IV SA/Wr 540/06

Wojewódzki Sąd Administracyjny we WrocławiuWrocław2006-12-21
NSAAdministracyjneWysokawsa
prawo miejscoweuchwała rady gminyzasady wynajmuzasób mieszkaniowyochrona praw lokatorówkompetencje rady gminykontrola sądowaniezaspokojone potrzeby mieszkaniowe

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu stwierdził nieważność części uchwały Rady Gminy D. K. dotyczącej zasad wynajmowania lokali mieszkalnych, uznając, że ogranicza ona prawo do najmu osobom posiadającym tytuł prawny do innego lokalu, co wykracza poza upoważnienie ustawowe.

Skarga Wojewody D. dotyczyła uchwały Rady Gminy D. K. w sprawie zasad wynajmowania lokali mieszkalnych. Wojewoda zakwestionował przepisy ograniczające prawo do najmu osobom posiadającym tytuł prawny do innego lokalu. Sąd uznał te przepisy za nieważne, stwierdzając, że rada gminy przekroczyła swoje upoważnienie ustawowe wynikające z art. 21 ust. 3 ustawy o ochronie praw lokatorów. Sąd oddalił pozostałą część skargi, uznając, że pozostałe przepisy uchwały nie naruszają prawa.

Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu rozpoznał skargę Wojewody D. na uchwałę Rady Gminy D. K. określającą zasady wynajmowania lokali mieszkalnych wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu gminy. Skarżący zakwestionował przepisy uchwały, w szczególności te ograniczające prawo do najmu osobom posiadającym tytuł prawny do innego lokalu. Sąd, analizując przepisy ustawy o ochronie praw lokatorów, uznał, że rada gminy nie miała upoważnienia do wprowadzania takiego ograniczenia. Zgodnie z ustawą, gmina jest zobowiązana do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych mieszkańców, a kryteria takie jak posiadanie tytułu prawnego do innego lokalu nie mogą być samodzielnie definiowane przez radę gminy jako warunek wykluczający prawo do najmu. Sąd stwierdził nieważność przepisów § 4 ust. 1, § 12 ust. 2 pkt 2, § 15 i § 16 uchwały w zakresie, w jakim ograniczały one prawo do najmu osobom posiadającym tytuł prawny do innego lokalu. Jednocześnie sąd oddalił dalszą część skargi, uznając, że pozostałe przepisy uchwały, dotyczące m.in. kryteriów dochodowych czy warunków zamieszkiwania, nie naruszają prawa. Sąd orzekł również, że zaskarżona uchwała w części stwierdzonej nieważności nie podlega wykonaniu i zasądził koszty postępowania.

Asystent AI do analizy prawnej

Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.

Analiza orzecznictwa Badanie przepisów Odpowiedzi na pytania Drafting pism
Wypróbuj Asystenta AI

Zagadnienia prawne (2)

Odpowiedź sądu

Nie, rada gminy nie może samodzielnie wprowadzać takiego ograniczenia, gdyż wykracza to poza jej upoważnienie ustawowe.

Uzasadnienie

Posiadanie tytułu prawnego do innego lokalu nie jest równoznaczne z zaspokojeniem potrzeb mieszkaniowych. Ustawa o ochronie praw lokatorów nakłada na gminy obowiązek zaspokajania potrzeb mieszkaniowych mieszkańców, a rada gminy nie ma kompetencji do definiowania pojęcia 'niezaspokojonych potrzeb mieszkaniowych' w sposób zawężający niż wynika to z przepisów powszechnie obowiązujących.

Rozstrzygnięcie

Decyzja

stwierdzono_nieważność

Przepisy (6)

Główne

u.o.p.l. art. 4

Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego

u.o.p.l. art. 21

Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego

Pomocnicze

u.s.g. art. 91 § 1

Ustawa z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym

p.s.a. art. 147 § 1

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

p.s.a. art. 200

Ustawa z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi

k.c. art. 691

Kodeks cywilny

Argumenty

Skuteczne argumenty

Uchwała rady gminy w zakresie ograniczającym prawo do najmu osobom posiadającym tytuł prawny do innego lokalu narusza przepisy ustawy o ochronie praw lokatorów. Rada gminy przekroczyła zakres upoważnienia ustawowego wynikający z art. 21 ust. 3 ustawy o ochronie praw lokatorów.

Odrzucone argumenty

Zarzut, że uchwała nie odpowiada ściśle pierwszym trzem punktom art. 21 ust. 3 ustawy. Zarzut, że uchwała nie określiła zasad zwrotu kosztów poniesionych przez najemcę dokonującego we własnym zakresie remontu lub adaptacji lokalu. Kwestionowanie § 19 uchwały przewidującego możliwość zmiany umowy najmu na lokal socjalny z powodu niewydzielenia części lokali na lokale socjalne.

Godne uwagi sformułowania

Prawo do ubiegania się o lokal z gminnego zasobu mieszkaniowego nie przysługuje osobom, które posiadają tytuł prawny do innego lokalu. Pojęcie 'niezaspokojonych potrzeb mieszkaniowych' należy do pojęć ustawowych i kształtuje prawo najmu lokalu mieszkalnego z gminnego zasobu. Rada gminy nie może postanowić, iż prawo najmu przysługuje osobie, która nie posiada tytułu prawnego do innego lokalu, gdyż norma taka byłaby równoznaczna z modyfikacją znaczenia pojęcia 'niezaspokojonych potrzeb mieszkaniowych'. Użyte w art. 21 ust. 3 ustawy sformułowanie 'w szczególności' oznacza, że rada gminy ustanawiając w uchwale zasady wynajmowania lokali mieszkalnych wchodzących w skład zasobu gminy może swobodnie kształtować te zasady, jednakże tylko w odniesieniu do zagadnień wymienionych w punktach 1 – 7 cytowanego przepisu.

Skład orzekający

Lidia Serwiniowska

przewodniczący

Henryk Ożóg

sprawozdawca

Marcin Miemiec

członek

Informacje dodatkowe

Wartość precedensowa

Siła: Wysoka

Powoływalne dla: "Interpretacja przepisów dotyczących kompetencji rad gmin w zakresie ustalania zasad wynajmowania lokali z zasobu mieszkaniowego gminy, w szczególności w kontekście kryterium posiadania tytułu prawnego do innego lokalu."

Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji prawnej związanej z ustawą o ochronie praw lokatorów i zasadami wynajmowania lokali komunalnych.

Wartość merytoryczna

Ocena: 7/10

Sprawa dotyczy ważnego aspektu polityki mieszkaniowej gmin i praw lokatorów, pokazując, jak sądy kontrolują uchwały samorządowe pod kątem zgodności z prawem.

Gmina nie może dowolnie ograniczać prawa do lokalu – sąd unieważnia uchwałę rady gminy.

Asystent AI dla prawników

Twój asystent do analizy prawnej

Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.

Analiza orzecznictwa i przepisów
Drafting pism i dokumentów
Odpowiedzi na pytania prawne
Pogłębiona analiza z doktryny

Powiązane tematy

Pełny tekst orzeczenia

Oryginał, niezmieniony
IV SA/Wr 540/06 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2006-12-21
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2006-06-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Henryk Ożóg /sprawozdawca/
Lidia Serwiniowska /przewodniczący/
Symbol z opisem
6219 Inne o symbolu podstawowym 621
6401 Skargi organów nadzorczych na uchwały rady gminy w przedmiocie ... (art. 93 ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym)
Hasła tematyczne
Prawo miejscowe
Skarżony organ
Rada Gminy
Treść wyniku
*Stwierdzono nieważność aktu prawa miejscowego w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2001 nr 71 poz 733
art. 4, art. 21
Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego.
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący Sędzia WSA Lidia Serwiniowska, Sędziowie Sędzia NSA Henryk Ożóg /spr./, Sędzia WSA Marcin Miemiec, Protokolant Anna Rudzińska, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 12 grudnia 2006r. sprawy ze skargi Wojewody D. na uchwałę Rady Gminy D. K. z dnia [...]r. nr [...] w przedmiocie zasad wynajmowania lokali mieszkalnych wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu gminy I. stwierdza nieważność przepisów § 4 ust. 1, § 12 ust. 2 pkt 2, § 15 i § 16 zaskarżonej uchwały w zakresie, w jakim ograniczają one prawo do najmu lokalu mieszkalnego osobom posiadającym tytuł prawny do lokalu; II. dalej idącą skargę oddala; III. orzeka, iż zaskarżona uchwała w części określonej w pkt I wyroku nie podlega wykonaniu; IV. zasądza od Gminy D. K. na rzecz Wojewody D. kwotę 240 /słownie: dwieście czterdzieści/ złotych tytułem kosztów zastępstwa procesowego.
Uzasadnienie
Rada Gminy D. K. uchwałą z dnia [...] r. Nr [...] określiła zasady wynajmowania lokali mieszkalnych wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu gminy.
Skargą z dnia [...]r. [...] Wojewoda D. zakwestionował tę uchwałę w całości, alternatywnie przepisy §§: 4 ust. 1 i 12 ust. 2 pkt 2; 15; 16; w zakresie, w jakim ograniczają one prawo do najmu lokalu mieszkalnego osobom posiadającym tytuł prawny do lokalu, a także: §§ 5 pkt 3; 7 ust. 6; 10 ust. 3 pkt 1; 12; 13; 19 ust. 1; 22 ust. 8 /por. protokół rozprawy z dnia 12 grudnia 2006r./
Przepisy te stanowią:
- § 4 ust. 1 – Gmina D. K. wynajmuje lokale mieszkalne osobom pełnoletnim, które spełniają łącznie następujące warunki: 1) są członkami wspólnoty samorządowej Dziadowa Kłoda, 2) nie posiadają tytułu prawnego do innego lokalu, a w przypadku małżonków żadnemu z nich nie przysługuje tytuł prawny do innego lokalu, 3) spełniają określone w uchwale kryteria dochodowe;
- § 12 ust. 2 pkt 2 – O zawarcie umowy najmu na czas nieoznaczony mogą ubiegać się osoby, które nie mają zaspokojonych potrzeb mieszkaniowych, a spełniają następujące warunki: /.../ 2) nie posiadają tytułu prawnego do innego lokalu, a w przypadku małżonków żadnemu z nich nie przysługuje tytuł prawny do innego lokalu /.../;
- § 15 – Poza przypadkami określonymi, w art. 691 Kodeksu cywilnego Gmina może pod warunkiem braku zaległości w opłatach za lokal oraz spełnieniu kryteriów dochodowych zawierać umowy najmu na czas nieoznaczony z osobami nie posiadającymi tytułu prawnego do innego lokalu, zameldowanymi i zamieszkującymi, z najemcą przed jego śmiercią w przedmiotowym lokalu co najmniej 5 lat. W przypadku, gdy lokal zajmowany przez osoby, o których mowa, posiada zbyt dużą powierzchnię użytkową w przeliczeniu na członka gospodarstwa domowego, Gmina może zaproponować zawarcie umowy lokalu o mniejszej powierzchni;
- § 16 – Gmina może, pod warunkiem nieposiadania tytułu prawnego do innego lokalu oraz braku zaległości w opłatach za lokal, zawierać umowy najmu na czas nieoznaczony z:
1) osobami mieszkającymi w lokalach przekazanych Gminie na podstawie odrębnych przepisów;
2) osobami, które są posiadaczami domów jednorodzinnych, stanowiących uprzednio przedmiot umów dzierżawy zawartych z tymi osobami lub ich poprzednikami prawnymi, mieszkającymi nieprzerwanie w tych domach od czasu wygaśnięcia wyżej wymienionych umów;
3) osobami zameldowanymi i zamieszkującymi w lokalu bez tytułu prawnego co najmniej 5 lat spełniającymi kryterium dochodowe. W przypadku, gdy lokal zajmowany przez osoby, o których mowa, posiada zbyt dużą powierzchnię użytkową w przeliczeniu na członka gospodarstwa domowego, Gmina może zaproponować zawarcie umowy lokalu o mniejszej powierzchni;
4) osobami bliskimi najemcy, przez które rozumie się zstępnych, wstępnych, pełnoletnie rodzeństwo oraz osobę, która pozostawała faktycznie we wspólnym pożyciu, spełniającymi kryteria dochodowe, zameldowanymi i zamieszkującymi w przedmiotowym lokalu z najemcą co najmniej 5 lat w przypadku opuszczenia przez najemcę lokalu, skutkującego rozwiązaniem umowy najmu. W przypadku, gdy lokal zajmowany przez osoby, o których mowa, posiada zbyt dużą powierzchnię użytkową w przeliczeniu na członka gospodarstwa domowego. Gmina może zaproponować zawarcie umowy lokalu o mniejszej powierzchni;
5) osobami bliskimi najemcy, przez które rozumie się zstępnych, wstępnych, pełnoletnie rodzeństwo oraz osobę, która pozostaje faktycznie we wspólnym pożyciu, zameldowanymi i zamieszkującymi z najemcą co najmniej 5 lat w przedmiotowym lokalu, spełniającymi kryteria dochodowe - na wniosek najemcy, legitymującego się wiekiem ponad 70 lat, w przypadku, gdy zobowiązują się do zamieszkiwania wspólnie z dotychczasowym najemcą do chwili jego śmierci. Warunkiem koniecznym do zawarcia umowy najmu jest osiąganie dochodów umożliwiających terminowe regulowanie opłat za użytkowanie lokalu.
W uzasadnieniu skargi Wojewoda D. podniósł, iż mocą § 4 ust. 1 uchwały Rada Gminy ustaliła kryteria decydujące o przysługiwaniu mieszkańcom Gminy prawa do ubiegania się o przyznanie lokalu mieszkalnego z zasobu gminnego. Uznano, że prawo do ubiegania się o lokal z gminnego zasobu mieszkaniowego nie przysługuje osobom, które posiadają tytuł prawny do innego lokalu.
Zgodnie z art. 4 ust. 1 i 2 ustawy z dnia 21 czerwca 2001r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego /Dz.U. Nr 71, poz. 733 ze zm./ tworzenie warunków do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych wspólnoty samorządowej należy do zadań własnych gminy. Gmina, na zasadach i w wypadkach przewidzianych w ustawie, zapewnia lokale socjalne i lokale zamienne, a także zaspokaja potrzeby mieszkaniowe gospodarstw domowych o niskich dochodach.
Stosownie do art. 21 ust. 1 pkt 2 tej ustawy /dalej: ustawy/ rada gminy uchwala zasady wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu gminy, w tym zasady i kryteria wynajmowania lokali, których najem jest związany ze stosunkiem pracy, jeżeli w mieszkaniowym zasobie gminy wydzielono lokale przeznaczone na ten cel; w razie gdy rada gminy nie określi w uchwale odmiennych zasad, do lokali podnajmowanych przez gminę stosuje się odpowiednio zasady wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu gminy. Jak wynika z art. 21 ust. 3 ustawy zasady wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu gminy powinny określać w szczególności:
1) wysokość dochodu gospodarstwa domowego uzasadniającą oddanie w najem lub w podnajem lokalu na czas nieoznaczony i lokalu socjalnego, oraz wysokość dochodu gospodarstwa domowego uzasadniającą zastosowanie obniżek czynszu;
2) warunki zamieszkiwania kwalifikujące wnioskodawcę do ich poprawy;
3) kryteria wyboru osób, którym przysługuje pierwszeństwo zawarcia umowy najmu lokalu na czas nieoznaczony i lokalu socjalnego;
4) warunki dokonywania zamiany lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu gminy oraz zamiany pomiędzy najemcami lokali należących do tego zasobu a osobami zajmującymi lokale w innych zasobach;
5) tryb rozpatrywania i załatwiania wniosków o najem lokali zawierany na czas nieoznaczony i o najem lokali socjalnych oraz sposób poddania tych spraw kontroli społecznej;
6) zasady postępowania w stosunku do osób, które pozostały w lokalu opuszczonym przez najemcę lub w lokalu, w którego najem nie wstąpiły po śmierci najemcy;
7) kryteria oddawania w najem lokali o powierzchni użytkowej przekraczającej 80 m2.
Zakres kompetencji prawodawczej w art. 21 ust. 3 ustawy, jest bez wątpienia bardzo szeroki. Ustawodawca tworzy bowiem otwarty katalog zagadnień powierzonych do unormowania, przewidując różnorodność problematyki polityki mieszkaniowej i konieczność uwzględnienia warunków lokalnych. Prawidłowe jednakże wykonanie upoważnienia do uchwalenia zasad implikuje konieczność uwzględnienia w uchwale całokształtu stanu prawnego regulującego przedmiotową problematykę, wynikającego z przepisów bezwzględnie obowiązujących, których rada gminy nie może modyfikować. Ustawa zaś wskazuje expressis verbis w art. 4 ust. 2, iż gmina, posiadająca mieszkaniowy zasób, zobowiązana jest do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych gospodarstw o niskich dochodach, przy czym chodzi tu o gospodarstwa domowe wspólnoty samorządowej tj. mieszkańców konkretnej gminy. Ustawodawca zatem zakreślił krąg osób posiadających prawo do najmu lokalu mieszkalnego z gminnego zasobu. Należą doń - w myśl art. 4 ust. 1 i 2 ustawy - mieszkańcy gminy mający niezaspokojone potrzeby mieszkaniowe i prowadzący gospodarstwa domowe o niskich dochodach. Jednocześnie ustawodawca powierzył radzie gminy kompetencję do unormowania wysokości dochodu gospodarstwa domowego, decydującej o nabyciu prawa do najmu lokalu mieszkalnego z gminnego zasobu. Chodzi tu naturalnie o wskazanie granicy maksymalnej osiąganego dochodu, powyżej której mieszkaniec konkretnej gminy nie ma prawa do ubiegania się o najem lokalu z gminnego zasobu, z uwagi na możliwość zaspokojenia swoich potrzeb mieszkaniowych na wolnym rynku mieszkaniowym. Poza przesłanką niskiego dochodu i pozostawania mieszkańcem gminy prawodawca wprowadził także przesłankę niezaspokojonych potrzeb mieszkaniowych. W odróżnieniu od przesłanki wysokości osiąganego dochodu, której konkretyzację powierzono radzie gminy mocą art. 21 ust. 3 pkt 1 ustawy, rada gminy nie ma jakiegokolwiek upoważnienia, ażeby w tekście uchwały definiować pojęcie "niezaspokojonych potrzeb mieszkaniowych". Wyrażenia te bowiem należą do pojęć ustawowych i kształtują, istotne z punktu widzenia jednostki, prawo najmu lokalu mieszkaniowego z gminnego zasobu. Znaczenie tych pojęć można zatem ustalać tylko i wyłącznie na gruncie przepisów powszechnie obowiązujących w kontekście konkretnego stanu faktycznego. Rada gminy nie może więc postanowić, iż prawo najmu przysługuje osobie, która nie posiada tytułu prawnego do innego lokalu, gdyż norma taka byłaby równoznaczna z modyfikacją znaczenia pojęcia "niezaspokojonych potrzeb mieszkaniowych" z art. 4 ust. 2 ustawy. Należy podkreślić, że przesłanka niezaspokojonych potrzeb mieszkaniowych ma szeroki zakres treściowy. Posiadanie bowiem tytułu prawnego do lokalu mieszkalnego nie rozstrzyga jednoznacznie o braku po stronie zainteresowanego przesłanki niezaspokojonych potrzeb mieszkaniowych. Taki tytuł prawny może być bowiem obciążony wadą /czy to wynikającą z okoliczności o charakterze prawnym czy też faktycznym/, która uniemożliwia zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych uprawnionego, może też zaistnieć sytuacja, gdy właściciel lokalu mieszkalnego, zmuszony trudną sytuacją materialną przeniósł własność lokalu na inną osobę, pozostając jednocześnie bez środków na zaspokojenie swoich potrzeb mieszkaniowych we własnym zakresie. Zwrócił na to uwagę sam ustawodawca, który w art. 23 ust. 2 ustawy wprowadził przesłankę braku tytułu prawnego do lokalu jako jedno z kryterium przyznania lokalu socjalnego, a więc lokalu tej kategorii, która przeznaczona jest dla osób najbardziej potrzebujących pomocy ze strony wspólnoty samorządowej, u których zachodzi kwalifikowana postać niemożności zaspokojenia potrzeb mieszkaniowych.
Przytoczony wyżej stan prawny wskazuje, iż krąg osób, którym gmina powinna stworzyć warunki do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych, zakreślony został jednoznacznie w art. 4 ust. 1 i 2 ustawy.
Z treści art. 21 ust. 3 pkt 1 i 2 ustawy wynika, że rada gminy ma możliwość ograniczenia kręgu osób uprawnionych do ubiegania się o przydział lokalu jedynie poprzez określenie wysokości dochodu gospodarstwa domowego. Uzależnienie takiego uprawnienia natomiast od innych, nie przewidzianych w ustawie, kryteriów /w tym m.in. długości zamieszkania, niepozostawania w stosunku najmu lokalu, braku własnego lokalu/ przekracza zakres upoważnienia wynikający z art. 21 ust. 3 ustawy o ochronie praw lokatorów (podobnie wyrok WSA z 15 kwietnia 2004r. sygn. akt SA/Wr 98/04; wyrok NSA z 17 listopada 2004 r., sygn. akt OSK 883/04/.
Powyższa argumentacja odnosi się także do § 12 ust. 2 pkt 2 uchwały w którym stwierdza się, że o zawarcie umowy najmu na czas nieoznaczony mogą ubiegać się osoby, które nie mają zaspokojonych potrzeb mieszkaniowych, a spełniają następujące warunki: /.../
2) nie posiadają tytułu prawnego do innego lokalu a w przypadku małżonków żadnemu z nich nie przysługuje tytuł prawny do innego lokalu.
Mocą powyższego przepisu wyznaczono katalog osób, które mogą się ubiegać o zawarcie umowy najmu na czas nieoznaczony lokali przeznaczonych do remontu czy też powstałych w drodze adaptacji. Skoro są to lokale wchodzące w skład mieszkaniowego zasobu gminy, to do ubiegania się o zawarcie umowy najmu mogą ubiegać się osoby wskazane w art. 4 ust. 1 i 2 ustawy. A zatem za niedopuszczalne należy uznać takie sformułowanie kryteriów, jakie muszą spełniać osoby ubiegające się o zawarcie umowy najmu, które naruszałoby regulację wprowadzoną przez ustawodawcę. Co prawda w art. 21 ust. 3 pkt 3 ustawy przyjęto, że zasady wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu gminy powinny określać w szczególności kryteria wyboru osób, którym przysługuje pierwszeństwo zawarcia umowy najmu lokalu na czas nieoznaczony i lokalu socjalnego, jednak wskazany wyżej przepis uchwały nie wprowadza warunków pierwszeństwa, a określa krąg podmiotów, które mogą ubiegać się o zawarcie umowy najmu na czas nieoznaczony określonych lokali /.../.
Z tych samych względów należy stwierdzić nieważność fragmentu § 15 uchwały, który ustanawia warunek nieposiadania tytułu prawnego do innego lokalu oraz § 16 uchwały, który we wprowadzeniu do wyliczenia zamieszcza warunek nieposiadania tytułu prawnego do innego lokalu przez osoby pragnące zawrzeć umowę na czas nieokreślony, wymienionych w kolejnych punktach tego paragrafu. Rada Gminy uznała sytuacje wymienione w § 15 i § 16 uchwały za inne przypadki zawarcia umowy najmu, co jednak nie oznacza, że można tu zastosować ostrzejsze kryterium wobec osób ubiegających się o zawarcie umowy najmu lokalu wchodzącego w skład mieszkaniowego zasobu gminy. Zgodnie z przedstawioną wyżej argumentacją wszystkie te osoby mogą mieć niezaspokojone potrzeby mieszkaniowe i o ile ich gospodarstwo domowe spełnia określone kryterium dochodowe powinno mieć zapewnioną możliwość ubiegania się o zawarcie umowy najmu lokalu /.../.
W odpowiedzi na skargę Gminy D. K. wniosła o jej oddalenie i zasądzenie od skarżącego zwrotu kosztów postępowania.
Wojewódzki Sąd Administracyjny zważył, co następuje:
1.Skarga, w części kwestionującej przepisy §§ 4 ust. 1, 12 ust. 2 pkt 2, 15 i 16 uchwały, jest zasadna.
Istotnie, porównanie treści przepisów art. 4 i art. 21 ustawy wiedzie do wniosku, że regulacje uchwały w zakresie kwestionowanym przez Wojewodę D. nie mają oparcia w upoważnieniu zamieszczonym w art. 21 ust. 3 ustawy.
Przepis art. 4 ustawy nakłada na gminy, jako zadanie własne, tworzenie warunków do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych wspólnoty samorządowej /ust. 1/. O zaspokajaniu tych potrzeb jest również mowa w kolejnym przepisie tego artykułu /ust. 2/, w którym obok kategorii niezaspokojenia takiej potrzeby wyprowadzonej w drodze wnioskowania a contrario i należącej do sfery faktów, wymienione zostały gospodarstwa domowe o niskich dochodach.
Przepis art. 21 w ust. 1 pkt 2 ustawy, stanowi natomiast upoważnienie rady gminy do uchwalenia zasad wynajmowania lokali wchodzących w skład mieszkaniowego zasobu gminy, a w ust. 3 mówi co zasady te powinny określać w szczególności.
W wyroku z dnia 17 listopada 2004r. sygn. akt OSK 883/04 /zbiór komputerowy – Lex/ Naczelny Sąd Administracyjny stwierdził, że wprawdzie art. 21 ust. 3 ustawy dając radzie gminy upoważnienie do określenia zasad wynajmowania lokali używa określenia "w szczególności" przed wymienieniem możliwych postanowień uchwały, nie oznacza to jednak, że uchwała rady gminy w przedmiocie zasad wynajmowania lokali może wprowadzić dowolne reguły /.../. W ocenie Sądu użyte w art. 21 ust. 3 ustawy sformułowanie "w szczególności" oznacza, że rada gminy ustanawiając w uchwale zasady wynajmowania lokali mieszkalnych wchodzących w skład zasobu gminy może swobodnie kształtować te zasady, jednakże tylko w odniesieniu do zagadnień wymienionych w punktach 1 – 7 cytowanego przepisu.
Zapatrywanie to, skład Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego orzekający w tej sprawie, podziela.
Zakres upoważnienia mieszczącego się w art. 21 ust. 3 ustawy nie daje podstawy do wyjaśnienia wyrażenia: "niezaspokojone potrzeby mieszkaniowe" w treści uchwały. Jakkolwiek próby zdefiniowania tych potrzeb nie podjęto wprost w uchwale jednakże w sytuacji gdy w § 4 Rada Gminy D. K. stanowi o warunkach najmu lokalu mieszkalnego, a wśród nich o nieposiadaniu tytułu prawnego do innego lokalu to uznano tę sytuację za tożsamą ze wspomnianym wyrażeniem. Zrównanie tych wyrażeń /"zaspokojenie potrzeby mieszkaniowej" – "posiadanie tytułu prawnego do lokalu"/ nie jest jednak trafne. Pojemniejsza bowiem jest pierwsza z tych kategorii mogąc mieścić w sobie sytuacje wykraczające poza posiadanie tytułu prawnego do lokalu, tym samym dla wnioskodawców korzystniejsza. Nadto niezaspokojenie potrzeby mieszkaniowej, jak wcześniej stwierdzono, należy łączyć ze sferą faktów, zatem i racjonalizacją wniosków osób czyniących starania o lokal mieszkalny.
Z tych względów, na podstawie art. 147 § 1 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi /Dz.U. Nr 153, poz. 1270 ze zm./ dalej: p.s.a. Sąd stwierdził nieważność przepisów § 4 ust. 1, § 12, ust. 2 pkt 2, § 15 i § 16 zaskarżonej uchwały w zakresie, w jakim ograniczają one prawo do najmu lokalu mieszkalnego osobom posiadającym tytułu prawny do lokalu. Zaskarżona uchwała w tej części istotnie bowiem narusza przepis art. 21 ust. 3 ustawy /art. 91 ust. 1 zd. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990r. o samorządzie gminnym /Dz.U. z 2001r. Nr 142, poz. 1591 ze zm./.
2.Dalej idącą skargę Sąd oddalił. Sąd bowiem nie podzielił wniosku skarżącego o stwierdzenie nieważności całej omawianej uchwały motywowanego tym, że nie odpowiada ona ściśle pierwszym trzem punktom art. 21 ust. 3 ustawy. Tymczasem analiza postanowień zawartych w tzw. słowniczku uchwały /§ 3/, wyjaśniających pojęcia miesięcznego dochodu i kryteria dochodowe, a także załącznika do uchwały "punktującego" różne sytuacje życiowe wnioskodawcy /np. przegęszczenie, okres oczekiwania, stan rodzinny, warunki mieszkaniowe, bezdomność itp./ pozwala przyjąć, że choć unormowania uchwały nie odpowiadają ściśle systematyce art. 21 ust. 3 ustawy to jednak wspomniane trzy pierwsze jego punkty znajdują odzwierciedlenie w jej treści. Naruszenie prawa miałoby więc tutaj formę zaniechania, zdaniem Sądu: zarzucanego organowi uchwałodawczemu niezasadnie. Tak, jak i niezasadnie skarżący czyni zarzut, że uchwała nie określiła zasad zwrotu kosztów poniesionych przez najemcę dokonującego we własnym zakresie remontu lub adaptacji lokalu /dotyczy to §§ 5 pkt 3, 7 ust. 6, 10 ust. 3 pkt 1, 12-13, 19 ust. 1, 22 ust. 8 uchwały/. Dla takich zasad brak jednak podstawy prawnej w art. 21 ust. 3 ustawy. Należy w związku z tym jeszcze raz przywołać wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 17 listopada 2004r., sygn. akt OSK 883/04, w którym Sąd ten opowiedział się za możliwością swobodnego kształtowania zasad wynajmowania lokali mieszkalnych wchodzących w skład zasobu gminy, ale tylko w odniesieniu do tego, co stanowią punkty 1-7 tego przepisu. Nie wynika z nich jednak prawna możliwość określenia zasad, o jakich wcześniej była mowa. Do tego nie można nie dostrzegać, że przepis art. 4 ust. 3 ustawy pozwala gminie wykonującej zadania tworzenia warunków do zaspokajania potrzeb mieszkaniowych wspólnoty samorządowej, realizować te zadania nie tylko przy wykorzystaniu mieszkaniowego zasobu gminy, ale w inny sposób. Należy wobec tego przyjąć, że rozdział 7 uchwały wskazuje taki właśnie sposób zaspokajania potrzeb mieszkaniowych. Znajdujący się w nim § 13 w ust. 1 stanowi, że z osobą umieszczoną na liście zobowiązaną do przeprowadzenia remontu lokalu zawiera się umowę o remont i po przedłożeniu protokołu o bezusterkowym odbiorze robót zawiera się umowę najmu na czas nieoznaczony. Te czynności mogą zatem objąć i kwestie rozliczenia się najemcy z wynajmującym z tytułu kosztów poniesionych na remont /adaptację/ lokalu mieszkalnego.
Wreszcie istotne zastrzeżenia Sądu budzi kwestionowanie przez skarżącego § 19 uchwały przewidującego możliwość zmiany dotychczasowej umowy najmu na umowę najmu lokalu socjalnego tylko z tego powodu, że na mocy uchwały podjętej w trybie art. 22 ustawy nie wydzielono z zasobu mieszkaniowego gminy części lokali z przeznaczeniem na lokale socjalne. Przepis art. 22 ustawy stanowi bowiem jedynie, że z zasobu mieszkaniowego gmina wydziela część lokali, które przeznacza się na wynajem jako lokale socjalne. Z przepisu tego wcale nie wynika by czynność wydzielenia takiej części lokali wymagała uchwały rady gminy, a gdy taka forma działania organu gminy jest wymagana ustawa wyraźnie o tym stanowi. Tak np. czyni przepis art. 20 ust. 3 ustawy pozwalając radzie gminy /już nie gminie – uwaga Sądu/ wydzielić w zasobie mieszkaniowym lokale przeznaczone do wynajmowania na czas trwania stosunku pracy.
Z tych powodów Sąd nie stwierdził by kwestionowane, poza punktem 1 powyższych rozważań, postanowienia uchwały istotnie naruszały prawo.
3.Ze względu na treść orzeczenia, w powyższym zakresie, mogącego nieść skutki niekorzystne dla mieszkańców Gminy D. K., Sąd orzekł, że zaskarżona uchwała w części określonej w pkt. I wyroku nie podlega wykonaniu.
4.Orzeczenie o kosztach zostało oparte na podstawie art. 200 p.s.a.

Potrzebujesz pomocy prawnej?

Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.

Zadaj pytanie Asystentowi AI