IV SA/WR 547/23

IV SA/Wr 547/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-04-05
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2023-08-28
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Anetta Makowska-Hrycyk
Gabriel Węgrzyn /przewodniczący/
Katarzyna Radom /sprawozdawca/
Symbol z opisem
6143 Sprawy kandydatów na studia i studentów
Hasła tematyczne
Oświata
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2022 poz 574
art. 93
Ustawa z dnia 20 lipca 2018 r. Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (t. j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn, Sędziowie Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk, Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca), , po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 5 kwietnia 2024 r. sprawy ze skargi J. B. na decyzję Odwoławczej Komisji Stypendialnej w Politechnice Wrocławskiej z dnia 29 maja 2023 r. nr 20/OKS/2022 w przedmiocie odmowy przyznania stypendium socjalnego oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Odwoławcza Komisja Stypendialna w Politechnice Wrocławskiej utrzymała w mocy decyzję Komisji Stypendialnej z dnia 4 kwietnia 2023 r. odmawiającą J. B. przyznania stypendium socjalnego w semestrze letnim roku 2022/2023.
Jak wynikało z akt sprawy Skarżący w dniu 17 marca 2023 r. złożył wniosek o przyznanie mu stypendium socjalnego na semestr letni 2022/2023 r. We wniosku wskazał, że dochód netto na osobę w rodzinie wynosi 823 zł. Powołaną na wstępie decyzją organ I instancji odmówił przyznania wnioskowanego świadczenia. W podstawie prawnej wskazał na § 5 ust. 4 pkt 1 Regulaminu świadczeń dla studentów i doktorantów Politechniki Wrocławskiej, wprowadzonego zarządzeniem Rektora Politechniki Wrocławskiej nr 67/2019 z dnia 23 września 2019 r. (dalej: Regulamin). Przepis ten stanowi, że łączny okres, przez który przysługują świadczenia wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem, że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach pierwszego stopnia – nie dłużej niż 9 semestrów. Organ wskazał, że Skarżący studiuje aktualnie 10 semestr, a zatem powyższy warunek nie został spełniony.
Skarżący negując wspomniane orzeczenie zarzucał naruszenie prawa materialnego poprzez błędną wykładnię przepisów Regulaminu wspartego na art. 93 ust. 4 ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (Dz.U. z 2022 r., poz. 574, dalej: ustawa prawo o szkolnictwie wyższym i nauce). W opinii Skarżącego pojęcia: "przysługiwania świadczenia" i "posiadania statusu studenta" nie są tożsame, zatem dla oceny przesłanki przyznania prawa do świadczenia istotny jest okres faktycznego pobierania stypendium a nie studiowania. Podkreślał, że pobierał stypendium przez 7 semestrów, co nie wyklucza uprawnienia, o które obecnie się ubiega.
Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Odwoławcza Komisja Stypendialna nie znalazła podstaw do zmiany lub uchylenia orzeczenia organu I instancji. W uzasadnieniu przyjętego stanowiska przywołała art. 87 ust. 1, art. 93 ust. 4 i ust. 6 ustawy prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, powtórzonych w § 5 ust. 4 i ust, 6 Regulaminu. Odwołując się do zapisów zawartych w ogólnopolskim systemie POL-on ustaliła, że Skarżący rozpoczął studia pierwszego stopnia w semestrze zimowym 2018/2019 i nadal nieprzerwanie studiuje. Bieżący semestr letni (2022/2023) jest dla Strony 10 semestrem nauki na studiach pierwszego stopnia. Zgodnie zaś z art. 93 ust. 4 pkt 1 ustawy o szkolnictwie wyższym i nauce łączny okres, przez który przysługują świadczenia na studiach pierwszego stopnia wynosi nie dłużej niż 9 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta. Organ zwrócił uwagę na zmiany legislacyjne doprecyzowujące dotychczasowe regulacje prawne w tym obszarze dokonane na mocy ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. z 2021 r., poz. 2232, dalej: ustawa zmieniająca), uzależniające prawo do świadczeń od okresu studiowania bez względu na okres ich pobierania przez studenta. Tym samym odmienne stanowisko Skarżącego przedstawione w odwołaniu nie ma uzasadnienia, co potwierdza brzmienie art. 93 ust, 6 ustawy prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, stwierdzające, że do łącznego okresu przez które przysługują świadczenia, wlicza się wszystkie rozpoczęte przez studenta semestry na studiach, w tym semestry przypadające w okresie korzystania z urlopów. Odnosząc się do orzecznictwa przywołanego przez Skarżącego organ stwierdził, że zapadło ono na tle stanu prawnego sprzed wspomnianej nowelizacji, gdzie decyzje organu I instancji pochodzą z dnia 3 grudnia 2021 r. Literalne brzmienie obecnie obowiązujących regulacji nie daje podstaw do innej wykładni spornych w sprawie przepisów.
W skardze Strona zarzucała naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy poprzez przyjęcie wadliwej wykładni wyrażonej w § 5 ust. 4 pkt 1 Regulaminu wspartym na art. 93 ust. 4 ustawy prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, polegające na przyjęciu przez organ, że pojęcie "przysługiwania świadczenia" jest tożsame ze zwrotem "posiadania statusu studenta" i uznanie, że skoro Strona studiuje przez okres 10 semestrów, to stanowi to przesłankę negatywną w uzyskaniu stypendium. Skarżący zarzucał również naruszenie prawa materialnego mające wpływ na wynik sprawy poprzez wliczenie do okresu przysługiwania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 ustawy o prawo szkolnictwie wyższym i nauce okresu sprzed wejścia w życie ustawy z dnia 20 lipca 2018 r. ustawy prawo o szkolnictwie wyższym i nauce, tj. okresu sprzed 1 października 2019 r.
Skarżący wnioskował o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającego go aktu.
W uzasadnieniu Strona przekonywała, że wykładnia językowa pojęcia przysługiwanie świadczenia winno być odnoszone do sytuacji korzystania ze świadczeń, a nie okresu studiowania, co potwierdza także wykładnia autentyczna wsparta na uzasadnieniu do projektu wprowadzającego ustawę prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz ustawy zmieniającej. Na poparcie swych racji Strona wskazała na orzecznictwo sądów administracyjnych. Niezależnie od tego, w opinii Skarżącego brak podstaw do uwzględniania okresów sprzed wprowadzenia w życie ustawy prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Oznacza to, że przepis art. 93 ust. 4 ww. ustawy odnosi się do świadczeń uzyskanych na podstawie ww. ustawy, bieg wskazanych tam terminów nie może obejmować okresów sprzed jej obowiązywania. Taka wykładnia naruszałby zasadę niedziałania prawa wstecz, co Skarżący wsparł poglądami orzecznictwa.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, wskazując, że Skarżący wspiera swoją argumentację na nieobowiązujących już regulacjach prawnych i zapadłych na ich tle orzeczeniach pomijając zmiany legislacyjne. Przywołane zaś poglądy wywodzone w wykładni autentycznej do ustawy zmieniającej potwierdzają słuszność stanowiska organu.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga nie ma usprawiedliwionych podstaw a zaskarżona decyzja i poprzedzający je akt odpowiadają przepisom prawa. Organy prawidłowo ustaliły okoliczności faktyczne sprawy, właściwie wyłożyły obowiązujące w tym zakresie regulacje prawne oraz dokonały właściwego ich zastosowania.
Przed przystąpieniem do szczegółowego uzasadnienia tego osądu konieczne jest zakreślenie podstaw prawnych i uprawnień sądu administracyjnego do rozpoznania skargi Strony. Otóż zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne wyznacza ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2022 r. poz. 2492 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2023 poz. 1634 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.
Badając sprawę w tak nakreślonych granicach trzeba stwierdzić, że spór nie odnosi się do ustaleń faktycznych ale do wykładni obowiązujących w dacie orzekania przepisów ustawy prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz aktów wydanych w ramach autonomii uczelni, a odnoszących się do uprawnień studentów w zakresie korzystania ze świadczeń, w tym przypadku stypendium socjalnego. Jak wskazano w sprawie nie jest sporne, że Skarżący jest studentem od 2018 r. i obecnie realizuje 10 semestr na studiach pierwszego stopnia.
Zgodnie z obowiązującym w dacie złożenia przez Stronę wniosku i w dacie orzekania przez organy obu instancji przepisem art. 86 ust. 1 pkt 1, ust. 2 i ust. 3 ustawy prawo o szkolnictwie wyższym i nauce student może ubiegać się o stypendium socjalne (st. 1 pkt 1); przyznanie świadczenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 1-4, oraz odmowa jego przyznania następują w drodze decyzji administracyjnej (ust. 2). Na wniosek samorządu studenckiego świadczenia, o których mowa w ust. 1 pkt 1-4, są przyznawane przez komisję stypendialną i odwoławczą komisję stypendialną. Większość członków komisji stanowią studenci. Decyzję podpisuje przewodniczący komisji albo upoważniony przez niego wiceprzewodniczący komisji (ust. 3).
Jednocześnie art. 93 ust. 1 i ust. 4 ww. ustawy – będące osią sporu – stanowią, że świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich (ust. 1). Łączny okres, przez który przysługują świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1, wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta, z zastrzeżeniem że w ramach tego okresu świadczenia przysługują na studiach: 1) pierwszego stopnia - nie dłużej niż przez 9 semestrów; 2) drugiego stopnia - nie dłużej niż przez 7 semestrów.
Istotny jest również zapis art. 93 ust. 6 ustawy prawo o szkolnictwie wyższym i nauce
do okresu, o którym mowa w ust. 4 i 5, wlicza się wszystkie rozpoczęte przez studenta semestry na studiach, o których mowa w ust. 1, w tym semestry przypadające w okresie korzystania z urlopów, o których mowa w art. 85 ust. 1 pkt 3, z wyjątkiem semestrów na kolejnych studiach pierwszego stopnia rozpoczętych lub kontynuowanych po uzyskaniu pierwszego tytułu zawodowego licencjata, inżyniera albo równorzędnego. W przypadku kształcenia się na kilku kierunkach studiów semestry odbywane równocześnie traktuje się jako jeden semestr.
Z punktu widzenia formułowanych przez Skarżącego zarzutów odnotowania wymaga, że na mocy wskazanej przez organ ustawy z dnia 17 listopada 2021 r. o zmianie ustawy - Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce oraz niektórych innych ustaw – ustawy zmieniającej, w sposób istotny zmodyfikowano warunki korzystania ze świadczeń, w tym stypendium socjalnego. Obecne brzmienie ustawy wyraźnie i w sposób nie budzący wątpliwości interpretacyjnych stanowi, że łączny okres, przez który przysługują świadczenia wynosi 12 semestrów, bez względu na ich pobieranie przez studenta (podkreślenie Sądu), z zastrzeżeniem uwarunkowań czasowych odnoszących się do studiów pierwszego i drugiego stopnia (pkt 1 i 2 ww. zapisu). Rację ma zatem organ, że od dnia wejścia w życie ww. zmian - z zastrzeżeniem przepisów przejściowych, o czym za chwilę - nie okres pobierania świadczenia ale okres studiowania będzie determinował uprawnienie do przyznania świadczeń. Potwierdza to zwrot "bez względu na ich pobieranie przez studenta", ale także systemowe odczytanie oraz cel wprowadzanej zmiany, w świetle której okres pobierania świadczenia jest limitowany okresem studiowania, w tym również na studiach pierwszego jak i drugiego stopnia. Ustawa wyraźnie wskazuje, że przysługiwanie świadczenia jest powiązane z okresem studiowania, a nie pobierania świadczenia. Stwierdzenie "przysługuje" jest obwarowane zastrzeżeniem "bez względu na ich pobieranie" i ta zasada, co wynika z wykładni gramatycznej, ma odniesienie do wskazanych okresów studiowania na studiach pierwszego i drugiego stopnia. Normę tą należy bowiem odczytywać jako całość. Znaczenie użytych w niej stwierdzeń musi być rozumiane w jednolity sposób. Wykluczone jest zatem rozumowanie, że w pierwszej części przepisu słowo "przysługuje" odnosi się do okresu studiowania, zaś dalszej części tego przepisu tożsame stwierdzenie (użyte po raz kolejny) odnosi się do okresu pobierania świadczenia, co może być realizowane przez 9 miesięcy w odniesieniu do studiów pierwszego stopnia i 7 miesięcy w odniesieniu do studiów drugiego stopnia.
Wbrew twierdzeniom zawartym w skardze wykładnia autentyczna, wyprowadzana z uzasadnienia do projektu ustawy wprowadzającej opisywane zmiany potwierdza przedstawiany pogląd. Jak wynika z zapisów druku Sejmu RP nr 1569 celem wprowadzenia zmiany w art. 93 ustawy jest zróżnicowanie okresu przysługiwania świadczeń dla studentów w zależności od czasu trwania studiów, a także doprecyzowanie sposobu ustalania tego okresu. Ponadto, w celu usunięcia wątpliwości interpretacyjnych i ujednolicenia sposobu ustalania przez uczelnie prawa studentów do świadczeń, doprecyzowano okresy przysługiwania świadczeń przez wskazanie wprost, że do okresów przysługiwania świadczeń wliczają się wszystkie semestry studiowania, z wyjątkiem kolejnych studiów pierwszego stopnia rozpoczętych lub kontynuowanych po uzyskaniu tytułu zawodowego licencjata, inżyniera albo równorzędnego. Wyrażenie "rozpoczęty semestr" występujące w tym przepisie należy traktować jako pełny semestr, bez względu na to, czy kształcenie trwało przez okres całego semestru czy krócej.
Wreszcie potwierdzenie poprawności przedstawionej wykładni wynika z zamieszczenia w ustawie zmieniającej art. 16 stanowiącego, że do przyznawania świadczeń, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 ustawy zmienianej w art. 1, w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022 stosuje się przepisy ustawy zmienianej w art. 1, w brzmieniu dotychczasowym. Oznacza to, że ustawodawca zmienił dotychczasowe zasady (warunki) przyznawania świadczeń odstępując od stwierdzenia "świadczenia , o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat (art. 93 ust. 2 pkt 1 ustawy prawo o szkolnictwie wyższym i nauce) na rzecz obecnej zasady stwierdzającej, że zależą one od okresu studiowania, nie zaś pobierania świadczeń. Okoliczność dokonania ww. zmiany i wskazany w powołanym uzasadnieniu projektu ustawy cel zmian dowodzi, że stanowi to świadomy i czytelny zamysł ustawodawcy, który nie może być wykładany odmiennie niż to przyjęto w zaskarżonej decyzji.
Powoływane zaś przez Skarżącego orzecznictwo i wyrażane w nim poglądy odnoszą się do stanu prawnego obowiązującego przed dokonaniem zmian na mocy opisywanej ustawy zmianiającej, kiedy to zapis art. 93 ustawy prawo o szkolnictwie wyższym i nauce miał inne brzmienie i nie dookreślał (tak jak to czyni art. 93 ust. 4 ustawy prawo o szkolnictwie wyższym i nauce w obecnym brzmieniu), że łączny okres przysługiwania świadczeń jest ustalany bez względu na ich pobieranie przez studenta.
Przed zmianą ustawa w art. 93 ust. 2 pkt 1 ww. ustawy stwierdzała, że świadczenia, o których mowa w art. 86 ust. 1 pkt 1-4 i art. 359 ust. 1 przysługują na studiach pierwszego stopnia, studiach drugiego stopnia i jednolitych studiach magisterskich, jednak nie dłużej niż przez okres 6 lat. To zaś uzasadniało wykładnię przedstawioną w powołanych przez Stronę orzeczeniach, której jednak żadną miarą nie można przenosić na grunt rozpoznawanej sprawy.
Nie ma racji także Skarżący formułując kolejny zarzut skargi podnoszący naruszenie zasady niedziałania prawa wstecz poprzez wliczenie do okresu przysługiwania świadczeń zdarzeń sprzed dnia 1 października 2019 r., tj. sprzed wejścia w życie ustawy prawo o szkolnictwie wyższym i nauce. Po pierwsze wskazana tam argumentacja odwołuje się do orzecznictwa zapadłego na gruncie odmiennego stanu prawnego i zupełnie innych uwarunkowań – dotyczy wejścia w życie ustawy z dnia 20 lipca 20218 r. o szkolnictwie wyższym i nauce, stypendia przewidziane w tej stanowiły inne świadczenia od tych, przyznawanych na podstawie ustawy z dnia 27 lipca 2005 r. o szkolnictwie wyższym (Dz.U. z 2017 r., poz. 2783). Zmianie uległo nie tylko nazewnictwo świadczeń, ale także kompetencje do ich przyznawania oraz sposób finansowania.
Po drugie na mocy ustawy zmieniającej ustawodawca zdecydował się na wprowadzenie nowych kryteriów nabywania prawa do świadczeń do czego miał prawo. Zgodnie z ogólną zasadą prawa intertemporalnego, w razie wątpliwości czy należy stosować ustawę dawną czy nową, pierwszeństwo ma ustawa nowa. Zasada ta tłumaczona jest domniemaniem, że ustawa nowa powinna być lepszym odbiciem aktualnych stosunków normatywnych, bardziej dostosowanym do aktualnego stanu prawnego. Jest ona wyrazem woli ustawodawcy powziętej później niż wola ustawodawcy, której wyrazem był wcześniejszy akt normatywny (por. wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 15 września 2010 r., sygn. akt II FSK 1100/10, dostępne w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA). Jednocześnie w ustawie zmieniającej zwarto regulacje przejściowe, tj. powoływany już art. 16 precyzujący zasady wejścia w życie nowych rozwiązań, zachowując "stare zasady" do świadczeń przyznawanych w pierwszym semestrze roku akademickiego 2021/2022. Tym samym brak podstaw do formułowania zarzutów w zakresie nieprawidłowej wykładni powołanych przepisów.
Mając na uwadze, że Skarżący w dacie ubiegania się o sporne świadczenie studiował już 10 semestr zasadnie, powołując się na ograniczenie wynikające z art. 93 ust. 4 ustawy prawo o szkolnictwie wyższym i nauce organ odmówił mu przyznania wnioskowanego prawa.
Uznając, że zaskarżona decyzja nie narusza przepisów tak prawa procesowego, jak i materialnego skargę jako niezasadną należało oddalić, co ma podstawę prawną w art. 151 p.p.s.a.