IV SA/Wr 550/04

IV SA/Wr 550/04 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2004-12-28
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2004-09-01
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Jolanta Sikorska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Oddalono skargę
Powołane przepisy
Dz.U. 2004 nr 64 poz 593
art. 8 ust. 1, art. 39 ust. 1 i 2
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Dz.U. 2002 nr 153 poz 1270
art. 151
Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia NSA – Jolanta Sikorska Po rozpoznaniu na posiedzeniu niejawnym w dniu 28 grudnia 2004r. przy udziale --- sprawy ze skargi R. M. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we W. z dnia [...] r. Nr [...] w przedmiocie zasiłku celowego oddala skargę.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją z dnia [...] r. nr [...] wydaną na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 kpa oraz 39 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2004r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 ze zm.), po rozpatrzeniu odwołania R. M. od decyzji Kierownika Zespołu Terenowej Pracy Socjalnej Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. z dnia [...] r. nr [...] w sprawie odmowy przyznania zasiłku celowego na opłatę za przedszkole dla syna D. - Samorządowe Kolegium Odwoławcze we W. utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji.
W uzasadnieniu wskazało, że wnioskiem z dnia [...] r. R. M. wystąpiła do Miejskiego Ośrodka Pomocy Społecznej we W. o przyznanie zasiłku celowego na opłacenie przedszkola dla syna D.. Poinformowała, że zadłużenie wynosi [...] zł.
Po przeprowadzeniu aktualizacji wywiadu środowiskowego organ pierwszej instancji ustalił, że R. M. samotnie wychowuje troje dzieci. Mieszka u swojej matki, prowadzi jednak oddzielnie gospodarstwo domowe. Nie pracuje, jest zarejestrowana w Powiatowym Urzędzie Pracy bez prawa do zasiłku. Do kwietnia uzyskiwała dochód w kwocie [...] zł, na który składały się alimenty, zasiłek pielęgnacyjny, zasiłek rodzinny oraz część dodatku mieszkaniowego .
Wyżej wymienioną decyzją z dnia [...] r. organ pierwszej instancji odmówił R. M. przyznania zasiłku celowego na spłatę zadłużenia w kwocie [...] zł w opłatach za przedszkole. W uzasadnieniu wskazano, że rolą pomocy społecznej jest zaspokajanie niezbędnych potrzeb życiowych osób i rodzin znajdujących się w trudnej sytuacji. Zwrócono uwagę, że wnioskodawczyni co miesiąc otrzymuje zasiłki celowe na żywność, środki czystości i leki. Organ wskazał, że Ośrodek Pomocy Społecznej nie jest w stanie pokryć kosztów utrzymania dziecka w przedszkolu, a R. M. powinna sama opiekować się dzieckiem, skoro nie pracuje.
Organ odwoławczy ustalił, że inną decyzją także z dnia [...] r. nr [...] organ pierwszej instancji (zgodnie z kolejnym wnioskiem strony), przyznał zasiłek celowy w kwocie [...] zł na żywność, środki higieny i czystości.
W odwołaniu od decyzji odmownej R. M. podała, że jej sytuacja finansowa i życiowa jest trudna. Podniosła, że Miejski Ośrodek Pomocy Społecznej nie udziela jej wsparcia w przezwyciężeniu trudnej sytuacji. Podała, że syn D. chce uczęszczać do przedszkola, a ona chce zapewnić dziecku "kontakt z otoczeniem".
Rozpatrując odwołanie Samorządowe Kolegium Odwoławcze wskazało, że prawo do bezzwrotnych świadczeń pieniężnych, w tym również do zasiłku celowego, przysługuje osobom i rodzinom, których dochód nie przekracza kwot wymienionych w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej, przy jednoczesnym wystąpieniu co najmniej jednego z powodów wymienionych w art. 7 pkt 2 - 15 owej ustawy, takich jak np.: sieroctwo, bezdomność, bezrobocie, niepełnosprawność lub innych okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy społecznej. Dla gospodarstwa domowego R. M. ustawowe kryterium dochodowe wynosi 1264 zł.
Odwołująca się spełnia przesłanki udzielenia pomocy ze środków publicznych.
Nie oznacza to jednak automatycznego przyznania zasiłku z pomocy społecznej. Zasiłek
celowy może być przyznany na zaspokojenie niezbędnej potrzeby bytowej, gdy wnioskodawca nie jest w stanie pokonać trudności życiowych wykorzystując własne możliwości. W przypadku odwołującej się, która nie pracuje zawodowo, obecnie utrzymuje się z comiesięcznych zasiłków celowych na żywność, trudno potraktować konieczność spłaty zadłużenia za przedszkole jako niezbędną potrzebę bytową, która wymaga wsparcia ze skromnych środków pomocy społecznej. Organ wskazał, że do niezbędnych potrzeb bytowych ustawodawca zalicza konieczność zakupu leków, ponoszenia kosztów leczenia, zakupu żywności, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego (art. 39 ust. 2 powoływanej ustawy). W ocenie organu odwoławczego trafnie zauważa organ pierwszej instancji, że R. M. jako niepracująca matka, powinna sama opiekować się dzieckiem. Jeżeli natomiast chce aby jej syn miał "kontakt z otoczeniem" to musi liczyć się z tym, że opłatę za przedszkole będzie ponosić samodzielnie. Skromne środki, którymi dysponują organy pomocy społecznej, muszą być bowiem przeznaczone na pokrycie elementarnych potrzeb osób znajdujących się w trudnej sytuacji życiowej. Do tego rodzaju potrzeb w ocenie Kolegium nie należy konieczność spłaty zadłużenia za pobyt syna strony w przedszkolu.
W konsekwencji Kolegium uznało, iż pomimo spełnienia przez wnioskodawczynię kryterium dochodowego, nie ma podstaw do przyznania zasiłku na wskazany przez nią cel.
Kolegium zauważyło dalej, że R. M. regularnie otrzymuje z MOPS we W. pomoc społeczną na zaspokojenie niezbędnych potrzeb bytowych przewidzianych w ustawie o pomocy społecznej takich jak zakup żywności, leków, odzieży itp. Nie może jednak oczekiwać, że organ pomocy społecznej spełni wszystkiej jej oczekiwania, gdyż rolą pomocy społecznej jest tylko wspieranie podopiecznych w pokonywaniu trudności życiowych, a nie dostarczanie im źródła utrzymania.
Mając powyższe na uwadze organ odwoławczy orzekł jak w zaskarżonej decyzji.
W skardze na tę decyzję skarżąca podtrzymała twierdzenia zawarte w odwołaniu, podkreślając swoją trudną sytuację życiową i materialną. Podniosła, że organ pomocy społecznej odmawia jej nie tylko przyznania pomocy na spłatę zadłużenia z tytułu opłat za przedszkole ale także odmawia pomocy w opłacaniu przedszkola, do którego syn jej chce uczęszczać. Podniosła również, że pomoc udzielana jej przez organ pomocy jest niewystarczająca w stosunku do potrzeb jej rodziny oraz, że ustalając dochód jej rodziny błędnie uwzględniono jako jej dochód część dodatku mieszkaniowego przyznanego jej matce, u której mieszka wraz z dziećmi.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, powołując się na argumentację zawartą w uzasadnieniu zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje.
Na wstępie należy zauważyć, że zgodnie z art. 3 i art. 145 § l ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed Sądami Administracyjnymi (Dz. U. Nr 153, poz. 1270 z późn. Zm.) sądy administracyjne powołane zostały do badania legalności zaskarżonych do niego decyzji, to jest do badania czy zaskarżona decyzja jest zgodna z przepisami prawa materialnego a także, czy podjęta została zgodnie z przepisami procedury administracyjnej. W ocenie Sądu wydane w niniejszej sprawie decyzje nie naruszają wskazanych wyżej przepisów prawa. Skarga zatem nie mogła być uwzględniona.
Materialno-prawną podstawę rozstrzygnięcia niniejszej sprawy stanowią przepisy ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. Nr 64, poz. 593 z późn. zm.). Zgodnie z jej art. 39 ust. 1 i 2 pomoc społeczna może mieć formę zasiłku celowego. Według powyższego przepisu prawa w celu zaspokojenia niezbędnej potrzeby bytowej może być przyznany zasiłek celowy. Zasiłek ten może być przyznany w szczególności na pokrycie części lub całości kosztów zakupu żywności, leków i leczenia, opału, odzieży, niezbędnych przedmiotów użytku domowego, drobnych remontów i napraw w mieszkaniu, a także kosztów pogrzebu. Jest to wyliczenie przykładowe, co oznacza, że zawarte w powyższym przepisie prawa wyliczenie nie ma charakteru zamkniętego.
Kryteria natomiast uprawniające do świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej zostały ściśle określone w przepisie art. 8 ust. 1 omawianej ustawy. Przepis ten ogranicza dostęp do świadczeń społecznych, wprowadzając tzw. kryterium dochodowe. Pomoc społeczna nie została tym samym oparta na zasadzie powszechności. Przepis art. 2 ust. 1 omawianej ustawy jednocześnie stanowi, że pomoc społeczna jest instytucją polityki społecznej państwa, mającą na celu umożliwienie osobom i rodzinom przezwyciężanie trudnych sytuacji życiowych, których nie są one w stanie pokonać, wykorzystując własne uprawnienia, zasoby i możliwości. W art. 3 owej ustawy ustawodawca wskazał, że pomoc społeczna wspiera osoby i rodziny w wysiłkach zmierzających do zaspokojenia niezbędnych potrzeb i umożliwia im życie w warunkach odpowiadających godności człowieka. Zadaniem pomocy społecznej jest zapobieganie sytuacjom, o których mowa w art. 2 ust. 1, przez podejmowanie działań zmierzających do życiowego usamodzielnienia osób i rodzin oraz ich integracji ze środowiskiem. Rodzaj, forma i rozmiar świadczenia powinny być odpowiednie do okoliczności uzasadniających udzielenie pomocy. Z przepisu tego wynika kolejne ograniczenie zakresu działania organów pomocy społecznej – mają one jedynie pomagać w działaniu osób zmierzających do poprawy swej sytuacji życiowej, a nie gwarantować źródła utrzymania. W art. 3 ust. 4 owej ustawy ustawodawca wskazał, że: "Potrzeby osób i rodzin korzystających z pomocy powinny zostać uwzględnione, jeżeli odpowiadają celom i mieszczą się w możliwościach pomocy społecznej." Z powyższego wynika, że możliwe do spełnienia jest tylko to, na co pozwalają środki w chwili załatwiania sprawy. Oczywiście nie wyklucza to wniesienia ponownego wniosku o zasiłek, jeśli tylko zostaną spełnione przez wnioskodawcę ustawowe przesłanki do jej otrzymania, a ośrodek pomocy społecznej będzie dysponował środkami, o jakich traktuje przytoczona norma prawna.
Należy przy tym zwrócić uwagę, że decyzja oparta na przepisie art. 39 ust. 1 ustawy jest decyzją uznaniową. Organ orzekający nie jest w takim przypadku związany normą prawa materialnego z tym, że argumentacja organu co do odmowy lub rozmiaru udzielonej pomocy musi odpowiadać regule art. 7 kpa. W myśl tego przepisu prawa w toku postępowania organy administracji publicznej stoją na straży praworządności i podejmują wszelkie kroki niezbędne do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli. Stanowisko organu orzekającego w tym zakresie powinno znaleźć – stosownie do art. 107 kpa – wyraz w uzasadnieniu decyzji administracyjnej.
Organy rozpoznające niniejszą sprawę w niczym powyższym przepisom prawa nie uchybiły.
Odmawiając przyznania skarżącej wnioskowanej pomocy w formie zasiłku celowego na pokrycie zadłużenia z tytułu opłat za przedszkole syna skarżącej D., organ pierwszej instancji podał, po analizie stanu faktycznego sprawy i ustaleniu, że skarżąca nie pracuje, opiekuje się trojgiem małoletnich dzieci, że skarżąca powinna sama w takiej sytuacji opiekować się dzieckiem. Ośrodek Pomocy Społecznej podał, że skarżąca korzysta z pomocy Ośrodka Pomocy Społecznej na bieżąco w różnej formie. Ośrodek nie jest w stanie pokrywać jeszcze kosztów pobytu dziecka skarżącej w przedszkolu. Podobnie organ odwoławczy podkreślił, że skarżąca jako niepracująca matka sama powinna opiekować się dzieckiem. Jeżeli natomiast chce aby jej syn miał – jak podaje - "kontakt z otoczeniem", to w sytuacji skromnych możliwości finansowych Ośrodka Pomocy Społecznej i niezaspokojonych niezbędnych potrzeb wielu osób mieszkających w rejonie działania tego Ośrodka, powinna i musi liczyć się z tym, że opłatę za przedszkole będzie ponosić samodzielnie. Z tą argumentacją należy się zgodzić. Nie można w okolicznościach faktycznych sprawy uznać spłaty zadłużenia w opłatach za przedszkole syna skarżącej za niezbędną potrzebę bytową o jakiej mowa w art. 39 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej.
Dodatkowo zauważyć należy, że z akt sprawy wynika, iż skarżąca od dłuższego czasu jest objęta opieką Ośrodka Pomocy Społecznej i pomoc taką w różnej formie i na różne niezbędne potrzeby nieustannie otrzymuje. Fakt ten upodabnia działania organu pierwszej instancji do stałego utrzymywania skarżącej, a nie pomocy w przezwyciężaniu trudnej sytuacji życiowej w jakiej się znalazła, do czego organy pomocy społecznej zgodnie z wyżej powołanym przepisem art. 2 ust. 1 omawianej ustawy są powołane. Konieczność zaspokojenia potrzeb nie tylko skarżącej, ale i innych osób objętych pomocą społeczną, przy istniejących środkach - niewystarczających, by zrealizować wszystkie oczekiwania - wymaga wyboru nie tylko co do sposobu załatwienia wniosków o przyznanie pomocy społecznej (przyznać pomoc albo jej odmówić) ale także co do rozmiaru przyznanej pomocy. Organy orzekające w sprawie ten wybór należycie uzasadniły. Dodać należy, że świadczenia przyznawane w ramach zasiłku celowego nie mają charakteru roszczeniowego.
Uznaniowy charakter decyzji wydawanych na podstawie omawianego przepisu prawa sprawia, że dokonywana przez sąd administracyjny kontrola owych decyzji jest znacznie ograniczona. Sprowadza się ona zasadniczo do badania, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo przeprowadzonym postępowaniem, z zachowaniem przepisów procedury administracyjnej. W szczególności sąd kontroluje, czy w toku postępowania podjęto wszelkie niezbędne kroki do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego. Czy zatem zebrano wszystkie dowody w celu ustalenia istnienia, bądź nieistnienia ustawowych przesłanek decyzji uznaniowej oraz, czy podjęta na ich podstawie decyzja nie wykracza poza granice uznania administracyjnego, to jest, czy nie nosi cech dowolności (por. wyrok NSA sygn. akt SA/Kr 1543/95, Biul. Skarb. 1997/2/29).
Stwierdzić należy, że w niniejszej sprawie organy decyzyjne nie uchybiły powyższym zasadom, a wydane przez nie decyzje w niczym nie naruszają zarówno prawa materialnego, będącego podstawą rozstrzygnięcia wniosku, jak również przepisów procedury administracyjnej.
Skarga zatem jako pozbawiona uzasadnionych podstaw podlegała oddaleniu, co orzeczono na podstawie art. 151 wyżej powołanej ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. - Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.