IV SA/WR 55/21

IV SA/Wr 55/21 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2021-06-30
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2021-01-20
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Bogumiła Kalinowska
Marta Pająkiewicz-Kremis
Mirosława Rozbicka-Ostrowska /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6149 Inne o symbolu podstawowym 614
Hasła tematyczne
Szkolnictwo wyższe
Sygn. powiązane
III OSK 7149/21 - Wyrok NSA z 2023-03-21
Skarżony organ
Rektor Uniwersytetu/Politechniki/Akademii
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2016 poz 1842
art. 169 ust. 10 i 11 oraz  art. 196 ust. 3
Ustawa z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym - tekst jednolity
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia NSA Mirosława Rozbicka - Ostrowska (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Bogumiła Kalinowska, Asesor WSA Marta Pająkiewicz - Kremis, , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w dniu 30 czerwca 2021 r. sprawy ze skargi B.S. na decyzję Rektora Uniwersytetu [...] w W. z dnia [...] października 2020 r. nr [...] w przedmiocie odmowy przyznania stypendium doktoranckiego oddala skargę w całości .
Uzasadnienie
Wnioskiem z dnia [...] listopada 2017 r. B.S. (dalej: strona, skarżący, doktorant) zwrócił się do Rektora Uniwersytetu [...] w W. (dalej: organ) o przyznanie stypendium doktoranckiego na rok akademicki 2017/2018. Decyzją z dnia [...] grudnia 2017 r. organ ten, działając na podstawie art. 200 ust. 3 ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. Prawo o szkolnictwie wyższym (Dz. U. z 2017 r., poz. 2183, dalej: p.s.w.) odmówił przyznania stypendium doktoranckiego w roku akademickim 2017/2018. W uzasadnieniu decyzji organ wskazał, że z § 1 zarządzenia nr [...] Rektora Uniwersytetu [...] w W. z dnia [...] listopada 2017 r. w sprawie przyznawania stypendiów doktoranckich dla doktorantów Uniwersytetu [...] w W. rozpoczynających studia doktoranckie w roku akademickim 2017/2018 i stypendiów doktoranckich z dotacji podmiotowej na dofinansowanie zadań projakościowych dla doktorantów Uniwersytetu [...] w W. (dalej: Zarządzenia Rektora) wynika, że uprawnienie w zakresie ubiegania się o przyznanie stypendium doktoranckiego przysługuje tylko doktorantom Uniwersytetu [...], rozpoczynającym studia doktoranckie w roku akademickim 2017/2018. Takiej wykładni nie stoi na przeszkodzie § 3 ust. 2 regulaminu, stanowiącego załącznik nr 1 do Zarządzenia Rektora, zgodnie z którym stypendium doktoranckie może być przyznane doktorantowi II roku i kolejnych lat studiów. Znaczenie § 3 ust. 2 regulaminu powinno być wykładane łącznie z § 1 zarządzenia. Rozpoczęcie studiów doktoranckich w roku akademickim 2017/2018 jest konieczną przesłanką istnienia uprawnienia stypendialnego, jak i kompetencji do jego przyznania. Brak tej przesłanki powoduje, że bezprzedmiotowe jest rozważanie dalszych, wtórnych przesłanek ubiegania się i przyznawania tego stypendium. Natomiast wnioskodawca nie rozpoczął studiów doktoranckich w roku 2017/2018, lecz rok wcześniej i obecnie jest uczestnikiem drugiego roku studiów.
Decyzją z dnia [...] marca 2018 r. nr [...] Rektor, po rozpoznaniu wniosku doktoranta o ponowne rozpoznanie sprawy, utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję.
W skardze do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu na tę decyzję skarżący podniósł zarzut naruszenia art. 200 ust. 1 p.s.w. przez jego błędną wykładnię, polegającą na uznaniu, że wypłata stypendium doktoranckiego zależy od w pełni uznaniowej decyzji Rektora. Ponadto skarżący zarzucił naruszenie art. 7, art. 10 i art. 107 § 3 k.p.a. Podniósł, że podstawą decyzji odmownej nie może być fakt, iż uczestnik studiów doktoranckich rozpoczął studia przed rokiem akademickim 2017/2018.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu wyrokiem z dnia 15 listopada 2018 r. sygn. akt IV SA/Wr 434/18, uwzględnił skargę wskazując, że rozstrzygnięcia wydawane przez organy szkoły wyższej w indywidualnych sprawach studentów, jak również postępowania, w których one zapadają, muszą zachowywać chociażby minimum procedury administracyjnej, niezbędnej do zagwarantowania ustawowych uprawnień strony, przy zachowaniu autonomii szkoły wyższej. Decyzje organów uczelni muszą spełniać wymogi umożliwiające przeprowadzenie kontroli przez sądy administracyjne. Oznacza to, że organy uczelni w postępowaniu w sprawie przyznania stypendium doktoranckiego winny przestrzegać ogólnych zasad postępowania administracyjnego i respektować podstawowe założenia procedury administracyjnej. Powinny zatem poczynić ustalenia w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., a następnie podjęte rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania bądź odmowy przyznania stypendium doktoranckiego uzasadnić zgodnie z art. 107 § 1 i § 3 k.p.a. Zgodnie zaś z art. 107 § 1 k.p.a., jednym z podstawowych elementów decyzji oprócz daty wydania, oznaczenia organu, rozstrzygnięcia, pouczenia jest powołanie podstawy prawnej oraz uzasadnienie faktyczne i prawne. Powołanie podstawy prawnej i jej uzasadnienie, tj. wyjaśnienie podstawy prawnej z przytoczeniem przepisów prawa (art. 107 § 3 k.p.a.) jest o tyle istotne, że realizuje zasadę legalności, czyli działania organów administracji publicznej na podstawie prawa (art. 6 k.p.a.). Przy czym prawo to powinno być prawem obowiązującym w dniu orzekania przez organy, chyba że zachodzi przypadek wyjątkowy i należy zastosować inne przepisy.
Kontrola sądowa takich decyzji nie może obejmować samego uznania; powinna dotyczyć w szczególności tego, czy wybór, o jakim mowa, został należycie umotywowany. Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza, iż organ ma w sprawie prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, jednakże wybór taki nie może być dowolny, a więc musi wynikać z zebranego w sprawie materiału dowodowego, a w następnej kolejności wyczerpującego uzasadnienia. Decyzje wydane w rozpatrywanej sprawie okazały się orzeczeniami ułomnymi, nienależycie uzasadnionymi, a przez to naruszającymi art. 107 § 3 k.p.a., a także art. 7 i 77 § 1 k.p.a., w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy.
Powyższy wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu został zaakceptowany przez Naczelny Sąd Administracyjny, który wyrokiem z dnia 27 maja 2020 r. sygn. akt I OSK 487/19 nieuwzględnił skargi kasacyjnej Rektora wskazując, że decyzja organu była obarczona szeregiem uchybień, które mogły mieć istotny wpływ na wynik rozstrzygnięcia. W szczególności stanowisko organu nie zostało w sposób dostateczny wyjaśnione, co dawało podstawę do skutecznego zarzucania jej zbyt daleko idącej arbitralności w korzystaniu ze swobodnego uznania. W niniejszej sprawie Sąd pierwszej instancji trafnie wskazał, że organ nie wyjaśnił jaka była proporcja liczby doktorantów otrzymujących stypendium w liczbie doktorantów ogółem w roku akademickim 2015/2016. Właściwie też zaznaczył kwestie proporcji z roku akademickiego 2017/2018 w stosunku do roku 2015/2016. Organ winien w prawidłowy sposób uzasadnić swoje stanowisko, co należało uczynić w uzasadnieniu decyzji i na to także zwrócił uwagę WSA we Wrocławiu.
Ponownie rozpatrując wniosek strony, decyzją z dnia [...] października 2020 r. nr [...] Rektor na podstawie art. 200 ust. 1 i 3 p.s.w., w związku z § 1 Zarządzenia Rektora oraz § 2 ust. 1 i § 3 ust. 2 załącznika nr 1 do zarządzenia (dalej: regulamin) odmówił stronie przyznania stypendium doktoranckiego w roku akademickim 2017/2018.
Uzasadniając powyższą decyzję organ wskazał, że na podstawie art. 195a ust. 1 ustawy zmieniającej p.s.w. organ zobowiązany jest do wypłaty stypendiów doktoranckich dla co najmniej 50% uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich. Do obliczenia tej proporcji, uwzględnia się liczbę uczestników studiów doktoranckich rozpoczynających te studia, począwszy od roku akademickiego 2017/2018. W związku z powyższym w 2017 roku organ powinien wypłacić stypendia co najmniej połowie uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich rozpoczynających naukę w roku akademickim 2017/2018, z wyłączeniem liczby uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich, którym przyznano wyłącznie środki finansowe, o których mowa w art. 200a ust. 2 (doktorantowi znajdującemu się w grupie liczącej nie więcej niż 30% najlepszych doktorantów, któremu nie przyznano stypendium doktoranckiego, mogą zostać przyznane środki finansowe w wysokości zwiększenia kwoty stypendium, o którym mowa w ust. 1; kwota zwiększenia stypendium staje się w takim przypadku stypendium doktoranckim).
W planie rzeczowo-finansowym na rok 2017 zatwierdzonym przez senat uczelni i podpisanym przez rektora, planowana nadwyżka budżetowa wynosiła 31,9 tys. zł. Jednak wg stanu na dzień złożenia wniosku przez stronę wynik ten był ujemny, ponieważ plan nie obejmował wypłat stypendiów doktoranckich na podstawie art. 201 ust. 1 p.s.w. Na tej podstawie przyznano stypendium dwunastu doktorantom rozpoczynającym studia doktoranckie, od listopada 2017 r. trzynastu doktorantom. W związku z powyższym przewidywany wynik finansowy netto organu kształtował się na poziomie -24 tys. zł. Tym samym przyjęcie możliwości wypłaty stypendiów doktoranckich do których uczelnia nie była zobligowana przepisami prawa nie było możliwe. Dodatkowo, jak wynika z zarządzenia, uprawnienie w zakresie ubiegania się o przyznanie stypendium doktoranckiego przysługuje tylko doktorantom skarżonej uczelni rozpoczynającym studia doktoranckie w roku akademickim 2017/2018. Tym samym rozpoczęcie studiów doktoranckich we wskazanym roku akademickim jest przesłanką konieczną do istnienia uprawnienia stypendialnego, jak i kompetencji do jego przyznania. Z akt sprawy wynika natomiast, że strona rozpoczęła studia rok wcześniej.
Niezależnie od powyższego, zdaniem organu, z art. 200 ust. 1 p.s.w. jednoznacznie wynika, że przepis ten ma charakter uznaniowy poprzez użycie zwrotu "może otrzymać". Granice tego uznania wyznacza nie tylko to czy doktorant-wnioskodawca spełnia kryteria merytoryczne do uzyskania stypendium, ale także polityka finansowa uczelni. Organ podkreślił, że rektor może legalnie wydatkować środki, które zostały odpowiednio umieszczone w planie rzeczowo-finansowym zatwierdzonym przez senat uczelni. Jednak ten nie zapewnił środków na stypendia doktoranckie dla słuchaczy II roku (jak strona) i lat następnych.
Końcowo organ wskazał, że w związku ze zmianą przepisów – stosownie do art. 18 ustawy zmieniającej p.s.w., w stosunku do doktorantów, którzy rozpoczną studia doktoranckie w roku akademickim 2017/2018 i kolejnych, będzie obowiązywała zasada wyrażona w art. 195a p.s.w., tj. że liczba uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich, którym przyznano stypendium doktoranckie nie będzie mogła być niższa niż 50%. Tym samym zmiana przepisów, która spowodowała obowiązek wypłaty stypendium doktoranckiego dla wskazanej w przepisach grupie słuchaczy nie objęła strony.
Powyższa decyzja stała się przedmiotem skargi do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu, w której skarżący wniósł o uchylenie zaskarżonej decyzji i zasądzenie od organu zwrotu kosztów postępowania. Skarga oparta została na zarzucie naruszenia przepisów:
- art. 200 ust. 5 p.s.w. w zw. z 98 ust. 1 p.s.w. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na nieuzasadnionym przyjęciu, że stypendium doktoranckie może być wypłacone doktorantowi w przypadku posiadania przez uczelnię środków na ten cel, w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia przepisów prowadzi do wniosku, że stypendium takie może być wypłacone z wszelkich przychodów uczelni w szczególności w art. 98 ust. 1 p.s.w.;
- art. 200 ust. 1 i 3 p.s.w. w zw. z § 13 ust. 2 i § 14 ust. 2 pkt 3 rozporządzenia, poprzez błędną wykładnie polegającą na nieuzasadnionym przyjęciu, że jedną z przesłanek uzasadniających odmowę przyznania stypendium może być brak środków finansowych przeznaczonych na ten cel oraz polityka finansowa uczelni, w sytuacji gdy prawidłowa wykładnia wskazanych przepisów prowadzi do wniosku, że elementem decydującym i jednocześnie ocennym są kryteria wskazane w § 13 ust. 2 Rozporządzenia;
- art. 18 ust. 2 ustawy zmieniającej p.s.w., poprzez nieuwzględnienie tego przepisu w granicach niniejszej sprawy pomimo, że procentowy udział liczby uczestników studiów doktoranckich, którzy rozpoczęli studia doktoranckie przed rokiem akademickim 2017/2018 i którym przyznano stypendia doktoranckie, w liczbie uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich w jednostce organizacyjnej uczelni lub jednostce naukowej, którzy rozpoczęli studia doktoranckie przed tym rokiem akademickim, nie może być mniejszy niż procentowy udział liczby uczestników studiów doktoranckich, którym przyznano stypendium doktoranckie w roku akademickim 2015/2016, w liczbie uczestników studiów doktoranckich odbywających stacjonarne studia doktoranckie w tych jednostkach w tym roku akademickim;
- art. 70 ust. 5 Konstytucji RP oraz art. 4 ust. 1 p.s.w. poprzez ich błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że autonomia szkół wyższych ma charakter nieograniczony, gdy tymczasem liberalne brzmienie wskazanych przepisów nakazuje wprost, że autonomia szkół wyższych zapewniona jest na zasadach wskazanych w ustawie, a zatem organ rozstrzygając sprawę powinien wziąć pod rozwagę ustawowe granice tej autonomii;
- art. 7 k.p.a., ponieważ nie zostały podjęte wszelkie czynności do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, mając na względzie interes społeczny i słuszny interes obywateli, a także, że decyzja nie została w sposób prawidłowy uzasadniona ponieważ:
- nie zbadano ilu uczestnikom studiów doktoranckim przyznano stypendium w roku akademickim 2015/2016,
- dla rozstrzygnięcia sprawy nie jest wystarczający fakt, że nie przewidziano środków finansowych na wypłatę stypendiów,
- przyznanie stypendium należy łączyć z wynikami pracy naukowej i dydaktycznej,
- nie przeprowadzono postępowania dowodowego w kierunku wyników pracy naukowej i dydaktycznej skarżącego,
- przychody i koszty zaplanowane w planie finansowym miały dać wynik ujemy, choć uczelnia osiągnęła zysk netto w latach 2016-2018,
- nie ustalono czy zostały zrealizowane przychody wyższe od prognozowanych;
- art. 7 k.p.a. w zw. z art. 52 ust. 2 pkt 2 lit. a) w zw. z art. 10 ust 2 ustawy z dnia 27 sierpnia 2009 r. o finansach publicznych (Dz.U. 2019, poz. 869, dalej: u.f.p.), poprzez niepodjęcie wszelkich czynności niezbędnych do dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego oraz do załatwienia sprawy, albowiem ze wskazanym przepisem ustawy o finansach publicznych jeżeli uczelnia realizuje wyższe przychody od prognozowanych, to koszty mogą być zwiększone, a zatem organ winien ustalić czy zostały zrealizowane przychody wyższe od prognozowanych;
- art. 153 p.p.s.a. poprzez odejście przez organ od oceny prawnej i wskazań co do dalszego postępowania wyrażonych w orzeczeniach WSA i NSA zapadłych w sprawie;
- art. 10 § 1 k.p.a. poprzez zaniechanie umożliwienia wypowiedzenia się co do zebranych dowodów i materiałów przed wydaniem decyzji, pomimo, że skarżący o taką możliwość wnosił w ponagleniu.
Skarżący wniósł również o dopuszczenie i przeprowadzenie dowodów uzupełniających ze wskazanych w skardze uchwał organu.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej odrzucenie, ewentualnie oddalenie z tym uzasadnieniem, że skarga dotyczy sprawy związanej z pełną autonomią uczelni i w przypadku nie stwierdzenia przez WSA naruszenia przepisów k.p.a. – skarga nie podlega kognicji sądu administracyjnego, gdyż nie dotyczy naruszenia prawa administracyjnego. W zakresie wniosku o oddalenie skargi, organ w całości podtrzymał stanowisko zawarte w zaskarżonej decyzji.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
Kognicja sądu administracyjnego ogranicza się do zbadania legalności, tj. zgodności zaskarżonych decyzji z przepisami prawa materialnego i procesowego. Powyższa zasada wynika z art. 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021, poz. 137). Jedynie w przypadku istnienia istotnych wad postępowania lub naruszenia przepisów prawa materialnego mających wpływ na wynik sprawy, zgodnie z art. 145 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz.U. z 2019, poz. 2325, dalej: p.p.s.a.) następuje uchylenie decyzji administracyjnej lub stwierdzenie jej nieważności przez sąd. Jednocześnie rozstrzygając daną sprawę, wojewódzki sąd administracyjny nie jest związany zawartymi w skardze zarzutami i sformułowanymi w niej wnioskami, lecz ocenia ją w całokształcie okoliczności faktycznych i prawnych danej sprawy, o czym stanowi art. 134 § 1 p.p.s.a.
Na wstępie, odnosząc się do wniosku organu o odrzucenie skargi ze względu na zakres sprawy związany z pełną autonomią uczelni i w przypadku braku naruszenia przepisów k.p.a. nie podleganie takiej skargi kognicji sądu administracyjnego należy stwierdzić, że wniosek taki jest nieuzasadniony.
Zgodnie z art. 207 p.s.w. - w brzmieniu obowiązującym od 1 października 2017 r. do 27 listopada 2017 r. (t.j. Dz. U. z 201 r. poz. 1842 z późn. zm.) do decyzji, o których mowa w art. 169 ust. 10 i 11 oraz art. 196 ust. 3, decyzji podjętych przez organy uczelni, kierownika studiów doktoranckich lub dyrektora jednostki naukowej w indywidualnych sprawach studentów i doktorantów, a także w sprawach nadzoru nad działalnością uczelnianych organizacji studenckich oraz samorządu studenckiego i doktoranckiego stosuje się odpowiednie przepisy k.p.a. oraz przepisy o zaskarżeniu decyzji do sądu administracyjnego (ust. 1). Decyzje wydawane przez rektora w pierwszej instancji są ostateczne. W takim przypadku stosuje się odpowiednio art. 127 § 3 k.p.a. (ust. 2). Przepis ust. 1 stosuje się także do decyzji podjętych przez komisję stypendialną i odwoławczą komisję stypendialną, o których mowa w art. 175 ust. 3, art. 176 ust. 3 (ust. 4).
Zatem w postępowaniu o przyznanie stypendium doktoranckiego prowadzonym na podstawie przepisów p.s.w. oraz prawa zakładowego obowiązującego na uczelni, nie zostały wyłączone przepisy postępowania zawarte w k.p.a., w tym przepisy stanowiące ogólne zasady postępowania administracyjnego. Wskazany w przywołanym wyżej art. 207 ust. 1 p.s.w. obowiązek polega na zachowaniu przez organy uczelni minimum procedury administracyjnej niezbędnej do załatwienia sprawy i zagwarantowania ustawowych uprawnień strony. Chociaż w świetle wyrażonej w art. 70 ust. 5 Konstytucji RP zasady autonomii szkół wyższych decyzje organów uczelni nie muszą spełniać tak surowych kryteriów jak decyzje organów administracji publicznej, to jednak, skoro zostały poddane kontroli prowadzonej przez sądy administracyjne pod względem zgodności z prawem (art. 207 ust. 1 p.s.w.), muszą one spełniać wymogi umożliwiające przeprowadzenie takiej kontroli. Oznacza to, że organy uczelni w postępowaniu w sprawie przyznania stypendium doktoranckiego winny przestrzegać ogólnych zasad postępowania administracyjnego i respektować podstawowe założenia procedury administracyjnej. Powinny zatem poczynić ustalenia w oparciu o zgromadzony materiał dowodowy, zgodnie z art. 7 i art. 77 § 1 k.p.a., a następnie podjęte rozstrzygnięcie w przedmiocie przyznania bądź odmowy przyznania stypendium doktoranckiego uzasadnić zgodnie z art. 107 § 3 k.p.a. Niewątpliwie zaskarżona decyzja została wydana przez organ uczelni, czyli rektora, w sprawie indywidualnej (stypendialnej) doktoranta. Zauważyć należy, że organ uczelni pełni funkcję organu administracji publicznej w ściśle określonym zakresie spraw wyznaczonych w art. 207 ust. 1 p.s.w. Oczywiście kontrola sądowa rozstrzygnięć podejmowanych w ramach uznania administracyjnego jest ograniczona i sprowadza się do tego, czy wydanie decyzji zostało poprzedzone prawidłowo prowadzonym postępowaniem z zachowaniem procedury administracyjnej, zwłaszcza szczegółowym ustaleniem stanu faktycznego. Tym samym ocena pod kątem kryteriów słuszności i celowości prowadzona jest wyłącznie w zakresie ustalenia, czy organy nie przekroczyły granic uznania administracyjnego, albowiem podejmowanie decyzji uznaniowej nie może oznaczać dowolności i arbitralności. W związku z powyższym zarzut braku kognicji Sądu w sprawach decyzji Rektora dotyczących stypendiów doktoranckich jest nieuprawniony.
Stosownie do art. 200. ust. 1 i 3 p.s.w. w brzmieniu na datę złożenia przedmiotowego wniosku przez skarżącego, uczestnik stacjonarnych studiów doktoranckich może otrzymywać stypendium doktoranckie, na podstawie decyzji rektora o przyznaniu stypendium doktoranckiego, okresie jego pobierania oraz wysokości. W myśl natomiast § 13 ust. 1 i 2 rozporządzenia stypendium doktoranckie na pierwszym roku studiów doktoranckich może być przyznane doktorantowi, który osiągnął bardzo dobre wyniki w postępowaniu rekrutacyjnym, natomiast stypendium na drugim i kolejnych latach studiów może być przyznane doktorantowi, który terminowo realizuje program studiów doktoranckich i wykazuje się zaangażowaniem w prowadzeniu zajęć dydaktycznych lub badawczych w ramach praktyk zawodowych albo zaangażowaniem w realizację badań naukowych prowadzonych przez jednostkę organizacyjną uczelni.
Sąd jednak zwraca uwagę, że wymogi wynikające z § 13 rozporządzenia należy traktować jako warunek umożliwiający przyznanie stypendium, nie zaś jako okoliczność statuującą obowiązek jego przyznania. Nie ulega wątpliwości, że decyzja, o której mowa w cytowanych wyżej przepisach, jest decyzją uznaniową. Wskazuje na to użyte w tekście prawnym wyrażenie "może". Oznacza to, że organ orzekający na podstawie takiego przepisu nie jest związany sposobem załatwienia sprawy, ma wybór jednej z możliwości prawnych (przyznanie, odmowa przyznania). Sądowa kontrola legalności decyzji uznaniowych nie może obejmować samego uznania; powinna dotyczyć w szczególności tego, czy wybór, o jakim mowa, został należycie umotywowany. Korzystanie z uznania administracyjnego oznacza, że rektor ma w sprawie prawo wyboru treści rozstrzygnięcia, jednak wybór taki nie może być dowolny, a więc musi wynikać z zebranego w sprawie materiału dowodowego, a w następnej kolejności jego wyczerpującego uzasadnienia. Z uzasadnienia wyboru jednego z rozwiązań wynikać powinno, dlaczego organ zdecydował się na zajęcie określonego stanowiska, w szczególności w sytuacji, w której przyjmuje się rozwiązanie negatywne dla strony. Decyzje odmowne dla wnioskodawcy powinny być przekonująco i jasno uzasadnione zarówno co do faktów, jak i co do prawa, w taki sposób, aby nie było wątpliwości, że wszystkie okoliczności istotne dla sprawy zostały wszechstronnie rozważone i ocenione, a ostateczne rozstrzygnięcie jest ich logiczną konsekwencją.
Wymaga podkreślenia, że sprawa odmowy przyznania skarżącemu stypendium doktoranckiego była już przedmiotem rozpoznania przez tutejszy Sąd, który wyrokiem z dnia 15 listopada 2018 r. sygn. akt IV SA/Wr 434/18 uchylił poprzednio wydane w sprawie decyzje. W uzasadnieniu tego wyroku stwierdzono, że wydane uprzednio decyzje były orzeczeniami ułomnymi i nie zostały należycie uzasadnione, co narusza art. 107 § 3, art. 7 oraz art. 77 § 1 k.p.a. w stopniu mogącym mieć istotny wpływ na wynik sprawy. Powyższy pogląd został zaakceptowany przez NSA, który oddalił skargę kasacyjną organu. Zatem stosownie do art. 153 p.p.s.a. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w orzeczeniu sądu wiążą w sprawie organy, których działanie, bezczynność lub przewlekłe prowadzenie postępowania było przedmiotem zaskarżenia, a także sądy, chyba że przepisy prawa uległy zmianie. Tak więc organ orzekający w sprawie, jak i tutejszy Sąd obecnie rozpatrujący skargę strony, związane są powyższymi wskazaniami.
W ocenie Sądu, organ rozpatrujący ponownie niniejszą sprawę zrealizował powyższe wskazania, uzasadniając w sposób wyczerpujący, jakie były powody odmowy przyznania stypendium doktoranckiego skarżącemu w roku akademickim 2018/2019. W tym zakresie organ wskazał ilu studentów otrzymywało stypendia, jaki był ich koszt, jakie były planowane przychody i koszty uczelni oraz, że spodziewany wynik finansowy był ujemny i kształtował się na poziomie -24 tys. zł. W tym miejscu w ślad za wyjaśnieniami organu, Sąd zwraca uwagę na to, że, w uchwalonym planie rzeczowo-finansowym na rok akademicki 2017/2018 nie zostały zapewnione środki na stypendia doktoranckie dla słuchaczy II roku i lat następnych. Natomiast do kompetencji sądu administracyjnego nie należy dokonywanie przesunięć środków finansowych w uchwalonych planach rzeczowo - finansowych i korygowanie rodzaju zaplanowanych wydatków. Rolą Sądu jest jedynie kontrola sposobu i kompletności umotywowania przez organ w treści uzasadnienia decyzji uznaniowej okoliczności związanych z brakiem środków na wypłatę skarżącemu stypendium doktoranckiego w roku akademickim 2017/2018. Tym samym nieuzasadniony jest zarzut skarżącego dotyczący naruszenia art. 200 ust. 5 p.s.w. w zw. z art. 98. ust. 1 p.s.w. oraz art. 7 k.p.a. w zw. z art. 52 ust. 2 pkt 2 lit. a) w zw. z art. 10 ust 2 u.f.p.
Jak trafnie wskazał organ, według stanu prawnego obowiązującego w dacie wpłynięcia rzeczonego wniosku, brak było normy prawnej, nakazującej organowi przyznanie stypendium doktoranckiego skarżącemu. Zgodnie z art. 195a ust. 2 p.s.w., w jednostce organizacyjnej uczelni oraz w jednostce naukowej liczba uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich, którym przyznano stypendium doktoranckie, o którym mowa w art. 200 ust. 1, z wyłączeniem liczby uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich, którym przyznano wyłącznie środki finansowe, o których mowa w art. 200a ust. 2, nie może być mniejsza niż 50% liczby uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich ogółem. Zgodnie z art. 18 ust. 1 ustawy zmieniającej do obliczenia proporcji, o których mowa w art. 195a ustawy, o której mowa w art. 1, w brzmieniu nadanym niniejszą ustawą, uwzględnia się liczbę uczestników studiów doktoranckich rozpoczynających te studia, począwszy od roku akademickiego 2017/2018. W konsekwencji, począwszy od roku akademickiego 2017/2018 uczelnia została zobowiązana do wypłaty stypendiów doktoranckich dla co najmniej 50% liczby doktorantów stacjonarnych, rozpoczynających w tym roku studia. Wypłata stypendiów nastąpiła na podstawie Regulaminu przyznawania stypendiów doktoranckich dla doktorantów, rozpoczynających studia doktoranckie w roku akademickim 2017/2018 i 2018/2019 (...), stanowiącego załącznik nr 1 do Zarządzenia Rektora. Zatem strona nie spełniła warunku rozpoczęcia studiów doktoranckich w roku akademickim 2017/2018 lub później. Z wniosku wynika bowiem, że skarżący był uczestnikiem II roku studiów doktoranckich, a więc studia doktoranckie rozpoczął w roku akademickim 2016/2017. Przepisy prawa powszechnie obowiązującego nie nakładały obowiązku wypłat stypendiów dla słuchaczy II roku studiów doktoranckich.
Organ powołał się również na zasadę autonomii szkół wyższych oraz brak środków pieniężnych w majątku uczelni na wypłatę stypendiów doktorantom II roku. Uczelnia publiczna prowadzi bowiem samodzielną gospodarkę finansową na podstawie planu rzeczowo-finansowego, uchwalanego przez Senat uczelni. Jednakże Senat nie zapewnił środków na stypendia doktoranckie dla słuchaczy II roku i lat następnych w uchwalonym planie rzeczowo-finansowym na rok akademicki 2017/2018. Ma rację organ kiedy wywodzi, że z uwagi na fakultatywny charakter stypendium doktoranckiego ("uczestnik może otrzymywać") oraz autonomię uczelni miał prawo nie przewidzieć na ten cel środków finansowych. Wobec tego jako nieuzasadniony przedstawia się zarzut naruszenia art. 70 ust. 5 Konstytucji RP oraz art. 4 p.s.w. poprzez jego błędną wykładnię polegającą na przyjęciu, że autonomia szkół wyższych ma charakter nieograniczony. Zważyć należy, że autonomię szkół wyższych gwarantuje Konstytucja RP w art. 70 ust. 5 stanowiąc, że szkołom wyższym zapewnia się autonomię na zasadach określonych w ustawie. Wyrazem tej zasady jest także regulacja art. 4 ust. 1 p.s.w., która stanowi, że uczelnia jest autonomiczna we wszystkich obszarach swojego działania na zasadach określonych w ustawie. Jednak -o czym była już mowa wcześniej - decyzja organu uczelni w kontekście wyrażonej w art. 70 ust. 5 Konstytucji RP zasady autonomii szkół wyższych nie musi spełniać tak surowych kryteriów, jak decyzja organów administracji publicznej, co nie oznacza, że może być ona wydana z obrazą przepisów prawa, w tym przypadku przepisów kodeksu postępowania administracyjnego. Z takich właśnie względów podczas wcześniejszego badania zaskarżonej decyzji tutejszy Sąd stwierdził ich wadliwość i orzekł o ich uchyleniu. Po ponownym rozpatrzeniu sprawy przez organ, Sąd nie dopatrzył się w tym zakresie wskazanych uchybień.
Chybiony jest także zarzut naruszenia art. 200 ust. 1 i 3 p.s.w. w zw. z § 13 ust. 2 i § 14 ust. 2 pkt 3 Rozporządzenia. Pierwszy z wymienionych przepisów jednoznacznie stanowi, że uczestnik stacjonarnych studiów doktoranckich może otrzymywać stypendium doktoranckie, co oznacza, że decyzja administracyjna w tych sprawach ma charakter uznaniowy. Innymi słowy , jak już wskazano wyżej, przepis ten pozostawia organowi swobodę wyboru konsekwencji prawnych faktów uznanych za udowodnione. Uprawnia to m.in. organ prowadzący postępowania do wydania decyzji niezgodnej z żądaniem strony, w sytuacji, gdy przekracza to faktyczne możliwości organu do realizacji potencjalnie przyznanego uprawnienia (por. np. wyrok NSA z 11 czerwca 1981 r., SA 820/81 wraz z glosą J. Łętowskiego, OSPiKA 1982, nr 1-2, s. 51 i n.). Tym samym spełnienie warunków wskazanych w rozporządzeniu jest kwestią wtórną, po ewentualnym zaistnieniu pozytywnej przesłanki pozwalającej na przyznanie stypendium doktoranckiego. Gdyby w badanej sprawie przepisy wewnątrzuczelniane jak i plan finansowy uczelni pozwalały na przyznanie skarżącemu wnioskowanego stypendium, to aby je otrzymać musiałby spełniać kryteria wskazane w powyższych przepisach.
Odnosząc się do zarzutu naruszenia art. 18 ust. 1 ustawy zmieniającej, który to stanowi, że do obliczenia proporcji, o których mowa w art. 195a p.s.w., uwzględnia się liczbę uczestników studiów doktoranckich rozpoczynających te studia, począwszy od roku akademickiego 2017/2018 zauważyć należy, że z ust. 2 art. 18 ww. ustawy wynika z kolei, że procentowy udział liczby uczestników studiów doktoranckich, którzy rozpoczęli studia doktoranckie przed rokiem akademickim 2017/2018 i którym przyznano stypendium doktoranckie, w liczbie uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich w jednostce organizacyjnej uczelni lub jednostce naukowej, którzy rozpoczęli studia doktoranckie przed tym rokiem akademickim, nie może być mniejszy niż procentowy udział liczby uczestników studiów doktoranckich, którym przyznano stypendium doktoranckie w roku akademickim 2015/2016, w liczbie uczestników studiów doktoranckich odbywających stacjonarne studia doktoranckie w tych jednostkach w tym roku akademickim. W tym miejscu wyjaśnić należy jest to przepis przejściowy, który nakazuje stosowanie od roku akademickiego 2017/2018 przepisów art. 195a p.s.w. w zakresie dotyczącym obliczania przewidzianych w tych przepisach proporcji liczby uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich i liczby uczestników niestacjonarnych studiów doktoranckich oraz proporcji liczby uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich, którym przyznano stypendium doktoranckie i liczby uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich ogółem. Wprowadzenie takiej regulacji było konieczne z uwagi na fakt, że w dniu wejścia w życie projektowanej ustawy (1 października 2016 r.) rekrutacja na studia doktoranckie na rok akademicki 2016/2017 będzie trwała albo będzie już zakończona. Jednocześnie przewidziano wejście w życie z dniem 1 października 2016 r. art. 195a i miało to na celu stworzenie podstawy prawnej do przeprowadzenia najbliższej po wejściu w życie projektowanej ustawy rekrutacji na studia doktoranckie w taki sposób, aby w roku akademickim 2017/2018 zostały osiągnięte na pierwszym roku studiów doktoranckich proporcje określone w projektowanym art. 195a. W przypadku studiów doktoranckich trwających 4 lata proporcja określona w art. 195a zostanie zatem osiągnięta na wszystkich latach studiów w roku akademickim 2020/2021. Ponadto ze względu na fakt, że w odniesieniu do uczestników stacjonarnych studiów doktoranckich przyjętych na rok akademicki 2017/2018 znajdzie zastosowanie przepis, zgodnie z którym co najmniej 50% spośród nich ma otrzymywać stypendium doktoranckie, wprowadzono przepis gwarantujący, że odsetek doktorantów kontynuujących studia, którym przyznano stypendium doktoranckie nie będzie niższy niż w roku akademickim 2015/2016.
Z powyższego wynika, że art. 18 ust. 2 ustawy zmieniającej mógłby znaleźć zastosowanie w niniejszej sprawie tylko wtedy, gdyby na uczelni przyznane zostałyby stypendia doktoranckie w roku akademickim 2015/2016. Taka zaś sytuacja nie miała miejsca w realiach niniejszej sprawy. Do tej pory w uczelni nie były bowiem przyznawane stypendia doktoranckie. Zatem zarzut naruszenia art. 18 ust. 2 ustawy zmieniającej również jest nieuzasadniony.
Zamierzonego skutku prawnego nie mogą również odnieść zarzuty skargi, dotyczące naruszenia przepisów art. 7 k.p.a., a także art. 10 k.p.a. Brak zawiadomienia skarżącego w niniejszej sprawie na podstawie art. 10 k.p.a. pozostaje bez wpływu na wynik sprawy, a skarżący nie wskazał tego rodzaju zależności, które przemawiałyby za odmienną oceną. Bezzasadny jest zarzut naruszenia art. 7 k.p.a. przez brak dokładnego wyjaśnienia stanu faktycznego sprawy i nie przeprowadzenie postępowania dowodowego, ponieważ okoliczności wymienione w § 13 ust. 2 rozporządzenia nie miały wpływu na wynik sprawy, z uwagi na brak obowiązku organu do przyznania stypendium. Natomiast przy wydawaniu decyzji organ nie przekroczył granic uznania administracyjnego, dostatecznie wyjaśniając przesłanki, które stanowiły podstawę odmowy przyznania wnioskowanego stypendium.
Stwierdzenie powyższego oznacza ,że skarga przedstawia się jako niezasadna, co obligowało Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu do jej oddalenia na podstawie art. 151 p.p.s.a.