IV SA/WR 545/22

IV SA/Wr 545/22 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2023-02-16
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2022-09-15
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Ireneusz Dukiel /przewodniczący/
Katarzyna Radom /sprawozdawca/
Tomasz Świetlikowski
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2020 poz 111
art. 17 ust. 1
Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych - t.j.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Ireneusz Dukiel, Sędziowie: Sędzia WSA Katarzyna Radom (sprawozdawca), Sędzia WSA Tomasz Świetlikowski, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 16 lutego 2023 r. sprawy ze skargi R. T. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Jeleniej Górze z dnia 11 lipca 2022 r. nr SKO/41/ŚR-264/2022 w przedmiocie odmowy przyznania świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości.
Uzasadnienie
Zaskarżoną decyzją Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Jeleniej Górze utrzymało w mocy orzeczenie Burmistrza Lubania z dnia 26 maja 2022 r. odmawiające przyznania R. T. świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej, w związku z koniecznością opieki nad dziadkiem P. T.
Jak wynikało z akt sprawy powołaną na wstępie decyzją organ I instancji odmówił Stronie wnioskowanego świadczenia związanego z opieką nad niepełnosprawnym dziadkiem. W uzasadnieniu wskazał, że niepełnosprawność krewnego powstała po upływie wskazanych w ustawie okresów, co na podstawie art. 17 ust. 1b ustawy z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz.U. z 2022 r., poz. 615 ze zm., dalej u.ś.r.) wyłącza przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego.
Rozpoznając sprawę w trybie odwoławczym Samorządowe Kolegium Odwoławcze utrzymało w mocy orzeczenie organu I instancji. W uzasadnieniu powołując się na wyrok Trybunału Konstytucyjnego z dnia 21 października 2014 r. sygn. akt K 38/13 zanegowało pogląd wykluczający przyznanie świadczenia z uwagi na przesłanki wynikające z art. 17 ust. 1b u.ś.r., za Trybunałem Konstytucyjnym wywodząc niezgodność tej regulacji z zasadą równości. Okoliczność ta nie wpłynęła jednak na zmianę decyzji w trybie odwoławczym z uwagi na brak spełnienia dalszych przesłanek wynikających z art. 17 ust. 1 i ust. 1a u.ś.r. Po przywołaniu brzmienia ww. zapisów organ wskazał, że dziadek Skarżącego, P. T. ma żonę oraz syna. Z treści składanych przez Skarżącego wyjaśnień wynikało, że dziadek jest osobą niepełnosprawną w znacznym stopniu, ma 89 lat. Jego żona ma 84 lata i jest schorowana, legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności w stopniu umiarkowanym. Syn osoby niepełnosprawnej (ojciec Skarżącego) prowadzi działalność gospodarczą i nie może zająć się osobą niepełnosprawną. Z dalszych ustaleń wynikało, że Skarżący ma także brata A. T., który pracuje i nie może zając się dziadkiem. Podopieczny orzeczeniem Powiatowego Zespołu do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Lubaniu z dnia 10 grudnia 2014 r. został uznany za osobę niepełnosprawną w stopniu znacznym, przy czym ustalony stopień niepełnosprawności datuje się od 4 lutego 2013 r. Skarżący do kwietnia 2022 r. pracował w restauracji rodziców, musiał zrezygnować z pracy w związku z opieką nad dziadkami, do których się wprowadził. Przeprowadzony wywiad środowiskowy potwierdził fakt sprawowania opieki przez Stronę.
Odnosząc się do tych okoliczności organ powołując się na przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy (Dz.U. z 2020 r., poz. 1359 ze zm., dalej k.r.o.) wskazał na kolejność zobowiązanych do alimentacji, w której osoby spokrewnione w pierwszym stopniu wyprzedzają dalszych krewnych, chyba, że są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Zasada ta wynika z wykładni językowej i systemowej wskazanych przepisów, co organ uzasadnił w treści zaskarżonej decyzji. Dalej organ wskazał, że Skarżący nie legitymuje się orzeczeniem sądu powszechnego zobowiązującym do świadczeń alimentacyjnych na rzecz dziadka, zatem brak podstaw do wywodzenia tego obowiązku w postępowaniu administracyjnym. W tym zakresie ustawodawca był uprawniony do skonstruowania przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego w sposób zapewniający transparentność i związanie organów orzekających. Przyjęte rozwiązania prawne są zgodne z celem regulacji oraz wartościami konstytucyjnymi.
Konkludując organ odwoławczy wskazał, że celem unormowań art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. jest przyznanie świadczenia osobom, które rzeczywiście sprawują opiekę nad bliskimi osobami niepełnosprawnymi, jednakże dalszym krewnym świadczenie to przysługuje wyłącznie wówczas, gdy osoba zobowiązana w pierwszej kolejności nie jest w stanie, z powodu obiektywnie istniejących przeszkód uczynić zadość obowiązkowi opieki nad osobą niepełnosprawną.
Z okoliczności faktycznych sprawy wynika, że dziadek Skarżącego ma bliższych krewnych (syna), którzy nie legitymują się orzeczeniem o niepełnosprawności, co wyklucza uprawnienie Strony do świadczenia.
W skardze Strona zarzucała naruszenie art. 17 ust. 1 pkt 4 i ust. 1a u.ś.r. polegające na: nieuwzględnieniu prawnie uzasadnionych celów ustawy; przyjęciu, że faktyczne sprawowanie opieki przez Skarżącego nad niepełnosprawnym w stopniu znacznym dziadkiem nie jest wystarczające do uzyskania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, z uwagi na okoliczność, że P. T. ma żonę, brata i syna, na których w pierwszym stopniu spoczywa obowiązek alimentacyjny; uznaniu, że potencjalny obowiązek alimentacyjny dzieci względem wymagającego opieki ojca bez względu na szczególne okoliczności wyprzedza obowiązek alimentacyjny wnuka, co w konsekwencji doprowadziło błędnego stwierdzenia, że w sytuacji Skarżącego nie zaktualizował się obowiązek alimentacyjny względem dziadka, co z kolei miało przesądzić o braku prawa do świadczenia pielęgnacyjnego; uznaniu, że brak orzeczenia o znacznym stopniu niepełnosprawności syna P. T. w związku z okolicznością, że obowiązek alimentacyjny dzieci wyprzedza obowiązek alimentacyjny wnuka, ma przesądzające znaczenie dla negatywnej oceny wniosku o przyznanie Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego.
Skarżący wnioskował o zmianę zaskarżonej decyzji i przyporządzającego ją orzeczenia poprzez przyznanie Stronie świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia, w związku z koniecznością opieki nad dziadkiem lub uchylenia zaskarżonej decyzji oraz zwrotu kosztów postępowania.
W uzasadnieniu Skarżący wywodził, że w sytuacji gdy osoba bliżej spokrewniona, która nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności nie może sprawować opieki istnieje możliwość realizacji uprawnień do świadczenia pielęgnacyjnego przez dalszych krewnych wskazanych w ustawie, co uzasadniał odwołaniem się do orzecznictwa sądów administracyjnych. Skarżący wskazał na ustalenia faktyczne potwierdzające fakt sprawowania przez niego opieki nad dziadkiem, do którego w tym celu się przeprowadził. Z dalszych ustaleń wynika także, że syn osoby niepełnosprawnej (spokrewniony bliżej niż Strona) nie może zająć się z przyczyn obiektywnych opieką nad osobą niepełnosprawną. Od wielu lat prowadzi bowiem działalność gospodarczą, zatrudnia inne osoby, posiada wiele zobowiązań, w tym kredyty frankowe i nie byłby w stanie utrzymać się z kwoty świadczenia pielęgnacyjnego. Jego rezygnacja z pracy wiązałby się z koniecznością zwolnienia zatrudnianych pracowników, co wpłynęłoby niekorzystnie na gospodarkę. Nadto jest osobą niepełnosprawną w stopniu lekkim i od maja 2022 r. do października 2022 r. ma przyznane świadczenie rehabilitacyjne z ZUS w związku ze złym stanem zdrowia. Nadto zakończenie działalności wymaga czasu, co wyklucza szybkie przejęcie opieki, co Strona uzasadniła opisem koniecznych czynności. Tym samym zachodzą okoliczności, o których mowa w art. 132 k.r.o.
W odpowiedzi na skargę organ wniósł o jej oddalenie, podtrzymując dotychczasowe stanowisko w sprawie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Na wstępie trzeba wskazać, że zakres kontroli sprawowanej przez wojewódzkie sądy administracyjne określa ustawa z dnia 25 lipca 2002 r. Prawo o ustroju sądów administracyjnych (t.j. Dz. U. 2022 r. poz. 2492 ze zm.), stanowiąc w art. 1 § 1 i § 2, że sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości przez kontrolę działalności administracji publicznej pod względem jej zgodności z prawem, jeżeli ustawy nie stanowią inaczej. W ramach tej kontroli sąd stosuje środki przewidziane w art. 145 -150 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (t.j. Dz. U. z 2022 poz. 329 ze zm. dalej: p.p.s.a.). Sąd uchyla zaskarżoną decyzję, jeśli stwierdzi, że wydano ją z naruszeniem prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy lub z naruszeniem prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy - art. 145 § 1 pkt 1 lit. a i lit. c p.p.s.a.
Z przywołanych przepisów wynika że sądy administracyjne nie orzekają merytorycznie, tj. nie wydają orzeczeń, co do istoty sprawy lecz badają zgodność zaskarżonego aktu administracyjnego z obowiązującymi w dacie jego podjęcia przepisami prawa materialnego określającymi prawa i obowiązki stron oraz przepisami procedury administracyjnej normującymi zasady postępowania przed organami administracji publicznej.
Spór między stronami dotyczy zasadności odmowy ustalenia Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego w związku z opieką nad niepełnosprawnym dziadkiem, w sytuacji, gdy bliżej spokrewnione osoby - syn oraz żona osoby niepełnosprawnej nie legitymowały się orzeczeniem o niepełnosprawności.
Odnosząc się do tak nakreślonego sporu konieczne jest wskazanie na treść zapisów art. 17 ust. 1, ust. 1a oraz ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. Stosownie do ich brzmienia: świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej przysługuje: 1) matce albo ojcu, 2) opiekunowi faktycznemu dziecka, 3) osobie będącej rodziną zastępczą spokrewnioną w rozumieniu ustawy z dnia 9 czerwca 2011 r. o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej, 4) innym osobom, na których zgodnie z przepisami ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy ciąży obowiązek alimentacyjny, z wyjątkiem osób o znacznym stopniu niepełnosprawności - jeżeli nie podejmują lub rezygnują z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w celu sprawowania opieki nad osobą legitymującą się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności albo orzeczeniem o niepełnosprawności łącznie ze wskazaniami: konieczności stałej lub długotrwałej opieki lub pomocy innej osoby w związku ze znacznie ograniczoną możliwością samodzielnej egzystencji oraz konieczności stałego współudziału na co dzień opiekuna dziecka w procesie jego leczenia, rehabilitacji i edukacji (ust.1).
Osobom, o których mowa w ust. 1 pkt 4, innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, przysługuje świadczenie pielęgnacyjne, w przypadku gdy spełnione są łącznie następujące warunki: 1) rodzice osoby wymagającej opieki nie żyją, zostali pozbawieni praw rodzicielskich, są małoletni lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 2) nie ma innych osób spokrewnionych w pierwszym stopniu, są małoletnie lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności; 3) nie ma osób, o których mowa w ust. 1 pkt 2 i 3, lub legitymują się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (ust. 1a).
Jednocześnie przepis art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. stanowi, że świadczenie pielęgnacyjne nie przysługuje, jeżeli osoba wymagająca opieki pozostaje w związku małżeńskim, chyba że współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Z powołanych zapisów wynika, że obowiązek krewnych wyłącza okoliczność wskazana w powołanym przepisie art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. czyli fakt pozostawania przez osobę niepełnosprawną w związku małżeńskim, w sytuacji, gdy małżonek nie legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Taka zaś okoliczność wystąpiła w rozpoznawanej sprawie. Powoływany przepis, podobnie jak rozważany przez organ zapis art. 17 ust. 1a u.ś.r. budził istotne wątpliwości interpretacyjne, co ujawniło się w rozbieżnych poglądach orzecznictwa sądów administracyjnych. W szeregu orzeczeń, także tych powołanych przez Stronę w skardze, sądy odstępowały od wykładni językowej, wskazując, że brak obiektywnych możliwości sprawowania opieki przez małżonka i odpowiednio bliższych krewnych, nawet jeśli nie legitymują się oni orzeczeniem o niepełnosprawności, uzasadnia "przejście" uprawnień na dalszych krewnych.
Wątpliwości w zakresie wykładni spornego w sprawie przepisu usunęła uchwała siedmiu sędziów Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22 (dostępna w Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych, dalej: CBOSA) stwierdzająca, że: 1. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (Dz. U. z 2022 r. poz. 615 ze zm., dalej: u.ś.r.) osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 1a u.ś.r.); 2. Warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego, o którym mowa w art. 17 ust. 1 u.ś.r., z tytułu sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim osobie wskazanej w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innej niż współmałżonek, jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności (art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r.).
W uzasadnieniu uchwały Sąd w poszerzonym składzie, wskazał na zmiany legislacyjne obu przepisów, co ma istotne znaczenie w procesie ich wykładni. W zakresie regulacji art. 17 ust. 5 pkt 2 u.ś.r. wywodził, że zmiana wprowadzająca obecne brzmienie przepisu była zbieżna ze stanowiskiem wyrażanym na jego tle przez Trybunał Konstytucyjny w postanowieniu z dnia 1 czerwca 2010 r. sygn. akt P 38/09. Trybunał w takim jak obecna postać przepisu upatrywał środek do zapewniania systemowej spójności regulacji. Pogląd ten miał również uzasadnienie w orzecznictwie sądów administracyjnych. Ustawodawca zastąpił zapis wyłączający prawo do świadczenia pielęgnacyjnego w przypadku gdy osoba niepełnosprawna pozostaje w związku małżeńskim obecnym brzmieniem przepisu, z którego wynika, że wyłączenie nie ma zastosowania jeśli współmałżonek legitymuje się orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. W opinii Sądu podejmującego uchwałę działanie prawodawcy musi być potraktowane jako zamierzone i celowe, to jest nakierowane na osiągnięcie skutku wyrażającego się zmianą normy prawnej.
Podobną analizę Sąd przeprowadził w odniesieniu do zapisu art. 17 ust. 1a u.ś.r. wskazując, że na mocy nowelizacji obowiązującej od dnia 1 stycznia 2013 r. ustawodawca zmienił zasady dostępu do świadczenia osób innych, niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki i zastąpił kryterium braku możliwości sprawowania opieki na sformalizowaną przesłankę legitymowania się przez rodziców, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu, opiekuna faktycznego dziecka i osobę będącą rodziną zastępczą spokrewnioną, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
W dalszych wywodach Sąd wskazał na zasady interpretacji przepisów prawa, skłaniając się ku wykładni kompleksowej, przeprowadzanej z wykorzystaniem różnych dyrektyw w celu weryfikacji konkurencyjnych alternatyw interpretacyjnych i ostatecznego wyboru jednej z możliwości interpretacyjnych. Dokonując odczytania spornych zapisów, z wykorzystaniem wskazanych zasad, Sąd doszedł do przekonania, że punktem wyjścia musi być wykładnia językowa, która w tych okolicznościach prowadzi do jednoznacznych rezultatów. Nie uchyla ich rezultat dalszych zasad interpretacyjnych, co szczegółowo wyjaśniono w treści uzasadnienia wskazanej uchwały. Sąd podkreślał, że w ujęciu systemowym wewnętrznym, obejmującym ustawę o świadczeniach rodzinnych, związanie kwestii dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego z kryterium orzeczonego stopnia znacznej niepełnosprawności nie prowadzi do dezintegracji regulacji i nie narusza jej spójności. W orzecznictwie zasadnie przyjmuje się, że analogiczny warunek dotyczy każdej z osób wymienionych w art. 17 ust. 1 u.ś.r., każda osoba występująca o świadczenie pielęgnacyjne, musi być w stanie podjąć się tej roli, a zatem nie może być osobą o znacznym stopniu niepełnosprawności (wyrok NSA z 23 czerwca 2020r., sygn. akt I OSK 237/20; B. Chludziński [w:] Świadczenia rodzinne. Komentarz, red. P. Rączka, Warszawa 2021, art. 17). To samo kryterium znacznego stopnia niepełnosprawności pojawia się w art. 17 ust. 1a pkt 1-3 i w art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a u.ś.r. jako przesłanka pozwalająca na uzyskanie świadczenia przez osoby zobowiązane do alimentacji w dalszej kolejności, jeżeli takim orzeczeniem legitymują się osoby zobowiązane do alimentacji w pierwszej kolejności. Konsekwencja zastosowanych kryteriów nie daje podstaw do podważenia wewnętrznej systemowej spójności regulacji ustawowej.
Rozważając kontekst systemowy w odniesieniu do regulacji kodeksu rodzinnego i opiekuńczego Sąd, po dokonaniu szerokiej analizy, wskazał, że w kwestii kryteriów i przesłanek przyznania świadczenia pielęgnacyjnego ustawa o świadczeniach rodzinnych ma charakter autonomiczny i brak podstaw do przyjmowania, że art. 17 ust. 5 pkt 2 lit. a czy art. 17 ust. 1a u.ś.r. powinny być interpretowane z uwzględnieniem art. 132 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego i wskazanych w nim przesłanek odnoszących się do braku możliwości lub nadmiernych trudności w zadośćuczynieniu obowiązkom alimentacyjnym.
W końcu odnosząc się do kwestii spójności z konstytucyjnymi zasadami równości i sprawiedliwości społecznej, ochrony i opieki nad rodziną, szczególnej pomocy rodzinom w trudnej sytuacji materialnej i społecznej, zabezpieczenia społecznego dla osób pozostających bez pracy nie z własnej woli, a zatem zgodności analizowanej normy z przepisami art. 2, art. 32, art. 18, art. 67 ust. 2 i art. 71 ust. 1 Konstytucji RP Sąd nie stwierdził ich naruszenia. Wskazał, że świadczenie pielęgnacyjne jest instrumentem wspierania rodzin będących w trudnej sytuacji ze względu na konieczność opieki nad niepełnosprawnym członkiem rodziny. Obowiązek wsparcia rodziny jako wspólnoty nie oznacza jednak obowiązku wspierania każdego z jej członków w taki sam sposób. Przez odesłanie do standardów określanych w ustawie, ustrojodawca w Konstytucji upoważnił ustawodawcę do przyjęcia szczegółowych form i zasad realizowania wskazanych zadań państwa. Ich katalog może być różny, a przyjęte rozwiązania ustawowe zróżnicowane. Być może, w przypadku analizowanych regulacji dotyczących przyznawania świadczeń pielęgnacyjnych, przyjęte aktualnie rozwiązanie regulujące kolejność dostępu poszczególnych osób do świadczenia, nie jest optymalne z punktu widzenia interesów świadczeniobiorców. Sąd zaznaczał jednak, że kwestią wymagającą rozstrzygnięcia nie jest znalezienie przez Sąd optymalnego rozwiązania normatywnego, ale rozstrzygnięcie, czy rozwiązanie ustalone w oparciu o brzmienie nadane ustawie przez prawodawcę jest względem standardów konstytucyjnych przeciwskuteczne, rażąco i w sposób oczywisty je naruszające. Podkreślił, że rozbieżność w orzecznictwie i wątpliwości interpretacyjne nie dotyczą rozumienia tekstu prawnego, spowodowanego jego niejednoznacznością, ale kwestii odstąpienia od jednoznacznego brzmienia przepisów i stosowania ich z pominięciem warunków wprost w nim wyrażonych, czyli z pominięciem fragmentu przepisu, który musiałby zostać uznany nie tyle ze zbędny, co za niedopuszczalny, rażąco naruszający Konstytucję RP, prowadzący do sprzeczności z chronionymi przez nią wartościami. W pozostałych przypadkach zastrzeżenia co do rozwiązań ustawowych mogą nosić jedynie charakter postulatów de lege ferenda pod adresem ustawodawcy, ewentualnie realizowanych na drodze inicjatywy ustawodawczej za pośrednictwem uprawnionych podmiotów.
Po dokonaniu wszechstronnej analizy istotnych regulacji konstytucyjnych, wskazywanych w orzecznictwie przyznającym prawo do świadczenia w przypadku wystąpienia obiektywnych przeszkód do sprawowania opieki przez podmioty zobowiązane w pierwszej kolejności, Sąd doszedł do przekonania o braku podstaw do wykładni pomijającej część tekstu prawnego. Wskazał, że wprowadzenie przez ustawodawcę określonej kolejności członków rodziny do ubiegania się przez nich o przyznanie świadczenia socjalnego nie oznacza, że państwo nie wywiązuje się z obowiązku ochrony rodziny i nie uwzględnia jej dobra, jak też nie udziela wsparcia rodzinom znajdującym się w trudnym położeniu ze względu na niepełnosprawność. To właśnie sytuacja rodziny jako całości, związana ze stanem zdrowia poszczególnych jej członków, uzasadnia udzielanie pomocy. Uwzględnienie kontekstu systemowego i celu ustawy oznacza wzięcie pod uwagę również katalogu pozostałych świadczeń opiekuńczych.
Nadto limitowanie dostępu do świadczenia pielęgnacyjnego w oparciu o kryterium zobiektywizowane nie może również zostać uznane za rażące naruszenie zasad równości i sprawiedliwości społecznej. Kryterium to zapewnia dostęp do świadczenia wszystkim osobom będącym w takiej samej sytuacji faktycznej, nie ma ono także charakteru dyskryminującego i nie jest niemożliwe do spełnienia, udzielanie świadczenia nie jest oparte w konsekwencji o uznanie organu.
W konsekwencji Sąd stwierdził, że warunkiem przyznania prawa do świadczenia pielęgnacyjnego osobom wskazanym w art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r., innym niż spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, jest legitymowanie się przez rodziców osoby wymagającej opieki, osoby spokrewnione w pierwszym stopniu z osobą wymagającą opieki, orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności. Również w przypadku sprawowania opieki nad osobą pozostającą w związku małżeńskim, warunkiem przyznania świadczenia pielęgnacyjnego osobom wymienionym w art. 17 ust. pkt 4 u.ś.r., jest legitymowanie się przez współmałżonka osoby wymagającej opieki orzeczeniem o znacznym stopniu niepełnosprawności.
Jak wynika z treści przywołanej uchwały została ona podjęta na podstawie art. 264 § 2 w zw. z art. 15 § 1 pkt 2 p.p.s.a. Przepisy te wskazują na kompetencję Naczelnego Sądu Administracyjnego do podjęcia, na wniosek podmiotów wskazanych w art. 264 § 2 p.p.s.a., uchwał mających na celu wyjaśnienie przepisów prawnych, których stosowanie wywołało rozbieżności w orzecznictwie sądów administracyjnych. Przyjęty w uchwale pogląd ma moc względnie wiążącą, co wynika z treści art. 269 § 1 p.p.s.a., zgodnie z jego brzmieniem jeżeli jakikolwiek skład sądu administracyjnego rozpoznający sprawę nie podziela stanowiska zajętego w uchwale składu siedmiu sędziów, całej Izby albo w uchwale pełnego składu Naczelnego Sądu Administracyjnego, przedstawia powstałe zagadnienie prawne do rozstrzygnięcia odpowiedniemu składowi. Przepis art. 187 § 1 i 2 stosuje się odpowiednio. Celem uprawnienia Naczelnego Sądu Administracyjnego do podejmowania uchwał na podstawie omawianego art. 15 § 1 pkt 2 p.p.s.a., jest przyjęcie w orzecznictwie sądów administracyjnych jednolitej wykładni przepisów prawa będących przedmiotem wyjaśnienia w drodze uchwały. Takie zapatrywanie wyraził już Naczelny Sąd Administracyjny w uchwale pełnego składu sędziów tego Sądu z dnia 26 października 2009 r., sygn. akt I OPS 10/09, stwierdzając, że: "Dokonując funkcjonalnej wykładni tych przepisów (tj. art. 15 § 1 pkt 2 i art. 269 § 1 p.p.s.a.) należy dojść do wniosku, że istotą i celem takiej uchwały jest doprowadzenie do sytuacji, w której realnie wyeliminuje ona źródła rozbieżności w orzecznictwie, z powodu których została podjęta. O ile bowiem uchwała Naczelnego Sądu Administracyjnego nie stanowi źródła powszechnie obowiązującego prawa, w rozumieniu art. 87 Konstytucji RP, ponieważ nie jest aktem jego tworzenia, o tyle uchwała taka jest normatywnie określoną, względnie wiążącą wszystkie sądy administracyjne, formą prawną wykładni przepisów prawa w ich stosowaniu do stanów faktycznych objętych hipotezą tych przepisów.
W rozpoznawanej sprawie, Sąd orzekający o legalności zaskarżonego aktu przyjmuje zasadność przedstawionej w uchwale wykładni spornych przepisów, tym samym nie znalazł podstaw do podjęcia działań w trybie art. 269 § 1 p.p.s.a. Pogląd przyjęty we wskazanej uchwale przyjmuje zatem jako wiążący, co nakazywało oddalenie zarzutów Strony podważających wykładnię spornych w sprawie przepisów z przyczyn, które przedstawiono w uzasadnieniu powołanej uchwały siedmiu sędziów z dnia 14 listopada 2022 r. sygn. akt I OPS 2/22.
Jak wynika z akt sprawy i przedstawionych okoliczności faktycznych osoba wymagająca opieki, dziadek Skarżącego pozostaje w związku małżeńskim z osobą legitymującą się orzeczeniem o niepełnosprawności ale w stopniu umiarkowanym, co wyklucza zastosowanie art. 17 ust. 1 pkt 4 u.ś.r. i przyznanie prawa do świadczenia Skarżącemu. I jakkolwiek w zaskarżonej decyzji organ swoje uzasadnienie wsparł na przepisie art. 17 ust. 1a u.ś.r., wywodząc, że bliższy krewny osoby niepełnosprawnej (a ojciec Strony) nie legitymuje się orzeczeniem o niepełnosprawności, co wyklucza uprawnienie Skarżącego, to okoliczność ta nie wpływa na wynik sprawy, Skarżącemu bowiem nie będzie przysługiwało wnioskowane uprawnienie.
Uznając, że zaskarżone orzeczenie nie narusza przepisów prawa procesowego jak i prawa materialnego w stopniu mającym wpływ na wynik sprawy Sąd działając na podstawie art. 151 p.p.s.a. skargę oddalił w całości.