IV SA/WR 509/24
Podsumowanie
Przejdź do pełnego tekstuWojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu oddalił skargę T. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego, utrzymującą w mocy decyzję o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego.
Skarżący T. L. kwestionował decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu, która utrzymała w mocy decyzję organu I instancji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego. Sprawa dotyczyła świadczenia przyznanego na opiekę nad synem, które zostało uznane za nienależnie pobrane po wznowieniu postępowania i uchyleniu pierwotnej decyzji przyznającej świadczenie. Sąd administracyjny uznał, że przepis art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest jednoznaczny i przewiduje obowiązek zwrotu świadczenia w sytuacji uchylenia decyzji przyznającej je w wyniku wznowienia postępowania, niezależnie od świadomości strony czy jej winy.
Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu rozpoznał skargę T. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu, która utrzymała w mocy decyzję organu I instancji o ustaleniu i zwrocie nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego. Sprawa dotyczyła świadczenia przyznanego Skarżącemu na opiekę nad synem, które zostało wypłacone za okres od 1 grudnia 2023 r. do 29 lutego 2024 r. Pierwotna decyzja przyznająca świadczenie została uchylona w wyniku wznowienia postępowania, a następnie orzeczono o odmowie przyznania prawa do świadczenia. Organ I instancji uznał świadczenie za nienależnie pobrane i zobowiązał Skarżącego do zwrotu kwoty 8.434 zł. SKO utrzymało tę decyzję w mocy, podkreślając jednoznaczność art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych, który przewiduje obowiązek zwrotu świadczenia w przypadku uchylenia decyzji przyznającej je w wyniku wznowienia postępowania i odmowy prawa do świadczenia. Skarżący zarzucał naruszenie przepisów prawa procesowego i materialnego, w tym nieprawidłowe zastosowanie art. 17 ust. 1 oraz art. 30 ust. 1 i 2 u.ś.r. Sąd administracyjny oddalił skargę, stwierdzając, że decyzje organów obu instancji są zgodne z prawem. Sąd podkreślił, że przepis art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. jest jednoznaczny i nie wymaga badania świadomości strony czy jej winy. Kluczowe jest jedynie ustalenie, że decyzja przyznająca świadczenie została uchylona w wyniku wznowienia postępowania i odmówiono prawa do świadczenia, co miało miejsce w tej sprawie. Sąd wskazał również, że kwestia umorzenia, odroczenia lub rozłożenia na raty zwrotu nienależnie pobranych świadczeń stanowi odrębną sprawę administracyjną, która może być wszczęta na wniosek strony.
Asystent AI do analizy prawnej
Przeanalizuj tę sprawę w kontekście orzecznictwa, przepisów i doktryny. Uzyskaj pogłębioną analizę, projekt pisma lub odpowiedź na pytanie prawne.
Zagadnienia prawne (3)
Odpowiedź sądu
Tak, świadczenie takie jest nienależnie pobrane.
Uzasadnienie
Przepis art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych jest jednoznaczny i przewiduje obowiązek zwrotu świadczenia w sytuacji uchylenia decyzji przyznającej je w wyniku wznowienia postępowania i odmowy prawa do świadczenia, niezależnie od świadomości strony czy jej winy.
Rozstrzygnięcie
Decyzja
oddalono_skargę
Przepisy (19)
Główne
u.ś.r. art. 30 § ust. 1
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 30 § ust. 2 pkt 4
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
Pomocnicze
u.ś.r. art. 30 § ust. 5
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 30 § ust. 8
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 17 § ust. 1
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
u.ś.r. art. 30 § ust. 9
Ustawa o świadczeniach rodzinnych
k.p.a. art. 138 § § 1 pkt 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 7
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 77 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 76 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 107 § § 3
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 145 § § 1
Kodeks postępowania administracyjnego
k.p.a. art. 156 § § 1 pkt 2
Kodeks postępowania administracyjnego
p.p.s.a. art. 119 § pkt 2
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Prawo o ustroju sądów administracyjnych art. 1 § § 1 i 2
p.p.s.a. art. 3 § § 2 pkt 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 145 § § 1 pkt 1 lit. a, b i c
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 134 § § 1
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
p.p.s.a. art. 151
Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi
Argumenty
Skuteczne argumenty
Przepis art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. jest jednoznaczny i przewiduje obowiązek zwrotu świadczenia w przypadku uchylenia decyzji przyznającej je w wyniku wznowienia postępowania i odmowy prawa do świadczenia, niezależnie od świadomości strony czy jej winy. Postępowanie o zwrot nienależnie pobranego świadczenia nie służy ponownej weryfikacji uprawnień do świadczenia. Kwestia umorzenia lub rozłożenia na raty zwrotu świadczeń jest odrębnym postępowaniem.
Odrzucone argumenty
Zarzuty naruszenia przepisów prawa procesowego (art. 7, 77, 76, 107 k.p.a.) poprzez uznanie, że występują przesłanki uzasadniające odmowę przyznania świadczenia. Zarzuty naruszenia art. 8 § 1 k.p.a. i art. 30 ust. 9 u.ś.r. poprzez niezastosowanie i domaganie się zwrotu świadczenia, gdy Skarżący spełniał przesłanki, a zasada pogłębiania zaufania powinna skutkować umorzeniem. Zarzuty naruszenia przepisów prawa materialnego (art. 17 ust. 1, art. 30 ust. 1 i 2 u.ś.r.) poprzez nieprawidłowe zastosowanie i ustalenie, że świadczenie zostało nienależnie pobrane.
Godne uwagi sformułowania
Przepis art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. jest w swej treści jednoznaczny i przewiduje oczywisty skutek w razie wystąpienia opisanej w nim przesłanki, a decyzja zapadła w takich okolicznościach ma charakter związany. Dla zaistnienia podstawy prawnej przewidzianej w art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. decydujące znaczenie ma wyłącznie ustalenie, czy w sprawie wydano decyzję, którą po wznowieniu postępowania uchylono dotychczasową decyzję o przyznaniu świadczenia i orzeczono o odmowie jego przyznania. W niniejszej sprawie bezsprzeczne jest, że Burmistrz Miasta Świebodzice we wznowionym z urzędu postępowaniu decyzją z 27 marca 2024 r. uchylił w całości decyzję z 22 stycznia 2024 r., na mocy której Skarżącemu przyznane zostało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego [...] oraz jednocześnie odmówił prawa do tego świadczenia.
Skład orzekający
Daria Gawlak-Nowakowska
przewodniczący sprawozdawca
Anetta Makowska-Hrycyk
sędzia
Katarzyna Radom
sędzia
Informacje dodatkowe
Wartość precedensowa
Siła: Średnia
Powoływalne dla: "Interpretacja art. 30 ust. 2 pkt 4 ustawy o świadczeniach rodzinnych w kontekście obowiązku zwrotu świadczenia po uchyleniu decyzji w wyniku wznowienia postępowania."
Ograniczenia: Dotyczy specyficznej sytuacji uchylenia decyzji przyznającej świadczenie w wyniku wznowienia postępowania i odmowy prawa do świadczenia.
Wartość merytoryczna
Ocena: 5/10
Sprawa dotyczy ważnego zagadnienia zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, co jest istotne dla wielu obywateli korzystających z pomocy społecznej. Interpretacja przepisu jest kluczowa dla zrozumienia konsekwencji uchylenia decyzji.
“Czy musisz zwrócić świadczenie pielęgnacyjne, jeśli pierwotna decyzja została uchylona? Sąd wyjaśnia.”
Sektor
administracyjne
Twój asystent do analizy prawnej
Zadaj pytanie prawne, zleć analizę orzecznictwa i przepisów, lub poproś o projekt pisma — AI przeszuka ponad 1,4 mln orzeczeń i aktualne akty prawne.
Powiązane tematy
Pełny tekst orzeczenia
Oryginał, niezmienionyIV SA/Wr 509/24 - Wyrok WSA we Wrocławiu Data orzeczenia 2025-03-20 orzeczenie prawomocne Data wpływu 2024-11-12 Sąd Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu Sędziowie Anetta Makowska-Hrycyk Daria Gawlak-Nowakowska /przewodniczący sprawozdawca/ Katarzyna Radom Symbol z opisem 6329 Inne o symbolu podstawowym 632 Hasła tematyczne Pomoc społeczna Skarżony organ Samorządowe Kolegium Odwoławcze Treść wyniku *Oddalono skargę w całości Powołane przepisy Dz.U. 2024 poz 323 art. 30 ust. 1, art. 30 ust. 2 pkt 4, art. 32 ust. 9 Ustawa z dnia 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych Sentencja Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu w składzie następującym: Przewodniczący: Sędzia WSA Daria Gawlak-Nowakowska (sprawozdawca), Sędziowie: Sędzia WSA Anetta Makowska-Hrycyk, Sędzia WSA Katarzyna Radom, po rozpoznaniu w Wydziale IV na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym w dniu 20 marca 2025 r. sprawy ze skargi T. L. na decyzję Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z dnia 26 sierpnia 2024 r., nr SKO 4103/329/2024 w przedmiocie ustalenia wysokości oraz zwrotu nienależnie pobranego świadczenia pielęgnacyjnego oddala skargę w całości. Uzasadnienie Samorządowe Kolegium Odwoławcze w Wałbrzychu (dalej: organ II instancji, organ odwoławczy, Kolegium, SKO) zaskarżoną decyzją z dnia 26 sierpnia 2024 r., nr SKO 4103/329/2024 działając na podstawie art. 138 § 1 pkt 1 ustawy z 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego (tekst jedn. Dz.U. z 2024r., poz. 572, dalej: k.p.a.) w związku z art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 ustawy z 28 listopada 2003 r. o świadczeniach rodzinnych (tekst jedn. Dz.U. z 2024 r., poz. 323, dalej: u.ś.r.), po rozpatrzeniu odwołania T. L. (dalej: Strona, Skarżący), utrzymało w mocy decyzję wydaną przez działającego z upoważnienia Burmistrza Miasta Świebodzice przez Dyrektora Ośrodka Pomocy Społecznej w Świebodzicach (dalej: organ I instancji) z dnia 27 czerwca 2024 r., nr OPS.ŚR.437.475.350.2024 orzekającą o ustaleniu, wysokości oraz zwrocie nienależnie pobranego przez Skarżącego świadczenia pielęgnacyjnego Wskazaną na wstępie decyzją z dnia 27 czerwca 2024 r. organ I instancji uznał, że świadczenie pielęgnacyjne z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad M. L. (syn) wypłacone Skarżącemu za okres od 1 grudnia 2023 r. do 29 lutego 2024 r. na podstawie decyzji z 22 stycznia 2024 r., nr OPS.ŚR.433.475.45.2024 zostało nienależnie pobrane Jednocześnie określił wysokość nienależnie pobranych świadczeń na kwotę 8.434 zł oraz zobowiązał Stronę do jej zwrotu. Jako przyczynę uznania świadczeń za nienależnie pobrane wskazał okoliczność, że ww. decyzja z 22 stycznia 2024 r. na skutek wznowienia postępowania została uchylona w całości decyzją wydaną z upoważnienia Burmistrza Miasta Świebodzic z dnia 27 marca 2024 r., nr OPS.ŚR.433.475.191.2024, który ponadto z uwagi na nowe istotne okoliczności istniejące w dniu wydania decyzji, a nieznane dotychczas organowi, orzekł w niej o odmowie przyznania Stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. W odwołaniu od decyzji organu i instancji z dnia 27 czerwca 2024 r. Skarżący działający przez profesjonalnego pełnomocnika zarzucił naruszenie prawa materialnego w postaci nieprawidłowego zastosowania art. 17 ust. 1 oraz art. 30 ust. 1 i 2 u.ś.r. oraz naruszenie przepisów postępowania - art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1 k.p.a., art. 76 § 1 k.p.a. oraz art. 107 § 3 k.p.a., które w ocenie Strony wywierają istotny wpływ na wynik sprawy. Po rozpoznaniu odwołania strony, SKO zaskarżoną decyzją z dnia 26 sierpnia 2024 r. utrzymało w mocy decyzję organu I instancji. W uzasadnieniu decyzji SKO przytoczyło treść art. 30 u.ś.r., zgodnie z którym osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu oraz art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. zgodnie z którym za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się także świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Kolegium podkreśliło, że przepis art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. jest w swej treści jednoznaczny i przewiduje oczywisty skutek w razie wystąpienia opisanej w nim przesłanki, natomiast decyzja zapadła w takich okolicznościach ma charakter związany, a organ nie może orzec inaczej, jak przewidują to przepisy prawa. Dla zaistnienia podstawy prawnej w nim przewidzianej decydujące znaczenie ma wyłącznie ustalenie, czy w sprawie wydano decyzję, którą po wznowieniu postępowania - z przyczyn określonych w art. 145 § 1 k.p.a. - uchylono dotychczasową decyzję o przyznaniu świadczenia i orzeczono o odmowie jego przyznania. Następnie organ odwoławczy wskazał, że jak wynika z akt sprawy 30 listopada 2023 r. Skarżący złożył do Ośrodka Pomocy Społecznej w Świebodzicach wniosek o ustalenie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego związanego z opieką nad niepełnosprawnym synem. Do wniosku dołączył m.in. orzeczenie o stopniu niepełnosprawności wydane przez Powiatowy Zespół do Spraw Orzekania o Niepełnosprawności w Świdnicy nr PZON. 4005.2838.Az.2694.2023, zgodnie z którym syn Skarżącego zaliczony został do 31 grudnia 2024 r. do osób ze znacznym stopniem niepełnosprawności. Po przeprowadzeniu postępowania administracyjnego w przedmiocie złożonego przez Stronę wniosku organ I instancji decyzją z 22 stycznia 2024 r., nr OPS.ŚR.433.475.45.2024 przyznał Skarżącemu prawo do świadczenia pielęgnacyjnego na czas określony od 1 grudnia 2023 r. do 31 grudnia 2024 r. związanego z opieką nad niepełnosprawnym synem. Postanowieniem z 15 marca 2024 r. organ I instancji wznowił z urzędu postępowanie w powyższej sprawie, co związane było z powzięciem informacji, że Skarżący prowadzi działalność gospodarczą w formie spółki z ograniczoną odpowiedzialnością, w której pełni funkcję prezesa zarządu oraz jest jej udziałowcem. Postępowanie w tej sprawie zakończyła wydana w dniu 27 marca 2024 r. decyzja nr OPS.ŚR.433.475.191.2024 którą orzeczono o uchyleniu decyzji z 22 stycznia 2024 r., nr OPS.ŚR.433.475.45.2024 oraz odmówiono przyznania Skarżącemu prawa do świadczenia pielęgnacyjnego z tytułu rezygnacji z zatrudnienia lub innej pracy zarobkowej w związku z opieką nad niepełnosprawnym synem. Od decyzji tej Skarżący wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu, które decyzją z 7 maja 2024 r., nr SKO 4103/217/2024 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję organu I instancji. Skarżący w ustawowym terminie nie skorzystał z uprawnienia do wniesienia skargi na decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. Następnie SKO podkreśliło, że dla zaistnienia podstawy prawnej przewidzianej w art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r., jedyne znaczenie ma ustalenie, czy w sprawie wydano rozstrzygnięcie stwierdzające w oparciu o art. 156 § 1 pkt 2 k.p.a. nieważność decyzji przyznającej świadczenie lub czy świadczenie rodzinne przyznane zostało na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego. Ustawodawca nie przewidział żadnych innych dodatkowych przesłanek umożliwiających zastosowanie tego przepisu. W niniejszej sprawie bezsprzeczne jest, że Burmistrz Miasta Świebodzice we wznowionym z urzędu postępowaniu decyzją z 27 marca 2024 r., nr OPS.ŚR.433.475.191.2024 uchylił w całości decyzję z 22 stycznia 2024 r., nr OPS.ŚR.433.475.45.2024, na mocy której Skarżącemu przyznane zostało prawo do świadczenia pielęgnacyjnego związane z opieką nad niepełnosprawnym synem oraz jednocześnie odmówił prawa do tego świadczenia. W ocenie Kolegium okoliczność ta stanowi przesłankę pozwalająca na uznanie, że świadczenie pielęgnacyjne przyznane i pobrane przez Skarżącego w okresie od 1 grudnia 2023 r. do 29 lutego 2024 r. stało się świadczeniem nienależnym w rozumieniu art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 4 u.ś.r. Zgodnie więc z art. 30 ust. 5 i ust. 8 u.ś.r. organ w tej sytuacji był zobowiązany do ustalenia kwoty nienależnie pobranych świadczeń oraz zobowiązania do ich zwrotu. Odnosząc się do zarzutów odwołania SKO zauważyło, że nawiązują one w istocie wyłącznie do okoliczności związanych z ustawowymi przesłankami warunkującymi przyznanie świadczenia pielęgnacyjnego wyrażonymi w art. 17 u.ś.r., podczas gdy postępowanie administracyjne w niniejszej sprawie i decyzja w nim zapadła dotyczy ustalenia nienależności pobranych przez Stronę świadczeń rodzinnych oraz zobowiązania do ich zwrotu. Jak już wskazano, organ administracji podczas prowadzonego w trybie art. 30 u.ś.r. postępowania jest zobligowany jedynie do zbadania, czy zaistniały ustawowe przesłanki pozwalające na uznanie wypłaconych stronie świadczeń za nienależnie pobrane, co organ I instancji uczynił. W tego rodzaju postępowaniu nie poddaje się po raz kolejny weryfikacji uprawnień Strony do świadczenia pielęgnacyjnego, ponieważ taka subsumpcja art. 17 ust. 1 u.ś.r. miała już miejsce - w rozpatrywanej sprawie podczas postępowań zakończonych decyzjami: Burmistrza Miasta Świebodzice z 27 marca 2024 r., nr OPS.ŚR.433.475.191.2024 oraz Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu z 7 maja 2024 r., nr SKO 4103/217/2024. Dlatego też Kolegium nie przychyliło się do zarzutu związanego z naruszeniem przepisów procedury administracyjnej, które zdaniem Kolegium w nie miało miejsca. Na powyższą decyzję SKO skargę do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego we Wrocławiu złożył Skarżący reprezentowany przez profesjonalnego pełnomocnika wnosząc o uchylenie w całości zaskarżonej decyzji i przekazanie sprawy do SKO celem ponownego rozpoznania sprawy oraz zasądzenie od organu na jego rzecz zwrotu kosztów postępowania niezbędnych do celowego dochodzenia praw Skarżącego. Zaskarżonej decyzji zarzucił: - naruszenie przepisów prawa procesowego, które mogło mieć istotny wpływ na wynik sprawy, tj. art. 7 k.p.a. w zw. z art. 77 § 1, art. 76 § 1 k.p.a. oraz 107 § 3 k.p.a. poprzez uznanie, że w przedmiotowej sprawie występują przesłanki uzasadniające odmowę przyznania Skarżącemu świadczenia pielęgnacyjnego oraz art. 8 § 1 k.p.a. oraz art. 30 ust. 9 u.ś.r. poprzez ich niezastosowanie i domaganie się od Skarżącego zwrotu świadczenia pielęgnacyjnego pobranego w związku ze sprawowaniem opieki nad synem w okresie od 1 grudnia 2023 r. do 29 lutego 2024 r. w sytuacji, gdy Skarżący spełniał wszystkie przesłanki do nabycia tego świadczenia, a zasada pogłębiania zaufania do organów administracji publicznej oraz przewidywalności rozstrzygnięć winna co najmniej skutkować umorzeniem nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych z uwagi na wystąpienie szczególnie uzasadnionych okoliczności dotyczących sytuacji rodziny, - naruszenie przepisów prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, poprzez nieprawidłowe zastosowanie art. 17 ust. 1 oraz art. 30 ust. 1 i 2 u.ś.r. i ustalenie, że Skarżący nienależnie pobrał w okresie od 1 grudnia 2023 r. do 29 lutego 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne oraz zobowiązanie go do zwrotu świadczenia w sytuacji, gdy w istocie Skarżący spełnił wszystkie przesłanki do nabycia tego świadczenia, - nieprawidłowe zastosowanie art. 17 ust. 1 u.ś.r. poprzez uznanie, że po stronie Skarżącego brak jest uprawnienia do otrzymania świadczenia, podczas gdy wymagający opieki syn Skarżącego jest osobą niezdolną do samodzielnej egzystencji, a opieka nad nim wymaga pełnego zaangażowania od skarżącego, w związku z czym rezygnacja z pracy zarobkowej pozostawała i pozostaje w związku z koniecznością sprawowania opieki nad synem. Organ w odpowiedzi na skargę wniósł o jej oddalenie i podtrzymał swoje stanowisko wyrażone w zaskarżonej decyzji. Wojewódzki Sąd Administracyjny we Wrocławiu zważył, co następuje: Na wstępie wskazać należy, że niniejsza sprawa została rozpoznana na posiedzeniu niejawnym w trybie uproszczonym na zasadzie art. 119 pkt 2 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2023 r., poz. 1634, dalej: p.p.s.a.). Zgodnie z art. 1 § 1 i 2 ustawy z dnia 25 lipca 2002 r. – Prawo o ustroju sądów administracyjnych (Dz.U. z 2021 r., poz. 137 ze zm.) sądy administracyjne sprawują wymiar sprawiedliwości poprzez kontrolę działalności administracji publicznej, przy czym kontrola ta sprawowana jest pod względem zgodności z prawem. Z kolei przepis art. 3 § 2 pkt 1 p.p.s.a. stanowi, że kontrola działalności administracji publicznej przez sądy administracyjne obejmuje orzekanie w sprawach skarg na decyzje administracyjne. W wyniku takiej kontroli decyzja podlega uchyleniu w razie stwierdzenia przez Sąd: naruszenia prawa materialnego, które miało wpływ na wynik sprawy, naruszenia prawa dającego podstawę wznowienia postępowania administracyjnego, lub innego naruszenia przepisów postępowania, jeżeli mogło ono mieć istotny wpływ na wynik sprawy (art. 145 § 1 pkt 1 lit. a, b i c p.p.s.a.). Podkreślić należy, że stosownie do art. 134 § 1 p.p.s.a. sąd administracyjny rozstrzyga w granicach danej sprawy, nie będąc jednak związany zarzutami i wnioskami skargi oraz powołaną w niej podstawą prawną. Skarga nie zasługuje na uwzględnienie. Zgodnie z art. 30 ust. 1 u.ś.r., osoba, która pobrała nienależnie świadczenia rodzinne, jest obowiązana do ich zwrotu. Za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne uważa się świadczenia rodzinne przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa alb oświadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego (art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r.). Przesłanki uznania świadczenia za nienależnie pobrane określone w tym ostatnim przepisie związane są wyłącznie z przypadkami usunięcia z obrotu prawnego dotychczasowej decyzji przyznającej świadczenie rodzinne. W wyniku wznowienia postępowania w niniejszej sprawie doszło do ziszczenia się przesłanki nienależności, ponieważ uchylono dotychczasową decyzję przyznającą świadczenie rodzinne i odmówiono przyznania tego świadczenia w określonych okresach. Przepis nie wymaga, aby na tym etapie sprawy, po stronie beneficjenta świadczenia, istniała konieczność zamiaru wprowadzenia w błąd, nie jest także relewantne uzyskanie przez beneficjenta świadczenia jakichkolwiek pouczeń. Analiza przepisu art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. wskazuje, że jego treść jest jednoznaczna, a skutek w postaci obowiązku zwrotu pobranego nienależnie świadczenia jest wynikiem stwierdzenia określonych okoliczności (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 18 kwietnia 2013 r., sygn. akt I OSK 1773/12, z 16 września 2020 r., sygn. akt I OSK 2372/18, z dnia 25 maja 2024 r., sygn. akt I OSK 1203/23; orzeczenia sądów dostępne są w internetowej Centralnej Bazie Orzeczeń Sądów Administracyjnych - http://orzeczenia.nsa.gov.pl, dalej: CBOSA). Jednocześnie należy podkreślić, że do okoliczności tych nie należy świadomość beneficjenta świadczeń rodzinnych co do pobrania nienależnych świadczeń ani wina w doprowadzeniu do pobrania takiego świadczenia (por. wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego z 16 września 2020 r., sygn. akt I OSK 2372/18, czy z 25 czerwca 2019 r., sygn. akt I OSK 2065/17, CBOSA). Przesłanki winy czy świadomości nienależności pobieranego świadczenia nie zostały bowiem ujęte w przepisie art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. Oznacza to, że obowiązek zwrotu świadczenia rodzinnego powstaje w sytuacji, gdy świadczenie to zostało przyznane na podstawie decyzji, której następnie stwierdzono nieważność z powodu jej wydania bez podstawy prawnej lub z rażącym naruszeniem prawa albo która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i osobie odmówiono prawa do świadczenia rodzinnego, chociażby strona takiego postępowania nie miała świadomości nienależności pobieranego świadczenia ani nie przyczyniła się do wydania decyzji przyznającej nienależne świadczenie. Od organu nie wymaga się wykazania winy strony, co oznacza, że do uznania świadczenia za nienależnie pobrane dochodzi w każdym przypadku uchylenia decyzji o przyznaniu świadczenia w trybie wznowienia postępowania, także gdy świadczeniobiorca nie zawinił w uzyskaniu świadczenia, które jej w istocie nie przysługiwało (W. Maciejko, Świadczenia rodzinne. Komentarz, C. H. Beck 2014, s. 336-337, 343, nb 13). Reasumując, przepis art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. jest w swej treści jednoznaczny i przewiduje oczywisty skutek w razie wystąpienia opisanej w nim przesłanki, a decyzja zapadła w takich okolicznościach ma charakter związany, jak trafnie przyjęło Kolegium w zaskarżonej decyzji. Ta regulacja jest odmienna od pozostałych (zamieszczonych w art. 30 ust. 2 pkt 1, 1a, 2 i 3 u.ś.r.), a więc w jej przypadku nie można brać pod uwagę świadomości strony co do spełnienia przesłanek ustawowych, ewentualnego wprowadzenia w błąd, świadomości podania nieprawdy, ani oceniać skutków braku pouczenia o prawie do określonego świadczenia (zob. wyrok NSA z 4 lipca 2018 r., sygn. akt I OSK 309/18, wyrok NSA z 18 kwietnia 2013r., sygn. akt I OSK 1773/12, wyrok NSA z 13 kwietnia 2021 r., sygn. akt I OSK 2851/20, CBOSA). Dla zaistnienia podstawy prawnej przewidzianej w art. 30 ust. 2 pkt 4 u.ś.r. decydujące znaczenie w niniejszej sprawie miało zatem wyłącznie ustalenie, czy w sprawie wydano decyzję, którą po wznowieniu postępowania - z przyczyn określonych w art. 145 § 1 k.p.a. - uchylono dotychczasową decyzję o przyznaniu świadczenia pielęgnacyjnego i orzeczono o odmowie jego przyznania, co w tej sprawie miało miejsce. Skarżącemu przyznano na czas określony od 1 grudnia 2023r. do 31 grudnia 2024 r. świadczenie pielęgnacyjne na podstawie decyzji z 22 stycznia 2024r., nr OPS.ŚR.433.475.45.2024, którą następnie - w wyniku wznowionego postępowania administracyjnego (decyzją wznowieniową) - decyzją z dnia 27 marca 2024 r., nr OPS.ŚR.433.475.191.2024 uchylono w całości i odmówiono Stronie prawa do świadczenia pielęgnacyjnego. Od decyzji tej Skarżący wniósł odwołanie do Samorządowego Kolegium Odwoławczego w Wałbrzychu, które decyzją z 7 maja 2024 r., nr SKO 4103/217/2024 utrzymało w mocy zaskarżoną decyzję z dnia 27 marca 2024 r. Skarżący w ustawowym terminie nie skorzystał z uprawnienia do wniesienia skargi na decyzję organu odwoławczego do Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego. W tej sytuacji zasadnie organ w zaskarżonej decyzji uznał, że nienależnie pobranym świadczeniem jest świadczenie rodzinne przyznane na podstawie decyzji, która została następnie uchylona w wyniku wznowienia postępowania i Stronie odmówiono prawa do tego świadczenia (art. 30 ust. 2 pkt 4 in fine u.ś.r.). Okoliczność ta stanowiła podstawę do uznania wypłaconego świadczenia pielęgnacyjnego za okres od 1 grudnia 2023 r. do 29 lutego 2024 r. za świadczenie nienależnie pobrane, określenia wysokość nienależnie pobranego świadczenia i zobowiązania do jego zwrotu - na podstawie art. 30 ust. 1 i ust. 2 pkt 4, ust. 5 i ust. 8 u.ś.r. Nieuzasadniony jest więc - postawiony przez pełnomocnika skarżącej - zarzut naruszenia art. 30 ust. 1 i ust. 2 u.ś.r. Za niezasadny uznać również uznać należy zarzut naruszenia art. 30 ust. 9 u.ś.r. Organ nie był zobowiązany do jednoczesnego zastosowania w sprawie art. 30 ust. 9 u.ś.r. Instytucje umorzenia, odroczenia terminu płatności oraz rozłożenia na raty, o których mowa w tym przepisie, dotyczą wyłącznie tych należności, które zostały uznane mocą decyzji za nienależnie pobrane świadczenia rodzinne (por. wyrok NSA z 14 października 2020 r., sygn. akt I OSK 1095/20; CBOSA). Zatem, przed zakończeniem ostateczną decyzją postępowania dotyczącego zwrotu nienależnie pobranych świadczeń, właściwy organ nie może zajmować się kwestią umorzenia, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty tychże świadczeń. Po drugie zaś, sprawa o udzielenie ulgi w wykonaniu obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych (umorzenia kwot nienależnie pobranych świadczeń rodzinnych łącznie z odsetkami w całości lub w części, odroczenia terminu płatności albo rozłożenia na raty) jest bowiem odrębną sprawą administracyjną, która może stać się przedmiotem postępowania wszczętego na wniosek Skarżącego jako podmiotu zobowiązanego. Jeżeli Skarżący zamierza ubiegać się o przyznanie odpowiedniej ulgi, powinna złożyć uzasadniony wniosek, wskazując szczególnie uzasadnione okoliczności dotyczące sytuacji rodziny oraz kosztów związanych z zapewnieniem jej właściwej opieki. Odnosząc się do zarzutów skargi naruszenia art. 17 u.ś.r., to w niniejszym postępowaniu organy zobligowane były jedynie do zbadania, czy zaistniały ustawowe przesłanki pozwalające na uznanie wypłaconych Stronie świadczeń za nienależnie pobrane, co też uczyniły. W postępowaniach tego rodzaju nie weryfikuje się uprawnień Strony do świadczenia pielęgnacyjnego. Mając na uwadze powyższe stwierdzić należy, że decyzje organów obydwu instancji są zgodne z prawem. Organy prawidłowo zebrały materiał dowodowy i oceniły wszelkie okoliczności mogące mieć wpływ na wybór rozstrzygnięcia. Dokonały też właściwej interpretacji przepisów prawa materialnego. Decyzje organów obu instancji zawierają prawidłowe i wyczerpujące uzasadnienie faktyczne i prawne. Organy w uzasadnieniu decyzji przytoczyły okoliczności faktyczne istotne dla rozstrzygnięcia sprawy oraz dokonały ich oceny na podstawie całokształtu materiału dowodowego zgromadzonego w sprawie. Nie można zatem organom zarzucić skutecznie naruszenia przepisów prawa, które uzasadniłoby uchylenie ich decyzji. Podniesione w skardze zarzuty naruszenia wskazanych w niej przepisów prawa materialnego i postępowania okazały się nieusprawiedliwione. W konsekwencji, na podstawie art. 151 p.p.s.a., orzeczono jak w sentencji wyroku.
Potrzebujesz pomocy prawnej?
Asystent AI przeanalizuje Twoje pytanie w oparciu o orzecznictwo, przepisy i doktrynę — jak rozmowa z ekspertem.
Zadaj pytanie Asystentowi AI