IV SA/WR 518/23

IV SA/Wr 518/23 - Wyrok WSA we Wrocławiu
Data orzeczenia
2024-05-16
orzeczenie nieprawomocne
Data wpływu
2023-08-14
Sąd
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu
Sędziowie
Ewa Kamieniecka
Gabriel Węgrzyn
Marta Pająkiewicz-Kremis /przewodniczący sprawozdawca/
Symbol z opisem
6320 Zasiłki celowe i okresowe
Hasła tematyczne
Pomoc społeczna
Skarżony organ
Samorządowe Kolegium Odwoławcze
Treść wyniku
*Oddalono skargę w całości
Powołane przepisy
Dz.U. 2021 poz 2268
art. 98
Ustawa z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej
Sentencja
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Marta Pająkiewicz-Kremis (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Ewa Kamieniecka, Sędzia WSA Gabriel Węgrzyn, Protokolant: Referent Przemysław Pawłowski, po rozpoznaniu w Wydziale IV na rozprawie w dniu 16 maja 2024 r. sprawy ze skargi H. C. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu z dnia 11 maja 2023 r. nr SKO 4511.9.2023 w przedmiocie uznania zasiłku celowego za świadczenie nienależnie pobrane I. oddala skargę w całości; II. przyznaje adwokatowi B. C. od Skarbu Państwa – Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu kwotę 480 (słownie: czterysta osiemdziesiąt) złotych, w tym podatek od towarów i usług w kwocie 89,76 (słownie: osiemdziesiąt dziewięć i 76/100) złotych, tytułem kosztów nieopłaconej pomocy prawnej świadczonej z urzędu w postępowaniu sądowym.
Uzasadnienie
Przedmiotem skargi H. C. (dalej: strona, wnioskodawczyni, skarżąca) jest decyzja Samorządowego Kolegium Odwoławczego we Wrocławiu (dalej: organ drugiej instancji, SKO) z dnia 11 maja 2023 r. (nr SKO 4511.9.2023), wydana po rozpatrzeniu odwołania strony od decyzji organu pierwszej instancji z dnia 20 marca 2023 r. (nr MOPS/ZTPS3/LPO/000386/2023) i utrzymująca w mocy tę decyzję, wydaną w przedmiocie uznania zasiłku celowego przeznaczonego na zwiększone koszty grzewcze lokalu położonego przy "ul. [...]" we W., i przyznanego na okres od stycznia 2022 r. do czerwca 2022 r., za świadczenie nienależnie pobrane, podlegające zwrotowi.
Podstawą wydania decyzji SKO stanowiły następujące ustalenia faktyczne i prawne:
Decyzją z dnia 31 stycznia 2022 r. (nr MOPS/ZTPS/LPO/000092/2022) organ pierwszej instancji przyznał stronie prawo do zasiłku w kwocie 2.914,77 zł na okres od stycznia 2022 r. do czerwca 2022 r. z przeznaczeniem na zwiększone koszty grzewcze lokalu położonego przy "ul. [...]" we W., związane z trwałą zmianą systemu ogrzewania opartego na paliwie stałym na jeden z systemów niskoemisyjnych, tj. ogrzewanie elektryczne. Wydanie tej decyzji poprzedziły poczynione przez organ pierwszej instancji ustalenia faktyczne, a mianowicie, że wnioskodawczyni mieszka i gospodaruje z mężem (T. C.); jest współwłaścicielką z mężem działki budowlanej o powierzchni [...] m2; mąż strony jest właścicielem dwóch działek budowlanych o łącznej powierzchni [...] m2; małżonkowie nie posiadają żadnych zasobów pieniężnych; utrzymują się wyłącznie ze świadczeń z ZUS; strona nie uzyskała dochodów, o których mowa w art. 8 ust. 11 i 12 ustawy o pomocy społecznej (co organ przyjął w oparciu o treść – wniosku o przyznanie pomocy w ramach Lokalnego Programu Osłonowego z dnia 4 stycznia 2022 r., oświadczenia strony z dnia 28 stycznia 2022 r., oświadczenia strony i jej męża o stanie majątkowym z dnia 28 stycznia 2022 r.).
Pismem z dnia 5 sierpnia 2022 r. organ pierwszej instancji zawiadomił stronę o wszczęciu z urzędu postępowania administracyjnego w sprawie nienależnie pobranego zasiłku celowego w ramach Lokalnego Programu Osłonowego za miesiące od stycznia 2022 r. do czerwca 2022 r. co miało związek z uzyskaną przez ten organ informacją o zaciągniętym przez małżonków w dniu 17 czerwca 2022 r. kredycie gotówkowym oraz uzyskaniem przez małżonka strony dochodu z tytułu sprzedaży w październiku 2021 r. dwóch działek budowlanych.
Decyzją z dnia 20 marca 2023 r. organ pierwszej instancji, powołując się m.in. na przepis art. 98 w zw. z art. 104 ust. 1, 3-4 oraz art. 6 pkt 16 ustawy o pomocy społecznej, uznał zasiłek celowy; przyznany Stronie w ramach Lokalnego Programu Osłonowego na okres od stycznia 2022 r. do czerwca 2022 r. w wysokości 2.914,77 za świadczenie nienależnie pobrane podlegające zwrotowi. W uzasadnieniu decyzji organ pierwszej instancji poza przywołaniem zastosowanych przepisów, wskazał okoliczności faktyczne, które wziął pod uwagę ustalając prawo strony do zasiłku celowego, w tym wysokość dochodu rodziny strony przyjętego dla oceny spełnienia przesłanki kryterium dochodowego warunkującego objęcie Strony ww. wsparciem finansowym. Poza tym organ wskazał, że strona oraz jej mąż nie poinformowali wówczas organu o zaciągnięciu w dniu 17 czerwca 2021 r. kredytu gotówkowego na kwotę 41.000,00 zł oraz o uzyskaniu dochodu z tytułu sprzedaży przez T. C. w październiku 2021 r. dwóch działek budowalnych za kwotę 66.900,00 zł oraz jednej za kwotę 53.900,00 zł (w dniu 28 stycznia 2022 r. strona złożyła oświadczenie o nie uzyskaniu dochodu wskazanego w art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej a Jej mąż oświadczenie o stanie majątkowym, w którym podał, że jest właścicielem dwóch działek budowalnych o łącznej powierzchni [...] m2). O wskazanych okolicznościach organ powziął wiedzę dopiero w toku innego postępowania administracyjnego prowadzonego na podstawie wniosku Strony z dnia 7 lipca 2022 r. (oświadczenia T. C. z dnia 21 lipca 2022 r., w którym wskazał, że w dniu 21 października 2021 r. sprzedał działkę nr [...]/[...], [...]/[...] o powierzchni [...] m2 za kwotę 66.900,00 zł a w dniu 29 października 2021 r. działkę nr [...]/[...] o powierzchni [...]m2 za kwotę 53.900,00 zł). Dalej organ pierwszej instancji wskazał, że dochód rodziny Strony, uwzględniający, stosownie do art. 8 ust. 11 ustawy o pomocy społecznej, 1/12 kwoty kredytu zaciągniętego w czerwcu 2021 r. (3,416,67 zł) oraz 1/12 kwoty z tytułu sprzedaży działek budowlanych męża (10.066,67 zł) wynosił 17.182,57 zł, a na osobę w rodzinie 8.591,29 zł i przekraczał ustawowe kryterium kwalifikujące rodzinę Strony do zasiłku celowego w ramach Lokalnego Programu Osłonowego, tj. kwotę 3000,00 zł. Organ pierwszej instancji nadmienił również, że w ramach prowadzonego wówczas postępowania wyjaśniającego fakt wspólnego zamieszkiwania i gospodarowania małżonków nie budził żadnych wątpliwości.
W ramach analizy przesłanek z art. 104 ust. 4 u.p.s. organ wskazał, że aktualny dochód rodziny strony (4.492,20 zł) oraz oszczędności T. C. w kwocie 60.000,00 zł (oświadczenie z dnia 10 lutego 2023 r.) nie wskazują na to, by żądanie zwrotu nienależnie pobranej kwoty świadczenia stanowiło dla strony nadmierne obciążenie. Nadmienił również, że wnioskodawczyni oraz jej mąż zostali poinformowani o możliwości ubiegania się w odrębnym postępowaniu o rozłożenie na raty ) podlegającej zwrotowi kwoty nienależnie pobranego zasiłku.
Powołaną na wstępie decyzją SKO na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy kodeks postępowania administracyjnego (dalej: k.p.a.) utrzymało w mocy decyzję organu pierwszej instancji z dnia 20 marca 2023 r.
W treści tej decyzji organ zwrócił uwagę, że warunki przyznania i korzystania z przyznanej stronie na mocy decyzji organu pierwszej instancji z dnia 5 sierpnia 2021 r. (MOPS/ZTPS3/LPO/000330/2021), normowała uchwała Rady Miejskiej Wrocławia z dnia 5 lipca 2018 r. nr LIX/1375/18 w sprawie lokalnego programu pomocy społecznej o nazwie Lokalny Program Osłonowy dla osób, które ponoszą zwiększone koszty grzewcze lokalu związane z trwałą zmianą systemu ogrzewania opartego na paliwie stałym na jeden z systemów niskoemisyjnych (Dziennik Urzędowy Województwa Dolnośląskiego z 2018 r., poz. 3771), wydana na podstawie art. 8 ust. 2, art. 17 ust. 2 pkt 4 i art. 110 ust. 10 u.p.s. Uchwała warunkowała skorzystanie z pomocy od spełnienia kryterium dochodowego, podwyższonego w stosunku do kryterium dochodowego, o którym mowa w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej do 550% w przypadku kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej oraz 500% w przypadku kryterium dochodowego na osobę w rodzinie (§ 5 ust: 3 uchwały).
Jednocześnie, określone w art. 8 ust. 1 ustawy o pomocy społecznej kryterium dochodowe dla osoby samotnie gospodarującej wynosiło wówczas 776 zł, a osoby w rodzinie - 600 zł.
Organ skonstatował, że wpływ na prawo strony do zasiłku celowego miała m.in. sytuacja dochodowa z uwagi na uwarunkowanie prawa do niego m.in. spełnieniem kryterium dochodowego. Zwrócił uwagę, że ustawa posługuje się szerokim pojęciem dochodu oraz że w jej rozumieniu do dochodu nie wlicza się tylko tych pożytków, które zostały enumeratywnie wymienione w art. 8 ust. 4 tej ustawy.
Następnie wskazał, że zgodnie z art. 6 pkt 16 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej (Dz. U. z 2023 r. poz. 901, dalej: u.p.s.) świadczeniami nienależnie pobranymi są świadczenia pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej.
W dalszej części decyzji organ odnotował, że w postępowaniu mającym na celu ustalenie, czy przyznane stronie świadczenie zostało przez nią nienależnie pobrane, za miarodajne należy przyjąć okoliczności prawne, faktyczne i dowody, na podstawie których organ pierwszej instancji oparł się przyznając stronie stosowne świadczenie. W tym kontekście Kolegium zwróciło uwagę, że w świetle przekazanych temu organowi akt sprawy, fakt prowadzenia przez stronę wspólnego gospodarstwa domowego z T. C. nie budził żadnych wątpliwości w momencie ustalania prawa strony do zasiłku celowego (oświadczenie strony z dnia 28 stycznia 2022 r.). Z tej perspektywy, mając na uwadze powołane w decyzji przepisy prawa SKO stwierdziło, że dochód uzyskany z tytułu kredytu oraz dochód współmałżonka wspólnie gospodarującego uzyskany z majątku odrębnego ma wpływ na dochód rodziny, ponieważ w myśl art. 6 pkt 4 ustawy dochód rodziny stanowi sumę miesięcznych dochodów osób w rodzinie. Jak dalej argumentował organ drugiej instancji, jeśli dochód ten przekracza pięciokrotność kwoty kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej lub kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby - w rodzinie, i został uzyskany w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej, to kwotę tego dochodu należy rozliczyć w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony. W nawiązaniu do podnoszonych przez stronę zarzutów organ odnotował, że bez znaczenia dla kwalifikacji tej pozostaje zarówno to, że dochód ten wyrażał tylko wartość nieruchomości jak również to, że został w części przeznaczony na spłatę kredytu. Sprzedaż nieruchomości oznacza zmianę sytuacji majątkowej jednostki, ale i jej sytuacji dochodowej, jako taka ma wpływ na ustalenie kryterium dochodowego. Zwrócił uwagę, że przepisy ustawy nie dają podstaw do odliczania od dochodu branego za podstawę ustalania prawa do świadczeń wydatków jednostki (rodziny).
W ocenie Kolegium, zebrany materiał dowodowy (w tym, oświadczenia składane przez stronę na etapie postępowania wyjaśniającego poprzedzającego przyznanie Stronie zasiłku celowego decyzją z dnia 31 stycznia 2022 r. (nr MOPS/ZTPS3/LPO/O00092/2022), materiał dowodowy zgromadzony przez organ w innych postępowaniach mających za przedmiot jego przyznanie, jak również w ramach toczącego się postępowania) dawał podstawy do przyjęcia, że w sprawie doszło do nienależnego pobrania przez stronę zasiłku celowego na podstawie decyzji organu pierwszej instancji z dnia 31 stycznia 2022 r. Zasiłek ten został bowiem przyznany stronie na podstawie nieprawdziwych informacji, udzielonych przez stronę i jej męża mających istotne znaczenie dla prawidłowego ustalenia przez organ pierwszej instancji sytuacji dochodowej rodziny strony, warunkującej możliwość objęcia jej wsparciem w formie zasiłku celowego dla osób ponoszących zwiększone koszty grzewcze. Jak odnotowało SKO, organ pierwszej instancji słusznie zauważył, że w oświadczeniach z dnia 28 stycznia 2022 r. strona wskazała, że nie uzyskała dochodów, o których mowa w art. 8 ust. 11 i 12 ustawy o pomocy społecznej oraz że jej jedynym źródłem dochodu jest emerytura z ZUS (1512,22 zł), zaś jej mąż wskazał m.in., że jest właścicielem dwóch działek budowlanych o łącznej powierzchni [...] m2 oraz że poza emeryturą z ZUS (2187,01 zł) nie ma dochodów z innych źródeł. Tymczasem, w oświadczeniach złożonych w związku z ubieganiem się przez stronę o zasiłek celowy na kolejny okres T. C. oświadczył, że pod koniec 2021 r. sprzedał dwie działki budowalne o powierzchni [...] m2 (oświadczenie z dnia 7 lipca 2022 r.) oraz że działkę budowalną nr [...]/[...] i [...]/[...] o powierzchni pow. [...] m2 sprzedał w dniu 21 października 2021 r. za kwotę 66.900,00 zł zaś w dniu 29 października 2021 r. sprzedał działkę nr [...]/[...] o powierzchni [...] m2 za kwotę 53.900,00 zł a nadto, że w dniu 17 czerwca 2021 r. wraz z żoną H. C. wziął kredyt gotówkowy w kwocie 41.000,00 zł (oświadczenie z dnia 21 lipca 2022 r.). Tym samym trafnie wskazał organ pierwszej instancji, że rzeczywista kwota dochodu rodziny strony w miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o zasiłek celowy dla osób ponoszących zwiększone koszty grzewcze lokalu, tj. w grudniu 2021 r., uwzględniająca 1/12 z kwoty kredytu gotówkowego oraz kwoty uzyskanej z tytułu sprzedaży działek budowlanych, wynosiła 17.182,57 zł, a nie, jak pierwotnie przyjął organ 3.699,33 zł, i jako taka przekraczała kryterium dochodowe warunkujące przyznanie Stronie zasiłku celowego w ramach Lokalnego Programu Osłonowego (kryterium dochodowe na osobę w rodzinie - 3000,00 zł).
Kolegium, podobnie jak organ pierwszej instancji, przyjął, że obecnie brak jest podstaw do zastosowania najdalej idącej ulgi w zwrocie nienależnie pobranego zasiłku celowego, tj. odstąpienia od żądania zwrotu kwoty nienależnie pobranego zasiłku. Jak argumentował organ drugiej instancji, w odwołaniu strona nie podniosła żadnych okoliczności, które mogłyby podważać tę ocenę, a wysokość opłat poniesionych przez stronę z tytułu pobytu w ośrodku rehabilitacyjnym w P. w kontekście majątku, jaki rodzina strony posiada - w sumie trzy nieruchomości, w tym dwie zabudowane, oraz oszczędności na kwotę 60.000 zł, w tym przeznaczone na leczenie strony (oświadczenia o stanie majątkowym z dnia 10 lutego 2023 r.), czyniłby odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranego świadczenia społecznie niesprawiedliwym.
W skardze na decyzję SKO strona zarzuciła tej decyzji naruszenie:
- art. 6 pkt 10) i 14) w zw. z art. 8 ust. 1 u.p.s. poprzez błędne przyjęcie, że strona nie prowadzi jednoosobowego gospodarstwa domowego, podczas gdy jej maż jedynie pomaga skarżącej w codziennym funkcjonowaniu;
- art. 8 ust. 11 u.p.s. poprzez bezpodstawne doliczenie – jako dochodu – środków pieniężnych pochodzących ze sprzedaży nieruchomości, a nadto, środków uzyskanych z kredytu, podczas gdy z tego tytułu nie powstał u strony żaden przyrost ("kredyt trzeba spłacać, a wartość nieruchomości istniała przed jej sprzedaniem");
- art. 6 k.p.a. poprzez zastosowanie niewłaściwych przepisów u.p.s.;
- art. 7 k.p.a. poprzez niewyjaśnienie dokładnie roli T. C. i jego miejsca zamieszkania.
W uzasadnieniu skargi strona argumentowała, że organy administracji publicznej błędnie oceniły, że strona sprowadzi z mężem wspólne gospodarstwo domowe, a nadto, dokonały błędnej kwalifikacji dochodów i wydatków.
Jak podniosła, T. C. jedynie formalnie pozostaje jej małżonkiem, a rozwiązanie małżeństwa przed sądem było trudne, uwzględniając stan zdrowia skarżącej. Zaprzeczając ustaleniom w zakresie prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego z mężem strona argumentowała, że małżonkowie nie mieszkają razem (mąż mieszka w Z., tj. tam, gdzie prowadził kiedyś gospodarstwo rolne i sklep spożywczy), a praktyczna codzienna obecność T. C. w mieszkaniu przy "ul. [...]" we W. wynika ze stanu zdrowia skarżącej i konieczności pomagania schorowanej małżonce. Strona podkreśliła, że dzieci nie są w stanie wystarczająco często pojawiać się u strony, stąd główny ciężar opieki nad nią spoczywa na małżonku.
Zarzuciła, że w decyzji brak jest wyjaśnienia z jakich powodów uznano, że małżonkowie prowadzą wspólne gospodarstwo domowe, w sytuacji, gdy nie zamieszkują ze sobą od lat, nie ponoszą wspólnie opłat, nie posiadają wspólnego budżetu. Jak podniosła, "z punktu widzenia wspólnego budżetu nieopłacalnym byłoby oddzielne zamieszkiwanie i ciągłe dojazdy." Zaznaczyła, że obecnie przebywa w Zakładzie Opiekuńczo-Leczniczym we W. Pobyt opłaca wyłącznie z własnych środków.
Odnosząc się do pozostałych kwestii spornych strona podniosła, że sprzedane działki stanowiły majątek odrębny jej męża, w związku z tym pieniądze z ich sprzedaży weszły do jego majątku odrębnego, a nie do majątku wspólnego. Dodała, że znaczna część zysku ze sprzedaży tych nieruchomości została przeznaczona na spłatę kredytu. Tym samym, dochód uzyskany ze sprzedaży nieruchomości nie może być liczony w pełnej wysokości, skoro został przeznaczony na spłatę zadłużenia. Końcowo podniosła, że w związku ze sprzedażą nieruchomości "nie doszło do wzrostu wzbogacenia się, a jedynie doszło do zmiany formy majątku. Z tego tytułu nie została uzyskana żadna wartość dodana."
Podobnie, także kredyt nie stanowi dochodu, "ponieważ trzeba go spłacać, stanowi obciążenie, jest długiem".
Na tle tej argumentacji strona wniosła o uchylenie zaskarżonej decyzji oraz poprzedzającej ją decyzji organu pierwszej instancji.
W odpowiedzi na skargę SKO wniosło o oddalenie skargi.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje:
Skarga nie zasługiwała na uwzględnienie, albowiem zaskarżona decyzja odpowiada prawu.
Stanowiący podstawę wydania zaskarżonej decyzji (jak również decyzji organu pierwszej instancji) przepis art. 98 ustawy o pomocy społecznej stanowi, że świadczenia nienależnie pobrane podlegają zwrotowi od osoby lub rodziny korzystającej ze świadczeń z pomocy społecznej, niezależnie od dochodu rodziny. Art. 104 ust. 4 stosuje się odpowiednio.
Jako świadczenie nienależnie pobrane i podlegające zwrotowi w trybie wspomnianego art. 98 u.p.s. organy orzekające w sprawie uznały świadczenie w postaci zasiłku celowego, jaki został stronie przyznany (i wypłacony) na podstawie decyzji z dnia 31 stycznia 2022 r. (nr MOPS/ZTPS3/LPO/000092/2021). Mocą tej decyzji stronie zostało przyznane prawo do zasiłku celowego w kwocie 2.914,77 zł na okres od stycznia 2022 r. do czerwca 2022 r. z przeznaczeniem na zwiększone koszty grzewcze lokalu położonego
W realiach kontrolowanej sprawy istotne znaczenie mają ustalenia faktyczne jakie legły u podstaw wydania decyzji z dnia 31 stycznia 2022 r. w przedmiocie przyznania stronie zasiłku celowego na okres od stycznia 2022 r. do czerwca 2022 r. oraz fakty, jakie ujawniły się już po wydaniu tej decyzji, a mające wpływ na prawo strony do rzeczonego świadczenia. Otóż, jak wynika z decyzji z dnia 31 stycznia 2022 r., a także z argumentacji pomieszczonej w zaskarżonej decyzji, w toku postępowania wyjaśniającego poprzedzającego wydanie decyzji z dnia 31 stycznia 2022 r. organ pierwszej instancji ustalił, że wnioskodawczyni mieszka i gospodaruje z mężem (T. C.); jest współwłaścicielką z mężem działki budowlanej o powierzchni [...] m2; mąż strony jest właścicielem dwóch działek budowlanych o łącznej powierzchni [...] m2; małżonkowie nie posiadają żadnych zasobów pieniężnych; utrzymują się wyłącznie ze świadczeń z ZUS; strona nie uzyskała dochodów, o których mowa w art. 8 ust. 11 i 12 ustawy o pomocy społecznej. Deklarowany wówczas dochód rodziny wnioskodawczyni wyniósł kwotę 3.699,23 zł miesięcznie, a na osobę w rodzinie 1.849,61 zł miesięcznie i kwota ta nie przekraczała kryterium dochodowego określonego uchwałą Rady Miejskiej Wrocławia z dnia 5 lipca 2018 r. w sprawie lokalnego programu pomocy społecznej o nazwie Lokalny Program Osłonowy dla osób, które ponoszą zwiększone koszty grzewcze lokalu związane ze zmianą systemu ogrzewania opartego na paliwie stałym na jeden z systemów niskoemisyjnych, tj. 3.000 zł na osobę w rodzinie.
Wszczęte z urzędu postępowanie w sprawie nienależnie pobranego zasiłku celowego, przyznanego stronie w decyzji z dnia 31 stycznia 2022 r. na podstawie wniosku z dnia 4 stycznia 2022 r. nastąpiło z uwagi na powziętą przez organ informację o zaciągniętym przez małżonków w czerwcu 2021 r. r. kredycie gotówkowym oraz o sprzedaży przez małżonka strony (w październiku 2021 r.) dwóch działek budowlanych, które to okoliczności miały wpływ na ocenę spełnienia przez stronę kryterium dochodowego uprawniającego do przyznania świadczenia pieniężnego z przeznaczeniem na zwiększone koszty grzewcze lokalu, co szczegółowo regulowała uchwała Rady Miejskiej Wrocławia z dnia 5 lipca 2018 r. w sprawie lokalnego programu pomocy społecznej o nazwie Lokalny Program Osłonowy dla osób, które ponoszą zwiększone koszty grzewcze lokalu związane ze zmianą systemu ogrzewania opartego na paliwie stałym na jeden z systemów niskoemisyjnych.
Wymaga w tym miejscu odnotowania, że okoliczność uzyskania przez małżonków środków pieniężnych ze wspomnianych tytułów w okresie 12 miesięcy poprzedzających wystąpienie z wnioskiem o zasiłek celowy (wniosek został złożony 4 stycznia 2022 r.) w sprawie nie była kwestionowana w toku postępowania w sprawie nienależenie pobranego zasiłku celowego. W postępowaniu tym strona zakwestionowała natomiast zasadność wliczenia środków pieniężnych pochodzących z uzyskanego kredytu gotówkowego oraz sprzedaży wspomnianych działek do dochodu branego pod uwagę przy ocenie spełnienia kryterium do przyznania zasiłku celowego z przeznaczeniem na zwiększone koszy grzewcze lokalu. Nadto, kwestionowała przyjęcie w jej sytuacji za podstawę wyliczenia kryterium dochodowego tzw. dochodu na osobę w rodzinie, utrzymując, że nie prowadzi z mężem wspólnego gospodarstwa domowego.
W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy nie dawał podstaw do zakwestionowania stanowiska wyrażonego w decyzji organu pierwszej instancji z dnia 20 marca 2023 r. oraz utrzymującej to rozstrzygnięcie decyzji Samorządowego Kolegium Odwoławczego z dna 11 maja 2023 r. W ocenie Sądu, zebrany w sprawie materiał dowodowy uprawniał organy orzekające w sprawie do uznania, że zasiłek celowy, jaki został stronie przyznany na mocy decyzji z dnia 31 stycznia 2022 r. jest świadczeniem nienależnie pobranym, albowiem jego przyznanie nastąpiło w sytuacji przekroczenia przez wnioskodawczynię kryterium dochodowego na osobę w rodzinie, przyjętego w w/w uchwale Rady Miejskiej Wrocławia z dnia 5 lipca 2018 r. oraz w obliczu zatajenia przed organem przyznającym to świadczenie części informacji mających wpływ na prawo strony do skutecznego ubiegania się o to świadczenie. Sąd podziela stanowisko organów administracji publicznej w sprawie zarówno więc jeśli chodzi o kwestię samego doboru kryterium dochodowego (tzw. dochód na osobę w rodzinie), jak i o konieczność wliczenia do dochodu rodziny środków pochodzących z udzielonego małżonkom kredytu gotowego oraz tych pochodzących ze sprzedaży przez T. C. dwóch działek budowlanych, stanowiących jego majątek osobisty. Zastrzeżenia Sądu nie budzi przy tym sam sposób rozliczenia wspomnianych środków pieniężnych, czego organy dokonały w sposób prawidłowy stosując dyspozycję art. 8 ust. 11 u.p.s. W przypadku uzyskania w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku lub w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej dochodu jednorazowego przekraczającego pięciokrotnie kwoty: 1) kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej, w przypadku osoby samotnie gospodarującej, 2) kryterium dochodowego rodziny, w przypadku osoby w rodzinie - kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony.
Co się tyczy zastosowanej przez organy przesłanki w postaci kryterium "dochodu osoby w rodzinie w wysokości przyjętej w uchwale Rady Miejskiej Wrocławia z dnia 5 lipca 2018 r. to trzeba zwrócić uwagę, że stanowisko organów w tym zakresie nie różni się od tego, jakie zaprezentowano w decyzji z dnia 31 stycznia 2022 r. przyznającej stronie prawo do zasiłku celowego na okres od stycznia 2022 r. do czerwca 2022 r. Co wymaga w tym miejscu podkreślenia, na etapie wydania – korzystnej dla wnioskodawczyni bo przyznającej świadczenie pomocowe – decyzji z dnia 31 stycznia 2022 r, strona nie kwestionowała ustalenia organu w zakresie tego wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego przez małżonków. Zapis, że małżonkowie prowadza wspólne gospodarstwo domowe został wprost wyartykułowany w decyzji o przyznaniu stronie zasiłku celowego ("Ze zgromadzonego materiału dowodowego, a w szczególności przeprowadzonego wywiadu środowiskowego wynika, że Wnioskodawczyni zamieszkuje z mężem w lokalu własnościowym, mieszkalnym, położonym we W. przy "ul. [...]" [...]") i w żaden sposób nie został zanegowany przez stronę na etapie przyznawania jej spornego świadczenia. Mając na uwadze, że kontrolowane obecnie postępowanie odnosi się do decyzji z dnia 31 stycznia 2022 r. zasadnie organy orzekające w sprawie przyjęły w tym zakresie, że ponowną weryfikację kryterium dochodowego (uwzgledniającą informację organów o fakcie uzyskanego przez małżonków kredytu gotowego oraz sprzedaży przez małżonka strony dwóch działek budowalnych) należy przeprowadzić z uwzględnieniem przesłanki wysokości dochodu w rodzinie, (której próg został ustalony w uchwale Rady Miejskiej Wrocławia z dnia 5 lipca 2018 r.), a nie przy uwzględnieniu kryterium dochodowego osoby samotnie gospodarującej. W nawiązaniu do tej kwestii, organ drugiej instancji zasadnie podnosi w zaskarżonej decyzji, że małżonkowie zaczęli podnosić fakt prowadzenia odrębnych gospodarstw domowych oraz brak wspólnego zamieszkiwania dopiero po ujawnieniu w toku postępowania wyjaśniającego prowadzonego z wniosku strony z dnia 7 lipca 2022 r. faktów zaciągnięcia kredytu gotówkowego i uzyskania dochodu ze sprzedaży działek, które to okoliczności ostatecznie wpłynęły na odmowę przyznania stronie wnioskowanego świadczenia, o czym orzeczono w decyzji z dnia 5 sierpnia 2022 r. nr MOPS/ZTPS3/LPO/000671/2022. Zasadnie również argumentuje, że w postępowaniu zakończonym decyzją z dnia 31 stycznia 2022 r. kwestia prowadzenia wspólnego gospodarstwa domowego przez małżonków nie budziła żadnych wątpliwości. Sąd w pełni zgadza się z argumentacją organu drugiej instancji (przedstawioną w odpowiedzi na skargę), że przesłanka wspólnego zamieszkiwania, współtworząca pojęcie rodziny na gruncie ustawy o pomocy społecznej musi być rozpatrywana z uwzględnieniem sytuacji życiowej osób mających tworzyć rodzinę, w tym ich sytuacji zdrowotnej i majątkowej. Tym samym, ewentualne, przejściowe nieprzebywanie pod jednym adresem danych osób, samo w sobie nie świadczy o nieistnieniu tej przesłanki, zwłaszcza jeśli ma ono uzasadnienie w potrzebach związanych z procesem ich leczenia, czy rehabilitacji, czy wiąże się z posiadaniem przez te osoby kilku nieruchomości.
Na marginesie należy dodać, że przyjęte w decyzji z dnia 31 stycznia 2022 r. stanowisko organu, że małżonkowie powadzą wspólne gospodarstwo domowe opierało się na informacji podanych w toku wywiadu środowiskowego oraz treści oświadczeń złożonych przez stronę i jej męża. W kontrolowanym obecnie postępowaniu strona nie zdołała podważyć tego spornego (na tym etapie sprawy) elementu stanu faktycznego (faktu wspólnego prowadzenia gospodarstwa domowego), który legł u podstaw przyjęcia (w decyzji z dnia 31 stycznia 2022 r.) dla potrzeb spełnienia przez stronę kryteriów przyznania wnioskowanego przez nią zasiłku celowego, że właściwym kryterium dochodowym weryfikującym prawo strony do rzeczonego świadczenia jest kryterium dochodu osoby w rodzinie.
W ocenie Sądu, w kontrolowanej sprawie nie można skutecznie postawić organom administracji publicznej zarzutu błędnego ujęcia w dochodzie rodziny środków pieniężnych uzyskanych z tytułu udzielonego małżonkom kredytu gotówkowego. Jak wynika z akt sprawy, kredyt gotówkowy w wysokości 41.000 zł został udzielony małżonkom w dniu 17 czerwca 2021 r. a zatem został uzyskany w ciągu 12 miesięcy poprzedzających miesiąc złożenia wniosku. Dochód ten, powinien zatem podlegać rozliczeniu w myśl regulacji z art. 8 ust. 11 u.p.s. Analiza treści art. 8 ust. 3 u.p.s. prowadzi do kluczowego w kontekście zarzutu strony - co do braku podstaw uwzględnienia w dochodzie rodziny kredytu gotówkowego - wniosku, że na gruncie ustawy o pomocy społecznej pod pojęciem dochodu należy rozumieć wszystkie przychody bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, z wyłączeniem odliczeń i pomniejszeń enumeratywnie wymienionych w przepisach, a przede wszystkim w art. 8 ust. 4 u.p.s. Z przepisu art. 8 ust. 3 u.p.s. wynikają dwie zasady. Po pierwsze, przychodem w rozumieniu ustawy jest każdy rodzaj dochodu. Każda suma uzyskana przez beneficjenta, bez względu na źródło uzyskania. Po drugie, odliczeniu od dochodu podlegają jedynie te rodzaje przychodów, które zostały enumeratywnie wyliczone w art. 8 ust. 4 ww. ustawy. Sąd podziela stanowisko wyrażone w wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 14 czerwca 2018 r., sygn. akt III SA/Kr 334/18, że kwoty uzyskane z tytułu pożyczek kreują dochód, nie zmniejszając go, a więc kwoty te organ administracji publicznej powinien uwzględniać przy ustalaniu dochodu osoby ubiegającej się o przyznanie zasiłku z pomocy społecznej. Powyższe stanowisko Sądu znajduje potwierdzenie w dotychczasowym orzecznictwie Naczelnego Sądu Administracyjnego (por. wyrok NSA z dnia 8 grudnia 2006 r., sygn. akt I OSK 700/06, publ. Lex nr 320923, wyroki NSA z dnia 23 czerwca 2009 r., sygn. akt I OSK 1249/08 i z dnia 3 stycznia 2013 r., sygn. akt I OSK 1117/12, publ. www.nsa.gov.pl).
Bez znaczenia pozostaje przy tym kwestia celu, na jaki kredyt został zaciągnięty.
W kontrolowanej sprawie zasadnie również przyjęły organy administracji publicznej, że uzyskane przez męża skarżącej środki pieniężne ze sprzedaży dwóch działek budowlanych podlegać będą uwzględnieniu w dochodzie rodzony, zgodnie z art. 8 ust. 11 u.p.s., w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód nastąpiło wypłacenie dochodu, albowiem jego uzyskanie nastąpiło w okresie 12 miesięcy poprzedzającym wystąpienie z wnioskiem.
Odnosząc się do argumentów, ukierunkowanych na wykazanie, że sprzedane nieruchomości stanowiły majątek osobisty męża skarżącej, a zatem środki pieniężne pochodzące ze sprzedaży nie stanowią majątku wspólnego małżonków należy zwrócić uwagę na treść art. 33 pkt 10 ustawy kodeks rodzinny i opiekuńczy z którego wynika, że w razie zbycia składnika majątku osobistego uzyskane z tego zbycia środki stanowią dochód wchodzący do majątku wspólnego małżonków stosownie do art. 31 § 2 pkt 2, chyba że w zamian za te składniki zostaną nabyte nowe przedmioty majątkowe, które wówczas dalej należą do majątku osobistego. Tak więc według tej regulacji nie występuje dochód (przychód) w przypadku surogacji, której pierwszym elementem zwykle jest uzyskanie środków pieniężnych za zbycie dotychczas posiadanego składnika majątkowego (por. wyrok Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Gliwicach z dnia 16 maja 2006 r., sygn. akt IV SA/Gl 709/05). W stanie faktycznym sprawy, taka surogacja nie nastąpiła.
W rezultacie, prawidłowo wyliczyły organy orzekające w sprawie, że rzeczywista wysokość dochodu w rodzinie, jaką należało uwzględnić przy ocenie zasadności wniosku strony była wyższa aniżeli pierwotnie przyjęta. Kwotę 41.000 zł rodzina uzyskała w czerwcu 2021 r., a zatem 1/12 cześć tej kwoty, tj. 3.416,67 zł, zgodnie z art. 8 ust. 11 u.p.s. stanowi miesięczny dochód rodziny od czerwca 2021 r. do maja 2022 r. Kwotę 120.800,00 zł rodzina uzyskała w październiku 2021 r., a zatem 1/12 część tej kwoty, tj. 10.066,67 zł stanowi miesięczny dochód rodziny w okresie od października 2021 r. do września 2022 r. W związku z tym dochodem rodziny w miesiącu grudniu 2021 r., tj. miesiącu poprzedzającym złożenie wniosku o zasiłek celowy w ramach Lokalnego Programu Osłonowego były emerytury małżonków w łącznej wówczas wysokości 3.699,23 zł oraz 1/12 dochodu z tytułu zaciągniętego kredytu oraz 1/12 kwoty dochodu z tytułu sprzedaży działek budowlanych. Łączny zatem dochód w grudniu 2021 r. wynosił kwotę 17.182,57 zł a na osobę w rodzinie 8.591,28 zł i przekroczył ustawowe kryterium kwalifikujące wówczas do tej formy pomocy.
Poczynione w kontrolowanym postępowaniu ustalenia uzasadniały zatem przyjęcie, że przyznany stronie na mocy decyzji z dnia 31 stycznia 2022 r. zasiłek stały na okres od stycznia 2022 r. do czerwca 2022 r. należy uznać za świadczenie nienależnie pobrane w rozumieniu art. 98 u.p.s., podlegające zwrotowi. W sprawie nie doszło zatem do naruszenia art. 98 u.p.s. poprzez zastosowanie tego przepisu. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z dnia 19 lutego 2020 r., sygn. akt I OSK 4220/18 wskazał, że zgodnie z art. 6 pkt 16 u.p.s. użyte w ustawie określenie "świadczenie nienależnie pobrane" oznacza świadczenie pieniężne uzyskane na podstawie przedstawionych nieprawdziwych informacji lub niepoinformowania o zmianie sytuacji materialnej lub osobistej. W ocenie Sądu, fakt niepoinformowania strony o okolicznościach mających wpływ na prawo do świadczenia kwalifikować należy za przesłankę uznania pobranych przez stronę świadczeń za nienależnie pobrane.
Sąd nie stwierdził również naruszenia w sprawie art. 104 ust. 4 u.p.s. W świetle oceny sytuacji majątkowej i dochodowej strony pozostającej w związku małżeńskim, w którym nie ustanowiono rozdzielności majątkowej, konstatacja organów, że zwrot kwoty nienależnie pobranego zasiłku celowego nie będzie stanowić dla strony nadmiernego obciążenia finansowego nie narusza zasady swobodnej oceny dowodów. Nie można zapominać, że małżonkowie obowiązani są do udzielania sobie nawzajem wzajemnej pomocy oraz wsparcia. Przy istnieniu węzła małżeńskiego i braku umowy o rozdzielności majątkowej, kondycję majątkową i dochodową strony należy postrzegać przez pryzmat majątku wspólnego. Jak ustalono w toku postępowania, rodzina strony posiada – w sumie trzy nieruchomości, w tym dwie zabudowane oraz oszczędności na kwotę 60.000 zł. W tym kontekście Sąd podziela argumentację organu, że sytuacja majątkowa małżonków czyniłaby odstąpienie od żądania zwrotu nienależnie pobranych świadczeń społecznie niesprawiedliwym.
Należy również mieć na uwadze, że decyzja o odstąpieniu od zwrotu nienależnie pobranych świadczeń jest decyzją podejmowaną w ramach uznania administracyjnego, a zatem ustawodawca pozostawił w tym przypadku organom administracji publicznej tzw. luz decyzyjny. W tym miejscu należy odnotować, że Sąd dostrzega kwestię potencjalnych kosztów jakie wiążą się z rehabilitacją neurologiczną strony. Nadto również, kwestię łącznej wysokości orzeczonych decyzjami nienależnie pobranych świadczeń. W nawiązaniu do powyższego należy wskazać, że wydanie zaskarżonej decyzji nie pozbawia strony prawa do wystąpienia z wnioskiem o umorzenie kwoty nienależnie pobranego świadczenia w całości lub w części, odroczenia terminu jego płatności, czy też, rozłożenia na raty. O zasadności ewentualnego wniosku w tym zakresie Sąd na tym etapie sprawy oczywiście nie przesądza.
Kierując się przedstawioną argumentacją, Sąd działając na podstawie art. 151 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sadami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r. poz. 1634) wywiedzioną w sprawie skargę w całości oddalił.
W punkcie II sentencji wyroku Sąd przyznał pełnomocnikowi z urzędu wynagrodzenie za świadczoną pomoc prawna na zasadzie prawa pomocy, uwzględniając stanowisko prezentowane w szeregu wyroków Trybunału Konstytucyjnego, kwestionujące konstytucyjność zróżnicowania wynagrodzenia otrzymywanego przez pełnomocników z urzędu ze stawkami opłat za czynności pełnomocników działających z wyboru (zob. wyroki Trybunału Konstytucyjnego z dnia 23 kwietnia 2020 r., sygn. akt SK 66/19 – Lex nr 2952994, z dnia 20 grudnia 2022 r., sygn. akt SK 78/21 – Lex nr 3489599 oraz z dnia 19 kwietnia 2023 r., sygn. akt SK 85/22 – Lex nr 3519500). W szczególności zwrócić należy uwagę na jedno z ostatnich orzeczeń trybunalskich wydanych w tej materii, tj. wyrok z dnia 20 kwietnia 2023 r., sygn. akt SK 53/22 (Dz. U. z 2023 r., poz. 842), w którym stwierdzono, że § 4 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 3 października 2016 r. w sprawie ponoszenia przez Skarb Państwa kosztów nieopłaconej pomocy prawnej udzielonej przez radcę prawnego z urzędu (Dz. U. z 2019 r., poz. 68, ze zm.) w zakresie, w jakim przewiduje wysokość opłaty stanowiącej koszty nieopłaconej pomocy prawnej ponoszonej przez Skarb Państwa udzielonej przez radcę prawnego z urzędu w wysokości niższej niż stawka minimalna opłat za czynności radców prawnych określonych w rozporządzeniu Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności radców prawnych (Dz. U. z 2018 r., poz. 265, ze zm.), wydanym na podstawie art. 225 ust. 2 i ust. 3 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o radcach prawnych (Dz. U. z 2022 r., poz. 1166), dotyczącym stawek minimalnych w sprawach prowadzonych z wyboru, jest niezgodny z art. 64 ust. 2 w zw. z art. 31 ust. 3, art. 32 ust. 1 zdanie drugie i art. 92 ust. 1 zdanie pierwsze Konstytucji RP. Zdaniem Sądu należy się zgodzić z poglądem wyrażonym w powołanym wyżej orzeczeniu, że ustalenie wynagrodzenia pełnomocników działających z urzędu – niezależnie od formy wykonywanego przez nich zawodu – w stawkach odmiennych od tych, które są stosowane w odniesieniu do pełnomocników z wyboru, nie znajduje uzasadnienia konstytucyjnego. Prawo do wynagrodzenia za wykonaną usługę nie może być bowiem uzależniane ani od pozycji procesowej pełnomocników, ani od możliwości budżetowych państwa. Zarówno bowiem pełnomocnicy z urzędu, jak i z wyboru, zobowiązania są do podjęcia tożsamych czynności procesowych oraz zachowania analogicznych zasad staranności. Ich wynagrodzenie nie powinno być więc odmienne.