p.s.a. orzekł o kosztach postępowania, zasądzając na rzecz Skarżących solidarnie zwrot kosztów postępowania sądowego w wysokości 480 zł, na które składa się wynagrodzenie pełnomocnika będącego adwokatem ustalone na postawie § 14 pkt 1 lit. c rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (tekst jedn.: Dz. U. z 2023 r. poz. 1964).