IV SA/Wr 54/25

IV SA/Wr 54/25 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2025-09-10
orzeczenie prawomocne
Data wpływu
2025-02-10
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Andrzej Nikiforów
Aneta Brzezińska
Marta Pająkiewicz-Kremis /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6329 Inne o symbolu podstawowym 632
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Inne
Treść wyniku
*Uchylono zaskarżoną decyzję w części
Powołane przepisy
Dz.U. 2024 poz 1576
art. 1 ust. 2 lit. d
Ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t.j.)
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca) Sędziowie: Asesor WSA Aneta Brzezińska Sędzia WSA Andrzej Nikiforów po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 10 września 2025 r. sprawy ze skargi V. S. na decyzję Prezesa Zakładu Ubezpieczeń Społecznych z dnia 10 grudnia 2024 r. nr 010070/680/5282546/2023 w przedmiocie świadczenia wychowawczego uchyla zaskarżoną decyzję w części dotyczącej odmowy przyznania świadczenia wychowawczego na okres od 1 września 2023 r. do 31 marca 2024 r.
Uzasadnienie
W wyniku automatycznego rozpatrzenia wniosku, Zakład Ubezpieczeń Społecznych Centrum Obsługi Świadczeń dla Rodzin, informacją z dnia 12 maja 2023 r. przyznał stronie skarżącej (obywatelce B.) prawo do świadczenia wychowawczego na okres świadczeniowy 2023/2024 na dziecko – A. S. , w pełnej wysokości, na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 maja 2024 r.
W wyniku weryfikacji uprawnień do świadczenia wychowawczego, w związku z utratą ważności w dniu 24 sierpnia 2023 r. dokumentów dołączonych do wniosku ZUS pismem z dnia 27 grudnia 2023 r. wezwał stronę do uzupełnienia dokumentów potwierdzających legalny pobyt i dostęp do rynku pracy na terenie Polski.
Wobec nieusunięcia przez skarżącą w/w braków, ZUS decyzją z dnia 19 lutego 2024 r. uchylił przyznane skarżącej informacją z dnia 12 lipca 2023 r. prawo do świadczenia wychowawczego na w/w dziecko od 1 września 2023 r. do 31 maja 2024 r.
W decyzji tej ZUS stwierdził, że świadczenie wychowawcze za okres od 1 września 2023 r. do 29 lutego 2024 r. stanowi świadczenie nienależnie pobrane, o którym mowa w art. 25 ust. 2 ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci.
W odwołaniu od tej decyzji strona podniosła, że w dniu 24 lipca 2023 r. za pośrednictwem poczty nadała do Urzędu Wojewódzkiego we Wrocławiu wniosek o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium RP ze względu na pobyt humanitarny, dla siebie swojego męża i dwójki dzieci. W dniu 28 lipca 2023 r. wniosek ten otrzymał status "Przyjęty w urzędzie". Pomimo wielokrotnych próśb o pobranie odcisków palców oraz o przybicie pieczątki w paszporcie, na te czynności rodzina skarżącej czeka już ponad 7 miesięcy.
W odwołaniu podkreślono, że ze względu na trudną sytuację polityczną, rodzina skarżącej nie może mieszkać w rodzinnym kraju (B.). W tej sytuacji chce mieszkać i pracować w Polsce. Zaznaczono, że całość świadczenia wypłaconego stronie w ramach programu 500+ (na dwoje dzieci w łącznej kwocie 7.200 zł) strona przez ostatnie 6 miesięcy przeznaczyła na "godne życie dla swoich dzieci", ubrania, żywność.
Strona podkreśliła, że dla rodziny skarżącej kwota jaką ma ona zwrócić ZUS jest ogromna, albowiem mąż jest jedynym żywicielem tej rodziny (strona nie pracuje opiekując się córką dla której nie ma wolnego miejsca w żłobku). Zwróciła uwagę, że do ZUS dostarczyła niezbędny "pakiet dokumentów" oraz że w Polsce jej rodzina przebywa legalnie.
W ramach powstępowania odwoławczego organ otrzymał od Wojewody Dolnośląskiego informację, że w dniu 9 kwietnia 2024 r. Wojewoda udzielił stronie zezwolenia na pobyt czasowy do dnia 9 kwietnia 2027 r. Z uwagi na powyższe, decyzją z dnia 10 grudnia 2024 r. Prezes ZUS uchylił w części zaskarżoną decyzję Zakładu z dnia 19 lutego 2024 r. i orzekł w ten sposób, że:
1. przyznał świadczenie wychowawcze na w/w dziecko na okres:
- od 1 czerwca 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r. w kwocie 500 zł miesięcznie;
- od 1 kwietnia 2024 r. do 31 maja 2024 r. w kwocie 800 zł miesięcznie;
2. odmówił przyznania świadczenia wychowawczego na okres od 1 września 2023 r. do 31 marca 2024 r.
Zgodnie z przedstawioną w tej decyzji argumentacją, w sprawie możliwe było przyznanie stronie świadczenia wychowawczego na podstawie wizy w okresie od czerwca do sierpnia 2023 r., natomiast na podstawie zezwolenia Wojewody na pobyt czasowy na terytorium RP na okres od kwietnia do maja 2024 r.
W skardze strona opisała dotychczasowy przebieg postępowania i wiosła o odstąpienie od zwrotu pobranych już świadczeń wychowawczych.
Do skargi strona dołączył kopię decyzji Wojewody Dolnośląskiego z dnia 9 kwietnia 2024 r. o udzieleniu jej zezwolenia na pobyt w Polsce do dnia 9 kwietnia 2027 r. , wydanej na podstawie art. 186 ust. 1 pkt 9 w zw. z art. 98 ust. 1 i 2, art. 104 ust. 1, art. 190 pkt 5 oraz art. 240 pkt 1 i art. 242 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach (Dz. U. z 2023 r. poz. 519).
W treści skargi strona zacytowała fragment tej decyzji wskazując, że w decyzji tej zostało odnotowane, że: "Adresat niniejszej decyzji spełnia warunki zwolnienia z obowiązku posiadania zezwolenia na pracę na podstawie art. 87 ust. 2 pkt 1 ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy (Dz. U. z 2022 r. poz. 690 z późn. zm.)".
W odpowiedzi na skargę Prezes ZUS wniósł o jej oddalenie.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga okazała się uzasadniona.
Przedmiotem sądowej kontroli w sprawie jest decyzja Prezesa ZUS z dnia 10 grudnia 2024 r. mocą której organ ten uchylił częściowo decyzję ZUS z dnia 19 lutego 2024 r. wydaną w przedmiocie prawa skarżącej (obywatelki B.) do świadczenia wychowawczego na okres 2023/2024 na dziecko (A. S.) i orzekł w ten sposób, że:
1. przyznał stronie świadczenie wychowawcze na wspomniane dziecko na okres od 1 czerwca 2023 r. do 31 sierpnia 2023 r. ( w kwocie 500 zł miesięcznie) oraz na okres od 1 kwietnia 2024 r. do 31 maja 2024 r. (w kwocie 800 zł miesięcznie);
2. odmówił stronie przyznania świadczenia wychowawczego na wspomniane dziecko na okres od 1 września 2023 r. do 31 marca 2024 r.
Spór w sprawie koncentruje się na kwestii zasadności odmówienia stronie prawa do świadczenia wychowawczego za okres od 1 września 2023 r. do 31 marca 2024 r.
Warunki nabywania prawa do świadczenia wychowawczego oraz zasady przyznawania i wypłacania tego świadczenia reguluje ustawa z dnia 11 lutego 2016 r. o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci (t. j. Dz.U. z 2024 r. poz. 1576).
Jako podstawę prawną odmowy prawa do świadczenia za wspomniany okres Prezes ZUS powołał przepis art. 1 ust. 2 lit. d) ustawy o pomocy państwa w wychowywaniu dzieci. Zgodnie z tym przepisem, prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje cudzoziemcom posiadającym kartę pobytu z adnotacją "dostęp do rynku pracy", jeżeli zamieszkują z dziećmi na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, z wyłączeniem obywateli państw trzecich, którzy uzyskali zezwolenie na pracę na terytorium państwa członkowskiego na okres nieprzekraczający sześciu miesięcy, obywateli państw trzecich przyjętych w celu podjęcia studiów lub pracy sezonowej oraz obywateli państw trzecich, którzy mają prawo do wykonywania pracy na podstawie wizy.
Zgodnie z art. 1 ust. 3 w/w ustawy, prawo do świadczenia wychowawczego przysługuje osobom, o których mowa w ust. 2, jeżeli zamieszkują na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej przez okres, w jakim mają otrzymywać świadczenie wychowawcze, chyba że przepisy o koordynacji systemów zabezpieczenia społecznego lub dwustronne umowy międzynarodowe o zabezpieczeniu społecznym stanowią inaczej.
W ocenie Prezesa ZUS, strona, której wiza utraciła ważność z dniem 24 sierpnia 2023 r. i wobec której dopiero w dniu 9 kwietnia 2024 r. wydano decyzję o zezwoleniu na pobyt czasowy na terytorium RP, nie spełniała przesłanek normatywnych do przyznania jej wnioskowanego świadczenia w okresie od 1 września 2023 r. do 31 marca 2024 r.
W ocenie Sądu, stanowisko Prezesa ZUS jest na ten moment przedwczesne i wymaga przeprowadzenia uzupełniającego postępowania dowodowego.
Dla porządku, przypomnieć wypada wynikające z akt sprawy fakty, istotne z punktu widzenia kontroli zaskarżonej decyzji, oraz, mające zastosowanie w sprawie przepisy prawa materialnego. Otóż, jak wynika z akt sprawy, skarżąca, będąca obywatelką B., przybyła wraz z rodziną na terytorium RP na podstawie wizy z oznaczeniem D21, tj. wydanej w celu przyjazdu ze względów humanitarnych, ważnej od 25 sierpnia 2022 r. do 24 sierpnia 2023 r.
Przepis art. 60 ust. 1 pkt 23 ustawy o cudzoziemcach stanowi, że wizę Schengen lub wizę krajową wydaje się w celu przyjazdu ze względów humanitarnych, z uwagi na interes państwa lub zobowiązania międzynarodowe.
Z kolei w myśl art. 186 ust. 1 pkt 9 ustawy o cudzoziemcach, zezwolenia na pobyt czasowy ze względu na inne okoliczności udziela się cudzoziemcowi, jeżeli bezpośrednio przed złożeniem wniosku o udzielenie tego zezwolenia przebywał na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej na podstawie wizy krajowej wydanej w celu, o którym mowa w art. 60 ust. 1 pkt 23, i posiada obywatelstwo określone w przepisach wydanych na podstawie ust. 5
Przepis art. 186 ust. 5 ustawy o cudzoziemcach stanowi, że Minister właściwy do spraw wewnętrznych może określić, w drodze rozporządzenia, obywatelstwa, których posiadanie uprawnia do ubiegania się o udzielenie zezwolenia, o którym mowa w ust. 1 pkt 9, uwzględniając potrzeby polskiej polityki migracyjnej.
Działając na podstawie upoważnienie z art. 186 ust. 5 ustawy o cudzoziemcach, Minister Spraw Wewnętrznych i Administracji wydał rozporządzenie z dnia 14 czerwca 2022 r. w sprawie obywatelstw, których posiadanie uprawnia cudzoziemców do ubiegania się o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy, o którym mowa w art. 186 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach. Przepis § 1 wspomnianego rozporządzenia stanowi, że obywatelstwem, którego posiadanie uprawnia do ubiegania się o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy ze względu na inne okoliczności, o którym mowa w art. 186 ust. 1 pkt 9 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, jest obywatelstwo Republiki Białorusi.
Jak wynika z twierdzeń skarżącej, w dniu 24 lipca 2023 r., a zatem jeszcze przed upływem terminu ważności wizy, strona wystąpiła z wnioskiem o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium RP w trybie art. 186 ust. 1 pkt 9 ustawy o cudzoziemcach. Jednocześnie, w czasie ważności wizy humanitarnej strona była uprawniona do wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej (art. 87 ust. 1 pkt 4a obowiązującej wówczas ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach ryku pracy), a zatem spełniała warunek konieczny do wykonywania pracy na terytorium RP.
Z niespornych okoliczności faktycznych sprawy wynika, że na skutek rozpoznania wspomnianego wniosku, Wojewoda Dolnośląski wydał w dniu 9 kwietnia 2024 r. decyzję o udzieleniu stronie zezwolenia na pobyt czasowy do dnia 9 kwietnia 2027 r.
Kierując się faktem wydania decyzji pobytowej, Prezes ZUS w zaskarżonej decyzji przyznał stronie prawo do świadczenia wychowawczego na okres przypadający po dacie upływu ważności wizy z oznaczeniem 21 od 1 kwietnia 2024 r. do 31 maja 2024 r., czyli do końca okresu zasiłkowego.
W sprawie dostrzec trzeba, że strona blisko 9 miesięcy oczekiwała na rozpoznanie jej przez Wojewodę jej wniosku, którego uwzględnienie uprawniałoby ją do otrzymywania świadczenia wychowawczego.
Zauważyć też trzeba, że zgodnie z art. 108 ust. 1 ustawy o cudzoziemcach, jeżeli termin na złożenie wniosku o udzielenie cudzoziemcowi zezwolenia na pobyt czasowy został zachowany i wniosek nie zawiera braków formalnych lub braki formalne zostały uzupełnione w terminie:
1) wojewoda umieszcza w dokumencie podróży cudzoziemca odcisk stempla potwierdzającego złożenie wniosku o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy;
2) pobyt cudzoziemca na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej uważa się za legalny od dnia złożenia wniosku do dnia, w którym decyzja w sprawie udzielenia zezwolenia na pobyt czasowy stanie się ostateczna.
W aktach sprawy brak jest dokumentów, które pozwalały by ocenić, czy na dzień złożenia wniosku o pobyt czasowy, wniosek strony nie zawierał braków formalnych, co pozwalałoby stwierdzić zastosowanie art. 108 ust. 1 pkt 2 ustawy o cudzoziemcach. Założenie tego skutku wiązałoby się, zdaniem Sądu, także z przyjęciem, że na dzień wystąpienia z wnioskiem pobyt wnioskodawczyni na terytorium RP był legalny, a skoro w myśl art. 87 ust. 2 pkt 1 obowiązującej jeszcze w analizowanym stanie prawnym ustawy o promocji zatrudnienia i instytucjach rynku pracy, od obowiązku posiadania zezwolenia na pracę jest zwolniony cudzoziemiec posiadający w Rzeczypospolitej Polskiej zezwolenie na pobyt czasowy udzielone w związku z okolicznościami, o których mowa m.in. w art. 186 ust. 1 pkt 3, 4, lub 7-9 ustawy z dnia 12 grudnia 2013 r. o cudzoziemcach, w sprawie (po wygaśnięciu wizy humanitarnej) nie powinien znajdować wobec strony (ubiegającej się o pobyt w trybie art. 186 ust. 1 pkt 9 ustawy o cudzoziemcach i która zgodę na taki pobyt otrzymała) wymóg posiadania przez stronę dokumentu potwierdzającego dostęp do rynku pracy w Polsce, z powodu którego to braku odmówiono stronie prawa do świadczenia wychowawczego na okres od 1 września 2023 r. do 31 marca 2024 r.
Końcowo wypada zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 244 ust. 1 pkt 11 ustawy o cudzoziemcach, w karcie pobytu umieszcza się adnotację "dostęp do rynku pracy" - w przypadku zezwolenia udzielonego cudzoziemcowi, który jest uprawniony do wykonywania pracy na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej lub jest zwolniony z wymogu posiadania zezwolenia na pracę.
Kierując się powyższą argumentacją Sąd stwierdził podstawy do uchylenia zaskarżonej decyzji w części dotyczącej odmowy przyznania stronie świadczenia wychowawczego na okres od 1 września 2023 r. do 31 marca 2024 r., na podstawie art. 145 § 1 pkt 1 lit. c) ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2024 r. poz. 935).
Ponownie rozpoznając sprawę w tej części Prezes ZUS związany jest stanowiskiem Sądu w sprawie. Rzeczą tego organu jest uzupełnienie materiału dowodowego sprawy w zakresie niezbędnym do ponownej oceny prawa strony do świadczenia wychowawczego za w/w okres. W tym celu organ powinien wystąpić do Wojewody Dolnośląskiego o wypożyczenie akt administracyjnych do sprawy związanej z ubieganiem się przez skarżącą o udzielenie zezwolenia na pobyt czasowy na terytorium RP i zakończonej wydaniem przez tego Wojewodę decyzji z dnia 9 kwietnia 2024 r. o udzieleniu zezwolenia na pobyt czasowy w tym państwie. Następnie, na podstawie udostępnionych mu akt organ ten powinien ocenić ciągłość prawa do świadczenia wychowawczego po wygaśnięciu wizy humanitarnej.